T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/144
KARAR NO : 2023/173
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: Davacıların hissedarı olduğu taşınmaz üzerinde bulunan yapının Encümen kararına dayanılarak yıktırılması sonucu uğranılan maddi zararın tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI yerindegörülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacılar: E. A ve diğerleri.
Vekili : Av. G. K
Davalı : AltındağBelediye Başkanlığı
Vekili : Av. İ.G
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacıların hissedarı olduğu taşınmazüzerinde bulunan gecekondu yapının Belediye Encümenkararı ile 3194 sayılı Kanun'un 32. ve 775 sayılıKanun'un 18. maddeleri uyarınca yıktırılması nedeniylebinanın enkaz bedeli, rayiç değeri ile yoksun kalınanecrimisil bedelinin tazmini istemiyle adli yargı yerinde davaaçılmıştır.
2. Davalı idare vekili, yasal süresinde sunduğu cevapdilekçesinde, davanın görüm veçözümünde idari yargının görevliolduğunu ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 30. Asliye Hukuk Mahkemesi 04/11/2022 tarih ve E.2021/896sayılı kararı ile, davalının yargıyolu itirazının reddine karar vermiştir.
4. Davalı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması talebiyleyaptığı başvuru üzerine dilekçe, davadosyası ile birlikte DanıştayBaşsavcılığına gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5. Danıştay Başsavcısı, "İmarKanunu'nun 32. maddesinin uygulanması sonucunda uğranılanzararın tazmini davasının imar mevzuatı hükümleriçerçevesinde idari yargı yerinde görülmesigerektiği" görüşüyle, 2247 sayılıKanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
6. Emsal dosyalardaki görüşü bilinmekle, 2247sayılı Kanun'un 13/3.maddesi çerçevesinde YargıtayCumhuriyet Başsavcısının görüşününalınmasına gerek görülmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Ruhsatsızveya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlananyapılar" başlıklı 32. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunhükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıyabaşlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsatalınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgilimevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgiliidarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi birşekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veyavaliliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapımühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapının imarmevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapukayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgiliidaresince tapu dairesine en geç yedi gün içindeyazılı olarak bildirilir. Aykırılığıngiderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirimyapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.
Durdurma,yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıylayapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Butebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, birnüshası da Çevre ve Şehircilik İlMüdürlüğüne gönderilir.
Bu tarihtenitibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi,yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak,belediyeden veya valilikten mühürünkaldırılmasını ister.
Ruhsataaykırılık olan yapıda, buaykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsatalındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, incelemesonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veyavalilikçe kaldırılır ve inşaatın devamınaizin verilir.
Aksi takdirde,ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılanbina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararınımüteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır vemasrafı yapı sahibinden tahsil edilir. Yapı tatiltutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ayiçinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygunhale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığınınilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içindehakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ilehakkında yıkım kararı alınmış olmasınarağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayanyapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesigelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilirveya yıktırılabilir. Yıkım maliyetleri %100fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsiledilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğinceaktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunantutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesihesabına gelir olarak kaydedilir.
İdaretarafından ruhsata bağlanamayacağı veyaaykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilenyapıların ruhsatı üçüncü fıkradadüzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırıimalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleriuygulanır."
8. 775 sayılı Gecekondu Kanunu'nun "Yenidengecekondu yapımının önlenmesi"başlıklı 18. maddesi şöyledir:
"Bu kanunun yürürlüğegirdiği tarihten sonra, belediye sınırları içindeveya dışında, belediyelere, Hazineye, özel idarelere, katmabütçeli dairelere ait arazi ve arsalarda veya Devletinhüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerde yapılacak,daimi veya geçici bütün izinsiz yapılar, inşasırasında olsun veya iskan edilmiş bulunsun, hiçbir kararalınmasına lüzum kalmaksızın, belediye veya Devletzabıtası tarafından derhal yıktırılır.
Yıkım sırasında lüzumhasıl olduğunda, belediyeler ilgili mülkiye amirlerinebaşvurarak yardım istiyebilirler. Mülkiye amirleri, Devletzabıtası ve imkanlarından faydalanmak suretiyle, izinsizyapıların yıkım konusundayükümlüdürler.
Özel kişilereveya bu maddenin 1 incifıkrasında sözü geçenler dışındakitüzel kişilere ait arazi ve arsalar üzerinde yapılacakizinsiz yapılar hakkında, arsa sahiplerinin yazılı müracaatlarıüzerine ve mülkiyet durumlarını tevsik etmelerişartiyle bu madde hükümleri, aksi halde genel hükümlerve 3194 sayılı İmar Kanunu hükümleriuygulanır."
9. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında, idareninkendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin1. fıkrasının (b) bendinde de, tam yargı davaları,idarenin eylem ve işlemlerinden dolayı kişisel haklarıdoğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olaraktanımlanmıştır.
B. Yargı Kararları
10. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun11/02/1959 tarihli ve E.1958/17, K.1959/15 sayılı kararınınIII. bölümü şöyledir:
“İstimlâksizel atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununauygun hareket etmeden ferdin malını elinden almışolması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Vebu bakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundanbaşka, bir amme teşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılanişlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması halide idari karara aykırı bir hareket bulunması itibariyle yineidari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan buiddia ile açılmış bir dava haksız fiilden doğanbir davadan ibaret olacaktır.
Bu bentteanılan davalar, içtihadı birleştirme kararınındışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilininanılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca 10.maddede öngörülen biçimde, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ veDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
13. Dava, dava konusu taşınmaz üzerinde bulunangecekondu yapının Belediye Encümen kararı ile 3194sayılı Kanun'un 32. ve775 sayılı Kanun'un 18. maddeleriuyarınca yıktırılması nedeniyle bina rayiçbedeli ile yoksun kalınan kira bedellerinin tazmini istemiyleaçılmıştır.
14. Dosyanın incelenmesinden; Ankara ili, Altındağilçesi, .... Mahallesi, .... ada, .... parsel sayılıtaşınmazın da bulunduğu alanın ıslah imarplanı uygulaması kapsamında "konut alanı"olarak belirlendiği, bu alanda bulunan ve biri de davacıya ait olangecekondu yapıların yıkılması yönündeAltındağ Belediye Encümeninin 04/06/2014 tarihli ve 470/7sayılı kararı uyarınca 2015 yılında AltındağBelediyesi ekiplerince gecekondu yapınınyıkıldığı, bunun üzerine bina enkaz bedeli,rayiç bedeli ile yoksun kalınan ecrimisil bedellerinin tazminiistemiyle davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
15. İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu; özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
16. Olayda, davacılara ait ruhsatsız yapınınBelediye Encümen kararı ile 3194 ve 775 sayılı Kanunuyarınca yıktırılmasından dolayı maddi tazminatistemiyle dava açıldığı; gecekondu yapınınüzerinde bulunduğu taşınmazın kaçak veruhsatsız olup uyuşmazlığın kamulaştırmasızel atmadan kaynaklanmadığı, bu durumda, kamu mevzuatıhükümleri çerçevesinde ve kamu gücükullanılarak tek yanlı irade ile yapılan uygulama işlemlerisonucunda davacıya ait gecekondu yapınınyıktırılması nedeniyle bir bedel ödenipödenmeyeceğine, uğranıldığı ilerisürülen maddi zararların giderilip giderilmeyeceğine,dolayısıyla bir idari işlem olan Encümen kararınadayanılarak belediye tarafından ruhsatsız yapınınyıktırılmasından doğan zararın tazminineilişkin bulunan davanın, 2577 sayılı Kanun'un 2/1-bmaddesinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları" kapsamında idariyargı yerince görülmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
17. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Danıştay Başsavcısınınbaşvurusunun kabulü ile Ankara 30. Asliye Hukuk Mahkemesinin04/11/2022 tarih ve E.2021/896 sayılı görevlilikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 30. Asliye Hukuk Mahkemesinin04/11/2022 tarih ve E.2021/896 sayılı GÖREVLİLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
27/02/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİYLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN