T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/708
KARAR NO : 2023/114
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Taşınmazda bulunan hak ve hisselerinin tamamının 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun kapsamında başkası adına devrine ilişkin Gemlik Mal Müdürlüğünde yapılan taksitli satış sözleşmesinin iptaliistemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : M. B
Vekili : Av. G. M. Y
Davalılar : Adli Yargıda
1-E. Ö
2-B. Ö
3-Gemlik Maliye Hazinesi
İdari Yargıda
Gemlik Kaymakamlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkillerinden vesayet altınaalınan N.ile, kızı M.in, nüfus kaydında N.'ninoğlu M. in kardeşi görünen Y. Ö lehine Gemlik 3.Noterliğinin 07/08/2012 tarihli ve 09988 yevmiye sayılıdüzenleme şeklinde muvafakatname ile Bursa ili, Gemlik ilçesi,......Mahallesi, .... Mevkinde kain ve tapunun ..... ada, .... parselno’da kayıtlı bulunan 3068 m² yüzölçümündeki tarla vasıflı gayrimenkuldeki hakve hisselerinin tamamını 6292 sayılı Orman KöylülerininKalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına OrmanSınırlarının DışınaÇıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile HâzineyeAit Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanunkapsamında akti halefleri olarak almasına ve adına tesciledilmesine muvafakat ettiğini beyan edip, tanıklar T. Ö ile B. Dhuzurunda parmak bastıklarını, davalıların vefat edenbabası Y. Ö'ün işbu mufavakatname ile 12/08/2013 tarihindeGemlik Kaymakamlığı Mal Müdürlüğünemüracaat ederek 6292 sayılı Kanun uyarınca yapılan taksitlitaşınmaz sözleşmesinin tarafların imzalarıaltında tanzim edildiğini, iş bu sözleşme gereği29/01/2014 tarihinden başlamak üzere altı ay aralıklıvadelerle son taksidi 29/07/2018 tarihi olmak üzere on adet taksidebağladığını, müvekkillerdenkısıtlı N.'nin 01/07/1923 doğumlu 92 yaşındaaynı zamanda noter işlemi sırasında Alzheimer hastasıolduğunu, kızı M.in 20/10/1942 doğumlu 73 yaşındaolduğunu, müvekkillerinin davalıların murisinin baskıve tehdidi ile dava konusu taşınmazı bila bedel devretmekzorunda kaldığını, bu nedenlerle Bursa ili, Gemlikilçesi, ......Mahallesi, .... Mevkinde kain ve tapunun .... ada, ....parselde kayıtlı taşınmazın devrine yönelikyapılan her türlü noter mufavakatname işlemi, malmüdürlüğü ile devire yönelik düzenlenensözleşme, tapuda devire ilişkin işlemlerin iptalini, davakonusu taşınmaz kaydına ihtiyati tedbir şerhiişlenmesini, yargılama gider ve vekil ücretlerinindavalılar üzerinde bırakılmasına karar verilmesinitalep ederek, adli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Gemlik 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 09/07/2019 tarih ve E.2019/131,K.2019/360 sayılı kararı ile, "...Maliye hazinesinindavaya dahil edildiği 02/05/2019 havale tarihli cevap dilekçesi ilehazine vekili, ......Mahallesi ..... ada, .... parsel sayılıtaşınmaz 6831 sayılı Kanun’un 2/B maddesi kapsamındaorman sınırları dışına orman vasfınıyitirmesi nedeni ile çıkartılarak Hazineye intikalettirilmiş olup 6292 sayılı Kanun ile hak sahibi olan S. Öolarak tespiti yapıldığı, davacılar 6292sayılı Kanun’un 6/10 maddesi ve 345 sayılı MilliEmlak Genel tebliğinin 5/5. maddesi kapsamında Gemlik 3.Noterliği 07/08/2012 tarihli 07469 yevmiye nolu akdi halef muvafakatnamesiile diğer mirasçı Yaşar ÖZTÜR'ehaklarını devrettikleri, bu nedenle idaremiz taksitli satışsözleşmesi ile Y. Ö’e satış işlemiyapıldığı, Y. Ö'ün 09/11/2014 tarihindeveafatı ile mirasçıları olan davalılarmirasçılık belgesi ibraz ederek taksitleri ödemişlerhenüz satış işlemi tamamlanmadığıdavacı ve davalıların kendi aralarında yaptıklarıhukuki işlemlerin iptali ve diğer işlemlerde idaremizin herhangibir kusuru bulunmadığı , açılan davaya tarafeklenmesi usule aykırıdır. Burada sadece Maliye Hazinesinedavanın ihbarı yapılabileceği, açılan davayataraf eklenmesi yapılması usule aykırı olduğutaraflarına yöneltilen davanın reddini, yargılama giderlerive ücreti vekaletin davacıya yükletilmesine karar verilmesinitalep ve dava etmiş olduğu görülmüştür.
Gemlik tapu müdürlüğünden ......Mahallesi.... ada .... parsel sayılı taşınmazın takyidatlıtapu kaydının gönderildiğigörülmüştür.
Gemlik Milli Emlak Müdürlüğündendavacı ile davalı arasındaki sözleşme iptaldavası nedeniyle 6292 sayılı Kanun’un Y. Ö'eyapılan satış bedellerinin tamamının ödenipödenmediği hususunda bilgi istenildiği , idarece Y. Öadlı şahsa 6292 sayılı Kanun uyarınca ......Mahallesi.... ada, .... parselin satışı bedeli tahsil edilmiş olupborcu bulunmadığı, yapılan işlemlere ait belgeleringönderildiği, ayrıca satış işleminintamamlanması nedeniyle tapu devrinin yapılması içinGemlik tapu müdürlüğüne talimat verilmiş oluptapu kaydındaki mahkememizin 2015/220 Esas ve Sulh Hukuk Mahkemesinin2014/1038 Esasıyla konulan tedbirlerin kaldırılması halindetapu devrinin yapılacağının bildirildiğigörülmüştür.
Tüm dosya kapsamı ve delillerin değerlendirilmesinde;istinaf kararı doğrultusunda hazinenin davaya dahil edildiği,getirtilen son güncel tapu kaydından hazinenin dava konusutaşınmaza halen malik olduğu, maliye hazinesindensatış belgelerinin istendiği, yapılan incelemededavacı vekilinin son celsede tapu kaydının iptali talebininmaliye hazinesini kapsamadığı , şayet davalılarüzerine tapu geçmiş ise iptalini talep ettiği, tapuiptalinden öncede taraflar arasındaki noter muvafaktanemesinin ve6292 sayılı Kanun’a göre yapılan satışsözleşmesinin iptalinin talep edildiği anlaşılmıştır.6292 sayılı Kanun’a göre vatandaşa yapılansatışta satış sözleşmesi idari bir işlemolup sözleşmenin iptalini talep etmek için idari yargıgörevlidir. Dolayısıyla bu hususta mahkememizin görevsizolması sebebiyle idari yargının görevli olması sebebiyledava ret edilmiştir.
Hazine dışındaki davalılarayöneltilmiş tapu iptalinin ise hazine dışındaki,davalıların henüz tapuyu tapu sicilinde kazanmamışolmaları sebebiyle davanın husumet yokluğundan reddine kararverilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM gerekçesi yukarıdaaçıklandığı üzere :
Davacının noter muvafakatname işleminin ve malmüdürlüğü ile devire yönelik düzenlenentaksitli satış sözleşmesinin iptaline dairdavasının idari yargının görevli olması sebebiylegörev yönünden REDDİNE ,
Davacının tapunun iptaline dair hazinedışındaki davalılara yöneltmiş olduğu tapuiptal ve tescil talebinin husumet yokluğu sebebiyle REDDİNE..." kararvermiş, bu karara karşı davacı vekilince istinaf istemindebulunulmuştur.
3. Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi 14/07/2020 tarihve E.2019/2083, K.2020/831 sayılı kararı ile, davanınkonusunun, 2/B niteliğinde olan davaya konu taşınmazın 6292sayılı Kanun kapsamında davalılar murisinesatışının yapılıpyapılamayacağının tespitine yönelik idari niteliktebir ön işlem olduğunu, anılan taşınmazınorman sınırı içerisine alınmasına yada 2/Bolarak orman sınırı dışınaçıkarılmasına ilişkinolmadığını, bu durumda, 2/B niteliğindekiuyuşmazlık konusu taşınmazın davalılar murisinesatışı için, 6292 sayılı Kanun'daöngörülen şartları taşıyıptaşımadığının idari yargı yerincedeğerlendirilmesi gerektiğini, uyuşmazlığınçözümünün idari yargıya ait olduğunu,Hazineye karşı olan davanın görev yönünden, Y.Ö mirasçıları olan diğer davalılarakarşı açılan davanın ise husumetten reddine dairkararda usul ve kanuna aykırı bir durumbulunmadığını, davacı vekilinin istinaf istemlerininreddine karar vermek gerektiğini belirterek, Gemlik 1. Asliye HukukMahkemesinin E.2019/131, K.2019/360 sayılı ve 09/07/2019 tarihlikararında usul ve esas yönünden kanuna aykırı birdurum bulunmadığından, davacının istinaf taleplerininHukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1 -b. 1 maddesi gereğince reddine kararvermiş, bu karar davacı vekilince temyiz edilmiştir.
4. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 12/04/2021 tarih ve E.2020/9919,K.2021/5309 sayılı kararı ile, davacı vekilinin temyizistemlerinin reddine, usul ve kanuna uygun olan hükmünonanmasına karar vermiştir.
5. 27/05/2021 havale tarihli talep dilekçesi ile davacıvekili, mahkemeleri tarafından verilen görevsizlikkararının temyiz incelemesi safhasında onama ilesonuçlandığı ve mahkemelerince dava konusutaşınmaza konulan mevcut ihtiyati tedbir kararınınkaldırılmasına karar verildiğini ancak, mahkemece verilenihtiyati tedbirin kaldırılması kararının telafisimümkün olmayan zararlara ve hak kayıplarına sebebiyetvereceğini, dolayısıyla yargılama sürecinin halendevam ettiği gözetilerek yeniden ilgili taşınmazüzerine ihtiyati haciz niteliğinde ihtiyati tedbir kararıverilmesini talep etmiştir.
6. Gemlik 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 08/06/2021 tarih ve E.2019/131,K.2019/360 sayılı Ek Kararı ile, mahkemelerince verilengörevsizlik kararının istinaf ve temyiz incelemesindengeçerek kesinleşmiş olduğu, dosyada verilen ihtiyatitedbir kararının bir kısım davalılar vekilinin talebiüzerine kaldırıldığı, tedbir kararınınkaldırılmasına bir engelin bulunmadığı, davadosyanın kesinleşmesi sebebiyle davacı vekilinin ihtiyati hacizmahiyetinde ihtiyati tedbir talebi yönünden mahkemelerince dava dosyasınınkesinleşen esası üzerinden tekrardan inceleme yapılarakkarar verilemeyeceğini belirterek davacı vekilinin ihtiyati hacizmahiyetinde ihtiyati tedbir talebinin reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir.
7. Davacı M. B vekili, E.K ve B. Ö'e karşı Bursaili, Gemlik ilçesi, ......Mahallesi, ..... Mevkiinde kain ve ..... ada,.... parsel no'da kayıtlı bulunan 3.068 m² tarlavasıflı gayrimenkuldeki hak ve hisselerinin tamamının 6292sayılı Kanun kapsamında başkası adına tesciledilmesine muvafakat veren davacı tarafından, Gemlik MalMüdürlüğünde yapılan 12/08/2013 tarih ve16050106401 sayılı taksitli satış sözleşmesininbu sözleşmeye dayalı olarak taşınmazın tapudevrinin tescili ile ilgili işlemlerin iptaline vetaşınmazın Hazine adına tesciline karar verilmesi istemiyleidari yargı yerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
8.Bursa 1. İdare Mahkemesi09/09/2021 tarih ve E.2021/787,K.2021/682 sayılı kararı ile, "taksitli satışsözleşmesinin" iptali istemiyle ayrı,"taşınmazın tapu devrinin tescili ile ilgiliişlemlerin iptaline ve taşınmazın Hazine adınatescili" talebiyle ayrı olmak üzere hazırlanacakdilekçelerle iki ayrı dava açılmak üzeredilekçenin reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek, 2577sayılı Kanun'un 5. maddesi hükmüne uygun bulunmayan davadilekçesinin, aynı Kanun'un 15. maddesinin l/d bendi uyarıncaiş bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren otuzgün içerisinde belirtilen noksanlar tamamlanarak usulüne uygunbiçimde düzenlenecek dilekçeler ile iki ayrı davaaçmakta serbest olmak üzere reddine karar vermiştir.
9. Davacı vekili bu kez, Maliye Hazinesi ve B. Ö ile E.K'akarşı Bursa ili, Gemlik ilçesi, ......Mahallesi, .....Mevkiinde kain ve ..... ada, .... parsel no’da kayıtlı bulunan3.068 m² tarla vasıflı gayrimenkuldeki hak ve hisselerinintamamının 6292 sayılı Kanun kapsamındabaşkası adına devrine ilişkin Gemlik MalMüdürlüğünde yapılan 12/08/2013 tarih ve16050106401 sayılı taksitli satış sözleşmesininiptali istemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
10. Bursa 1. İdare Mahkemesi26/10/2021 tarih ve E.2021/1002sayılı kararı ile, davanın doğru hasım olanGemlik Kaymakamlığı husumeti ile incelenmesi gerektiğinden,diğer davalıların hasım mevkiindençıkartılarak Gemlik Kaymakamlığınınhasım mevkiine alınmasına karar vermiştir.
11. Bursa 1. İdare Mahkemesi31/10/2022 tarih ve E.2021/1002sayılı kararı ile, taşınmaza ilişkin taksitlisatış sözleşmesinin, 6292 sayılı Kanunhükümleri çerçevesinde yapılmakla birlikte,sözleşmede ağırlığın kamu hukukundankaynaklandığına ya da sözleşmenin kamu hizmetineilişkin olduğuna dair bir ibarenin bulunmadığını,davalılar murisinin, söz konusu taşınmazın ilgiliKanun hükümleri kapsamında kendisine satımınıtalep ettiğini, bu talebin idarece uygungörüldüğünü ve sözleşmeimzalandığını, buna göre, gerek 6292 sayılıKanun hükümleri, gerekse sözleşme süreci dikkatealındığında, bu sözleşmenin idari nitelikliolduğundan söz etmenin mümkün bulunmadığınıbelirterek, idari sözleşme olmayan dava konusu sözleşmeniniptali istemiyle açılan davada idari yargı yetkisikapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundansöz etmek olanaksız olduğundan, bakılan davanınçözümlenmesinde adli yargı yerinin görevli bulunduğugerekçesiyle adli yargının görev alanına girendavada mahkemelerinin görevli olmadığına, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bukonuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesinekarar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
12. 6292 sayılı Orman KöylülerininKalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına OrmanSınırları Dışına ÇıkarılanYerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye Ait Tarım ArazilerininSatışı Hakkında Kanun'un "Tasarrufageçme" başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"(1) Ormankadastro komisyonlarınca Hazine adına orman sınırlarıdışına çıkartılan yerlerden;
a) 2/Aalanları, nakline karar verilen Devlet ormanları içinde veyabitişiğinde bulunan köyler halkının kısmen veyatamamen yerleştirilmesi için Devlet eliyle ihya edilerek bu halkadevri ve yararlandırılması amacıyla Orman GenelMüdürlüğünün,
b) 2/Balanları, bu Kanun kapsamında değerlendirilmek üzere MaliyeBakanlığının,
tasarrufunageçer.
(2) 2/A ve 2/B alanlarındabulunan taşınmazların tapu kütüklerinde 6831sayılı Kanunun 2 nci maddesi ile aynı maddenin birincifıkrasının (A) ve (B) bentlerine göre ormansınırları dışınaçıkartıldığı yönünde yer alanbelirtmeler, ilgisine göre Orman GenelMüdürlüğünün veya MaliyeBakanlığının ya da idarenin talebi üzerine tapuidarelerince terkin edilir."
13. Bu Kanun'un "Hak sahibi, başvuru ve doğrudansatış" başlıklı 6. maddesinin somut olaylailgili kısımları şöyledir:
"(1)2/B alanlarında bulunan taşınmazlar hakkında bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenengüncelleme listelerine veya kadastro tutanaklarına ya dakesinleşmiş mahkeme kararlarına göre oluşturulan tapukütüklerinin beyanlar hanesine göre; butaşınmazların 31/12/2011 tarihinden önce kullanıcısıve/veya üzerindeki muhdesatın sahibi olarak gösterilenkişilerden bu taşınmazları satın almak içinsüresi içerisinde idareye başvuran ve idarece tespit edilensatış bedelini itiraz ve dava konusu etmeksizin kabul edenler buKanuna göre hak sahibi sayılır.
(2) 2/B alanlarında bulunan taşınmazlarhakkında bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtensonra düzenlenecek güncelleme listelerine veya kadastrotutanaklarına ya da kesinleşmiş mahkeme kararlarınagöre oluşturulacak tapu kütüklerinin beyanlar hanesinegöre; bu taşınmazların 31/12/2011 tarihinden öncekullanıcısı ve/veya üzerindeki muhdesatın sahibiolarak gösterilecek kişilerden bu taşınmazlarısatın almak için süresi içerisinde idareyebaşvuran ve idarece tespit edilen satış bedelini itiraz ve davakonusu etmeksizin kabul edenler de hak sahibi sayılır.
(3) Hak sahiplerinden birinci fıkrakapsamında olanlar bu Kanunun yürürlüğe girdiğitarihten itibaren altı ay içinde, ikinci fıkra kapsamındaolanlar ise, güncelleme listelerinin tescil edildiği veya kadastrotutanaklarının kesinleştiği tarihten itibaren sekiz ayiçinde idareye başvurarak, bu taşınmazların bedelikarşılığında kendilerine doğrudansatılmasını isteyebilirler.
(4) Hak sahiplerine doğrudan satılacak olantaşınmazların satış bedeli; dört yüzmetrekareye kadar olan kısmı için rayiç bedelinyüzde ellisi, fazlası için rayiç bedelin yüzdeyetmişi üzerinden hesaplanır. Birden fazla taşınmazdahak sahibi olunması hâlinde yüzde elli satış bedelihesaplaması, hak sahibinin tercih edeceği sadece bir taşınmaziçin uygulanır. Bir taşınmazdaki hak sahipliğinindevredilmesi hâlinde yüzde elli satış bedelihesaplaması, taşınmazın sadece dört yüz metrekaresi için ve hak sahiplerinin hisselerine oranlanarak uygulanır.Ancak, tamamen ve münhasıran bilfiil tarımsal amaçlıolarak kullanılan ve üzerinde tarımsal amaçlıyapılar (mandıra, sera, ağıl, kümes vb.) ilesürekli ikamet amacıyla kullanılan konut hariç yapıbulunmayan yerler için satış bedeli, rayiç bedelinyüzde ellisi üzerinden hesaplanır, bu şekilde satılantaşınmazların sonradan farklı amaçlakullanılması hâlinde, taşınmazın satıştarihi itibarıyla rayiç bedelinin yüzde yetmişiüzerinden hesaplanacak bedel esas alınarak aradaki fark kanunifaiziyle birlikte ecrimisilin tarh, tahakkuk ve tahsiline ilişkinhükümler uyarınca kayıt malikinden tahsil edilir.
(5)Başvuru sahiplerinden satış bedellerine mahsup edilmeküzere; belediye ve mücavir alan sınırlarıiçinde olan yerler için iki bin Türk Lirası,dışında olan yerler için bin Türk Lirasıbaşvuru bedeli alınarak ilgilileri adına emanet hesabınakaydedilir. Daha önce başvuru bedeli yatırmadan yapılanbaşvurular ile bundan sonra yapılacak başvurular başvurubedeli alınmaksızın geçerli kabul edilir.
(6) Haksahiplerine satış işlemleri idarece, başvuru süresininbittiği tarihten itibaren en geç altı ay içindesonuçlandırılır.
(7) BuKanunun yürürlüğe girdiği tarihten öncedüzenlenen güncelleme listeleri veya kadastro tutanaklarıkapsamında kalan taşınmazların satışişlemleri, 1/5/2010 tarihinden itibaren tespit edilen rayiçbedeller üzerinden yapılır.
(8)Satış bedeli peşin veya taksitle ödenebilir.Satış bedelinin tamamının peşin ödenmesihâlinde yüzde yirmi, en az yarısının ödenmesihâlinde yüzde on oranında indirim uygulanır ve bu bedelleridarece yapılan yazılı tebligat tarihinden itibaren engeç üç ay içinde ödenir. Tebliğ edilensatış bedeline itiraz edilemez ve dava açılamaz.Peşinat alınmadan yapılan taksitle satışlarda isesatış bedelinin tamamen ve münhasıran bilfiil tarımsalamaçlı olarak kullanılan ve üzerinde tarımsalamaçlı yapılar (mandıra, sera, ağıl, kümesvb.) ile sürekli ikamet amacıyla kullanılan konut hariçyapı bulunmayan yerler için yüzde onu, diğer yerleriçin yüzde yirmisi,yapılan yazılı tebligattarihinden itibaren en geç üç ay içinde, kalanıise belediye ve mücavir alan sınırları içinde enfazla beş yılda on eşit taksitte, belediye ve mücavir alansınırları dışında ise en fazla altıyılda on iki eşit taksitte faizsiz olarak ödenir. Taksitlisatışlarda kalan miktarı karşılayacak tutarda kesin vetaksitlendirmeye uygun süreli banka teminat mektubu verilmesi veyasatışı yapılan taşınmazın üzerinde 4721sayılı Türk Medenî Kanunu hükümleriuyarınca Hazine lehine kanuni ipotek tesis edilmesi hâlinde;taşınmaz, tapuda hak sahibi adına devredilir. İdaretarafından yapılan taşınmaz mülkiyetinin devriniamaçlayan taşınmaz satış sözleşmeleri ilekanuni ipotek sözleşmelerinde resmî şekil şartıaranmaz. Hak sahipliği belgesi; hak sahibinin Türkiye Cumhuriyetikimlik numarası, imzası, fotoğrafı ve nüfusbilgilerini içerecek şekilde idarece düzenlenir.Düzenlenen hak sahipliği belgelerinin idarece yazılı olaraktapu idaresine bildirilmesi üzerine, devir ve kanuni ipotek tapu sicilineresen tescil edilir. İpotek tesis edilerek devredilentaşınmazların üçüncü kişileresatılması hâlinde borcun kalan tutarındanalıcılar sorumludur. Bu hususta tapu kütüğündegerekli belirtme yapılır. Hak sahibi adına mülkiyetdevredilmeden yapılan taksitli satışlarda, hak sahibitarafından yükümlülüklerin yerine getirilmemesidurumunda, tahsil edilen tutar hak sahibine aynen ve faizsiz olarak iadeedilir.
(9)Peşin satışlarda satış bedelinin tamamını,taksitli satışlarda ise peşinatı veya taksitleri vadesindeödememek suretiyle yükümlülüklerini yerinegetirmeyenlerin doğrudan satın alma hakları düşer.Ancak, taksitli satışlarda, taksit süresinin sonuna kadarödenmek kaydıyla taksitlerden ikisinin vadesinde ödenmemesiyükümlülüklerin ihlali anlamına gelmez. Vadesindeödenmeyen taksit tutarlarına 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılıAmme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 incimaddesine göre belirlenen oranda gecikme zammı uygulanır.
(10) Hak sahibiolunmasında kanuni halefiyet, hak sahibinin veyamirasçılarının bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten sonra noter tarafından düzenlenecekmuvafakatname vermeleri hâlinde ise akdî halefiyethükümleri geçerlidir. Bu fıkraya göre notertarafından düzenlenecek muvafakatnamelerden 2/7/1964 tarihli ve 492sayılı Harçlar Kanunu hükümlerine göre elliTürk Lirası maktu noter harcı alınır.
....
(13) Hak sahiplerinden idarenin teklifini kabul etmeyenlerdoğrudan satış hakkından yararlanamazlar, başkacatalepte bulunamazlar, hak ve tazminat talep edemezler ve dava açamazlar.
(14) Bu maddeyegöre hak sahibi bulunmayan veya doğrudan satın almayailişkin hak sahipliği kalmayan taşınmazların tapukütüklerinde yer alan 2/B, kullanıcı ve muhdesatbelirtmeleri Maliye Bakanlığının talebi üzerine tapuidaresince terkin edilir ve bu taşınmazlar MaliyeBakanlığınca satış dâhil genelhükümlere göre değerlendirilir.
...."
14. Aynı Kanun'un "2/A veya 2/B belirtmelerinin terkini veiade edilecek taşınmazlar" başlıklı 7.maddesinin somut olayla ilgili kısımları şöyledir:
"(1)İlgililer tarafından idareye başvurulması ve idarece bubaşvuru üzerine veya resen yapılan inceleme ve araştırmasonucunda doğruluğu tespit edilmesi hâlinde;
...
b) Özelkanunları gereğince Devlet tarafından kişileresatılan, dağıtılan, trampa edilen, bedelli veya bedelsizolarak devredilen veya iskânen verilen ya da özelleştirmesuretiyle satılanlar ile hisseleri devredilen özel hukuk tüzelkişileri adına kayıtlı olan ancak daha sonra Hazineadına orman sınırı dışınaçıkarıldığı gerekçesiyle tapukütüklerine 2/A veya 2/B belirtmesi konulantaşınmazların tapu kayıtları geçerli kabuledilir, aynı gerekçeyle bu nitelikteki taşınmazlarhakkında dava açılmaz, açılan davalardanvazgeçilir, açılan davalar sonucunda Hazine adınatescil edilenler ise, bu Kanunun yürürlüğe girdiğitarihten itibaren iki yıl içinde ilgilileri tarafından idareyebaşvurulması hâlinde önceki maliklerine veya kanuni ya daakdî haleflerine bedelsiz olarak iade edilir. Ancak, bu kişilerdentaşınmazlarına karşılık daha önce yerverilenlere veya bedeli ödenenlere iade işlemi yapılmaz.
c) Bu fıkrakapsamında kalan taşınmazlarınkullanıcılarının kayıt maliklerinden farklıkişiler olmaları ve kayıt maliklerinin bu fıkradanyararlanmak istemeleri hâlinde, kullanıcılar bu Kanunda belirtilenşartları taşısalar dahi doğrudan satışhakkından yararlanamazlar.
(2) Birinci fıkra kapsamında kalan taşınmazlardanorman sınırı dışına çıkartılacakyerlerde bulunan ve Hazine adına orman sınırıdışına çıkarıldığıgerekçesiyle tapu kütüklerine 2/B belirtmesi konulmasıgereken taşınmazların tapu kütüklerine 2/B belirtmesikonulmaz ve bunlar hakkında dava açılmaz.
...
(4) Bu maddeyegöre ilgililerine iade edilmesi gereken taşınmazlardan ormanolduğu iddiasıyla Orman Genel Müdürlüğünceaçılan davalar sonucunda orman niteliğiyle Hazine adınatescil edilen, fiilen orman niteliğinde olan veya bu nedenle davaaçılması gereken, ağaçlandırılmaküzere Orman Genel Müdürlüğüne tahsis edilen, kamuhizmetlerine ayrılan veya bu amaçla kullanılan, özel kanunlargereğince değerlendirilmesi gereken veya MaliyeBakanlığınca belirlenen taşınmazlar ilgililerine iadeedilmez. Bu taşınmazların yerine, idarece belirlenen veilgililerince itiraz ve dava konusu edilmeksizin kabul edilen rayiçbedelleri ödenebilir veya rayiç bedellerine uyguntaşınmazlar verilebilir."
15. Aynı Kanun'un "Diğer işlemler" başlıklı11. maddesinin somut olayla ilgili kısımları şöyledir:
"(1) BuKanun kapsamında kalan alanların devir vesatışlarından elde edilen gelirler hakkında 4706sayılı Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası,doğrudan hak sahiplerine satılacak taşınmazlarınüzerindeki yapılar hakkında ise aynı maddenin sonfıkrası hükmü uygulanmaz.
(2) Bu Kanunhükümlerine göre taşınmazların hak sahiplerinedoğrudan satılması, ilgililerine devredilmesi veya iade edilmesive bu taşınmazların tapu kütüklerindeki 2/B, kullanıcıve muhdesat belirtmelerinin kaldırılması; butaşınmazların üzerlerindeki imar mevzuatınaaykırı yapılar bakımından kazanılmışhak oluşturmaz.
...
(4) Bu Kanunkapsamında kalan taşınmazlardan hak sahiplerinesatılmaması, ilgililerine devredilmemesi veya iade edilmemesigerektiği halde bu tasarruflara konu edilenlerden; satılanlarınsatış bedeli kanuni faiziyle iade edilir, devir ve iade edilenler isebedelsiz olarak geri alınır.
...
(6) Bu Kanunhükümlerine göre hak sahiplerine doğrudan satılan,tapu kayıtları geçerli kabul edilerek devredilen ve iadeedilen taşınmazların tapu kütüklerindeki 6831sayılı Kanunun 2 nci ve 2/B maddesine tabi olduğuyönünde konulmuş belirtmeler, MaliyeBakanlığının talebi üzerine tapu idaresince terkinedilir. Bu taşınmazlardan ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilenecrimisiller terkin edilir, başvuru tarihi itibarıyla son beşyıl için tahsil edilen ecrimisil bedeli satış bedelindenmahsup edilir, bu bedelden fazlası iade edilmez.
...
(13) Haksahipliğine esas tarihin tespiti konusunda tereddüt olmasıhâlinde hak sahipliği, Tapu ve Kadastro GenelMüdürlüğünce bildirilen bilgi ve belgelere göre,bunun mümkün olmaması hâlinde başvuru sahipleritarafından ibraz edilen belgelere göre idarece belirlenir.
(14)Kadastro müdürlüklerince 2/B alanları hakkında buKanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonradüzenlenecek güncelleme listelerinde ve kadastro tutanaklarında;bu alanların fiili kullanım durumları, varsa üzerindekimuhdesatın kime veya kimlere ait olduğu, bu yerlerin veüzerlerindeki muhdesatın 31/12/2011 tarihinden önce olmaküzere ne zamandan beri kim veya kimler tarafındankullanıldığı gösterilir ve bunlar tescil edildikleriveya kesinleştikleri tarihten itibaren en geç bir ay içindeidareye gönderilir.
(15) Bu Kanun kapsamında doğrudan hak sahiplerinesatılacak 2/B alanlarında kalan taşınmazlardan tek parseldebirden fazla hak sahibinin olması ve bu hak sahiplerine satılacakarazinin ifrazı hâlinde yüzölçümünün3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi KullanımıKanununda belirtilen bölünemez büyüklüğünaltına düşmesi hâlinde; bu araziler, 5403 sayılıKanunda belirtilen bölünemez büyüklüğün altınadüşmemek kaydıyla, diğer hak sahiplerinin yazılıolarak muvafakat vermesi durumunda talep eden hak sahiplerine satılabilir.
(16) 31/12/1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımındanorman vasfını kaybetmesine rağmen, askeri yasak bölgelerdekalması ve 6831 sayılı Kanunun 17 nci maddesi uyarıncailgili kamu kurumu adına izin verilmesi veya lehine irtifak hakkı tesisedilmesi ve muhafaza ormanı olması nedeniyle, 6831 sayılıKanunun 3302 sayılı Kanunla değişik 2 nci maddesinin (B)bendi uygulaması ile orman sınırı dışınaçıkartılma işlemi yapılamayan yerlerin ormankadastrosu ve 6831 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin (B) bendiuygulaması en geç altı ay içerisinde tamamlanır.Bu alanlarda 6831 sayılı Kanunun 2 nci maddesinindördüncü fıkrasının izin veya irtifak hakkıtesis edilen yerlerde orman kadastrosu yapılmayacağına veormanlık alanın sınırlarında daraltma yapılamayacağınadair hükmü uygulanmaz. Bu yerlerin 31/12/2011 tarihinden öncekullanıcısı veya üzerlerindeki muhdesatın sahibiolduğu tespit edilen kişiler de bu Kanuna göre hak sahibisayılır ve bu kişilerin bu Kanuna göre belirlenecekrayiç bedeli ödemeyi kabul etmeleri hâlinde,kullandıkları taşınmazın rayiç değerineeşdeğer öncelikle aynı il sınırlarıiçerisinde bulunan 2/B alanlarındaki taşınmaz, bu Kanunun6 ncı maddesinin dördüncü fıkrasına görehesaplanacak satış bedeli karşılığındadoğrudan satılabilir."
16. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun 2. maddesine göre, "İdari dava türleri" şunlardır:
"a)İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) Tahkim yoluöngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkindavalar."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
17. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
18. Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ındavanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
19. Dava, Bursa ili, Gemlik ilçesi, ......Mahallesi, .....Mevkiinde kain ve ..... ada, .... parsel no’da kayıtlı bulunan3.068 m² tarla vasıflı gayrimenkuldeki hak ve hisselerinintamamının 6292 sayılı Kanun kapsamındabaşkası adına devrine ilişkin Gemlik MalMüdürlüğünde yapılan 12/08/2013 tarih ve16050106401 sayılı taksitli satış sözleşmesininiptali istemiyle açılmıştır.
20. İdari sözleşme, idarenin kamusal yetkisinedayanarak, kamu hizmeti gerekleri ve kamu yararı nedeniyleyaptıkları sözleşmelerdir. Bunlar idareninayrıcalıklı ve üstün, hak ve yetkileriniiçerirler. İdare, bu sözleşme hükümlerinde tekyanlı değişiklik yapabilir ya da sözleşmenin feshinegidebilir, Bu nitelikte olmayan diğer sözleşmeler ise, geneldeözel hukuk alanında, özel hukuk kurallarına göredüzenlenir.
21. Yukarıda izah edilen 6292 sayılı Kanun’un 7.maddesi bir bütün olarak değerlendirildiğinde, İdareyegeniş takdir yetkisinin tanındığıgörülmektedir. Zira, İdarece iade başvurusu yerindegörülerek taşınmaz iade edilebileceği gibi onun yerinerayiç bedelini ödeyebileceği veya rayiç bedeline uygunbaşka taşınmaz verebileceği hatta İdarenin Kanun'dabelirtilen gerekçelerle taşınmazı iadeetmeyebileceği anlaşılmaktadır.
22. Bu noktada kısaca idari eylem ve idari işlemitanımlamak gerekirse, idari eylem, kamu idare ve kurumlarınınkamu görevine ilişkin, İdare Hukuku kural ve gereklerinegöre yaptığı olumlu veya olumsuz davranış vefiillerden ibarettir. İdari işlem ise, Kanunlara dayanılarakyapılan muamelelerdir. İdarenin eylem ve işlemleri, onun KamuHukuku alanındaki kamu gücünü, kamu otoritesini kullanarak,idare hukuku kural ve gerekleri uyarınca yaptığıfaaliyetlerin, hukuki ve maddi hayattaki görünümleridir.
23. Somut olayda davacıların, dava konusutaşınmazın maliki oldukları, taşınmazın 6831sayılı Kanun’un 2/B maddesi uyarınca Hazine lehine orman sınırlarıdışına çıkarıldığı ve bu nedenleHâzinenin mülkiyetine geçtiğini ileri sürerek,bedelsiz iadeye ilişkin 6292 sayılı Kanun’un 7. maddesinedayanmak suretiyle taşınmazın baskı ve tehdit ilebaşkası adına devredildiğini, miras hak ve hisselerinin başkasıadına devrine ilişkin sözleşmenin iptalini talep ettikleriaçıktır. Dolayısıyla, eldeki davanın hukukidayanağı ve sebebi hak sahipliği müessesesidir.
24. Konuya ilişkin olarak yukarıda değinilen kanunhükümleri ve davacıların eldeki davadaki talebi ile bunundayanağı birlikte irdelendiğinde; dava konusutaşınmazın 6292 sayılı Kanun kapsamında bedelsizolarak iade şartlarını taşıyıptaşımadığı, idareye başvurupbaşvurmadığı hususlarının saptanması vesonrasında dayanak tapunun 7/1-a ve b bentlerinde belirtilen nitelikleritaşıyıp taşımadığı, tapu kaydıbelirtilen nitelikleri taşısa bile, taşınmazınbedelsiz iade edilebilecek nitelikte olup olmadığı,taşınmazın yerine rayiç bedelin ödenmesi ya darayiç bedele uygun taşınmaz verilip verilmeyeceğiyönünden ayrıca bir belirleme yapılmasışeklindeki faaliyetlerin birer idari işlem olduğunun kabulügerekmektedir.İddianın ileri sürülüş şeklinegöre dava davacılar lehine henüz sicileyansıtılmamış olan mülkiyet hakkınındoğmuş olması nedeniyle, tapu iptali ile tescil niteliğindeolmayıp zaten mevcut olan ve tapu sicilinde kayıtlı olan dayanaktapu kaydı uyarınca bedelsiz iadeye ilişkin idariişlemlerin icrasına yöneliktir.
25. Dolayısıyla işin esasının da idare hukukuilkelerine göre incelemeye uygun olduğu; davanın kökeninde,çözüme kavuşturulmamış mülkiyet, kadastrovs. gibi hukuki ilişkinin bulunmadığı görülmekle,davanın idari yargı yerinde görülmesi gerektiğisonucuna varılmıştır.
26. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Bursa 1. İdare Mahkemesinin 31/10/2022 tarih veE.2021/1002 sayılı başvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Bursa 1. İdare Mahkemesinin 31/10/2022 tarih ve E.2021/1002sayılıBAŞVURUSUNUN REDDİNE,
27/02/2023 tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN