T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/497
KARAR NO : 2022/644
KARAR TR : 28/11/2022
ÖZET: 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 282. maddesi uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Ş. B
Davalı : Diyarbakır Valiliği İl EmniyetMüdürlüğü
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Diyarbakır Valiliği İl EmniyetMüdürlüğü tarafından davacı hakkındatutulan tutanak ile, davacı adına maskesiz sokağaçıkma yasağını ihlal ettiğinden bahisle, 1593sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 282. maddesiuyarınca idari para cezası verilmiştir.
2. Davacı, idari para cezasınıniptali istemiyle adli yargı yerine başvuruda bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Bismil Sulh Ceza Hâkimliği19/11/2021 tarihli ve D.İş.2021/1557 sayılı kararıile, itirazın ödeme emrine yönelik olduğu,ödeme emrinin iptaline karşı açılacak davanınçözümünde idari yargının görevliolduğunu belirterek görevsizlik kararı vermiş, verilenkarar itiraz üzerine kesinleşmiştir.
4. Davacı, bu kez aynı istemle idariyargı yerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Diyarbakır 2. İdare Mahkemesi05/07/2022 tarihli ve E.2022/873 sayılı kararı ile,davacı tarafından idari yaptırımkararınıniptalinin talep edildiğini, idari yaptırım kararınıniptaline ilişkin işleme karşı açılandavanın görüm ve çözümünün, 5326sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. ve 27. maddeleriuyarınca adliyargı yerine ait olduğunu belirterek, 2247 sayılıKanun’un 19. maddesi uyarınca görevli yargı yerininbelirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurulmasına ve davanın incelenmesinin UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
6. 1593 sayılı Kanun’un “Devlethidematı sıhhiyesi ve sıhhi Merciler”başlığı altında düzenlenen 1. maddesişöyledir:
“Memleketin sıhhi şartlarınııslah ve milletinsıhhatine zarar veren bütünhastalıklar veya sair muzır amillerle mücadele etmek vemüstakbel neslin sıhatli olarak yetişmesini temin ve halkıtıbbi ve içtimai muavenete mazhar eylemek umumi Devlethizmetlerindendir.”
7. Kanun'un 2. maddesi şöyledir:
“Umumi sıhhat ve içtimai muavenethizmetlerine ait Devlet vazaifi Sıhhat ve İçtimai MuavenetVekaleti tarafından ifa ve hususi idarelerle belediyelere ve sair mahalliidarelere bırakılan hizmetlerin sureti icrası murakabe olunur.Milli Müdafaa teşkilatına ait sıhhi işlermüstesna olmak üzere bütün sıhhat ve içtimaimuavenet işlerinin mercii ve murakıbı bu Vekalettir.”
8. Aynı Kanun'un 3. maddesişöyledir:
“ Sıhhatve İçtimai Muavenet Vekaleti bütçeleriyle muayyenhatlar dahilinde olarak aşağıda yazılı hizmetleridoğrudan doğruya ifa eder:
…..
4 - Dahilde hernevi intani, sari ve salgın hastalıklarla veya çok miktardavefiatı intaç ettiği görülen sair muzıramillerle mücadele.
…..”
9. Yine 4. maddesi şöyledir:
“Doğrudan doğruya şehir vekasabalar, köyler hıfzıssıhhasına veya tıbbi veiçtimai muavenete mütaallik işlerin ifası belediyelere veidarei hususiyelere ve sair mahalli idarelere tevdi edilir. Vekalet indelicapbu idarelere rehber olmak üzere bazı mahallerde nümunetesisatı vücude getirir.”
10. Kanun'un“Vilayetler ve kazalar umumihıfzıssıhha meclisleri” başlığıaltında düzenlenen 23. maddesi şöyledir:
“Her vilayet merkezinde bir umumihıfzıssıhha meclisi toplanır. Bu meclis mahalli sıhhatve içtimai muavenet müdürü, nafıa mühendisi,maarif, baytar müdürü, mevcutsa sahil sıhhiye merkezitabibi, bir hükümet ve belediye tabibi ve hastane baştabibi ilegarnizon ve kıt'a bulunan yerlerde en büyük askeri tabip veserbest sanat icra eden bir tabip ve bir eczacıdan ve belediye reisindenmürekkeptir. Meclis valinin veya valiye bilvekale sıhhiyemüdürünün riyaseti altında içtima eder. Valinintensip edeceği bir zat kitabet vazifesini ifa ve zabıtlarıtanzim eder.”
11. 24. maddesişöyledir:
“Kazalarda bu meclisler kaymakamın riyasetialtında Hükümet tabibi, mevcut ise bir Hükümetbaytarı ve askeri tabip, belediye tabibi ve serbest icrayi san'at eden vekaymakam tarafından intihap edilen bir tabip ve serbest eczacı ilebelediye reisinden terekküp eder.”
12. 26. maddesi şöyledir:
“Umumi hıfzıssıhha meclislerialelade ayda bir kere içtima ederler. Ahvali fevkalâdede veya birsari ve salgın hastalık zuhurunda valinin daveti veya Sıhhat veİçtimai Muavenet Vekaletinin talebi üzerine daha sıktoplanırlar.”
13. 27. maddesi şöyledir:
“Umumihıfzıssıhha meclisleri mahallin sıhhi ahvalini daimanazarı dikkat önünde bulundurarak şehir ve kasaba veköyler sıhhi vaziyetinin ıslahına ve mevcutmahzurların izalesine yarayan tedbirleri alırlar. Sari ve salgınhastalıklar hakkında istihbaratı tanzim, sari ve içtimaihastalıklardan korunmak çareleri ve sıhhi hayatınfaideleri hakkında halkı tenvir ve bir sari hastalık zuhurundahastalığın izalesi için alınan tedbirlerinifasına muavenet eylerler.”
14. 28. maddesi şöyledir:
“Umumihıfzıssıhhameclislerinin mukarreratından mahalli vazifelerve salahiyetler arasında bulunan işler vali veya kaymakamtarafından icra olunur ve istizana muhtaç olanlarkaymakamlıkça vilayetten ve vilayetçe Sıhhat veİçtimai Muavenet Vekaletinden sorulur.”
15. “Memleket dahilinde sari vesalgın hastalıklarla mücadele”başlığı altında düzenlenen 57. maddesişöyledir:
“Kolera, veba (Bübon veya zatürreeşekli), lekeli humma, karahumma (hummayi tiroidi) daimi surette basilçıkaran mikrop hamilleri dahi - paratifoit humması veya hernevi gıda maddeleri tesemmümatı, çiçek, difteri(Kuşpalazı) - bütün tevkiatı dahi sari beyinhumması (İltihabı sahayai dimağii şevkiimüstevli), uyku hastalığı (İltihabı dimağiisari), dizanteri (Basilli ve amipli), lohusa humması (Hummai nifası)ruam, kızıl, şarbon, felci tıfli (İltihabı nuhaikuddamii sincabii haddı tifli), kızamık, cüzam (Miskin),hummai racia ve malta humması hastalıklarından biri zuhur ederveya bunların birinden şüphe edilir veyahut buhastalıklardan vefiyat vuku bulur veya mevtin bu hastalıklardan birisebebiyle husule geldiğinden şüphe olunursaaşağıdaki maddelerde zikredilen kimseler vak'ayı habervermeğe mecburdurlar. Kudurmuş veya kuduz şüpheli birhayvan tarafından ısırılmaları, kuduza müptelahastaların veya kuduzdan ölenlerin ihbarı da mecburidir.”
16. 64. maddesi şöyledir:
“57 nci maddede zikredilenlerden başka herhangi bir hastalık istilai şekil aldığı veyaböyle bir tehlike baş gösterdiği takdirde ohastalığın veya her hangi bir hastalık şeklininmemleketin her tarafında veya bir kısmında ihbarı mecburiolduğunu neşrü ilâna ve o hastalığakarşı bu kanunda mezkür tedabirin kaffesini veya birkısmını tatbika Sıhhat ve İçtimai MuavenetVekaleti salahiyettardır.”
17. 69. maddesi şöyledir:
“Sari ve salgın birhastalığın vukuu tahakkuk eylediği takdirde sıhhatmemurları derakap lazımgelen tedbirlerin ittihazına vebütün idari makamlar bu tedbirlerin tatbik ve icrası hususundamuavenete mecburdurlar.”
18. 77. maddesi şöyledir:
“Sari ve salgın hastalıklardan birininhüküm sürdüğü veya tehdit ettiği mahallerdeSıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin tasvibiylebütün umumi mahallerde vuku bulacak içtimalar tahdit veyamenolunabilir. Bundan başka hastalarla hastalığışüpheli olanların ve hastalığın sirayet veneşrine vasıta olabilecek eşyanın fenni tathiratile mahzurve mazarratı izale edilmeksizin nakillerine ve bütün kara vedeniz ve hava nakil vasıtalarının fenni tathir ve tephire tabitutulmadan seyrüseferlerine mümaneat edilir.”
19. “Ceza hükümleri”başlığı altında düzenlenen 282. maddesişöyledir:
“Bu Kanunda yazılı olan yasaklaraaykırı hareket edenler veya zorunluluklara uymayanlara, fiilleriayrıca suç oluşturmadığı takdirde,ikiyüzelli Türk Lirasından bin Türk Lirasına kadaridarî para cezası verilir.”
20. 294. maddesişöyledir:
“…..
Bu Kanunda yazılı olan idarî paracezaları mahallî mülkî amir tarafındanverilir.”
21. Ek 2. maddesi şöyledir:
“Bu Kanunun 69 uncu maddesi gereğincealınmış olan tedbirlerden çevresağlığı ile ilgili olanlara uyulmaması halinde 303üncü maddede yazılı yetkililerce 10 liradan 30 liraya kadarpara cezası alınır.
Bu cezaya tebliğ tarihinden itibaren 15 güniçinde o yer sulh ceza hakimliğine itirazda bulunulabilir.Süresinde itiraz olunmaz veya itiraz reddedilirse bu para cezalarıyetkili memurlarca derhal tahsil olunur.”
22. “Umumi hükümler”başlığı altında düzenlenen 303. maddesişöyledir.
“Bu kanunda zikredilen sıhhatmemurları; Devlet, belediye ve idarei hususiye işlerindekullanılan tabipler ve Sıhhat ve İçtimai MuavenetVekaletinin lüzum göreceği ve mezuniyet vereceği hususlardatabiplerin maiyetinde bulunan küçük sıhhat memurlarıdır.”
23. 1593 sayılı Kanun’dakabahatlere ilişkin olarak idari yaptırımlardüzenlenmiş, ancak bu idari yaptırımlarakarşıkanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
24. Öte yandan, 30/03/2005 tarihli ve 5326sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesini değiştiren06/12/2006 tarihli, 5560 sayılı Kanun'un 31. maddesişöyledir.
“ (1) Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genel hükümleri, idarîpara cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesiyaptırımını gerektiren bütün fiillerhakkında, uygulanır.”
25. Kanun'un 16. maddesinde, kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idariyaptırımların idari para cezası ve idari tedbirlerdenibaret olduğu, idari tedbirlerin ise, mülkiyetin kamuya geçirilmesive ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler olduğu hükmebağlanmış;“Başvuru yolu”başlıklı 27. maddesinin 1. fıkrasında ise “idaripara cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidari yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beşgün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidari yaptırım kararı kesinleşir”düzenlemeleri yer almıştır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
26. Uyuşmazlık Mahkemesinin MuammerTOPAL'ın başkanlığında, Üyeler NilgünTAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, MahmutBALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ınkatılımlarıylayapılan 28/11/2022 tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre,İdare Mahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine görebaşvuruda bulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargıdosyasının ekinde adli yargı dosyası ile birlikteUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkinherhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
27. Raportör-Hâkim ArzuÇETİNDERE ŞAŞI’nın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra; gereğigörüşülüp düşünüldü:
28. Dava, 1593 sayılı Kanun’un 282.maddesi uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyleaçılmıştır.
29. Yukarıda izah edilen düzenlemeleregöre; Kabahatler Kanunu’nun, idarî yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmamasıhalinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
30. Görev kuralları kamu düzenineilişkin olduğundan, görev konusunda taraflar için birmüktesep hak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunlakabul edilen görev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
31. Davanınaçıldığı andaki kurallara göre görevliolan mahkeme, yeni bir kanun ile görevsiz hale gelmiş ise,(davanın açıldığı anda görevli olan vefakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen) mahkemeningörevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yeni kanundakigörev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerininvarlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararı verilemeyeceğiaçıktır.
32. Diğer taraftan, dava görevsizmahkemede açılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
33. İncelenen uyuşmazlıkta,öngörülen idari para cezasının5326 sayılıKanun’un 16. maddesindebelirtilen idari yaptırımtürlerinden biri olduğu, 1593 sayılı Kanun’da idaripara cezasına itiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde, buKanun’un, idari yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde uygulanacağıbelirtildiğinden, dava konusu idari para cezasına karşıaçılan davanın görüm ve çözümünde,anılanKanun'un 27. maddesinin birinci fıkrası uyarınca adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
34. Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, Diyarbakır 2. İdare Mahkemesinceyapılan başvurunun kabulü ile, Bismil Sulh CezaHâkimliğinin 19/11/2021 tarihli ve D.İş.2021/1557sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümündeADLİ YARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Diyarbakır 2. İdare Mahkemesinceyapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ile,Bismil Sulh CezaHâkimliğinin 19/11/2021 tarihli ve D.İş.2021/1557sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
28/11/2021 tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN