T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/146
KARAR NO : 2023/253
KARAR TR : 27/03/2023
ÖZET: Davacıların taşınmazından 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesine göre yapılan imar uygulamasıyla, iki kez düzenleme ortaklık payı alındığından bahisle açılan tazminat davasının İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacılar : S. K vd.
Vekili : Av.S. S
Davalılar : 1- AnkaraBüyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili : Av.A. Y
2- Yenimahalle Belediye Başkanlığı
Vekili : Av.G. E
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacılar vekili,davacıların Ankara ili, Yenimahalle ilçesi, .... Mahallesi.... parselde kayıtlı taşınmazın hissedarıolduklarını, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesinegöre yapılan imar uygulamasında daha önce yapılanifraz işleminde yolaterk edilen kısım dikkatealınmaksızın tekrar düzenleme ortaklık payıalınarak ikinci kez kesinti yapılması nedeniyletaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığını ifade ederek, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla 45.000 TL tazminatın davatarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesiistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
2. Davalılar vekili,süresi içerisinde verdiği cevap dilekçelerinde,yargı yolu itirazında bulunarak, görevli yargı yerininidare mahkemeleri olduğunu savunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Bir kısım davacılar tarafından aynıtaşınmaz ve aynı talebe yönelik olarak açılandavalarda Ankara 26. Asliye Hukuk Mahkemesinin 19/07/2017 tarih ve E.2017/273,K.2017/91 sayılı kararı ile Ankara 3. Asliye HukukMahkemesinin 01/11/2017 tarih ve E.2017/498, K.2017/504 sayılıkararı ile dava dosyaları arasında hukuki ve fiili irtibatbulunduğu gerekçesiyle davaların bu dava dosyasıyla birleştirilmesinekarar verilmiştir.
4. Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesi 12/12/2022 tarih ve E.2017/91sayılı kararı ile, 2942 sayılı Kanun'dayapılan değişiklik ile kamulaştırmasız el atmadankaynaklanan tüm davaların adli yargı yerindegörüleceği hüküm altına alındığındandavalı tarafın yargı yolu itirazının reddinekararvermiştir.
5. Davalı Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekilinin, idari yargı yararına olumlugörev uyuşmazlığı çıkartılmasıyolunda süresi içinde verdiği dilekçesi üzerine,dava dosyası Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
6. Danıştay Başsavcısı,uyuşmazlığın çözümünün idariyargı yerinin görevine girdiğinden bahisle, 2247sayılı Kanun'un 10. maddesi gereğince, olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...uyuşmazlık, daha önce yapılan ifraz işlemisırasında kesintiye tabi tutularak oluşturulandavacıların paydaşı olduğu taşınmazlarda, bukez 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. Maddesi uyarınca tesisedilen parselasyon işlemi ile alınan düzenleme ortaklıkpayı nedeniyle uğranıldığı önesürülen zararın tazminine ilişkin olup,çözümünün idari nitelikteki bu imaruygulamalarının hukuki denetiminin yapılmasınabağlı olduğu açıktır.
Bu durumda;davalı idarenin imar mevzuatı hükümleriçerçevesinde yaptığı uygulamalar sonucundauğranılan zararın tazminine ilişkin davanın, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin(b) bendinde yer alan "İdari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafındanaçılan tam yargı davaları" kapsamında idariyargı yerinde çözümlenmesi gerekmektedir.
NitekimUyuşmazlık Mahkemesinin 30/05/2022 tarih ve E:2021/847, K:2022/343 sayılıkararı da bu yöndedir."
7. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca,benzer uyuşmazlıklardaki yerleşik görüşübilinmekle, 2247 sayılı Kanun'un 13. maddesine göreYargıtay Cumhuriyet Başsavcısınınyazılıdüşüncesi istenilmesine gerek görülmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
8. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında, idareninkendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin1. fıkrasının (b) bendinde de, tam yargı davaları,idarenin eylem ve işlemlerinden dolayı kişisel haklarıdoğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olaraktanımlanmıştır.
9. İdari işlem ve eylemlerden doğan zararlarıntazmini taleplerinin, 2577 sayılıUsulü Kanun'un 12. ve 13.maddeleri uyarınca, idari yargı yerlerinde açılacak tamyargı davalarına konu edilmeleri, anılan Kanunhükümlerinin gereğidir.
10. Uygulama ve öğretide, kamu idarelerinin, kamu hizmetininyürütümü sırasında, kamu gücükullanarak tek yanlı irade açıklamalarıylayapmış oldukları işlemler, "idari işlem"herhangi bir işlem ya da karara dayanmaksızıngerçekleştirdikleri maddi faaliyetleriyle, görevleriyle ilgilihareketsizlikleri de "idari eylem" olaraktanımlanmaktadır.
11. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun; “Planlarınhazırlanması ve yürürlüğe konulması”başlıklı 8. maddesinin ilgili kısımlarışöyledir:
“Planlarınhazırlanmasında ve yürürlüğe konulmasındaaşağıda belirtilen esaslara uyulur.
a) Bölgeplanları; sosyo-ekonomik gelişme eğilimlerini,yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri,faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımınıbelirlemek üzere hazırlanacak bölge planlarını,gerekli gördüğü hallerde Devlet Planlama Teşkilatıyapar veya yaptırır.
b) İmarPlanları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmarPlanından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevredüzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediyesınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulamaimar planları ilgili belediyelerce yapılır veyayaptırılır. Belediye meclisince onaylanarakyürürlüğe girer. (Yeniden düzenlemedördüncü cümle: 12/7/2013-6495/73 md.) Bu planlar onaytarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilenilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir aysüreyle eş zamanlı olarak ilan edilir.Bir aylık ilansüresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediyebaşkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlarve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerekkesin karara bağlar.
Belediye vemücavir alan dışında kalan yerlerde yapılacak planlarvalilik veya ilgilisince yapılır veya yaptırılır.Valilikçe uygun görüldüğü takdirde onaylanarakyürürlüğe girer. (Yeniden düzenlemeüçüncü cümle: 12/7/2013-6495/73 md.)Onay tarihindenitibaren valilikçe tespit edilen ilan yerinde ve ilgili idarelerininternet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilanedilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itirazedilebilir. İtirazlar valiliğe yapılır, valilikitirazları ve planları onbeş gün içerisindeinceleyerek kesin karara bağlar...
...Onaylanmışplanlarda yapılacak değişiklikler de yukarıdaki usulleretabidir.
Kesinleşenimar planlarının bir kopyası, Bakanlığagönderilir.
İmarplanları alenidir. Bu aleniyeti sağlamak ilgili idareleringörevidir. Belediye Başkanlığı ve mülkiamirlikler, imar planının tamamını veya birkısmını kopyalar veya kitapçıklar haline getiripçoğaltarak tespit edilecek ücretkarşılığında isteyenlere verir...
c) (Ek: 3/7/2005 -5403/25 md.) Tarım arazileri, Toprak Koruma ve Arazi KullanımıKanununda belirtilen izinler alınmadan tarımsal amaçdışında kullanılmak üzere plânlanamaz ...”
12. Aynı Kanun'un "Arazi ve arsa düzenlemesi"başlıklı 18. maddesişöyledir:
"İmarhududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazilerimalikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatıaranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamukurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye,bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya,müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre haksahiplerine dağıtmaya ve re'sen tescil işlemleriniyaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediyeve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilenyetkiler valilikçe kullanılır.
Belediyeler veyavaliliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsalarındağıtımı sırasında bunlarınyüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenlemedolayısıyla meydana gelen değer artışlarıkarşılığında "düzenleme ortaklıkpayı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye görealınacak düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabitutulan arazi ve arsaların düzenlemeden öncekiyüzölçümlerinin yüzde kırkınıgeçemez. (1)
(Değişik üçüncü fıkra: 3/12/2003-5006/1md.) Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tâbitutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli EğitimBakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretimkurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi,yeşil saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumî hizmetlerden ve buhizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz.
Düzenlemeortaklık paylarının toplamı, yukarıdaki fıkradasözü geçen umumi hizmetler için, yenidenayrılması gereken yerlerin alanları toplamından azolduğu takdirde, eksik kalan miktar belediye veya valilikçekamulaştırma yolu ile tamamlanır.
Herhangi birparselden bir miktar sahanın kamulaştırılmasınıngerekmesi halinde düzenleme ortaklık payı,kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
Bu fıkrahükümlerine göre, herhangi bir parselden bir defadan fazladüzenleme ortaklık payı alınmaz. Ancak, bu hükümo parselde imar planı ile yeniden bir düzenleme yapılmasınamani teşkil etmez.
Bu düzenlemeyetabi tutulan arazi ve arsaların düzenleme ortaklık payıalınanlarından, bu düzenleme sebebiyle ayrıcadeğerlendirme resmi alınmaz.
Üzerindebina bulunan hisseli parsellerde, şüyulanma sadece zemine ait olup,şüyuun giderilmesinde bina bedeli ayrıca dikkatealınır.
Düzenlemesırasında, plan ve mevzuata göre muhafazasında mahzurbulunmayan bir yapı, ancak bir imar parseli içindebırakılabilir. Tamamının veya bir kısmınınplan ve mevzuat hükümlerine göre muhafazasımümkün görülemeyen yapılar ise, birden fazla imarparseline de rastlayabilir. Hisseli bir veya birkaç parsel üzerindekalan yapıların bedelleri, ilgili parsel sahiplerince yapısahibine ödenmedikçe ve aralarında başka bir anlaşmatemin edilmedikçe veya şüyuu giderilmedikçe buyapıların eski sahipleri tarafından kullanılmasınadevam olunur.
Bu maddedebelirtilen kamu hizmetlerine ayrılan yerlere rastlayan yapılar,belediye veya valilikçe kamulaştırılmadıkçayıktırılamaz.
Düzenlenmişarsalarda bulunan yapılara, ilgili parsel sahiplerinin muvafakatlarıolmadığı veya plan ve mevzuat hükümlerine göremahzur bulunduğu takdirde, küçükölçüdeki zaruri tamirler dışında ilave,değişiklik ve esaslı tamir izni verilemez. Düzenlemeye tabitutulması gerektiği halde, bu madde hükümlerinin tatbikimümkün olmayan hallerde imar planı ve yönetmelikhükümlerine göre müstakil inşaata elverişli olankadastral parsellere plana göre inşaatruhsatı verilebilir.
Bu maddenintatbikinde belediye veya valilik, ödeyecekleri kamulaştırmabedeli yerine ilgililerin muvafakatı halindekamulaştırılması gereken yerlerine karşılık,plan ve mevzuat hükümlerine göre yapı yapılmasımümkün olan belediye veya valiliğe ait sahalardan yerverebilirler.
Veraset yolu ileintikal eden, bu Kanun hükümlerine göreşüyulandırılan Kat Mülkiyeti Kanunu uygulaması,tarım ve hayvancılık, turizm, sanayi ve depolama amacıiçin yapılan hisselendirmeler ile cebri icra yolu ilesatılanlar hariç imar planı olmayan yerlerde hertürlü yapılaşma amacıyla arsa ve parselleri hisselereayıracak özel parselasyon planları, satış vaadisözleşmeleri yapılamaz."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE:
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan27/03/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı AnkaraBüyükşehir Belediye Başkanlığı vekilinin,anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,10. maddede öngörülen biçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hakim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI'nın, davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
15. Dava, davacıların maliki olduğu taşınmazınbir kısmının, 1955 yılında bedelsiz olarak yola terkedildiği, 3194 sayılı Kanun'un 18. maddesine göreyapılan imar uygulamasında ise alınmış olandüzenleme ortaklık payı dikkate alınmaksızın,tekrar düzenleme ortaklık payı alınarak ikinci kez kesintiyapılması nedeniyle taşınmazlarakamulaştırmasız el atıldığından bahisle,tazminata karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
16. Belediyelerin yukarıda alıntılanan mevzuathükümleri uyarınca tek yanlı iradeaçıklaması ile tesis ettiği, genel ve düzenleyiciıslah imar planları ve bu planlara dayanılarak tesis edilenparselasyon, kamulaştırma, ruhsat, düzenleme ortaklıkpayı alınması gibi bireysel işlemler, "idariişlem" bu imar planı uyarınca yapmak zorunda olduğuprogram ve uygulamaları bunun için gerekli zamandagerçekleştirmemeleri yani bu konudaki hareketsizlikleri de "idarieylem" niteliği taşımaktadır.
17. Olayda, davacıların Ankara ili, Yenimahalleilçesi, .... Mahallesi .... parselde kayıtlıtaşınmazın hissedarı oldukları, 1955 yılındayapılan ifraz işleminde yolaterk edilen kısım dikkatealınmaksızın 3194 sayılı Kanun'un 18. maddesinegöre yapılan imar uygulamasında düzenleme ortaklıkpayı alınarak ikinci kez kesinti yapılması nedeniyletaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığından bahisle kamulaştırmasız el atmanedeniyle tazminat istemiyle bakılmakta olan davanınaçıldığı, davalı idareler tarafından ise,dava konusu parsele yönelik hazırlanan planın mevzii imarplanı olup, ilgililerin talebi üzerinehazırlandığını, dolayısıyla 3194sayılı Kanun uyarınca alınan düzenleme ortaklıkpayınınmükerrer olmadığının ilerisürüldüğüanlaşılmaktadır.
18. Bu durumda, idarece tesis edilen parselasyon işlemi sonucualınan düzenleme ortaklık payı nedeniyleuğranıldığı öne sürülen zararıntazminiistemiyle açılan ve idarece kamu gücükullanılarak, resen ve tek yanlı biçimde tesis edilen imaruygulama işlemlerinden kaynaklanan zararın tazminine ilişkinbulunan davanın; 2577 sayılı Kanun'un 2/1-b. maddesinde yer alan"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılantam yargı davaları" kapsamında imar mevzuatıhükümleri çerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
19. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Danıştay Başsavcısının başvurusununkabulü ile davalı Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı vekilinin yaptığı görevitirazının reddine ilişkin Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesinin12/12/2022 tarih ve E.2017/91 sayılı kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile davalı Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı vekilinin yaptığıgörev itirazının reddine ilişkin Ankara 12. Asliye HukukMahkemesinin 12/12/2022 tarih ve E.2017/91 sayılı KARARININKALDIRILMASINA,
27/03/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN