T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESASNO : 2023/2
KARAR NO : 2023/122
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Fiili el atma durumu olmayan ve imar planında kamusal hizmetlere ayrılmış bulunan taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle açılan tazminat davasının, 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasına eklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adli yargıda görülür." hükmü uyarınca, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk
KA R A R
Davacılar : A. Ş vd.
Vekili :Av. O. Y
Davalı :Karadeniz Teknik Üniversitesi Rektörlüğü
Vekili :Av. B. G
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, Trabzon ili, Ortahisar ilçesi,Üniversite Mahallesi, .....parsel sayılıtaşınmazın imar planında "Karadeniz TeknikÜniversitesi Kampüsü alanı" olarak ayrılan davacının paydaşıolduğu taşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle, şimdilik 1.000 TL'nin yasalfaizi ile birlikte ödenmesi istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
2. Davalı vekili, taşınmaza el atmaya ilişkinuyuşmazlığın adli yargı yerinde görülmesigerektiğini ileri sürerek görev itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
3. Trabzon İdare Mahkemesi 06/10/2022 tarih ve E.2022/1111sayılı kararı ile, davacılarıntaşınmazının imar planı ile kamuya tahsis edilmesineticesinde uğranıldığı iddia edilen zararıntazminine yönelik bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un2/1-b maddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlartarafından açılan tam yargı davaları" kapsamındaidari yargı yerince çözümlenmesi gerektiğindendavanın adli yargı yerinde görülmesi gerektiğiyönünde davalı idarenin yapmış olduğu görevitirazının yerinde görülmediğini belirterek, davayabakmakla mahkemelerinin görevli olması nedeniyle, davalı idareningörev itirazının reddine karar vermiştir.
4. Davalı vekili tarafından, süresi içindeverilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyasının örneği ilebirlikte Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı Talebi
5. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, "...idarece kamu gücü kullanılarak, tek yanlı biçimdeyapılan uygulamalar sonucunda uğranılan zararın tazminineilişkin bulunan davanın, Uyuşmazlık Mahkemesininistikrarlı kararları ile 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesininbirinci fıkrasının (b) bendi kapsamında ve imarmevzuatı hükümleri çerçevesinde idari yargıyerince çözümlenmesi gerekmekte ise de, somutuyuşmazlıkta görevli mahkemeyi belirleyen ve 2942sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasına eklenencümle uyarınca, kamulaştırmasız el atmanın hukukiveya fiili olmasına bakılmaksızın, davanınçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır." görüşüyle,2247 sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri gereğince, olumlugörev uyuşmazlığı çıkarılmasına,dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine kararvermiştir.
6. Emsal dosyalarda benzer yöndeki görüşübilinmekle Danıştay Başsavcılığınıngörüşü alınmamıştır.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. Anayasa'nın "Mahkemelerin kuruluşu"başlıklı 142. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Mahkemelerinkuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılamausulleri kanunla düzenlenir."
8. 6745 sayılı Kanun'un 33. maddesiyle 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birincifıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Uygulamaimar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekildetasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında,uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesindenitibaren beş yıllık süre içerisinde imarprogramları veya imar uygulamaları yapılır vebütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlarilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâldemülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecekkısıtlılığı kaldıracak şekilde imarplanı değişikliği yapılır/yaptırılır."
9. 6745 sayılı Kanun'la 2942 sayılı Kanun'a eklenenEk Madde 1'in birinci fıkrasının "Bu süreiçerisinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhâlinde taşınmazların malikleri tarafından, buKanunun geçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir." şeklindekiikinci cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.2016/181,K.2018/111 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
10. 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılıKanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasına eklenen cümle şöyledir:
"Busüre içinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhalinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür. "
11. 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasının son durumu şöyledir:
" (Ek:20/8/2016-6745/33 md.)
Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliğiyapılır/yaptırılır. (İptal: Anayasa Mahkemesinin20/12/2018 tarihli ve E.: 2016/181 K.: 2018/111 sayılı Kararıile) (Ek cümle:16/11/2022-7421/3 md.) Bu süre içindebelirtilen işlemlerin yapılmaması halindetaşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür."
