T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/66
KARAR NO : 2023/142
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Mardin Olgunlaştırma Enstitüsünde usta öğretici olarak çalışırken iş aktinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklanan işe iade ve parasal haklarının ödenmesi istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı :c
Vekili : Av. A. E
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili : Av. İ. Ç
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin Mardin OlgunlaştırmaEnstitüsünde iş akdi ile usta öğretici olarakçalışmakta iken, 28/12/2022 tarihinde iş akdininfeshedildiğini belirterek, iş akdinin haksız feshinin tespitine,işe iadesine, işe iade edilmemesi halinde sekiz aylık ücrettutarında tazminata hükmedilmesine veçalıştırılmadığı dönemlereilişkin dört aylık ücret ve diğer tümalacakların tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Mardin İş Mahkemesi 25/03/2022 tarih ve E.2022/36,2022/92 sayılı kararı ile, davada idari yargımahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle, davanın 6100sayılı Kanun'un 114/1-b ve 115/2. maddeleri uyarınca, davaşartı yokluğundan usulden reddine karar vermiş, kararındavacı tarafından istinaf edilmesi üzerine DiyarbakırBölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi 05/07/2022 tarih ve E.2022/1458,K.2022/1076 sayılı kararı ile, istinaf başvurusunun esastanreddine karar vermiş ve karar kesinleşmiştir. Görevsizlikkararının ilgili kısmı şöyledir:
"...Somutolaya bakıldığında davacının ders ücretkarşılığı usta öğretici olarakkaymakamlık onayı ile davalı bakanlık bünyesindekiMardin Olgunlaşma Enstitüüsü MüdürlüğüYiyecek ve İçecek Atölyesindegörevlendirildiği,ücretlerinin 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 89. maddesineuygun olarak Bakanlar Kurulu'nca çıkarılan kararlaruyarınca Maliye Bakanlığı'nca belirlenen ücretlerüzerinden ödendiği, taraflar arasında işsözleşmesi bulunmadığı, aralarındakiilişkinin statü hukukuna tabi olduğuanlaşıldığına göre; davacının 506sayılı Kanun gereğince sosyal güvenlik hukukuaçısından Sosyal Sigortalar Kurumu'na primlerininyatırılmış olmasının iş sözleşmesiile çalıştığı anlamına gelmeyeceği dedikkate alınarak, taraflar arasındakiuyuşmazlığın çözümünün işmahkemesinin görev alanına girmediğianlaşıldığından, mahkemece dava dilekçesininyargı yolu yanlışlığı nedeniyle reddine kararverilmiştir. Yargıtay HGK 2015/9-736-2017/25 sayılı kararı,Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2017/8470-13059 sayılıkararı, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2017/10569-2018/330sayılı kararı
Her ne kadar aksiyönde Uyuşmazlık Mahkemesi kararları mevcut ise de;görev uyuşmazlığını incelediği davayaözgü olarak çıkarılan Uyuşmazlık Mahkemesikararlarının bu dosyanın taraflarını ve mahkemeyibağlayıcı nitelikte olmadığıanlaşılmakla mahkemece dava dilekçesinin yargıyolunun caiz olmaması nedeni ile usulden reddine kararverilmiştir..."
3. Davacı vekili bu kez iş akdinin feshi işlemininiptali ile mali ve özlük haklarının tarafınaödenmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Mardin 3. İdare Mahkemesi 07/12/2022 tarih ve E.2022/1342sayılı kararı ile, davacının idareylearasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilentazminatların İş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında davanın görüm veçözümünde adli yargı yeriningörevli olduğusonucuna varıldığı gerekçesiyle, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bukonuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesinekarar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
5. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2.maddesinde "Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaçişveren tarafından çalıştırılanlar buKanun'a göre sigortalı sayılırlar…" denilmiş,aynı Kanun'un "UyuşmazlıklarınÇözüm Yeri" başlıklı 134. maddesinde, "BuKanun'un uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkiliiş mahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür" hükmüne yer verilmiş, 506sayılı Kanun hükümleri 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ile yürürlüktenkaldırılmıştır.
6. 5510 sayılı Kanun'un 3. maddesinde; kısa ve/veya uzunvadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesigereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişisigortalı olarak tanımlanmış, 79. madde ile başlayan4. Kısmında, primlere ilişkin hükümlere yer verilmiş,101. maddesinde "Bu Kanun'da aksine hüküm bulunmayanhallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortayaçıkan uyuşmazlıklar İş Mahkemelerindegörülür" denilmiştir.
7. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesinde,Kanun'un amacının, işverenler ile bir işsözleşmesine dayanarak çalıştırılanişçilerin çalışma şartları veçalışma ortamına ilişkin hak vesorumluluklarını düzenlemek olduğu belirtilmiş, "İşSözleşmesi, Türleri ve Feshi" hususuna Kanun'un 8.maddesi ve devamında, kıdem tazminatı, ücretli izin,bildirim süresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlara ise Kanun'un değişik maddelerinde yerverilmiştir.
8. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun"İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1)İş mahkemeleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlugörüşü alınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesiderecesinde Adalet Bakanlığınca lüzum görülenyerlerde kurulur. Bu mahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihlive 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2)İş durumunun gerekli kıldığı yerlerde işmahkemelerinin birden fazla dairesi oluşturulabilir. Bu dairelernumaralandırılır. İhtisaslaşmanınsağlanması amacıyla, gelen işlerin yoğunluğu veniteliği dikkate alınarak, daireler arasındaki işdağılımı Hâkimler ve Savcılar Kurulutarafından belirlenebilir. Bu kararlar Resmî Gazete’deyayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır.
(3)İş mahkemesi kurulmamış olan yerlerde bu mahkemeningörev alanına giren dava ve işlere, o yerdeki asliye hukukmahkemesince, bu Kanundaki usul ve esaslara göre bakılır."
9. 7036 sayılı Kanun'un "Dava şartı olarakarabuluculuk" başlıklı 3. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:
" (1)Kanuna,bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçiveya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iadetalebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuşolması dava şartıdır."
10. 7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1)İş mahkemeleri;
a) 5953sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabigemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İşKanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı TürkBorçlar Kanununun İkinci Kısmının AltıncıBölümünde düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabiişçiler ile işveren veya işveren vekilleri arasında,iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğanher türlü hukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdaripara cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici4 üncü maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariçolmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İşKurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatındankaynaklanan uyuşmazlıklara,
c) Diğerkanunlarda iş mahkemelerinin görevli olduğu belirtilenuyuşmazlıklara, ilişkin dava ve işlere bakar."
11. 7036sayılı Kanun'un "Geçici Hükümleri"başlıklı Geçici madde 1 şöyledir:
"(1)Mülga 5521 sayılı Kanun gereğince kurulan işmahkemeleri, bu Kanun uyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarakkabul edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihtenönce açılmış olan davalar,açıldıkları mahkemelerde görülmeye devamolunur.
(2) Bu Kanunundava şartı olarak arabuluculuğa ilişkinhükümleri, bu hükümlerin yürürlüğegirdiği tarih itibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliyemahkemeleri ile Yargıtayda görülmekte olan davalar hakkındauygulanmaz.
(3) Başkamahkemelerin görev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemeleriningörev alanına dâhil edilen dava ve işler, işmahkemelerine devredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemelertarafından görülmeye devam olunur.
(4) İlkderece mahkemeleri tarafından bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten önce verilen kararlar, karar tarihindeki kanunyoluna ilişkin hükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, Mahkemece idari yargı dosyası ekinde adli yargıdosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI’nın, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
14. Dava, davacının Mardin OlgunlaştırmaEnstitüsünde iş akdi ile usta öğretici olarakçalışmakta iken, 28/12/2022 tarihinde iş akdinin feshinedeniyle, iş akdinin haksız feshinin tespitine, işe iadesine,işe iade edilmemesi halinde sekiz aylık ücret tutarındatazminata hükmedilmesi veçalıştırılmadığı dönemlereilişkin dört aylık ücret ve diğer tümalacakların ödenmesi istemiyle açılmıştır.
15. Davacının, idareyle arasında bir hizmetilişkisi kurulduğu, talep edilen tazminat ve diğeralacaklarının İş Kanunu’ndan kaynaklanan haklardanolduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
16. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak; Mardin 3. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulüile Mardin İş Mahkemesince verilen 25/03/2022 tarih ve E.2022/36,2022/92 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Mardin 3. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileMardin İş Mahkemesince verilen 25/03/2022 tarih ve E.2022/36, 2022/92sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde, Üye HavvaAYDINLI’nın KARŞI OYU ve OY ÇOKLUĞU İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Davacı, davalı idareye ait eğitim kurumunda ustaöğretici olarak çalışırken iş akdinin sonaerdiğini, İş Kanunundan kaynaklanan parasal haklarınınödenmesi talebiyle adli yargıda dava açmıştır.
Uyuşmazlık, davalı idare bünyesindeki halkeğitim merkezinde, ek ders ücreti karşılığıusta öğretici olarak çalışan davacı iledavalı idare arasındaki hukuki ilişkinin niteliğinin belirlenmesineilişkindir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 89 uncumaddesinde “Her derecedeki eğitim ve öğretim kurumlan ileÜniversite ve Akademi (Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veyayaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlardaöğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halindeöğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğermemurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek dersgörevi verilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerininsayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve diğerhususlar ilgili Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun karanile tespit olunur," hükümleri yer almaktadır.
Bu maddeye istinaden çıkarılan, TC. Milli EğitimBakanlığı kurumlarında sözleşmeli veya ek dersgörevi ile görevlendirilecek uzman ve usta öğreticiler hakkındaYönetmeliğin 5/2 maddesi uyarınca da, Uzman ve UstaÖğreticilerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 89uncu maddesi uyarınca 02/12/1998 tarihli ve 98/12120 sayılıBakanlar Kurulu Karan ile yürürlüğe konulan T.C. MilliEğitim Bakanlığı Öğretmen ve YöneticilerininDers ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Esaslarda belirtilen miktarda ekders görevi verilebileceği belirtilmiştir.
1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun “uzman veusta öğreticiler” başlıklı 47 inci
maddesindede “Örgün ve yaygın eğitim kurumlarında vehizmet içi yetiştirme kurs, seminer ve
konferanslarındauzman ve usta öğreticilerde geçici veya sürekli olarakgörevlendirilebilir. Öğretim tür ve seviyelerine göreuzman ve usta öğreticilerin seçimlerinde aranacak şartlar,görev ve yetkileri yönetmelikle tespit edilir.”hükmüne yer verilmiştir.
İş Kanunu’na göre işçi sayılankimselerle işveren veya işveren vekilleri arasında işaktinden veya İş Kanunu’na dayanan her türlü hakiddialarından doğan hukuk uyuşmazlıklarınınçözüm yeri, mülga 5521 sayılı İşMahkemeleri Kanunu’nun 1. maddesine göre iş mahkemeleridir.25/10/2017 tarihinde yürürlüğe giren 7036 sayılıİş Mahkemeleri Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca ise, işmahkemeleri; a) 5953 sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına, b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara, c) Diğer kanunlarda iş mahkemeleriningörevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara ilişkin davave işlere bakar.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesininikinci fıkrasında, kanunun 4. maddesinde belirtilen ayrıkdurumlar dışında kalan bütün işyerlerine,işverenler ile işveren vekillerine ve çalışmaşekline bakılmaksızın işçilere bu Kanununuygulanacağı belirtilmiştir.
4857 sayılı Kanun’un 2. maddesinde“işçi”, bir iş sözleşmesine dayanarakçalışan gerçek kişi olaraktanımlanmıştır. İşçisıfatının kazanılması iş sözleşmesininvarlığına dayandığından, her şeydenönce ortada tarafların serbest iradeleriyle kabul edilmiş birsözleşme ilişkisinin bulunması zorunludur.Çalışma ilişkisinin iş sözleşmesine,idarece yapılan bir görevlendirmeye veya idari sözleşmeyedayalı olup olmadığının tespiti, sonuçitibariyle yargı yolunu da belirleyecektir. Niteliği itibariyle birözel hukuk sözleşmesi olan iş sözleşmesindetaraflar, yasaların öngördüğü sınırlariçinde sözleşmenin konusunu, amacını,biçimini, bağlantı kuracakları kişileriserbestçe seçebilirler. Buna karşılıkistihdamın idari sözleşme, görevlendirme veya atamasuretiyle yapılması durumunda,
çalışmailişkisinin çerçevesini oluşturan yasal mevzuat taraflarınhareket serbestisini kısıtlamakta ve kişileri statühukukuna tabi kılmaktadır. Bu nedenledir ki, özel hukuksözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar adliyargıda, idarece yapılan görevlendirmelerden ve atamalardandoğan uyuşmazlıklar ise idari yargıda çözümlenmektedir(YHGK 18/01/2017, 2015/736 esas- 2017/25 karar sayılı kararı).
Dosyanın incelenmesinden davacı 657 sayılıKanununun 89 uncu maddesinde belirtilen
statüiçerisinde ve kaymakamlık onayıyla halk eğitim merkezimüdürlüğünde ek ders ücretikarşılığı usta öğretici olarakgörevlendirildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yapılan açıklamalarışığında varılan neticede, taraflar arasındaiş sözleşmesi
bulunmadığı,çalışma ilişkisinin idarece yapılangörevlendirmeye dayalı olduğu, göreve alınma,
çalışmakoşullan ile ödenecek ücretin statü hukuku içindedüzenlendiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla taraflararasındaki ilişki statü hukukuna tabi olup,uyuşmazlığın çözümü işmahkemelerinin görev alanına girmemektedir. Sosyal GüvenlikHukuku açısından, primlerin Sosyal GüvenlikKurumu’na ödenmesi, davacının özel hukukkapsamında sözleşme ileçalıştığını göstermez. Taraflararasındaki ilişki statü hukukundan kaynaklanmakta olup 4857sayılı Kanun kapsamına giren bir iş sözleşmesibulunmadığından idari yargı görevlidir. (Yargıtay9. Hukuk Dairesinin 2016/19230 Esas, 2020/6243 Karar ve 16.06.2020 tarihlikaran, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2022/17656 Esas, 2023/1210 Karar ve23.01.2023 tarihli karan, (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesinin 2017/8470 Esas,2017/13059 Karar sayılı, 01.06.2017 tarihli kararı)
Ücret, çalışma saati, süreleri ve benzeribir çok esaslı çalışma koşulunun statühukuku içinde önceden düzenlendiği ve idareyeüstün yetkiler tanındığı çalışmailişkisinde, başta İş Kanunu olmak üzere özelhukuk hükümlerinin uygulanması, ilişkinin niteliğiylebağdaşmamaktadır.
Anılan sebeplerle, uyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olup, sayınçoğunluğun adli yargının görevli olduğunailişkin görüşüne katıl amam aktayım.27.02.2023
Üye
Havva AYDINLI