T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/64
KARAR NO : 2023/123
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Fiili el atma durumu olmayan ve imar planında kamusal hizmetlere ayrılmış bulunan taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahisle açılan tazminat davasının, 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasına eklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adli yargıda görülür." hükmü uyarınca, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacılar : 1-Ş. D
2-C. D
Vekili :Av. M. D
Davalı :Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili :Av. B. K
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacılar vekili, müvekkillerinin Batman ili,.....Mahallesi, .... ada, ....parsel sayılı taşınmazınmalikleri olup toplamda 6.570,84 m²'nin sahibi olduklarını,taşınmaza 03/08/1994 tarihinde imar uygulanmış olup, okulalanı olarak kamu hizmetine ayrıldığını ancak,halen buna yönelik bir kamulaştırma işlemiyapılmadığından müvekkillerinin mağdurolduğunu, imar planlarında kamu hizmet tesislerine tahsisedilmiş olan yerlerde kalan taşınmazlar üzerindemüvekkillerinin tasarruf haklarınınkısıtlandığını ileri sürerek, dava konusutaşınmaz üzerinde yer alan 6.570,84 m² hisselerin davalıkurum adına tescili ile taşınmazın kamulaştırmakanunu hükümleri kıyasen uygulanarak tespit edilecekdeğerin kesin olarak belirlenebilmesinin mümkün olduğu andaarttırılmak üzere şimdilik 1.000 TL bedelin dava tarihindenitibaren kamu alacakları için öngörülen enyüksek faiz oranı ile birlikte davalı idareden tahsiline kararverilmesi istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Batman 2. Asliye Hukuk Mahkemesi 30/09/2022 tarih ve E.2022/345,K.2022/649 sayılı kararı ile, davakonusutaşınmazın tapu kaydında arsa vasfı iledavacılar adına kaydedildiğini, cevap dilekçesinde davakonusu taşınmazın okul alanı olarakayrıldığını ancak fiilen elatılmadığının belirtildiğini, Batman BelediyeBaşkanlığının 28/07/2022 tarihli yazıcevabına istinaden parselin 1994 yılında imar plansınırına dahil edildiğini ancak Batman Valiliği ilMilli Eğitim Müdürlüğü yazı cevabındada belirtildiği üzere taşınmazafiilen elatılmadığını, imar planında eğitimalanı olarak belirlendiğini, davanın yerleşikiçtihatlar gereği idarenin eylemsiz kalmasından ibaret hukukimüdahaleye ilişkin olduğunu, kamu gücünedayanılarak, resen ve tek yanlı olarak tesis edilen bir idariişlem bulunduğunubelirterek, hukuki el atma olarak nitelendirilendurumda mahkemelerinin görevli olmadığı, idariyargının görev alanında kalması nedeniyle davanınusulden reddi gerektiği gerekçesiyle davanın görevyönünden reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir.
3. Davacılar vekili aynı istemleidari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Batman İdare Mahkemesi 29/11/2022 tarih ve E.2022/1210sayılı kararı ile, her ne kadar tarafları, konusu vesebebi aynı olan uyuşmazlıkta Batman 2. Asliye HukukMahkemesince görev ret kararı verilerek dava dosyasınınmahkemelerine gönderildiği görülmekteyse de, 2942sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun ek 1. maddesine 7421sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 16/11/2022 tarihinde eklenen yenidüzenleme ile birlikte anılan uyuşmazlığınçözümünde Batman 2. Asliye Hukuk Mahkemesiningörevli olduğu ve göreve ilişkin hususlarda "derhaluygulanırlık ilkesi"nin geçerli olduğu kanaatinevarıldığını, yukarıda yapılanaçıklamalar uyarınca uyuşmazlığınçözümünün idari yargının görevalanı içerisinde bulunmadığını ve davanınönceki görevsizlik kararını veren Batman 2. Asliye HukukMahkemesinin görev alanı içerisinde kaldığı sonucunavarıldığını belirterek, 2247 sayılı Kanunuyarınca görevli merciin belirlenmesi içinUyuşmazlık Mahkemesine başvurmak gerektiğigerekçesiyle 247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesiuyarınca görevli merciin belirlenmesi içinUyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasına, davadosyasının ve içerisinde yer alan Batman 2. Asliye HukukMahkemesinin E.2022/345 sayılı dosyasınınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine,uyuşmazlığın incelenmesinin UyuşmazlıkMahkemesinin bu konuda bir karar vermesine kadar geribırakılmasına karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5. Anayasa'nın "Mahkemelerin kuruluşu"başlıklı 142. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Mahkemelerinkuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılamausulleri kanunla düzenlenir."
6. 6745 sayılı Kanun'un 33. maddesiyle 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'na eklenen Ek Madde 1'in birincifıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Uygulamaimar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliğiyapılır/yaptırılır."
7. 6745 sayılı Kanun'la 2942 sayılı Kanun'a eklenenEk Madde 1'in birinci fıkrasının "Bu süreiçerisinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhâlinde taşınmazların malikleri tarafından, buKanunun geçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir." şeklindekiikinci cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018 tarihli ve E.2016/181,K.2018/111 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
8. 26/11/2022 tarihli ve 32025 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 7421 sayılıKanun'un 3. maddesi ile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasına eklenen cümle şöyledir:
"Busüre içinde belirtilen işlemlerin yapılmamasıhalinde taşınmazların malikleri tarafından mülkiyethakkından kaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar,adli yargıda görülür. "
9. 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birincifıkrasının son durumu şöyledir:
" (Ek:20/8/2016-6745/33 md.)
Uygulama imarplanlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmaksuretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacakşekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlarhakkında, uygulama imar planlarınınyürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllıksüre içerisinde imar programları veya imar uygulamalarıyapılır ve bütçe imkânları dâhilinde butaşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veyaher hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engelteşkil edecek kısıtlılığı kaldıracakşekilde imar planı değişikliğiyapılır/yaptırılır. (İptal: Anayasa Mahkemesinin20/12/2018 tarihli ve E.: 2016/181 K.: 2018/111 sayılı Kararıile) (Ek cümle:16/11/2022-7421/3 md.) Bu süre içindebelirtilen işlemlerin yapılmaması halindetaşınmazların malikleri tarafından mülkiyet hakkındankaynaklı bedele ilişkin açılacak davalar, adliyargıda görülür."
B. Yargı Kararları
10. Uyuşmazlık Mahkemesinin 08/07/2019 tarihli ve E.2019/213,K.2019/416 sayılı kararında; Anayasa Mahkemesinin 20/12/2018tarihli ve E.2016/181, K.2018/111 sayılıiptal kararının,Uyuşmazlık Mahkemesinin bu konuda istikrar bulmuş kararlarıdoğrultusunda, yargı yolunun değişmesini gerektirecek birduruma yol açmadığı belirtilmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
"...İptaledilen bölüm içerisinde kalan 'Bu süre içerisindebelirtilen işlemlerin yapılmaması hâlindetaşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunungeçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve 3194sayılı İmar Kanununda öngörülen idaribaşvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonrataşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idarealeyhine idari yargıda dava açılabilir.' cümlesikapsamında, bakılan görev uyuşmazlığındayargı yolunun değişip değişmeyeceği hususuirdelendiğinde; davacıların taşınmazlarıüzerinde tasarruf etme hakkınınkısıtlanmasının, idarenin bir eyleminden değil, idaribir işlem niteliğindeki imar planından kaynaklanması;davacıların bu işlem sebebiyle doğduğunu iddiaettikleri zararın ancak idari yargıda açılacak bir tamyargı davasına konu edilebileceğinin tartışmasızolmasının yanında; Anayasa Mahkemesinin belirtilenkararının gerekçesinde; bu konuya ilişkinuyuşmazlıkların adli yargıda görülmesiningerektiği, diğer bir anlatımla taşınmazınmalikleri tarafından idari yargıda davaaçılabileceğinin hukuka aykırı olduğu yönündeherhangi bir irdelemeye yer verilmediği gözetildiğinde;Mahkememizin bu konuda istikrar bulmuş kararları doğrultusunda,yargı yolunun değişmesini gerektirecek bir durumbulunmadığı sonucuna varılmıştır...."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosya sureti ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığı anlaşıldığındangörev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12. Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ın,davanın çözümünde adliyargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
13. Dava, davacıların paydaşı olduğutaşınmazın imar planında kamu alanı olarakayrıldığından bahisle taşınmazındeğerinin ödenmesi istemiyle açılmıştır.
14. Görev kuralları kamu düzenine ilişkinolduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesephak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunla kabul edilengörev kurallarının, geçmişe de etkili olacağı,bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
15. Davanın açıldığı andaki kurallaragöre görevli olan mahkeme, yeni bir Kanun ile görevsiz halegelmiş ise, davanın açıldığı andagörevli olan ve fakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen,mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeniKanunda'ki görev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerininvarlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararıverilemeyeceği açıktır.
16. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
17. Olayda, taşınmazın "okul alanında"kaldığı, dosya kapsamında, taşınmaza fiili elatıldığı yolunda bir bilgi ve belgeninbulunmadığı anlaşılmaktadır.
18. Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemleri, idari işlem; herhangi birişlem ya da karara dayanmaksızın gerçekleştirdiklerimaddi faaliyetleri ve görevleriyle ilgili hareketsizlikleri de, idarieylem olarak tanımlanmaktadır.
19. Bu bakımdan, idarece kamu gücü kullanılarak,tek yanlı biçimde yapılanuygulamalar sonucundauğranılan zararın tazminine ilişkin bulunan davanın,Uyuşmazlık Mahkemesinin istikrarlı kararları ile2577sayılıKanun'un 2/1-b. maddesi kapsamında,imar mevzuatıhükümleri çerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerekmekte ise de, somut uyuşmazlıktagörevli mahkemeyi belirleyen ve 26/11/2022 tarihli ve 32025sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 7421 sayılı Kanun'un 3. maddesiile 2942 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesinin birinci fıkrasınaeklenen "Bu süre içinde belirtilen işlemlerinyapılmaması halinde taşınmazların malikleritarafından mülkiyet hakkından kaynaklı bedele ilişkinaçılacak davalar, adli yargıda görülür. "hükmü uyarınca, davanınçözümündeadliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
20. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Batman İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulüile Batman 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 30/09/2022 tarih ve E.2022/345,K.2022/649 sayılı görevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Batman İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileBatman 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 30/09/2022 tarih ve E.2022/345, K.2022/649sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN