T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/147
KARAR NO : 2023/187
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: TEİAŞ tarafından yapılan yarışma ihalesi sonrası imzalanan Rüzgar Enerjisi Santrali katkı payı anlaşmasının uygulanmasından kaynaklı RES katkı payı bedelinden doğan uyuşmazlığın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :M. E. Ü. ve Tic. A.Ş.
Vekili :Av. S. V
Davalı :Türkiye Elektrik İletim A.Ş.
Vekili :Av. S. E
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkili ile davalı TEİAŞarasında imzalanan anlaşma hükümlerine aykırıolarak tahakkuk ettirildiği iddia edilen Rüzgâr Enerji SantraliKatkı Payı bedeli faturaları kapsamında fazladanödenen tutarın tahsili talebiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
2. Davalı TEİAŞ vekili, yasal süresindesunduğu cevap dilekçesinde, davanın görüm veçözümünde idari yargının görevliolduğunu ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 9. Asliye Ticaret Mahkemesi 20/07/2022 tarih ve E.2022/491,K.2022/469 sayılı kararı ile, "kamu gücünedayalı, re'sen ve tek yanlı tesis edilen RES katkı payıfatura bedellerinin görüm ve çözümünde idariyargının görevli olduğu" gerekçesiyle davaşartı yokluğundan davanın usulden reddine kararvermiştir. Bu karar, davacı tarafça istinaf edilmiştir.
4. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi 22/12/2021tarih ve E.2021/2206, K.2021/2030 sayılı kararı ile, "davalıTEİAŞ'ın hukuki statüsü ve davanın ticarinitelikli olması" gerekçesiyle istinaf başvurusununkabulü ile istinafa konu kararın esası incelenmeksizinkaldırılmasına ve dosyanın mahkemesine gönderilmesinekarar vermiştir.
5. Ankara 9. Asliye Ticaret Mahkemesi 17/11/2022 tarih ve E.2022/767sayılı ara kararı ile, “istinaf kararınınilk derece mahkemesi bakımından bağlayıcıolduğu"gerekçesiyle görev itirazınınreddine karar vermiş ve yargılamada tahkikat aşamasınageçilmiştir.
6. Davalı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması talebiylebaşvurusu üzerine dilekçe, dava dosyası ile birlikteDanıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
7. Danıştay Başsavcısı, "TEİAŞGenel Müdürlüğünce kamu hukuku alanında, kamugücüne dayalı, re'sen ve tek yanlı olarak tesis edilen RESKatkı Payı bedellerinin tazmini için açılan davadayargısal denetimin idari yargıda yapılmasıgerektiği" görüşüyle, 2247 sayılıKanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
8. Emsal dosyalardaki görüşü bilinmekle, 2247sayılı Kanun'un 13/3. maddesi çerçevesindeYargıtay Cumhuriyet Başsavcısınıngörüşünün alınmasına gerek görülmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
9. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasışöyledir:
"İdare,kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
10. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargıyetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"1.(Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türlerişunlardır:
a)(İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47sayılı kararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.)İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b)İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel haklarıdoğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargıdavaları
c)(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdariyargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelikdenetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler."
11. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Üretimfaaliyeti" başlıklı 7/4. maddesi şöyledir:
"(4)Rüzgâr veya güneş enerjisine dayalı elektriküretim tesisi kurulması için yapılan önlisansbaşvurularının değerlendirilmesi aşağıdabelirtilen esaslara göre yapılır:
a) Üretimtesisinin kurulacağı sahanın maliki tarafından başvuruyapılması durumunda, aynı saha için yapılandiğer başvurular dikkate alınmaz.
b)Başvurularda kaynak bazında tesisin kurulacağı sahaüzerinde ve/veya sahayı temsil edecek son sekiz yıliçinde elde edilmiş standardına uygun belirli süreliölçüm verisi bulunması istenir. Sahanınbelirlenmesi, ölçümler ve değerlendirilmesi, verilerinelde edilmesi ve güvenliği ile bunların belgelendirilmesiBakanlık tarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. 5346sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında belirlenenyenilenebilir enerji kaynak alanlarında kurulacak üretim tesisleriaçısından ölçüm verisi aranmaz.
c) TEİAŞveya ilgili dağıtım şirketi tarafından,kullanılacak teknolojilerin şebeke bakımından etkileri dedikkate alınarak uygun bağlantı görüşüverilen başvurular değerlendirmeye alınır.
ç)Değerlendirmede aynı bağlantı noktasına ve/veyaaynı bağlantı bölgesine bağlanmak için birdenfazla başvurunun bulunması hâlinde başvurulararasından ilan edilen kapasite kadar sisteme bağlanacak olanlarıbelirlemek için TEİAŞ tarafından, 5346 sayılıKanun kapsamında YEK Destekleme Mekanizmasındanyararlanabileceği sürelerde geçerli olmak ve aynı Kanunaekli (II) sayılı cetvelde belirtilen hakları da saklı olmaküzere 5346 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yeralan fiyatlar üzerinden en düşük fiyatın teklifedilmesi esasına dayanan yarışma yapılır. Eşitlikhâlinde uygulanacak hususlar ile yarışmaya ilişkin usul veesaslar TEİAŞ tarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Rüzgârve güneş enerjisi lisans başvurularının teknikdeğerlendirmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıktarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir."
12. 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji KaynaklarınınElektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımınaİlişkin Kanun'un "Yenilenebilir Enerji KaynakAlanlarının Belirlenmesi, Korunması, Kullanılması ileYenilenebilir Kaynaklardan Elde Edilen Elektrik EnerjisininBelgelendirilmesi" ana başlıklı İkinciBölümün, "Kaynak alanlarının belirlenmesi,korunması ve kullanılması" başlıklı4.maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:
"Elektrikenerjisi üretimine yönelik yenilenebilir enerji kaynakalanlarının ilgili kurum ve kuruluşlarıngörüşü alınarak belirlenmesi, derecelendirilmesi,korunması, kullanılması, bu alanları kullanacak tüzelkişilerde aranacak koşulların belirlenmesi, TEİAŞve/veya ilgili dağıtım şirketi tarafındanbağlantı ve sistem kullanımı hakkındagörüş verilmesi ve kapasite tahsisi yapılması,yapılacak yarışma, yenilenebilir enerji kaynak alanıtahsisi, teminat alınması, yükümlülüklerin yerinegetirilmemesi hâlinde teminatın irat kaydedilmesi, yerli malıkullanım şartlı aksamın özellikleri ile uygulamayailişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Yenilenebilirenerji kaynak alanlarında kurulacak üretim tesisleri içinBakanlık tarafından Türk lirası olarak belirlenecek tavanfiyat üzerinden teklif edilecek en düşük fiyat, sözkonusu yenilenebilir enerji kaynak alanı için yarışmaşartlarında belirlenecek süre boyunca YEK DesteklemeMekanizması kapsamında uygulanır. Yarışma sonucundaoluşacak fiyatın yarışma şartlarında belirleneceksüre içerisinde güncellenmesine ilişkin usul ve esaslarilgili yarışma şartnamesinde Bakanlık tarafındanbelirlenir. Bu madde kapsamında kurulacak üretim tesisleriiçin ön lisans ve lisans verme koşulları, iptali vetadili ile ilgili hususlar EPDK tarafından çıkarılanyönetmelikle düzenlenir."
13. 22/09/2010 günlü ve 27707 sayılı ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe girenRüzgâr Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Lisans Başvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği'nin "Amaç" ve "Kapsam"başlıklı 1. ve 2. maddeleri şöyledir:
"1- BuYönetmeliğin amacı, 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılıElektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde, rüzgârenerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda, sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmanın veyarışma sonunda belirlenen Rüzgâr Enerjisine DayalıElektrik Üretim Santrali Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esasların belirlenmesidir
2- BuYönetmelik 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunuçerçevesinde, rüzgâr enerjisine dayalıüretim tesisi kurmak üzere yapılmış lisansbaşvurularından aynı bölge ve/veya aynı trafo merkeziiçin birden fazla başvurunun bulunması durumunda sistemebağlanacak olanı/olanları belirlemek için yapılacakyarışmaya ve yarışma sonunda belirlenen RES KatkıPayının ödenmesine ilişkin usul ve esaslar ile buyarışmaya katılacak tüzel kişilerinyükümlülüklerini kapsar."
14. Aynı Yönetmeliğin "RES katkı payıanlaşması" başlıklı 10. maddesişöyledir:
"Lisans verilmesi EPDK tarafından uygunbulunan şirket ile TEİAŞ arasında EPDK tarafındanbelirlenen süre içerisinde Ek-3’te yer alan RES KatkıPayı Anlaşması imzalanır. RES Katkı PayıAnlaşmasının imzalanabilmesi için, 8 inci maddeyegöre belirlenen banka teminat mektubunun TEİAŞ’asunulması zorunludur. RES Katkı Payı Anlaşmasıimzalanmazsa, TEİAŞ, ilgili şirket tarafından kendisinesunulan banka teminat mektubunu irat kaydeder."
15. 13/05/2017 günlü ve 30065 sayılı ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren RüzgarVeya Güneş Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi KurmakÜzere Yapılan Önlisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliğinin "RES katkı payıtutarlarının ödenmemesi" başlıklıGeçici 3. maddesi şöyledir:
"22/9/2010tarihli ve 27707 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananRüzgar Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Lisans Başvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği kapsamında kapasite tahsis edilen tüzelkişilerin imzaladıkları RES Katkı PayıAnlaşması kapsamında, yıllık net elektrik enerjisiüretimi üzerinden hesaplanan yıllık toplam RES KatkıPayı tutarını, o yılın 31 Ocak günü saat17.00’a kadar ödememesi hâlinde söz konusu tutar, teminatmektubunun karşılık gelen kısmının iratkaydedilmesi yoluyla tahsil edilir. Bu durumun şirkete tebliğinimüteakip 1 (bir) ay içerisinde teminat mektubunun irat kaydedilenkısmı tamamlanır. İşbuyükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde RESKatkı Payı Anlaşması ve BağlantıAnlaşması feshedilerek Kuruma bildirilir."
16. Davalı TEİAŞ Ana Statüsünün "HukukiBünye" başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"BuAnastatü ile teşkil olunan Türkiye Elektrik İletimA.Ş. (Teşekkül) tüzel kişiliğe sahip,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiylesınırlı bir İktisadi DevletTeşekkülüdür.
TeşekkülEPK, K.H.K., ve bu Anastatü hükümleri saklı kalmaküzere özel hukuk hükümlerine tabiidir"
B. Yargı Kararları
17. Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarakönüne gelen uyuşmazlıklarda; sözleşmeaşamasına kadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar veyapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarınidari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonrasözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortayaçıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme veözel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindegörülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir.(16/06/2003 tarihli ve E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarihli, E.2006/154,K.2007/3; 04/06/2013 tarihli ve E.2013/394, K.2013/881; 13/10/2014 tarihli veE.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarihli ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarihli ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarihli, E.2018/865,K.2018/865; 24/02/2020 tarihli,E.2019/859, K.2020/162 sayılıkararlarında olduğu gibi.)
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
18. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan 27/02/2023tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilininanılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca 10.maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
19. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
20. Dava, davacı ve davalı arasında imzalanan RESkatkı payı anlaşması hükümlerine aykırıolarak fazla tahakkuk ettirildiği iddia edilen ve fazla ödendiğeiddia edilen RES Katkı Payı bedellerinin tahsili talebiyleaçılmıştır.
21. Olayda, davalı TEİAŞ tarafından yukarıdaanılan Yönetmelik hükümlerine göre açılanyarışma ihalesi sonucunda imzalanan RES Katkı PayıAnlaşmasına aykırı olarak tahakkuk ettirildiği iddiaedilen RES katkı payı bedeli faturası kapsamında fazladanödenen tutarın tahsili istemiyle davanın açıldığı,uyuşmazlığın esasınınçözümü bu anlaşmanın hukuki durumunabağlı olup, anlaşmanın idari sözleşme ya daözel hukuk sözleşmesi niteliğinde olupolmadığına göre yargı yolunun belirleneceğiaçıktır.
22. İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı,kamusal yetkiye dayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesiiçin kamu yararı amacı ile taraflar arasında akdedilen veidareye üstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlıdeğişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan niteliktesözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmeler ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göredüzenlenmektedir.
23. Tip RES Katkı Payı Anlaşmasınınincelenmesinden; 5.maddede, "bu anlaşmanınhükümlerinin uygulanmasından dolayı doğacak veyaçıkacak anlaşmazlıklarınçözümünde Ankara Mahkemeleri ve İcra Daireleriyetkilidir." 6. maddede düzenlenen "RES katkıpayının ödenmemesi halinde 6183 sayılı Kanun'un 51incimaddesinde belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faiziuygulanacağı" ve yine 7. maddededüzenlenen "lisansıniptali veya mücbir sebepler ya da EPDK tarafından uygun bulunanhaller dışında herhangi bir nedenle sona ermesi hallerindeteminat mektubunun TEİAŞ tarafından irat kaydedilmesi" hükümlerinin,idarenin üstün yetkilerle donatılmış olduğunakarine teşkil etmeyeceği anlaşılmaktadır.
24. Somut olayda, davalı TEİAŞ'ın hukukistatüsünden bağımsız olarak, anlaşmanınimzalanmasından sonra TEİAŞ'a tanınan imtiyazlı biryetkiden, sözleşmeyi tek taraflı değiştirme,denetleme, cezai işlem tesis etme veya tek taraflı feshetme gibiüstün bir kamu gücünden söz etmek mümkündeğildir. Anlaşmada tarafların karşılıklıyükümlülüklerinin bulunduğu, tarafların bununlabağlı olduğu, uyuşmazlığın anlaşmaöncesindeki yarışma ihalesi sürecine ilişkinolmadığı gözetildiğinde, anlaşmahükümleri çerçevesinde özel hukuksözleşmesi niteliğindeki RES katkı payıanlaşmasında düzenlenen RES katkı payı bedelindenkaynaklı davanın adli yargı yerinde görülmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
25. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Danıştay Başsavcısınınbaşvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN REDDİNE,
27/02/2023 tarihinde Başkan Muammer TOPAL, Üye AhmetARSLAN'ınKARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞUYLA KESİN OLARAKkarar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Dava, davacı şirket ile davalı arasında imzalanananlaşma hükümlerine aykırı olarak fazla tahakkukettirildiği iddia edilen RES Katkı Payı bedelinin tahsilitalebiyle açılmıştır.
Bir kamu hizmetinin yürütülmesiiçin ihtiyaç duyulan mal veya hizmet temini sırasında, idaredekanunilik ilkesi gereğince idarenin belirli usul ve esaslarauyması zorunlu olup; işin sözleşmeyebağlanmasından önce geçen bu süreçte tesisedilen işlemlerin, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tekyanlı olması nedeniyle idari işlem niteliğinitaşıması karşısında, yargısal denetiminin idarehukuku ilkelerine göre idari yargı yerlerinceyapılacağı tartışmasızdır.
İdari sözleşme, idarenin kamusal yetkisine dayanarak,kamu hizmeti gerekleri ve kamu yararı nedeniyle yaptıklarısözleşmelerdir. Bunlar idarenin ayrıcalıklı veüstün, hak ve yetkilerini içerirler. İdare, busözleşme hükümlerinde tek yanlı değişiklikyapabilir ya da sözleşmenin feshine gidebilir, Bu nitelikte olmayandiğer sözleşmeler ise, genelde özel hukuk alanında,özel hukuk kurallarına göre düzenlenir.
Davalı TEİAŞ tüzel kişiliğesahip, özel hukuk hükümlerine tabi, faaliyetlerinde özerkve sorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir iktisadi devletteşekkülüdür. Üstün ayrıcalıklara sahipolan ve yükümlülükler rejimine tabi tutulan,sorumluluğu ile denetimi bir kamu otoritesi tarafındanüstlenilen kamu hizmeti niteliğindeki elektrik iletim faaliyetiniyürüten davalı TEİAŞ ile davacı şirketarasında yukarıda alıntılanan Yönetmeliğedayanılarak düzenlenen katkı payı anlaşması, biridari sözleşme niteliğindedir. Aynı Yönetmelikkapsamında davalıya verilen yetkinin kullanımısırasında kamu gücüne dayalı, re’sen ve tekyanlı olarak tesis edilen RES katkıpayı faturası bedelininfazla hesaplandığına ve tazminine ilişkin davanıngörüm ve çözümünde idari yargı yeriningörevli olduğu anlaşılmaktadır.
Bu hususlar göz önünde bulundurularak,Danıştay Başsavcısının başvurusununkabulü ile Ankara 9. Asliye Ticaret Mahkemesince verilen görevitirazının reddi (görevlilik) kararınınkaldırılması gerektiği görüşüyle, aksiyöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.
Başkan Üye
Muammer Ahmet
TOPAL ARSLAN