B. Yargı Kararları
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/07/2019 tarihli ve E.2019/213,K.2019/416 sayılı kararında; Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018tarihli ve E.2016/181, K.2018/111 sayılıiptal kararının,Uyuşmazlık Mahkemesinin bu konuda istikrar bulmuş kararlarıdoğrultusunda, yargı yolunun değişmesini gerektirecek birduruma yol açmadığı belirtilmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
"...İptaledilen bölüm içerisinde kalan 'Bu süre içerisindebelirtilen işlemlerin yapılmaması hâlindetaşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunungeçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve 3194sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir.' cümlesikapsamında, bakılan görev uyuşmazlığındayargı yolunun değişip değişmeyeceği hususuirdelendiğinde; davacıların taşınmazlarıüzerinde tasarruf etme hakkınınkısıtlanmasının, idarenin bir eyleminden değil, idaribir işlem niteliğindeki imar planından kaynaklanması;davacıların bu işlem sebebiyle doğduğunu iddiaettikleri zararın ancak idari yargıda açılacak bir tamyargı davasına konu edilebileceğinin tartışmasızolmasının yanında; Anayasa Mahkemesinin belirtilenkararının gerekçesinde; bu konuya ilişkinuyuşmazlıkların adli yargıda görülmesinin gerektiği,diğer bir anlatımla taşınmazın malikleritarafından idari yargıda dava açılabileceğininhukuka aykırı olduğu yönünde herhangi bir irdelemeyeyer verilmediği gözetildiğinde; Mahkememizin bu konuda istikrarbulmuş kararları doğrultusunda, yargı yolunun değişmesinigerektirecek bir durum bulunmadığı sonucunavarılmıştır...."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalıvekilinin, anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine YargıtayCumhuriyet Başsavcısınca 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ın,davanın çözümünde adliyargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
15. Dava, davacıların paydaşı olduğutaşınmazın imar planında kamu alanı olarakayrıldığından bahisle taşınmazındeğerinin ödenmesi istemiyle açılmıştır.
16. Görev kuralları kamu düzenine ilişkinolduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesephak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunla kabul edilengörev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
17. Davanın açıldığı andaki kurallaragöre görevli olan mahkeme, yeni bir Kanun ile görevsiz halegelmiş ise, davanın açıldığı andagörevli olan ve fakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen,mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeniKanunda'ki görev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerininvarlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararıverilemeyeceği açıktır.
18. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
19. Olayda, taşınmazın "Karadeniz TeknikÜniversitesi Kampüsü alanı" alanındakaldığı, dosya kapsamında, taşınmaza fiili elatıldığı yolunda bir bilgi ve belgeninbulunmadığı anlaşılmaktadır.
20. Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemleri, idari işlem; herhangi birişlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdiklerimaddi faaliyetleri ve görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idarieylem olarak tanımlanmaktadır.
21. Bu bakımdan, idarece kamu gücü kullanılarak,tek yanlı biçimde yapılanuygulamalar sonucundauğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın,Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrarlı kararları ile2577sayılıKanun'un 2/1-b. maddesi kapsamında,imar mevzuatıhükümleri çerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerekmekte ise de, somut uyuşmazlıktagörevli mahkemeyi belirleyen ve 26/11/2022 tarihli ve 32025sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesiile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasınaeklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerinyapılmaması halinde taşınmazların malikleritarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkinaçılacak davalar, adli yargıda görülür. "hükmü uyarınca, davanınçözümündeadliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
22. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısıncayapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile davalı vekilinin görevitirazının reddine ilişkin Trabzon İdare Mahkemesinin06/10/2022 tarih ve 2022/1111 sayılı görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca yapılanBAŞVURUNUN KABULÜ ile davalı vekilinin görevitirazının reddine ilişkin Trabzon İdare Mahkemesinin06/10/2022 tarih ve 2022/1111 sayılı GÖREVLİLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN