T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/125
KARAR NO : 2023/160
KARAR TR : 27/02/2023
ÖZET: TEİAŞ tarafından yapılan yarışma ihalesi sonrası imzalanan Rüzgar Enerjisi Santrali katkı payı anlaşmasının uygulanmasından kaynaklı RES katkı payı bedelinden doğan uyuşmazlığın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :T. E. Ü. A.Ş.
Vekili :Av. S. V
Davalı :Türkiye Elektrik İletim A.Ş.
Vekili :Av. S. Ü
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, taraflar arasında imzalanan RES KatkıPayı Anlaşmasına aykırı olarak tahakkuk edilipfazladan tahsil edilen 5.501.255,70 TL'nin ödeme tarihinden itibarenişlemiş ve işleyecek faizi ile birlikte tahsili talebiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
2. Davalı vekili cevap dilekçesinde, davanıngörüm ve çözümünde idari yargınıngörevli olduğunu ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 2. Asliye Ticaret Mahkemesi 09/11/2022 tarih ve E.2022/551sayılı kararı ile, davalı vekilinin yargı yoluitirazının reddine karar vermiştir.
4. Davalı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması talebiylebaşvurusu üzerine dilekçe, dava dosyasınınörneği ile birlikte Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
5. Danıştay Başsavcısı, "TEİAŞGenel Müdürlüğünce kamu hukuku alanında, kamugücüne dayalı, re'sen ve tek yanlı olarak tesis edilen RESKatkı Payı Bedelinin tazmini için açılan davadayargısal denetimin idari yargıda yapılmasıgerektiği" görüşüyle, 2247 sayılıKanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
6. Emsal dosyalardaki görüşü bilinmekle, 2247 sayılıKanun'un 13/3. maddesi çerçevesinde Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısının görüşününalınmasına gerek görülmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
7. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasışöyledir:
"İdare,kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
8. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargıyetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"1.(Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türlerişunlardır:
a)(İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47sayılı kararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.)İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c)(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarhariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesiiçin yapılan her türlü idari sözleşmelerdendolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklarailişkin davalar.
2. İdariyargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelikdenetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak,idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisinikaldıracak biçimde yargı kararı veremezler."
9. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Üretimfaaliyeti" başlıklı 7/4. maddesi şöyledir:
"(4)Rüzgâr veya güneş enerjisine dayalı elektriküretim tesisi kurulması için yapılan önlisansbaşvurularının değerlendirilmesi aşağıdabelirtilen esaslara göre yapılır:
a) Üretimtesisinin kurulacağı sahanın maliki tarafından başvuruyapılması durumunda, aynı saha için yapılandiğer başvurular dikkate alınmaz.
b)Başvurularda kaynak bazında tesisin kurulacağı sahaüzerinde ve/veya sahayı temsil edecek son sekiz yıliçinde elde edilmiş standardına uygun belirli süreliölçüm verisi bulunması istenir. Sahanınbelirlenmesi, ölçümler ve değerlendirilmesi, verilerinelde edilmesi ve güvenliği ile bunların belgelendirilmesiBakanlık tarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. 5346sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında belirlenenyenilenebilir enerji kaynak alanlarında kurulacak üretim tesisleriaçısından ölçüm verisi aranmaz.
c) TEİAŞveya ilgili dağıtım şirketi tarafından,kullanılacak teknolojilerin şebeke bakımından etkileri dedikkate alınarak uygun bağlantı görüşüverilen başvurular değerlendirmeye alınır.
ç)Değerlendirmede aynı bağlantı noktasına ve/veyaaynı bağlantı bölgesine bağlanmak için birdenfazla başvurunun bulunması hâlinde başvurulararasından ilan edilen kapasite kadar sisteme bağlanacak olanlarıbelirlemek için TEİAŞ tarafından, 5346 sayılıKanun kapsamında YEK Destekleme Mekanizmasındanyararlanabileceği sürelerde geçerli olmak ve aynı Kanunaekli (II) sayılı cetvelde belirtilen hakları da saklı olmaküzere 5346 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yeralan fiyatlar üzerinden en düşük fiyatın teklifedilmesi esasına dayanan yarışma yapılır. Eşitlikhâlinde uygulanacak hususlar ile yarışmaya ilişkin usul veesaslar TEİAŞ tarafından teklif edilen ve Kurum tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Rüzgârve güneş enerjisi lisans başvurularının teknikdeğerlendirmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıktarafından çıkarılan yönetmelikledüzenlenir."
10. 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji KaynaklarınınElektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımınaİlişkin Kanun'un "Yenilenebilir Enerji KaynakAlanlarının Belirlenmesi, Korunması, Kullanılması ileYenilenebilir Kaynaklardan Elde Edilen Elektrik Enerjisinin Belgelendirilmesi"ana başlıklı İkinci Bölümün, "Kaynakalanlarının belirlenmesi, korunması vekullanılması" başlıklı4. maddesinin ikincifıkrası şöyledir:
"Elektrikenerjisi üretimine yönelik yenilenebilir enerji kaynakalanlarının ilgili kurum ve kuruluşlarıngörüşü alınarak belirlenmesi, derecelendirilmesi,korunması, kullanılması, bu alanları kullanacak tüzelkişilerde aranacak koşulların belirlenmesi, TEİAŞve/veya ilgili dağıtım şirketi tarafındanbağlantı ve sistem kullanımı hakkındagörüş verilmesi ve kapasite tahsisi yapılması,yapılacak yarışma, yenilenebilir enerji kaynak alanıtahsisi, teminat alınması, yükümlülüklerin yerinegetirilmemesi hâlinde teminatın irat kaydedilmesi, yerli malıkullanım şartlı aksamın özellikleri ile uygulamayailişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafındançıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Yenilenebilirenerji kaynak alanlarında kurulacak üretim tesisleri için Bakanlıktarafından Türk lirası olarak belirlenecek tavan fiyatüzerinden teklif edilecek en düşük fiyat, söz konusuyenilenebilir enerji kaynak alanı için yarışmaşartlarında belirlenecek süre boyunca YEK DesteklemeMekanizması kapsamında uygulanır. Yarışma sonucundaoluşacak fiyatın yarışma şartlarında belirleneceksüre içerisinde güncellenmesine ilişkin usul ve esaslarilgili yarışma şartnamesinde Bakanlık tarafındanbelirlenir. Bu madde kapsamında kurulacak üretim tesisleriiçin ön lisans ve lisans verme koşulları, iptali vetadili ile ilgili hususlar EPDK tarafından çıkarılanyönetmelikle düzenlenir."
11. 22/09/2010 günlü ve 27707 sayılı ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe girenRüzgâr Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Lisans Başvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği'nin "Amaç" ve "Kapsam"başlıklı 1. ve 2. maddeleri şöyledir:
"1- BuYönetmeliğin amacı, 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılıElektrik Piyasası Kanunu çerçevesinde, rüzgârenerjisine dayalı üretim tesisi kurmak üzereyapılmış lisans başvurularından aynı bölgeve/veya aynı trafo merkezi için birden fazla başvurununbulunması durumunda, sisteme bağlanacak olanı/olanlarıbelirlemek için yapılacak yarışmanın veyarışma sonunda belirlenen Rüzgâr Enerjisine DayalıElektrik Üretim Santrali Katkı Payının ödenmesineilişkin usul ve esasların belirlenmesidir
2- BuYönetmelik 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunuçerçevesinde, rüzgâr enerjisine dayalıüretim tesisi kurmak üzere yapılmış lisansbaşvurularından aynı bölge ve/veya aynı trafo merkeziiçin birden fazla başvurunun bulunması durumunda sistemebağlanacak olanı/olanları belirlemek için yapılacakyarışmaya ve yarışma sonunda belirlenen RES KatkıPayının ödenmesine ilişkin usul ve esaslar ile buyarışmaya katılacak tüzel kişilerinyükümlülüklerini kapsar."
12. Aynı Yönetmeliğin "RES katkı payıanlaşması" başlıklı 10. maddesişöyledir:
"Lisansverilmesi EPDK tarafından uygun bulunan şirket ile TEİAŞarasında EPDK tarafından belirlenen süre içerisindeEk-3’te yer alan RES Katkı Payı Anlaşmasıimzalanır. RES Katkı Payı Anlaşmasınınimzalanabilmesi için, 8 inci maddeye göre belirlenen banka teminatmektubunun TEİAŞ’a sunulması zorunludur. RES KatkıPayı Anlaşması imzalanmazsa, TEİAŞ, ilgili şirkettarafından kendisine sunulan banka teminat mektubunu irat kaydeder."
13. 13/05/2017 günlü ve 30065 sayılı ResmiGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Rüzgarveya Güneş Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi KurmakÜzere Yapılan Önlisans Başvurularına İlişkinYarışma Yönetmeliği'nin "RES katkı payıtutarlarının ödenmemesi" başlıklıGeçici 3. maddesi şöyledir:
"22/9/2010tarihli ve 27707 sayılı Resmî Gazete’de yayımlananRüzgar Enerjisine Dayalı Üretim Tesisi Kurmak ÜzereYapılan Lisans Başvurularına İlişkin YarışmaYönetmeliği kapsamında kapasite tahsis edilen tüzelkişilerin imzaladıkları RES Katkı PayıAnlaşması kapsamında, yıllık net elektrik enerjisiüretimi üzerinden hesaplanan yıllık toplam RES KatkıPayı tutarını, o yılın 31 Ocak günü saat17.00’a kadar ödememesi hâlinde söz konusu tutar, teminatmektubunun karşılık gelen kısmının iratkaydedilmesi yoluyla tahsil edilir. Bu durumun şirkete tebliğinimüteakip 1 (bir) ay içerisinde teminat mektubunun irat kaydedilenkısmı tamamlanır. İşbuyükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde RES KatkıPayı Anlaşması ve Bağlantı Anlaşmasıfeshedilerek Kuruma bildirilir."
14. Davalı TEİAŞ Ana Statüsünün "HukukiBünye" başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"BuAnastatü ile teşkil olunan Türkiye Elektrik İletimA.Ş. (Teşekkül) tüzel kişiliğe sahip,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesiylesınırlı bir İktisadi Devlet Teşekkülüdür.
TeşekkülEPK, K.H.K., ve bu Anastatü hükümleri saklı kalmaküzere özel hukuk hükümlerine tabiidir"
B. Yargı Kararları
15. Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarakönüne gelen uyuşmazlıklarda; sözleşmeaşamasına kadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar veyapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarınidari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonrasözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortayaçıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme veözel hukuk hükümlerine göre adlî yargı yerindegörülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir.(16/06/2003 tarihli ve E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarihli, E.2006/154,K.2007/3; 04/06/2013 tarihli ve E.2013/394, K.2013/881; 13/10/2014 tarihli veE.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarihli ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarihli ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarihli, E.2018/865,K.2018/865; 24/02/2020 tarihli,E.2019/859, K.2020/162 sayılıkararlarında olduğu gibi.)
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Havva AYDINLI, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan27/02/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilininanılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca 10.maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17. Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU'nun davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise idari yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
18. Dava, davacı ve davalı arasında imzalanan RESkatkı payı anlaşması hükümlerine aykırıolarak fazladan tahakkuk ve tahsil edildiği iddia edilen RES KatkıPayı bedelinin faizi ile birlikte tahsili talebiyleaçılmıştır.
19. Olayda, davanın davalı TEİAŞ tarafındanyukarıda anılan Yönetmelik hükümlerine göreaçılan yarışma ihalesi sonucunda imzalanan RES KatkıPayı Anlaşmasına aykırı olarak tahakkukettirildiği iddia edilen RES katkı payı bedeli faturasıkapsamında fazladan ödenen tutarın tahsili istemiyleaçıldığı, uyuşmazlığınesasının ve çözümünün bu anlaşmanınhukuki durumuna bağlı olup, anlaşmanın idarisözleşme ya da özel hukuk sözleşmesi niteliğindeolup olmadığına göre görevli yargı yolununbelirleneceği açıktır.
20. İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı,kamusal yetkiye dayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesiiçin kamu yararı amacı ile taraflar arasında akdedilen veidareye üstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlıdeğişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan niteliktesözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmeler ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göredüzenlenmektedir.
21. Tip RES Katkı Payı Anlaşmasınınincelenmesinden 5. maddede, "bu anlaşmanınhükümlerinin uygulanmasından dolayı doğacak veyaçıkacak anlaşmazlıklarınçözümünde Ankara Mahkemeleri ve İcra Daireleriyetkilidir." hükmü ile 6. maddede düzenlenen "RESkatkı payının ödenmemesi halinde 6183 sayılıKanun'un 51 inci maddesinde belirlenen gecikme zammı oranında gecikmefaizi uygulanacağı" ve yine 7. maddededüzenlenen "lisansıniptali veya mücbir sebepler ya da EPDK tarafından uygun bulunanhaller dışında herhangi bir nedenle sona ermesi hallerindeteminat mektubunun TEİAŞ tarafından irat kaydedilmesi" hükümlerinin,idarenin üstün yetkilerle donatılmış olduğunakarine teşkil etmeyeceği anlaşılmaktadır.
22. Somut olayda, davalı TEİAŞ'ın hukukistatüsünden bağımsız olarak, anlaşmanınimzalanmasından sonra TEİAŞ'a tanınan imtiyazlı biryetkiden, başka bir deyişle sözleşmeyi tek taraflıdeğiştirme, denetleme, cezai işlem tesis etme veya tek taraflıfeshetme gibi üstün bir kamu gücünü kullanma yetkisinehaiz olduğundan söz etmek mümkün değildir.Anlaşmada tarafların karşılıklıyükümlülüklerinin bulunduğu, bununla bağlıolduğu, uyuşmazlığın anlaşma öncesindeki yarışmaihale sürecine ilişkin olmadığı, taraflararasında anlaşma yapıldıktan sonra, özel hukuksözleşmesi niteliğinde olan ve sözleşmehükümleri çerçevesinde tahakkuk edilen RES katkıpayı bedelinden kaynaklı olduğuanlaşıldığından davanın adli yargı yerindegörülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
23. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Danıştay Başsavcısınınbaşvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN REDDİNE,
27/02/2023 tarihinde, Başkan Muammer TOPAL ve Üye AhmetARSLAN'ın KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Havva
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR AYDINLI
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞI OY
Dava, davacı şirket ile davalı arasında imzalanananlaşma hükümlerine aykırı olarak fazla tahakkukettirildiği iddia edilen RES Katkı Payı bedelinin tahsilitalebiyle açılmıştır.
Bir kamu hizmetinin yürütülmesiiçin ihtiyaç duyulan mal veya hizmet temini sırasında, idaredekanunilik ilkesi gereğince idarenin belirli usul ve esaslarauyması zorunlu olup; işin sözleşmeyebağlanmasından önce geçen bu süreçte tesisedilen işlemlerin, kamu gücüne dayalı, re'sen ve tekyanlı olması nedeniyle idari işlem niteliğinitaşıması karşısında, yargısal denetimininidare hukuku ilkelerine göre idari yargı yerlerinceyapılacağı tartışmasızdır.
İdari sözleşme, idarenin kamusal yetkisine dayanarak,kamu hizmeti gerekleri ve kamu yararı nedeniyle yaptıklarısözleşmelerdir. Bunlar idarenin ayrıcalıklı veüstün, hak ve yetkilerini içerirler. İdare, busözleşme hükümlerinde tek yanlı değişiklikyapabilir ya da sözleşmenin feshine gidebilir, Bu nitelikte olmayandiğer sözleşmeler ise, genelde özel hukuk alanında, özelhukuk kurallarına göre düzenlenir.
Davalı TEİAŞ tüzelkişiliğe sahip, özel hukuk hükümlerine tabi,faaliyetlerinde özerk ve sorumluluğu sermayesi ilesınırlı bir iktisadi devlet teşekkülüdür.Üstün ayrıcalıklara sahip olan ve yükümlülüklerrejimine tabi tutulan, sorumluluğu ile denetimi bir kamu otoritesitarafından üstlenilen kamu hizmeti niteliğindeki elektrik iletimfaaliyetini yürüten davalı TEİAŞ ile davacışirket arasında yukarıda alıntılananYönetmeliğe dayanılarak düzenlenen katkı payıanlaşması, bir idari sözleşme niteliğindedir.Aynı Yönetmelik kapsamında davalıya verilen yetkininkullanımı sırasında kamu gücüne dayalı,re’sen ve tek yanlı olarak tesis edilen RES katkıpayıfaturası bedelinin fazla hesaplandığına ve tazminineilişkin davanın görüm ve çözümündeidari yargı yerinin görevli olduğuanlaşılmaktadır.
Bu hususlar göz önünde bulundurularak,Danıştay Başsavcısının başvurusununkabulü ile adli yargı yerince verilen görev itirazınınreddi (görevlilik) kararının kaldırılmasıgerektiği görüşüyle, aksi yöndekiçoğunluk kararına katılmıyoruz.
Başkan Üye
Muammer Ahmet
TOPAL ARSLAN