T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/449
KARAR NO : 2023/179
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’na muhalefet gerekçesiyle verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, aynı maddi olay nedeniyle 659 sayılı KHK'nın 9. maddesi uyarınca ödenmesi istenilen av tazminatınınidari yargı yerinde dava konusu yapılamayacağı hususu dikkate alındığında, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacı : İ. K
Vekili : Av. E. Ö
Davalı : Şanlıurfa Valiliği
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Tarım ve Orman BakanlığıŞanlıurfa İl Gıda, Tarım ve HayvancılıkMüdürlüğünün 14/10/2021 tarihli ve 91sayılı kararı ile; davacının, koruma altındakiyaban hayvanlarını yasak olarak evde bulundurduğundan bahisle4915 sayılı Kanun'un 18. maddesinin birinci fıkrasınıihlal etmesi nedeniyle adına 1.730 TL idari para cezasıverilmiş,aynı Kanun'un 28. maddesinin son fıkrasıuyarınca da öldürülen her bir yaban hayvanıiçin 25.000 TL'den toplam 250.000 TL av tazminatıtutarının 659 sayılı KHK'nın 9. maddesiuyarıncaödenmesi için kurum tarafından sulha davetyazısı gönderilmiştir.
2. Davacı vekili, idari paracezasının ve ödeme hususunda sulha davet konuluyazının iptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
3. Şanlıurfa 2. İdare Mahkemesi16/12/2021 tarih ve E.2021/1433, K.2021/1236 sayılı kararı ile,"anılan idare işlemleri arasında maddî veyahukukî yönden bağlılık ya da sebep-sonuçilişkisinin bulunmadığı" gerekçesiyle, 2577sayılı İdarî Yargılama Usûlü Kanunu'nun15. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi gereğince 5.maddeye uygun şekilde her bir işleme karşı ayrıayrı dilekçelerle yeniden dava açılmakta serbest olmaküzere dava dilekçesinin reddine kesin olarak karar vermiştir.
4. Davacı vekili, bunun üzerine idari paracezası ile ödeme hususunda sulha davet yazısınakarşı ayrı ayrı iptal davaları açmış;Şanlıurfa 2. İdare Mahkemesi 27/01/2022 tarih ve E.2022/99,K.2022/215 sayılı kararı ile, "dava konusuyazının idari davaya konu olabilecek kesin veyürütülebilir bir idari işlem mahiyetindeolmadığı anlaşıldığından davanınesasının incelenmesine olanak bulunmadığı sonucunavarılarak" davanın incelenmeksizin reddine karar vermişve bu karar istinaf edilmeksizin 24/03/2022 tarihinde kesinleşmiştir.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
5. Şanlıurfa 2. İdare Mahkemesi18/01/2022 tarih ve E.2021/1751, K.2022/118 sayılı kararıile, "idari para cezası yanında ayrıca bir idariişlem tesis edilmediği, ödeme hususunda sulha davet konuluyazının kesin ve yürütülür bir idari işlemolmadığı, idari para cezasının 5326 sayılıKanun’unda belirtilen idari yaptırım türlerinden biriolduğu, 4915 sayılı Kara AvcılığıKanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevlimahkemenin gösterilmediği, bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3.maddesinde bu Kanun'un idari yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağıbelirtildiğinden, idari para cezasına karşıaçılandavanın görüm veçözümünün anılan Kanun'un 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerine ait olduğu" gerekçesiyledavanın görev yönünden reddine karar vermiştir. Bukarar, istinaf edilmeksizin 24/03/2022 tarihinde kesinleşmiştir.
6. Davacı vekili, bunun üzerine idaripara cezasının iptali istemiyle adli yargı yerinebaşvurudabulunmuştur.
B. Adli Yargıda
7. Şanlıurfa 1. Sulh CezaHâkimliği 08/06/2022 tarih ve D.İş. 2022/555sayılı kararı ile, "idari para cezası ilebirlikte av tazminatı ödenmesine de karar verildiği, 5326sayılı Kanun'un 27/8. madde ve fıkrası uyarınca idaripara cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ileilgili olarak idari yargının görev alanına girenkararın da verilmiş olması halinde, idari para cezasınailişkin karara ilişkin hukuka aykırılıkiddiasının da, idari yargı yerindegörüleceği" gerekçesiyle 2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargıyerinin belirtilmesi için dava dosyalarınınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve bir karar verilinceyekadar dosya incelemesinin ertelenmesine karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
8. 659 sayılı Genel BütçeKapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeliİdarelerde Hukuk Hizmetlerinin Yürütülmesineİlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin "Adliuyuşmazlıklarda sulh" başlıklı 9. maddesişöyledir:
"(1)İdarelerin adli yargıda dava açmadan veya icra takibinebaşlamadan önce karşı tarafı sulhe davet etmesiesastır. İdareler, kendi aleyhlerine davaaçılacağını veya icra takibinebaşlanılacağını öğrenmeleri durumunda dakarşı tarafı sulhe davet edebilirler. Sulhe davet,uyuşmazlığın tarafı olan gerçek veya tüzelkişilerce de yapılabilir. İlgili mevzuatında daha uzun birsüre öngörülmediği takdirde, sulhe davettekarşı tarafa, ifa, itiraz veya sulh teklifinde bulunmak üzereotuz güne kadar süre verilir.
(2) Gecikmesindesakınca bulunan veya işin mahiyeti gereği süre verilmesindefayda görülmeyen hallerde doğrudan dava ve icra yolunabaşvurulabilir.
(3) Dava konusu edilmiş veya icraya intikal etmişuyuşmazlıklarda da taraflarca sulh teklifinde bulunulabilir.
(4) 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı AmmeAlacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamıdışında kalan tüm taksit tekliflerinindeğerlendirilmesi de bu madde kapsamında yapılır.
(5) Sulh başvurularınınaltmış gün içinde sonuçlandırılmasızorunludur. Sulh başvurusu altmış gün içindesonuçlandırılmamışsa istek reddedilmişsayılır."
9. 4915 sayılı KaraAvcılığı Kanunu’nun, “Amaç vekapsam” başlığı altında düzenlenen 1.maddesi şöyledir:
“Bu Kanunun amacı;sürdürülebilir av ve yaban hayatı yönetimi içinav ve yaban hayvanlarının doğal yaşam ortamları ilebirlikte korunmalarını, geliştirilmelerini, avlanmalarınınkontrol altına alınmasını, avcılığındüzenlenmesini, av kaynaklarının millî ekonomiaçısından faydalı olacak şekildedeğerlendirilmesini ve ilgili kamu ve özel hukuk tüzelkişileri ile işbirliğini sağlamaktır.
(Değişik ikinci fıkra:23/1/2008-5728/505 md.) Bu Kanun av ve yaban hayvanlarını veyaşama ortamlarını, bunların korunmasını vegeliştirilmesini, av ve yaban hayatı yönetimini, avlaklarınkurulması, işletilmesi ve işlettirilmesini,avcılığın, av turizminin, yaban hayvanlarınınüretiminin, ticaretinin düzenlenmesini, toplumunbilinçlendirilmesini, avcıların eğitimini, av ve yabanhayatına ilişkin suç ve kabahatler ile bunların takibi vecezalarını kapsar.”
10. Bu Kanun’un “Avlanma esas veusulleri" başlığı altında düzenlenen 6.maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:
"Avlanma, avcılık belgesi ve avlanma iznialmak şartıyla, yasalarla izin verilen silâh, araç veeğitilmiş hayvanlarla, avlanma plânlarına veya Merkez AvKomisyonu kararlarına göre yapılır.
Zehirle avlanmak yasaktır. Haznesi iki fişekalacak şekilde sınırlandırılmamış otomatik,yarı otomatik, pompalı ve benzeri yivsiz av tüfekleri ilehavalı tüfek ve tabancalar avda kullanılamaz.Eğitilmiş hayvanlarla ve mücadele kapsamında kullanımyeri, şekli ve özellikleri Merkez Av Komisyonunca belirleneceklerdışında kara, hava araçları ve yüzeraraçlarla, ses, manyetik dalga, ışık yayan araç vegereçler, canlı mühre, tuzak, kapan ve diğer benzeriaraç, gereç ve usullerle avlanılamaz. Avdakullanımı Merkez Av Komisyonu kararı ile men edilen ses vemanyetik dalga yayan cihazlar, tuzak ve kapanlar ile benzeri araç vegereçlerin pazar ve ticarethanelerde bulundurulması vesatışı yasaktır. Özellikleri Merkez Av Komisyonuncabelirlenenlerin dışında gümeler kurulamaz ve bugümelerde avlanılamaz."
11. Aynı Kanun'un "Ticaret esasları" başlıklı18. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Taraf olunan uluslararasısözleşmelerle ticareti yasaklanan yerli ve yabancı yabanhayvanları ve bu Kanunun 6 ncı maddesi çerçevesindebelirlenen avlanma esas ve usullerine aykırı olarak avlanan yabanhayvanları canlı veya cansız olarak veya bunların et,yumurta, deri, post, boynuz ve benzeri parçaları ile bunlarıntürevleri satılamaz, satın alınamaz, nakledilemez vebunların ithalatı ve ihracatı yapılamaz."
12. AynıKanun'un “Avlanma esaslarına uymama ve belgesiz avlanma” başlıklı24. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"6 ncı maddenin ikinci veüçüncü fıkralarında sayılan zehirleavlanma hariç diğer yasaklara ve esaslara aykırı hareketedenlere her bir aykırılık için ayrı ayrı olmaküzere yüzelli Türk Lirası idarî para cezasıverilir."
13. Aynı Kanun'un "Avdan men etme ve mülkiyetin kamuyageçirilmesi" başlıklı 28. maddesinin sonfıkrası şöyledir:
"Bu madde hükümlerine göremülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı verilmiş olsa bile,yasak avlanma ile yaban hayatında ve ekosistemde meydana gelen tahribat veeksilme nedeniyle hükmolunacak tazminat av hayvanı türlerinegöre Bakanlıkça tespit edilen değerler üzerindenhesaplanır. Hükmolunan tazminat, Döner Sermaye İşletmesinegelir kaydedilir."
14. 4915sayılı Kanun’da bu Kanunuyarınca verilen idari para cezasınakarşı kanun yolunailişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
15. Öte yandan, 30/03/2005 tarih ve 5326sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren06/12/2006 tarihli, 5560 sayılı Kanun’un 31. maddesişöyledir:
(1) Bu Kanunun;
a)İdarî yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde,
b) Diğergenel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetinkamuya geçirilmesi yaptırımını gerektirenbütün fiiller hakkındauygulanır.”
16. Aynı Kanun’un 27. maddesine, 5560sayılı Kanun ile eklenen sekizinci fıkrada ise; idariyaptırım kararının verildiği işlemkapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargınıngörev alanına giren kararların da verilmiş olmasıhalinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukukaaykırılık iddialarının, bu işlemin iptalitalebiyle birlikte idari yargı merciindegörüleceği kuralabağlanmış, bu maddenin gerekçesinde de buhükümle, Kabahatler Kanunu'ndaki düzenlemelerin ortayaçıkardığı bağlantı sorununaçözüm getirilmesinin amaçlandığı ifadeedilmiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
17. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL'ın Başkanlığında, Üyeler DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI veBilal ÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, Sulh CezaHakimliğince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece adli yargı dosyasınınekinde idari yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, idari para cezasının iptaliistemiyle açılan dava yönünden oluşan görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
18. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
19. Dava, 4915 sayılıKanun’un 18/1.maddesi uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyleaçılmıştır.
20. Yukarıda izah edilen mevzuathükümlerine göre, Kabahatler Kanunu’nun idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmamasıhalinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda iseuygulanmayacağı; ancak, idariyaptırım kararının verildiği işlemkapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargınıngörev alanına giren kararların da verilmiş olmasıhalinde; idari yaptırım kararına ilişkin hukukaaykırılık iddialarının, bu işlemin iptalitalebiyle birlikte idari yargı merciinde görüleceğianlaşılmaktadır.
21. Dosyanın incelenmesinden, davacıadına verilen idari para cezası yanında avtazminatının ödenmesi için kurum tarafındangönderilen sulha davet yazısının bir idari işlemniteliğinde olmadığı, dayanak 659 sayılıKHK'nın 9. maddesinin adli uyuşmazlığa ilişkinolduğu, sulha davet yazısının idari yargı yerinde davakonusu edilmesinin buna idari işlem niteliğinikazandırmayacağı, kaldı ki, idare mahkemesince de "kesinve yürütülür işlem mahiyetinde olmayanyazının esasının incelenmesine olanakbulunmadığı" gerekçesiyle davanın ilkinceleme aşamasında incelenmeksizin reddine karar verildiği vebu usûlî kararın da kesinleştiğianlaşılmıştır.
22. İncelenen uyuşmazlıkta, uygulananidari para cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16.maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biriolduğu, 4915 sayılı Kanun’da da idari para cezasınaitiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır. Bu durumda, av tazminatına ilişkinsulha davet yazısının idari işlem niteliğindebulunmadığı ve idari yargı yerinde esasınınincelenmediği hususu da dikkate alınarak, Kabahatler Kanunu’nun3. maddesinde bu Kanun'un idari yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı belirtildiğinden, idari para cezasınakarşı açılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
23. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, Şanlıurfa 1. Sulh CezaHâkimliğinin 08/06/2022 tarih ve D.İş 2022/555sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Şanlıurfa 1. Sulh CezaHâkimliğinin 08/06/2022 tarih ve D.İş 2022/555sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE,
27/02/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN