T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/150
KARARNO : 2023/153
KARARTR : 27/02/2023
ÖZET: 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 40. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendi uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27/1. maddesi uyarınca ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A. K
Vekili : Av. M. T., Av. A. F
Davalı : Fatih Kaymakamlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Fatih Kaymakamlığıİlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün18/07/2022 gün ve 2022/İST/FAT/053 sıra sayılıİdari Para Cezası Yaptırım Kararı ile, davacınınişletmesinde 24/03/2022 tarihinde Baharat Numune Planıkapsamında yapılan resmi kontrolde, işletmede satılan kekikürününden numune alındığı ve alınannumune üzerinde yapılan analizde numune içerisindeyabancı madde olan zeytin yaprağı tespit edilmesi nedeniyledavacıya ait işletmenin 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri,Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 24.maddesinin 4. fıkrasına aykırı olarak gıdaüzerinde tağşiş yaptığı tespitedildiğinden bahisle, 5996 Kanun’un40. maddesinin birincifıkrasının (l) bendi uyarınca davacıya 74.303 TLidaripara cezası verilmiştir.
2. Davacı vekili, idari paracezasının iptali istemiyle adli yargı yerine başvurudabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. İstanbul 3. Sulh Ceza Hakimliği08/11/2022 tarih ve D.İş. 2022/6402 sayılı kararı ile,başvuruya konu kararın idari yargının görevalanına giren kararlardan olduğunu belirterek, başvurunungörevsizlik nedeniyle reddine karar vermiş, tarafların itirazetmemesi üzerine karar kesinleşmiştir. Kararınilgilikısmı şu şekildedir:
"İtirazın;Fatih Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüncedüzenlenen 18/07/2022 tarihli 2022/İST/FAT/053 numaralı ve19/07/2022 tarihli toplatılma idari yaptırım kararlarına ilişkinolduğu, itiraz dilekçesi ve ekleriyle cevap dilekçesi veekleri bir bütün olarak incelendiğinde; idari yaptırımkararının 5996 Sayılı Kanunun 40. Maddesinin 1.Fıkrasının (1) bendi gereğince "kekik"ürünü hakkında toplatılma idari yaptırımkararı verilmesi nedeniyle uygulandığı,iptali istenentoplatılma kararının 5326 Sayılı Kanunun 27/1.maddesinde yer verilen idari yaptırım kararlarından olmadığı,5326 Sayılı Kanunun 27/1. maddesine göre ancak idari paracezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idariyaptırım kararlarına karşı Sulh CezaHâkimliklerine itiraz edebileceği, Hâkimliğimizeyapılan başvurunun idari para cezasına ve mülkiyetin kamuyageçirilmesine ilişkin olmaması nedeniyle idari yargıyerinde görülmesi gerektiği; görev kuralları kamudüzenine ilişkin olduğundan idarenin toplatmakararının iptaline ilişkin istemin idari yargı yerindegörülecek işlerden olması nedeniyle 5326 SayılıKanunun 28/1-b maddesi uyarınca başvurunun reddine, dairaşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir."
4. Davacı vekili, bu kez aynı istemleidari yargı yerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
5. İstanbul 9. İdare Mahkemesi28/12/2022 tarih ve E.2022/3089 sayılı kararı ile, "5996sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı,Gıda ve Yem Kanunun 8. kısmında cezai hükümlerbaşlığı altında 36 ve 41. maddeleri arasındaidari para cezası ve yaptırım gerektiren fiil ve hallerisayılmış iken, 42. maddesinde bu cezalarınuygulanması, tahsili ve itiraz yolu düzenlenmiş, ancak5996sayılı Kanunda, bu Kanun hükümlerine göre verilecekolan idari yaptırımlara karşı itiraz ve dava açmayoluna ilişkin hükümlere yer verilmemiş olduğundansöz konusu Kanun kapsamında uygulanan idari yaptırımlar,5326 sayılı Kabahatler Kanununa tabi hale gelmiş olup,Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevlimahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleridikkate alınacağından, 5996 sayılı Kanun uyarıncatesis edilen işleme karşı açılan davanıngörüm ve çözümünün, anılan Kanun'un27. madde hükmü uyarınca Sulh Ceza Mahkemesinin(Hakimliğinin) görev alanına girdiği"gerekçesiyle, 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
6. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, BitkiSağlığı, Gıda Ve Yem Kanunu'nun,"Amaç" başlığı altındadüzenlenen1. maddesişöyledir:
" (1) Bu Kanunun amacı, gıda ve yemgüvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvansağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını,tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkatealınarak korumak ve sağlamaktır."
7. Kanun’un, “Gıda ve yemde izlenebilirlikve etiketleme, sunum ve reklâm ile tüketici haklarınınkorunması” başlığı altındadüzenlenen 24. maddesinin 4. fıkrası şöyledir:
"Gıda ve yemde taklit vetağşiş yapılamaz."
8. “Gıda ve yem ile ilgiliyaptırımlar” başlığı altındadüzenlenen 40. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendişöyledir:
“24 üncü maddenindördüncü fıkrasına aykırı olarak taklit vetağşiş yapanlara onbin Türk Lirası idarî paracezası verilir, taklit ve tağşiş edilmiş ürünlereel konulur ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesine kararverilir."
9. Öte yandan, 30/03/2005 tarihli ve 5326sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3.maddesini değiştiren06/12/2006 tarihli, 5560 sayılı Kanun'un 31. maddesişöyledir:
“ (1) BuKanunun;
a) İdariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğergenel hükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında,
uygulanır.”
10. 5326 sayılı KabahatlerKanunu’nun 1. maddesi şöyledir:
“(1) BuKanunda; toplum düzenini, genel ahlâkı, genelsağlığı, çevreyi ve
ekonomikdüzeni korumak amacıyla;
a) Kabahatlereilişkin genel ilkeler,
b) Kabahatlerkarşılığında uygulanabilecek olan idarîyaptırımların türleri ve sonuçları,
c) Kabahatlerdolayısıyla karar alma süreci,
d)İdarî yaptırıma ilişkin kararlara karşıkanun yolu,
e)İdarî yaptırım kararlarının yerine getirilmesineilişkin esaslar,
Belirlenmişve çeşitli kabahatler tanımlanmıştır.”
11. Kanun'unikinci kısmında yer alan 32.ila 43. maddelerinde, Türk Ceza Kanunu kapsamı dışındakalan çeşitli kabahatler sayılarak, bu eylemlereyaptırımlar öngörülmüş, AynıKanun’un 2. maddesinde, “kabahat” deyiminden, Kanun'unkarşılığında idari yaptırımuygulanmasını öngördüğühaksızlığın anlaşılacağıbelirtilmiştir.
12. Kanun'un "Yaptırımtürleri" başlıklı 16. maddesi şöyledir:
"(1)Kabahatler karşılığında uygulanacak olan idarîyaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerdenibarettir.
(2)İdarî tedbirler, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgilikanunlarda yer alan diğer tedbirlerdir."
13. Kanun’un“Mülkiyetin kamuyageçirilmesi” başlıklı 18. maddesi deşöyledir:
“(1)Kabahatin konusunu oluşturan veya işlenmesi suretiyle elde edileneşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine, ancak kanundaaçık hüküm bulunan hallerde karar verilebilir.
(2)Mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin karar,eşyanın;
a)Kullanılmaz hale getirilmesi,
b)Niteliğinin değiştirilmesi,
c) Ancak bellibir surette kullanılması,
Koşullarındanbirinin yerine getirilmesine bağlı olarak belli bir süregeciktirilebilir. Belirlenen süre zarfında koşulun yerinegetirilmemesi halinde eşyanın mülkiyetinin kamuyageçirilmesine karar verilir.
(3)Mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin kararkesinleşinceye kadar ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafındaneşyaya elkonulabileceği gibi; eşya, kişilerinmuhafazasına da bırakılabilir.
(4)Eşyanın mülkiyeti, kanunda açık hükümbulunan hallerde ilgili kamu kurum ve kuruluşuna, aksi takdirde Devletegeçer.
(5)Eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine kararverilebilmesi için fail hakkında idarî para cezası veyabaşka bir idarî yaptırım kararı verilmişolması şart değildir.
(6) Kaimdeğerin mülkiyetinin kamuya geçirilmesine de kararverilebilir.
(7)Mülkiyeti kamuya geçirilen eşya, başka suretle değerlendirilmesimümkün olmazsa imha edilir.
(8) Mülkiyetin kamuya geçirilmesineilişkin karar, kesinleşmesi halinde yerine getirilir.”
14. Kanun'un “Başvuru yolu”başlıklı 27. maddesinin birinci fıkrasında, “İdaripara cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidari yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beşgün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidari yaptırım kararı kesinleşir”düzenlemeleri yer almıştır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
15. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL'ın Başkanlığında, Üyeler DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI veBilal ÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; dosya üzerinde 2247sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeyegöre; İdare Mahkemesince, 2247 sayılı Kanun'un 19.maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu, idariyargı dosya suretinin Mahkemece, ekinde adli yargı dosya sureti ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
16. Raportör-Hâkim SüleymanARIDURU'nun, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın adli yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra;gereği görüşülüpdüşünüldü:
17. Dava, 5996 sayılı Kanun’un 24.maddesinin 4. fıkrasına aykırı olarak gıdaüzerinde tağşiş yapıldığıgerekçesiyle, davacı adına 5996 sayılı Kanun’un40.maddesinin 1. fıkrasının (l) bendi uyarınca verilen idaripara cezasının iptali istemiyleaçılmıştır.
18. Uyuşmazlık Mahkemesi’nce, idari para cezasıyönünden oluşan olumsuzgörevuyuşmazlık-larının çözümünde, idaripara cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ileilgili olarak idari yargının görev alanına girenkararın da verilmiş olması ve dosya içeriğinden bukararın idari yargı yerinde dava konusu edildiğininanlaşılması halinde; idari para cezasına ilişkinkararın hukuka aykırılığı iddiasınında, idari yargı yerinde görüleceği sonucuna varılarak,idari yargı yerince verilen görevsizlikkararlarınınkaldırılmasına karar verilmiştir.
19. Somut olayda, idari para cezasına konuişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarakmülkiyetin kamuya geçirilmesi amacıyla “bahsedilenürünlerin toplatılmasına” dakarar verildiğiancak bu kararın iptali istemiyle her iki yargı kolunda daaçılmış bir dava bulunmadığıanlaşılmış ise de; aksi halde dahi yukarıdagösterildiği şekilde, söz konusuyaptırımınkabahatler karşılığındauygulanacak olan ilgili kanununda yer alan diğer tedbirleriçindesayılan yaptırımlardan biri olduğu ve bu kararakarşı 5996 sayılı Kanun’da kanun yoluna ilişkinbir düzenlemeye yer verilmediği gözetildiğinde, oluşanolumsuzgörev uyuşmazlığınınçözümünde, “ürünlerintoplatılması” işleminin iptali istemiyle idariyargı yerinde açılacak davanın bir önemininbulunmadığı, davanın adli yargı yerindegörüleceği açıktır.
20. Görev kuralları kamu düzenineilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için birmüktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunlakabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
21. Davanınaçıldığı andaki kurallara göre görevliolan mahkeme, yeni bir kanun ile görevsiz hale gelmiş ise,(davanın açıldığı anda görevli olan vefakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen) mahkemeningörevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni kanundakigörev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerininvarlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararıverilemeyeceği açıktır.
22. Diğer taraftan, dava görevsizmahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesi gerekir.
23. İncelenen uyuşmazlıkta,uygulanan ve dava konusu edilen idari para cezasının 5326sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden biri olduğu, 5996 sayılı VeterinerHizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve YemKanunu’nda da idari para cezasına itiraz konusunda görevlimahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Budurumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde belirtildiğiüzere, idari yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde uygulanacak olması nedeniyle,görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Yasahükümleri dikkate alınacağından, idari paracezasına karşı açılan davanın görümve çözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
24. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, İstanbul 9. İdare Mahkemesinceyapılan başvurunun kabulü ile İstanbul 3. Sulh CezaHâkimliğince verilen 08/11/2022 tarih ve D.İş. 2022/6402sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. İstanbul 9. İdare Mahkemesinceyapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile İstanbul 3. Sulh CezaHâkimliğince verilen 08/11/2022 tarih ve D.İş. 2022/6402sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023tarihinde OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN