T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/188
KARAR NO : 2023/289
KARAR TR : 17/04/2023
ÖZET: 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi işçi kontenjanında sürekli işçi olarak çalışandavacının, naklen atanma isteminin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : M. T
Davalı : ETİ Maden İşletmeleriGenel Müdürlüğü
Vekili : Av. A. A
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı, 23/03/2015 tarihinde Bandırma Eti Madenİşletmeleri Genel Müdürlüğü bünyesindedaimi kadrolu işçi statüsünde laborant olarak görevebaşladığını, 16/04/2018 tarihinde becayiş ilegeldiği Kırka Bor İşletmeleri GenelMüdürlüğünde görevine devam ettiğini,eşinin de Eskişehir'de polis memuru olarak çalıştığını,psikolojik olarak çok yıprandığını veçocuğunu kaybettiğini, bu şehirde yaşamanınçok ağır gelmeye başladığını, tedavigördüğünü, ikinci çocuğunun dünyayageldiğini, psikolojik olarak Eskişehir’de hayatına devametmenin çok yıprattığını, eşinin 28/02/2022tarihinde Ankara Emniyet Müdürlüğüneatandığını, kendisinin de ailebütünlüğünün korunması ve eş durumutalepleriyle Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğüneyer değişikliği talebinde bulunduğunu, talebinin“Genel Müdürlüğümüz MerkezTeşkilatında boş işçilik kadrosunun bulunmamasıve hizmetinize de ihtiyaç olmaması nedeniyle" reddinekarar verildiğini ileri sürerek, bu işlemin iptali istemiyleadli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Ankara 39. İş Mahkemesi 30/11/2022 tarih ve E.2022/749,K.2022/750 sayılı kararı ile, Eti Madenİşletmeleri Genel Müdürlüğünün bir kamuiktisadi kuruluşu olduğunu ve personelinin 399 sayılı KanunHükmünde Kararname kapsamında çalıştırıldığını,çalışanların da davalı idare ile imzalamışolduğu sözleşmeli personel hizmet sözleşmesinde yeralan koşullar çerçevesinde davalı idareyebağlı işletmelerde çalıştırıldığını,davacının davalı idareye bağlı Kırka Borİşletmeleri Genel Müdürlüğündeçalıştığını ve davalının yerdeğiştirme talebinin reddine ilişkin kararın iptalini talepettiğini, davacının bu talebinin 7036 sayılıİş Mahkemeleri Kanunu’nun 5. maddesinde düzenlenenİş Mahkemelerinin Görev alanı kapsamınagirmediğini, 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun 2. maddesinde düzenlenen idari yargınıngörev alanına girdiğini belirterek, davada İşMahkemeleri görevli olmayıp idari yargı görevliolduğundan, davanın 6100 sayılı HMK’nın 114/1 -bve 115/2 maddelerine göre dava şartı yokluğu nedeniyleusulden reddine karar vermiş, bu karar kesinleşmiştir.
3. Davacı aynı istemle bu kez idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Eskişehir 2. İdare Mahkemesi 14/02/2023 tarih veE.2023/61 sayılı kararı ile, davacının Eti Madenİşletmeleri Genel Müdürlüğünebağlı Kırka Bor İşletmeleriMüdürlüğü bünyesinde, 4857 sayılıİş Kanunu kapsamında toplu iş sözleşmesine tabikapsam içi personel olarak ve sürekli işçi statüsündeçalıştığı anlaşılmakta olup, kamuiktisadi teşebbüslerinde kapsam içi veya kapsamdışı personel olarak çalışanlarınişverenleriyle aralarında iş ilişkisi nedeniylesözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukukuyuşmazlıklarına ilişkin dava ve işlere iş mahkemelerinde(adli yargı yerlerinde) bakılacağı sonucunavarıldığını,öte yandan, anılanuyuşmazlıkla ilgili Ankara 39. İş Mahkemesinin 30/11/2022tarih ve E.2022/749, K.2022/750 sayılı davanın görevyönünden reddine ilişkin kararınınkesinleşmiş olduğunu, 2247 sayılı Kanun uyarıncagörevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvuru zorunluluğu doğduğunu belirterek, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için dosya kapsamındatemin edilen Ankara 39. İş Mahkemesinin E.2022/749 sayılıdava dosyasını ihtiva eden iş bu dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bukonuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesinekarar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
5. Anayasa'nın 128. maddesi şöyledir:
“Devletin,kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamutüzelkişilerinin genel idare esaslarına göreyürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetleriningerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğerkamu görevlileri eliyle görülür.
Memurlarınve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görevve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık veödenekleri ve diğer özlük işleri kanunladüzenlenir…”
6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun“İstihdam Şekilleri” başlıklı 4.maddesi şöyledir:
"(Değişik:30/5/1974 - KHK-12; Değiştirilerek kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.)
Kamu hizmetleri;memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel veişçiler eliyle gördürülür.
A) Memur:
Mevcutkuruluş biçimine bakılmaksızın, Devlet ve diğerkamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göreyürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ilegörevlendirilenler, bu Kanunun uygulanmasında memursayılır.
Yukarıdakitanımlananlar dışındaki kurumlarda genel politika tespiti,araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibiişlerde görevli ve yetkili olanlar da memur sayılır.
B)Sözleşmeli personel:
Kalkınmaplanı, yıllık program ve iş programlarında yer alanönemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi,işletilmesi ve işlerliği için şart olan, zaruri veistisnai hallere münhasır olmak üzere özel bir meslekbilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçiciişlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usullerçerçevesinde, ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlıolarak sözleşme ile çalıştırılmasınakarar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmetigörevlileridir.
(Mülgaikinci paragraf: 4/4/2007 - 5620/4 md.)
Ancak,yabancı uyrukluların; tarihi belge ve eski harflerleyazılmış arşiv kayıtlarınıdeğerlendirenlerin mütercimlerin; tercümanların;Millî Eğitim Bakanlığında norm kadro sonucu ortayaçıkan öğretmen ihtiyacının kadroluöğretmen istihdamıyla kapatılamaması hallerindeöğretmenlerin; dava adedinin azlığı nedeni ile kadroluavukat istihdamının gerekli olmadığı yerlerdeavukatlarını, (....)(2) kadrolu istihdamın mümkünolamadığı hallerde tabip veya uzman tabiplerin; Adli TıpMüessesesi uzmanlarının; Devlet Konservatuvarlarısanatçı öğretim üyelerinin; İstanbul BelediyesiKonservatuvarı sanatçılarının; bu Kanuna tâbikamu idarelerinde ve dış kuruluşlarda belirli bazıhizmetlerde çalıştırılacak personelin de zorunluhallerde sözleşme ile istihdamları caizdir.
(Ek paragraf:4/4/2007 - 5620/4 md.) Sözleşmeli personel seçimindeuygulanacak sınav ile istisnaları, bunlara ödenebilecekücretlerin üst sınırları ile verilecek iş sonutazminatı miktarı, kullandırılacak izinler,pozisyon unvanve nitelikleri, sözleşme hükümlerine uyulmamasıhallerindeki müeyyideler, sözleşme fesih halleri,pozisyonların iptali, istihdamına dair hususlar ilesözleşme esas ve usulleri Cumhurbaşkanınca belirlenir. (Ekcümle: 25/6/2009 - 5917/47 md.) Bu şekilde istihdam edilenler, hizmetsözleşmesi esaslarına aykırı hareket etmesi nedeniylekurumlarınca sözleşmelerinin feshedilmesi veyasözleşme dönemi içerisinde Cumhurbaşkanıkararı ile belirlenen istisnalar hariç sözleşmeyi tektaraflı feshetmeleri halinde, fesih tarihinden itibaren bir yılgeçmedikçe kurumların sözleşmeli personelpozisyonlarında istihdam edilemezler.
(Ek paragraf:20/11/2017-KHK-696/17 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/17 md.) Bir yıldanaz süreli veya mevsimlik hizmet olduğuna Cumhurbaşkanıncakarar verilen görevlerde (…)(1) sözleşme ileçalıştırılanlar da bu fıkra kapsamındaistihdam edilebilir.
(Ek paragraf:20/11/2017-KHK-696/17 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/17 md.)Özelleştirme uygulamaları sebebiyle iş akitleri kamu veyaözel sektör işverenince feshedilen ve 24/11/1994 tarihli ve 4046sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanunkapsamında diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakilhakkı bulunmayan personel de bu fıkra kapsamındayaşlılık veya malullük aylığı almaya hakkazanıncaya kadar istihdam edilebilir. Bu kapsamda istihdam edileceklerinsayısı, öğrenim durumlarına göreçalışma şartları ve bunlara ödenecekücretler ile diğer hususlar Cumhurbaşkanınca belirlenir.
(Ek fıkra:5/7/1991 - KHK-433/1 md.; Mülga: 27/12/1991 - KHK-475/11 md.)
C) (Mülga:20/11/2017 - KHK-696/17 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/17 md.)
D)İşçiler:
(Değişikbirinci cümle: 4/4/2007 - 5620/4 md.)(A), (B) ve (C)fıkralarında belirtilenler dışında kalan ve ilgilimevzuatı gereğince tahsis edilen sürekli işçikadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyleçalıştırılan sürekli işçiler ilemevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıylamücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçiciiş pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirlisüreli iş sözleşmeleriyleçalıştırılan geçiciişçilerdir.Bunlar hakkında bu Kanun hükümleriuygulanmaz."
7. 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Amaçve Kapsam” başlıklı 1. maddesinin birincifıkrasında, “Bu Kanunun amacı işverenler ile bir işsözleşmesine dayanarak çalıştırılanişçilerin çalışma şartları veçalışma ortamına ilişkin hak vesorumluluklarını düzenlemektir.” hükmüne; 2. maddesinin ilkfıkrasında, “Biriş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçekkişiye işçi, işçi çalıştırangerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliğiolmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ileişveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir.İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıylamaddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikteörgütlendiği birime işyeri denir.”tanımına yer verilmiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
8. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan17/04/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı karar örneği ve kesinleşme şerhi ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
9. Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ındavanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
10. Dava, Eti Maden İşletmeleri GenelMüdürlüğüne bağlı Kırka Borİşletmeleri Müdürlüğü bünyesinde 4857sayılı İş Kanunu'na tabi işçikontenjanında sürekli işçi olarakçalışan davacı tarafından, Ankara iline naklenatanması amacıyla yapılan başvurunun reddine ilişkindavalı idarenin 19/07/2022 tarih ve E-54999 sayılı işlemininiptali istemiyle açılmıştır.
11. Davalı idarenin bir kamu kuruluşu olduğu çekişmesizdir.
12. 657 sayılı Kanun'da ilk üç istihdamşeklinin dışında kalan kişiler olarak belirtilenişçiler hakkında bu Kanun hükümlerininuygulanmayacağına işaret edilmek suretiyle, kamu kurum vekuruluşlarında statü hukuku dışında kalanistihdam şekli de benimsenmiş olup, kamuda çalışanişçiler hakkında özel bir yasal düzenleme deöngörülmemiş bulunduğundan, bunların işhukukuna tabi oldukları kuşkusuzdur.
13. Olayda, davacının Eti Maden işletmeleri GenelMüdürlüğüne bağlı Kırka Borİşletmeleri Müdürlüğü bünyesindelaborant pozisyonunda "kapsam içi" sürekliişçi statüsünde görev yaptığı,eş durumu ve sağlık mazereti nedeniyle Ankara ilineatamasının yapılması istemiyle davalı idareyebaşvuruda bulunduğu, mezkur başvurusunun 19/07/2022 tarih veE-54999 sayılı Eti Maden İşletmeleri GenelMüdürlüğü işlemi ile reddi üzerine, sözkonusu tasarrufun iptaline karar verilmesi istemiyle davaaçıldığı anlaşılmıştır.
14. Bu duruma göre, davalı idare ile davacıarasındaki hukuki ilişki İş Kanunu’na tabi hizmet sözleşmesinedayalı olarak kurulmuş bir iş hukuku ilişkisiniteliğini taşıdığından, davacınınnaklen atanma isteminin reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemin,idarenin yetkili organı tarafından işveren sıfatıylatesis edilmiş bir özel hukuk işlemi olduğuaçıktır.
15. Aksine bir düşünce, işverenin salt bir kamukuruluşu olması nedeniyle, statü hukukuna tabi olmayan personelihakkındaki tüm yazılı irade beyanlarının idariişlem niteliğinde görülerek, özel hukuk alanınadahil bulunan uyuşmazlıkların da idari yargı denetiminetabi kılınması sonucunu doğurur.
16. Belirtilen tüm bu hususlara göre ve 5521 sayılıİş Mahkemeleri Kanunu’nun 1. maddesi ile, İşKanunu’na göre işçi sayılan kimselerle işverenveya işveren vekilleri arasında iş akdinden veya İşKanunu’na dayanan her türlü hak iddialarından doğanhukuk uyuşmazlıklarının çözülmesiyleiş mahkemelerinin görevli kılınmış olması;daha sonra yürürlüğe giren 7306 sayılıİş Mahkemeleri Kanunu’nun 5. maddesi ile de4857sayılı İş Kanunu'na veya 11/01/2011 tarihli ve 6098sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına iş mahkemelerinin bakacakolması karşısında, işçiolan davacı ileişvereni arasında iş akdinden doğan davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
17. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Eskişehir 2. İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile Ankara 39. İş Mahkemesinin 30/11/2022 tarih veE.2022/749, K.2022/750 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Eskişehir 2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile Ankara 39. İş Mahkemesinin 30/11/2022 tarih veE.2022/749, K.2022/750 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
17/04/2023 tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN