T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/553
KARAR NO : 2023/169
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Fiili el atma durumu olmayan ve imar planında kamusal hizmetlere ayrılmış bulunan taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle açılan tazminat davasının, 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasına eklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adli yargıda görülür." hükmü uyarınca, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacılar: A. C.G ve diğerleri.
Vekili : Av. M. E. A
Davalılar: 1- Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av. A. Y
2- Ankara Elektrik Havagazı ve Otobüs İşletmesiMüessesesi
Vekili : Av. M. A. E
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacılar vekili, davacıların hissedarıolduğu taşınmaza kamulaştırmayapılmaksızın el atıldığından bahisle adliyargı yerinde tazminat davası açmıştır.
2. Davalı büyükşehir belediyesi vekili, yasalsüresi içinde verdiği cevap dilekçesi ile dava konusutaşınmaza fiilen el atılmadığını ve bunedenle uyuşmazlığın idari yargı yerindegörülmesi gerektiğini ileri sürerek yargı yoluitirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 15. Asliye Hukuk Mahkemesi 16/02/2021 tarih veE.2019/756, K.2021/180 sayılı kararı ile, "dava konusutaşınmaza fiilen el atılmadığından adliyargının görevsiz olduğu" gerekçesiyledavanın usulden reddine karar vermiştir. Bu karar, davacıtarafça istinaf edilmiştir.
4. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi 21/04/2022tarih ve E.2021/949, K.2022/805 sayılı kararı ile, "kamulaştırmasızel atmanın varlığının kabulü ile adliyargının görevli olduğu" gerekçesiyleistinaf başvurusunun esastan kabulü ile istinafa konu kararınkaldırılmasına ve dosyanın mahkemesine iadesine kararvermiştir.
5. Ankara 15. Asliye Hukuk Mahkemesi 26/05/2022 tarih ve E.2022/281sayılı kararı ile, davalı idarenin görevitirazının zımnen reddine karar vermiştir.
6. Davalı vekili, 2247 sayılı Kanun'un 12. maddesindebelirlenen yasal süre içinde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması istemiylebaşvuruda bulunmuştur. Mahkemenin 01/07/2022 tarihli yazısıile, dava dosyası DanıştayBaşsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
7. Danıştay Başsavcılığınca, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesininl. fıkrasının (b) bendi hükmü gereğince idariişlem olan imar planlarındaki hukuki el atmalardan kaynaklanantazminat istemlidavalarda idari yargı yerinin görevli olduğugörüşüyle, 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesiuyarınca olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına karar verilerek, dosya UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmiştir.
8. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca,2247 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre, benzer dosyalardakidüşüncesi bilinmekle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınınyazılı düşüncesi istenilmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
9. Anayasa'nın "Mahkemelerin kuruluşu"başlıklı 142. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Mahkemelerinkuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılamausulleri kanunla düzenlenir."
10. 6745 sayılı Kanun'un 33. maddesiyle 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birincifıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Uygulamaimar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
11. 6745 sayılı Kanun'la 2942 sayılı Kanun'aeklenen Ek Madde 1'in birinci fıkrasının "Bu süreiçerisinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhâlinde taşınmazların malikleri tarafından, buKanunun geçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir." şeklindekiikinci cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.2016/181,K.2018/111 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
12. 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılıKanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasına eklenen cümle şöyledir:
"Busüre içinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhalinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür. "
13. 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasının son durumu şöyledir:
"Uygulamaimar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliği yapılır/yaptırılır.(İptal: Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.: 2016/181 K.:2018/111 sayılı Kararı ile) (Ek cümle:16/11/2022-7421/3md.) Bu süre içinde belirtilen işlemlerinyapılmaması halinde taşınmazların malikleritarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkinaçılacak davalar, adli yargıda görülür."
B. Yargı Kararları
14. Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/07/2019 tarihli ve E.2019/213,K.2019/416 sayılı kararında; Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018tarih ve E.2016/181, K.2018/111 sayılıiptal kararının,Uyuşmazlık Mahkemesinin bu konuda istikrar bulmuş kararlarıdoğrultusunda, yargı yolunun değişmesini gerektirecek birduruma yol açmadığı belirtilmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
"...İptaledilen bölüm içerisinde kalan 'Bu süre içerisindebelirtilen işlemlerin yapılmaması hâlindetaşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunungeçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve 3194sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir.' cümlesikapsamında, bakılan görev uyuşmazlığındayargı yolunun değişip değişmeyeceği hususuirdelendiğinde; davacıların taşınmazlarıüzerinde tasarruf etme hakkınınkısıtlanmasının, idarenin bir eyleminden değil, idaribir işlem niteliğindeki imar planından kaynaklanması;davacıların bu işlem sebebiyle doğduğunu iddia ettiklerizararın ancak idari yargıda açılacak bir tam yargıdavasına konu edilebileceğinin tartışmasızolmasının yanında; Anayasa Mahkemesinin belirtilenkararının gerekçesinde; bu konuya ilişkinuyuşmazlıkların adli yargıda görülmesiningerektiği, diğer bir anlatımla taşınmazınmalikleri tarafından idari yargıda davaaçılabileceğinin hukuka aykırı olduğuyönünde herhangi bir irdelemeye yer verilmediğigözetildiğinde; Mahkememizin bu konuda istikrar bulmuşkararları doğrultusunda, yargı yolunun değişmesini gerektirecekbir durum bulunmadığı sonucunavarılmıştır...."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
15. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; başvuru yazısı vedava dosyası üzerinde 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilinin,anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,10. maddede öngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
16. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
17. Dava, davacıların hissedarı olduğutaşınmaza kamulaştırma bedeli ödenmeksizin idaretarafından el atıldığından bahisle, oluşanzararın tazmini istemiyle açılmıştır.
18. Görev kuralları kamu düzenine ilişkinolduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesephak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir yasal düzenlemeylekabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
19. Davanın açıldığı andaki kurallaragöre görevli olan mahkeme, yeni yasal düzenleme ilegörevsiz hale gelmiş ise, davanın açıldığıanda görevli olan ve fakat yeni Kanun'a göre görevsiz hale gelenmahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeniKanun'daki görev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerininvarlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararıverilemeyeceği açıktır.
20. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir yasaldeğişiklik ile görevsiz mahkeme o dava için görevlihale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
21. Olayda, dava konusu taşınmazın "ticarirekreasyon alanı" olarak ayrıldığı, dosyakapsamında taşınmaza fiili el atıldığıyolunda bir bilgi ve belgenin bulunmadığıanlaşılmaktadır.
22. Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemleri, idari işlem; herhangi birişlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdiklerimaddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idarieylem olarak tanımlanmaktadır.
23. Bu bakımdan, idarece kamu gücü kullanılarak,tek yanlı biçimde yapılanuygulamalar sonucundauğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın,Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrarlı kararları ile2577sayılıKanun'un 2/1-b. maddesi kapsamında,imar mevzuatıhükümleri çerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerekmekte ise de, somut uyuşmazlıktagörevli mahkemeyi belirleyen ve 26/11/2022 tarihli ve 32025sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesiile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasınaeklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerinyapılmaması halinde taşınmazların malikleritarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkinaçılacak davalar, adli yargıda görülür. "hükmü uyarınca, davanınçözümündeadliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
24. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, DanıştayBaşsavcısınınbaşvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN REDDİNE,
27/02/2023 tarihinde,OY BİRLİĞİYLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN