T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/580
KARAR NO : 2023/177
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Davacının hükümlü bulunduğu Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda, ziyaretçileriyle yaptığı telefon görüşmelerinin teknik araçlarla dinlendiği ve kayda alındığı iddiasıyla, uğranılan manevi zararın tazmini istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : N. B
Davalı :Adalet Bakanlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı, Bolu F Tipi KapalıCeza İnfaz Kurumunda hükümlü bulunduğu süreiçerisinde kapalı ziyaretlerde yapılangörüşmelerinin dinlenilerek kaydedildiğiniöğrenmesi üzerine uygulamanın sonlandırılmasıisteminde bulunduğunu, bu talebin yerine getirilmemesi ve dinlenilmeyedevam edilmesi nedeniyle Bolu İnfaz Hâkimliğineyaptığı şikayetin kabul edildiğini belirterek,uğradığı manevi zararın tazmini istemiyle idariyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Bolu İdare Mahkemesi29/07/2021 tarih ve E.2021/480, K. 2021/729 sayılı kararıile, "uyuşmazlığın 4675 sayılı İnfazHâkimliği Kanunu ve 5275 sayılı Ceza ve GüvenlikTedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanun hükümlerinegöre çözümlenmesi gerektiğinden, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu" gerekçesiyle davanın görevyönünden reddinekarar vermiştir. Bu karara karşıdavacı tarafça istinaf yoluna gidilmiştir.
3. Ankara Bölge İdareMahkemesi 10. İdari Dava Dairesi 22/12/2021 tarih ve E.2021/4000,K.2021/4488 sayılı kararı ile, istinaf başvurusunun esastanreddine kesin olarak karar vermiştir.
4. Davacı, aynı istemle adliyargı yerinde dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
5. Bolu İnfaz Hâkimliği08/09/2022 tarih ve E.2022/1230, K.2022/4015 sayılı kararıile, "yargısal nitelik taşımayan telefon dinleme vekayıt altına alma işleminin idari eylem ve işlemolduğu, İnfaz Hâkimliğinin maddi ve manevi tazminattalepleri yönünden görev ve yetkisininbulunmadığı" gerekçesiyle tazminat istemineyönelik olarak açılan davada idari yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle davanın görev nedeniyle4675 sayılı Kanun'un 6/1. maddesi gereğince esasa girilmedenreddi ile görevli yargı yolunun belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine kararvermiştir. Bu karar, 30/09/2022 tarihinde itiraz edilmeksizinkesinleşmiştir.
6. Aynı Mahkemenin 05/10/2022 tarih veE.2022/1230 sayılı yazısı ile dava dosyasıUyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınagönderilmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
7. 5275 sayılı Ceza ve GüvenlikTedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanun’un “Hükümlününtelefon ile haberleşme hakkı” başlıklı 66.maddesi şöyledir:
“ (1) Kapalı ceza infaz kurumlarındakihükümlüler, Cumhurbaşkanıncaçıkarılan yönetmelikte belirlenen esas ve usulleregöre idarenin kontrolündeki ücretli telefonlar ilegörüşme yapabilirler. Telefon görüşmesi idarecedinlenir ve kayıt altına alınır. Bu hak, tehlikelihâlde bulunan ve örgüt mensubu hükümlülerbakımından kısıtlanabilir.
(2) Açık ceza infaz kurumları ileçocuk eğitimevlerinde hükümlüler, ücretlitelefonlarla serbestçe görüşme yapabilirler.
(3) Açık ve kapalı ceza infazkurumlarındaki hükümlüler altsoy, üstsoy, eş vekardeşlerinin ölüm, ağır hastalık, salgınhastalık veya doğal afet hâllerinde, kuruma ait telefon ve fakscihazından derhâl yararlandırılırlar.Görüşmeler, tutanak ile belgelenir ve tutanaklar özel birdosyada saklanır.
(4) Hükümlüler açık vekapalı ceza infaz kurumlarında, çocuk eğitimevlerindearaç telefonu, telsiz telefon veya cep telefonu ve benzeri iletişimaraçlarını bulunduramaz ve kullanamazlar.”
8. 4675 sayılı İnfazHâkimliği Kanunu’nun “Amaç ve kapsam”başlıklı 1. maddesinde, bu Kanun’un, ceza infazkurumları ve tutukevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklularhakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlereyönelik şikâyetleri incelemek, karara bağlamak vekanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere kurulaninfaz hâkimliklerine ilişkin hükümlerikapsadığı belirtilmiştir.
9. “İnfazHâkimliklerinin Görevleri” başlıklı 4.maddesi şöyledir:
“ İnfaz hâkimlikleriningörevleri şunlardır:
1. Hükümlü ve tutukluların cezainfaz kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri,barındırılmaları, ısıtılmaları vegiydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sağlanması, bedensel veruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayeneve tedavilerinin yaptırılması, dışarıylailişkileri, çalıştırılmaları gibiişlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek vekarara bağlamak.
2. Hükümlülerin cezalarınıninfazı, müşahadeye tâbi tutulmaları, açıkcezaevlerine ayrılmaları, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri;tutukluların sevk ve tahliyeleri gibi işlem veya faaliyetlereilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak.
3. Hükümlü ve tutuklular hakkındaalınan disiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalarınınkanun, veya diğer mevzuat hükümlerine aykırıolduğu iddiasıyla yapılan şikâyetleri incelemek vekarara bağlamak.
4. Ceza infaz kurumları ve tutukevleri izlemekurullarının kendi yetki alanlarına giren ceza infazkurumları ve tutukevlerindeki tespitleri ile ilgili olarak düzenleyipintikal ettirdikleri raporları inceleyerek, varsa şikâyetniteliğindeki konular hakkında karar vermek.
5. (Ek:14/4/2020-7242/4 md.) Cumhuriyetsavcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazınailişkin verdiği kararlara karşı yapılanşikâyetleri incelemek.
6. (Ek:14/4/2020-7242/4 md.) Ceza ve güvenliktedbirlerinin infazına ilişkin mahsup, ceza zamanaşımıve hükümlünün ölümü hâllerindeverilecek kararlar da dahil olmak üzere hâkim veya mahkemetarafından verilmesi gerekli kararları almak ve işleri yapmak.
7. Kanunlarla verilen diğer görevleriyapmak.
Kanunlarda başka bir yargı merciinebırakılan konulara ilişkin hükümlersaklıdır.”
10. “İnfazhâkimliğine şikâyet ve usulü”başlıklı 5. maddesinde, ceza infaz kurumları vetutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılanişlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin kanun veya diğer mevzuathükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle buişlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten itibaren onbeş gün, herhalde yapıldığı tarihten itibarenotuz gün içinde şikâyet yoluyla infazhâkimliğine başvurulabileceği hükmüne ve “İnfazHâkimliğince Şikâyet Üzerine Verilen Kararlar”başlıklı 6. maddesinin üçüncüfıkrasında, “İnfaz hâkimi, inceleme sonundaşikâyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse,yapılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veyaertelenmesine karar verir” hükmüne ve sonfıkrasında “İtiraz, infaz hâkimliğininkurulduğu yer ağır ceza mahkemesine yapılır.İnfaz hâkimi aynı zamanda bu mahkemenin üyesi olduğutakdirde itirazla ilgili karara katılamaz.” hükümlerineyer verilmiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL'ın Başkanlığında, Üyeler DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI veBilal ÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, olaykısmında belirtildiği üzere tarafları, konusu vesebebi aynı olan davada; idari yargı yerince adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle verilmiş vekesinleşmiş bir görevsizlik kararı bulunmakta olup, bununüzerine kendine gelen davayı inceleyen adli yargı yerinin sahipolduğu seçenekler ile verdiği karar bakımından birdeğerlendirme yapılması gerekmektedir.
12. 2247 sayılı Kanun'un 14.maddesinde yer alan, “Olumsuz görevuyuşmazlığının bulunduğunun ilerisürülebilmesi için adli ve idari yargı mercilerinintarafları konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerini görevsizgörmeleri ve bu yolda verdikleri kararların kesin veyakesinleşmiş olması gerekir. Bu uyuşmazlığıngiderilmesi istemi, ancak davanın taraflarınca ilerisürülebilir.” hükmüne göre, idaremahkemesinin kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerineadli yargı yerince de görevsizlik kararı verilmesi ve bukararın kesinleşmesi halinde, olumsuz görevuyuşmazlığı doğmuş olacak; hukuk alanındadoğmuş bulunan bu uyuşmazlığın giderilmesi istemiise, ancak davanın taraflarınca ileri sürülebilecektir.
13. 2247 sayılı Kanun'un 19.maddesindeki “Adli ve idari yargı mercilerinden birisinin kesinveya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendinegelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan biryargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciingörevli olduğu kanısına varırsa, gerekçelibirkarar ile görevli merciin belirtilmesi için UyuşmazlıkMahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesiniUyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler.”hükmüne göre ise, adli yargı yeri, davaya bakmagörevinin daha önce görevsizlik kararı veren idariyargı yerine ait olduğunu belirten gerekçeli bir karar iledoğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmaolanağına sahiptir. Şu kadar ki, başvurukararının, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesincekarar verilmesine değin işin incelenmesinin ertelenmesi hususunu daihtiva etmesi gerekir.
14. Kanunkoyucu, 14. maddeye görehukuk alanında olumsuz görev uyuşmazlığıdoğması halinde her iki yargı merciince işten elçekilmiş olduğundan başvurma iradesini davanıntaraflarına bırakmış iken, bu yönteme nazaran dahakısa zamanda çözüme ulaşılmasınıamaçladığı 19. madde ile, daha önce görevsizlikkararı veren yargı merciinden sonra davayı inceleyen yargımerciine, işten el çekmeden doğrudan UyuşmazlıkMahkemesine başvurma imkânını tanımıştır.
15. Olayda, adli yargı yerince,görevsizlik kararı verilmekle birlikte, bununla yetinilmeyipayrıca görevli merciin belirtilmesi için davadosyasının re’sen Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine de karar verildiğianlaşılmıştır.
16. Bu haliyle, her ne kadar 2247sayılı Kanun'da öngörülen yönteme uymamakta isede, davanın taraflarınca başvuruda bulunulmadığıgözetilerek, İnfaz Hâkimliğince re’sen yapılanbaşvurunun 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesi kapsamındaolduğunun kabulü ile Uyuşmazlık Mahkemesininönüne gelmiş bulunan görevuyuşmazlığının çözümekavuşturulması, gerek dava ekonomisine gerek UyuşmazlıkMahkemesinin kuruluş amacına uygun olacağından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin adliyargının görevli olduğu, DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın idari yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları da dinlendiktensonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
18. Dava, davacının Bolu FTipi Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü bulunduğu süreiçerisinde kapalı ziyaretlerde yapılangörüşmelerinin dinlenilerek kaydedildiğiniöğrenmesi üzerine uygulamanınsonlandırılması isteminde bulunduğu, bu talebin yerinegetirilmemesi ve dinlenilmeye devam edilmesi nedeniyle Bolu İnfazHâkimliğine itirazda bulunduğu, itirazının Boluİnfaz Hâkimliğinin 22/02/2021 tarih ve E.2020/2885, K.2021/615sayılı kararıyla kabul edildiği, bu karara yapılanitirazın da Bolu 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 19/03/2021 tarih veDeğişik İş No.2021/210 sayılı kararıylareddedildiği, yaptığı kapalı görüşlerindinlenilmesi ve kaydedilmesi nedeniyle mağduriyetinin giderilmesiiçin miktarını daha sonra bildireceği manevitazminatınödenmesi istemiyle açılmıştır.
19. Olayda, davacıiddiasının, yukarıda hükümlerine yer verilen 4675sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasındaki"...dışarıyla ilişkileri…" konusunailişkin olup, bu şikayetleri incelemenin ve karara bağlamanınİnfaz Hâkimliğinin görevinde olduğudüzenlemesine istinaden, bu konulardaki şikayetlere bakmakla adliyargı yerinin görevli olduğu belirlenmiş olup,aynışikayetten kaynaklanan tazminat istemli davalara da adli yargıyerinde bakılacağı; ancak, Uyuşmazlık Mahkemesininadli yargı içerisinde hangi yargı merciinin bu davalarabakmakla görevli olduğu hususunda karar verme yetkisibulunmadığı gözetildiğinde, bu belirlemenin ilgiliyargı kolunun kendi içerisinde yapılması gerektiğisonucuna varılmıştır.
20. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, Bolu İnfaz Hâkimliğinin 2247sayılı Kanun'un 19. maddesi kapsamındayapıldığı kabul edilen başvurusunun reddi ileaynı Mahkemece ayrıca verilen 08/09/2022 tarih ve E.2022/1230,K.2022/4015 görevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Bolu İnfaz Hâkimliğinin 2247sayılı Kanun'un 19. maddesi kapsamındayapıldığı kabul edilen BAŞVURUSUNUN REDDİ ileaynı Mahkemece ayrıca verilen 08/09/2022 tarih ve E.2022/1230,K.2022/4015 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN