T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/767
KARAR NO : 2023/141
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Manavgat Evliya Çelebi Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Turizm Uygulama Otelinde usta öğretici olarak çalışırken iş aktinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklanan parasal haklarının ödenmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : E. U
Vekili : Av. M. A
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin Manavgat Evliya ÇelebiMesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Turizm Uygulama Otelinde iş akdi ile ustaöğretici olarak çalışmakta iken, haklı nedenleiş akdini feshettiğini belirterek, fazlaya ilişkin haklarısaklı kalmak üzere 100 TL kıdem tazminatı, 100 TL fazlamesai ücreti, 100 TL resmi tatil ve bayram çalışmaücreti, 100 TL yıllık ücretli izin, 100 TL üretimiteşvik primi, 100 TL parça başı ücretalacağı olmak üzere toplam 600 TL alacağın tahsiliistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Manavgat İş Mahkemesi 07/07/2022 tarih ve E.2022/459,2022/456 sayılı kararı ile, davada idari yargımahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle, davanın 6100sayılı Kanun'un 114/1-b ve 115/2. maddeleri uyarınca, davaşartı yokluğundan usulden reddine karar vermiş, kararistinaf edilmeksizin kesinleşmiştir. Görevsizlikkararının ilgili kısmı şöyledir:
"...somutolayda davacının, davalı Milli EğitimBakanlığına bağlı Manavgat Evliya ÇelebiMesleki ve Teknik Anadolu Lisesine bağlı Turizm Uygulama Oteliiş yerinde, 657 sayılı Kanun’un 89. maddesininverdiği yetkiye dayanılarak Valilik makamının onayıylausta öğretici olarak ek ders ücretikarşılığında yapılan görevlendirmeler ileçalıştığı, ödenecek ücretinin 657sayılı Kanun’un 176. maddesine göre belirlendiği, 657sayılı Kanun’un 89. maddesinin verdiği yetkiyedayanılarak hazırlanan esaslarda, ders görevi alacaklarıntaşıması gereken nitelikler, göreve alınma,çalışma koşulları ile yapılacak ödemelerinönceden düzenlendiği, idareye göreve alma vesonlandırma gibi konularda üstün yetkiler verildiği, bunedenle taraflar arasında iş sözleşmesibulunmadığı, çalışma ilişkisinin idareceyapılan görevlendirmeye dayalı olduğu, görevealınma, çalışma koşulları ile ödenecekücretin statü hukuku içinde düzenlendiği, buitibarla taraflar arasındaki ilişkinin statü hukukuna tabi olup,uyuşmazlığın çözümününmahkememizin görev alanına girmediği, Sosyal GüvenlikHukuku açısından, primlerin Sosyal GüvenlikKurumu’na ödenmesinin, davacının özel hukukkapsamında sözleşme ileçalıştığını göstermeyeceği,ücret, çalışma saati, süreleri ve benzeri birçok esaslı çalışma koşulunun statühukuku içinde önceden düzenlendiği ve idareyeüstün yetkiler tanındığı çalışmailişkisinde, başta İş Kanunu olmak üzere özelhukuk hükümlerinin uygulanmasının ilişkininniteliğiyle bağdaşmadığı, emsal niteliktekiAntalya Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi’nin 03/02/2022tarih ve 2021/321 Esas 2022/289 Karar sayılı ilamı veYargıtay 9. H.D'nin 16/06/2020 gün ve 2016/19230 Esas, 2020/6343Karar sayılı kararının da bu doğrultudaolduğu,izah olunan nedenlerle uyuşmazlığınçözüm yerinin idari yargı olduğu, HMK’nın114/1-b ve 115/2. maddesi uyarınca yargı yolu caizolmadığından dava şartı yokluğundan davanınusulden reddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdakişekilde hüküm tesis edilmiştir."
3. Davacı vekili bu kez aynı istemle idari yargı yerindedava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Antalya 2. İdare Mahkemesi 31/10/2022 tarih ve E.2022/1415sayılı kararı ile, davacının idareylearasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilentazminatların İş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğudikkate alındığında davanın görüm ve çözümündeadli yargı yeriningörevli olduğu sonucunavarıldığı gerekçesiyle, 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevli yargıyerinin belirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konuda UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
5. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2.maddesinde "Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaçişveren tarafından çalıştırılanlar buKanun'a göre sigortalı sayılırlar…" denilmiş,aynı Kanun'un "UyuşmazlıklarınÇözüm Yeri" başlıklı 134. maddesinde, "BuKanun'un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkiliiş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür" hükmüne yer verilmiş, 506sayılı Kanun hükümleri 01/10/2008 tarihinde yürürlüğegiren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun 106. maddesi ile yürürlüktenkaldırılmıştır.
6. 5510 sayılı Kanun'un 3. maddesinde; kısa ve/veya uzunvadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesigereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişisigortalı olarak tanımlanmış, 79. madde ile başlayan4. Kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiş, 101. maddesinde "Bu Kanun'da aksine hükümbulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgiliortaya çıkan uyuşmazlıklar İş Mahkemelerindegörülür" denilmiştir.
7. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesinde,Kanun'un amacının, işverenler ile bir işsözleşmesine dayanarak çalıştırılanişçilerin çalışma şartları veçalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemek olduğu belirtilmiş, "İşSözleşmesi, Türleri ve Feshi" hususuna Kanun'un 8.maddesi ve devamında, kıdem tazminatı, ücretli izin,bildirim süresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlara ise Kanun'un değişik maddelerinde yer verilmiştir.
8. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun"İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1)İş mahkemeleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlugörüşü alınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesiderecesinde Adalet Bakanlığınca lüzum görülenyerlerde kurulur. Bu mahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihlive 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri HakkındaKanun hükümlerine göre belirlenir.
(2)İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde işmahkemelerinin birden fazla dairesi oluşturulabilir. Bu dairelernumaralandırılır. İhtisaslaşmanınsağlanması amacıyla, gelen işlerin yoğunluğu veniteliği dikkate alınarak, daireler arasındaki işdağılımı Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafındanbelirlenebilir. Bu kararlar Resmî Gazete’de yayımlanır.Daireler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır.
(3)İş mahkemesi kurulmamış olan yerlerde bu mahkemeningörev alanına giren dava ve işlere, o yerdeki asliye hukukmahkemesince, bu Kanundaki usul ve esaslara göre bakılır."
9. 7036 sayılı Kanun'un "Dava şartı olarakarabuluculuk" başlıklı 3. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:
" (1)Kanuna,bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçiveya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iadetalebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuşolması dava şartıdır."
10. 7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1)İş mahkemeleri;
a) 5953sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabigemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İşKanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı TürkBorçlar Kanununun İkinci Kısmının AltıncıBölümünde düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabiişçiler ile işveren veya işveren vekilleri arasında,iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğanher türlü hukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdaripara cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici4 üncü maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariçolmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İşKurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatındankaynaklanan uyuşmazlıklara,
c) Diğerkanunlarda iş mahkemelerinin görevli olduğu belirtilenuyuşmazlıklara, ilişkin dava ve işlere bakar."
11. 7036sayılı Kanun'un "Geçici Hükümleri"başlıklı Geçici madde 1 şöyledir:
"(1)Mülga 5521 sayılı Kanun gereğince kurulan işmahkemeleri, bu Kanun uyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarakkabul edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihtenönce açılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunundava şartı olarak arabuluculuğa ilişkinhükümleri, bu hükümlerin yürürlüğegirdiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliyemahkemeleri ile Yargıtayda görülmekte olan davalar hakkındauygulanmaz.
(3) Başkamahkemelerin görev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemeleriningörev alanına dâhil edilen dava ve işler, işmahkemelerine devredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemelertarafından görülmeye devam olunur.
(4) İlkderece mahkemeleri tarafından bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten önce verilen kararlar, karar tarihindeki kanunyoluna ilişkin hükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyası ekindeadli yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI’nın, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
14. Dava, davacının Manavgat Evliya Çelebi Mesleki veTeknik Anadolu Lisesi Turizm Uygulama Otelinde iş akdi ile ustaöğretici olarak çalışmakta iken, haklı nedenleiş akdini feshettiğinden bahisle, fazlaya ilişkin haklarısaklı kalmak üzere, 100 TL kıdem tazminatı, 100 TL fazlamesai ücreti, 100 TL resmi tatil ve bayram çalışmaücreti, 100 TL yıllık ücretli izin, 100 TL üretimiteşvik primi, 100 TL parça başı ücretalacağı olmak üzere toplam 600 TL alacağınödenmesi istemiyle açılmıştır.
15. Davacının, idareyle arasında bir hizmetilişkisi kurulduğu, talep edilen tazminat ve diğeralacaklarının İş Kanunu’ndan kaynaklanan haklardanolduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
16. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak; Antalya 2. İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile Manavgat İş Mahkemesince verilen 07/07/2022 tarih veE.2022/459, 2022/456 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Antalya 2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileManavgat İş Mahkemesince verilen 07/07/2022 tarih ve E.2022/459,2022/456 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde, Üye HavvaAYDINLI’nın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Davacı, davalı idareye ait eğitim kurumunda ustaöğretici olarak çalışırken iş akdinin sonaerdiğini, İş Kanunundan kaynaklanan parasal haklarınınödenmesi talebiyle adli yargıda dava açmıştır.
Uyuşmazlık, davalı idare bünyesindeki halkeğitim merkezinde, ek ders ücreti karşılığıusta öğretici olarak çalışan davacı iledavalı idare arasındaki hukuki ilişkinin niteliğininbelirlenmesine ilişkindir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 89 uncumaddesinde “Her derecedeki eğitim ve öğretim kurumlan ileÜniversite ve Akademi (Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veyayaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlardaöğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halindeöğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğermemurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek dersgörevi verilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı,ders görevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar ilgili Bakanlığınteklifi ve Bakanlar Kurulunun karan ile tespit olunur,"hükümleri yer almaktadır.
Bu maddeye istinaden çıkarılan, T.C. Milli EğitimBakanlığı kurumlarında sözleşmeli veya ek dersgörevi ile görevlendirilecek uzman ve usta öğreticilerhakkında Yönetmeliğin 5/2 maddesi uyarınca da, Uzman veUsta Öğreticilerin 657 sayılı Devlet MemurlarıKanununun 89 uncu maddesi uyarınca 02/12/1998 tarihli ve 98/12120sayılı Bakanlar Kurulu Karan ile yürürlüğekonulan T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen veYöneticilerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Esaslardabelirtilen miktarda ek ders görevi verilebileceğibelirtilmiştir.
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun “uzman veusta öğreticiler” başlıklı 47 inci
maddesindede “Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında vehizmet içi yetiştirme kurs, seminer ve
konferanslarındauzman ve usta öğreticilerde geçici veya sürekli olarakgörevlendirilebilir. Öğretim tür ve seviyelerine göreuzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacak şartlar,görev ve yetkileri yönetmelikle tespit edilir.”hükmüne yer verilmiştir.
İş Kanunu’na göre işçi sayılankimselerle işveren veya işveren vekilleri arasında işaktinden veya İş Kanunu’na dayanan her türlü hakiddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarınınçözüm yeri, mülga 5521 sayılı İş MahkemeleriKanunu’nun 1. maddesine göre iş mahkemeleridir. 25/10/2017tarihinde yürürlüğe giren 7036 sayılıİş Mahkemeleri Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca ise, işmahkemeleri; a) 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına, b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara, c) Diğer kanunlarda iş mahkemeleriningörevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara ilişkin davave işlere bakar.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesininikinci fıkrasında, kanunun 4. maddesinde belirtilen ayrıkdurumlar dışında kalan bütün işyerlerine,işverenler ile işveren vekillerine ve çalışmaşekline bakılmaksızın işçilere bu Kanununuygulanacağı belirtilmiştir.
4857 sayılı Kanun’un 2. maddesinde“işçi”, bir iş sözleşmesine dayanarakçalışan gerçek kişi olaraktanımlanmıştır. İşçisıfatının kazanılması iş sözleşmesininvarlığına dayandığından, her şeydenönce ortada tarafların serbest iradeleriyle kabul edilmiş birsözleşme ilişkisinin bulunması zorunludur.Çalışma ilişkisinin iş sözleşmesine,idarece yapılan bir görevlendirmeye veya idari sözleşmeyedayalı olup olmadığının tespiti, sonuçitibariyle yargı yolunu da belirleyecektir. Niteliği itibariyle birözel hukuk sözleşmesi olan iş sözleşmesindetaraflar, yasaların öngördüğü sınırlariçinde sözleşmenin konusunu, amacını,biçimini, bağlantı kuracakları kişileriserbestçe seçebilirler. Buna karşılıkistihdamın idari sözleşme, görevlendirme veya atamasuretiyle yapılması durumunda,
çalışmailişkisinin çerçevesini oluşturan yasal mevzuattarafların hareket serbestisini kısıtlamakta ve kişileristatü hukukuna tabi kılmaktadır. Bu nedenledir ki, özelhukuk sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar adliyargıda, idarece yapılan görevlendirmelerden ve atamalardandoğan uyuşmazlıklar ise idari yargıdaçözümlenmektedir (YHGK 18/01/2017, 2015/736 esas- 2017/25karar sayılı kararı).
Dosyanın incelenmesinden davacı 657 sayılıKanununun 89 uncu maddesinde belirtilen
statüiçerisinde ve kaymakamlık onayıyla halk eğitim merkezimüdürlüğünde ek ders ücretikarşılığı usta öğretici olarakgörevlendirildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalarışığında varılan neticede, taraflar arasındaiş sözleşmesi
bulunmadığı,çalışma ilişkisinin idarece yapılangörevlendirmeye dayalı olduğu, göreve alınma,
çalışmakoşullan ile ödenecek ücretin statü hukuku içindedüzenlendiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla taraflararasındaki ilişki statü hukukuna tabi olup,uyuşmazlığın çözümü işmahkemelerinin görev alanına girmemektedir. Sosyal GüvenlikHukuku açısından, primlerin Sosyal Güvenlik Kurumu’naödenmesi, davacının özel hukuk kapsamındasözleşme ile çalıştığınıgöstermez. Taraflar arasındaki ilişki statü hukukundankaynaklanmakta olup 4857 sayılı Kanun kapsamına giren biriş sözleşmesi bulunmadığından idari yargıgörevlidir. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2016/19230 Esas, 2020/6243Karar ve 16.06.2020 tarihli karan, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2022/17656Esas, 2023/1210 Karar ve 23.01.2023 tarihli karan, (Kapatılan) 22. HukukDairesinin 2017/8470 Esas, 2017/13059 Karar sayılı, 01.06.2017 tarihlikararı)
Ücret, çalışma saati, süreleri ve benzeribir çok esaslı çalışma koşulunun statühukuku içinde önceden düzenlendiği ve idareyeüstün yetkiler tanındığı çalışmailişkisinde, başta İş Kanunu olmak üzere özelhukuk hükümlerinin uygulanması, ilişkinin niteliğiylebağdaşmamaktadır.
Anılan sebeplerle, uyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olup, sayınçoğunluğun adli yargının görevli olduğunailişkin görüşüne katıl amam aktayım.27.02.2023
Üye
HavvaAYDINLI