T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/398
KARAR NO : 2022/506
KARAR TR : 31/10/2022
ÖZET: 2918 sayılı Kanun’un 48/5. madde ve fıkrası uyarınca düzenlenen aday sürücü belgesinin iptaline ilişkin tutanağa karşı yapılan itirazın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesinin gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Y. E
Davalı : Kütahya Valiliği
Vekili : Av. P. K
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Kütahya Valiliği Bölge Trafik Denetleme ŞubeMüdürlüğünce yapılan denetim sırasında,aday sürücü belgesi sahibi davacı adına, alkollüolarak araç kullandığından bahisle, 18/08/2019 tarihli veMA-43428112 seri-sıra sayılı Trafik İdari Para CezasıKarar Tutanağı düzenlenerek, davacıya 2918 sayılıKarayolları Trafik Kanunu’nun 48/5. madde ve fıkrasıuyarınca 1.002 TL idari para cezası verilmiş, aynı birimtarafından aday sürücü olması sebebiylesürücü belgesinin daimi iptaline dair tutanakdüzenlenmiştir.
2. Davacı, idari para cezası karar tutanağı ilesürücü belgesinin iptaline ilişkin tutanağıniptali istemiyleadli yargı yerine başvuruda bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Kütahya Sulh Ceza Hâkimliği 25/11/2019 tarihliveD.İş No. 2019/4287 sayılı kararı ile, idari paracezası karar tutanağı ile aday sürücü belgesininiptaline ilişkin olarak tutulan tutanağın iptali istemiyleyapılan başvurunun hakimliklerinin görev alanıdışında olduğunu belirterek, 5326 sayılı Kanun'un28/1-b ve 27/8. maddeleri uyarınca idari yargı yerinin görevliolduğu gerekçesiyle başvurunun görev yönündenreddine karar vermiş, verilen karar itiraz edilmedenkesinleşmiştir.
4. Davacı bu kez, sürücü belgesinin iptalineilişkin işlemin iptali istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Kütahya İdare Mahkemesi 10/12/2019 tarihli veE.2019/794, K.2019/730 sayılı kararı ile, trafik paracezası ile sürücü belgesine el konulmasınailişkin işlemin 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesindebelirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu,12/07/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un 20. maddesiyle 2918sayılı Kanun’un 112. maddesinde yapılandeğişiklik ile maddenin yeniden düzenlendiği ve bu kararakarşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği,Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle görevli mahkemeninbelirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleri dikkatealınacağından,sürücü belgesinin gerialınmasına ilişkin tutanağa karşıaçılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu gerekçesiyle, davanın 2577 sayılı Kanun'un14/3-a ve 15/1-a maddeleri uyarınca görev yönünden reddinekarar vermiş, verilen karar itiraz edilmeden kesinleşmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
6. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun "Alkol,uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin etkisi altındaaraç sürme yasağı" başlıklı48.maddesinin beşinci fıkrası şöyledir:
“Yapılantespit sonucunda 0.50 promilin üzerinde alkollü olarak araçkullandığı tespit edilen sürücüler hakkında,fiili bir suç oluştursa bile,700 Türk Lirası idari paracezası verilir ve sürücü belgesi altı ay süreylegeri alınır. Hususi otomobil dışındakiaraçları alkollü olarak kullanan sürücülerbakımından promil alt sınırı 0.21 olarakuygulanır. Alkollü olarak araç kullanma nedeniylesürücü belgesi geri alınan kişiye, son ihlalingerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğrubeşyıl içinde; ikinci defasında 877 Türk Lirasıidari para cezası verilir ve sürücü belgeleri iki yılsüreyle, üç veya üçten fazlasında ise,1.407Türk Lirası idari para cezası verilir ve sürücübelgeleri her seferinde beşer yıl süreyle geri alınır.Sürücü belgelerinin herhangi bir nedenle geçici olarakgeri alınmış olması halinde belirtilen süreler,geçici alma süresinin bitiminde başlar.”
7. 24/05/2013 tarihli 6487 sayılıKanun’un 19. maddesiyle, maddeye;
“Sürücübelgelerinin geçici geri alma işlemleri bu Kanunun 6ncımaddesinde sayılan görevliler tarafındanyapılır.” denilmek suretiyle on ikinci fıkraeklenmiştir.
8. Anılan Kanun’un, “Trafikzabıtasının görev ve yetki sınırı ile genelzabıtanın trafik hizmetlerini yürütmeye ilişkinyetkisi” başlığı altındadüzenlenen 6. maddesi şöyledir:
“Trafikzabıtası ve genel zabıtanın görev ve yetkisınırı;
a)Trafikzabıtası:
Trafikzabıtası görevi sırasındakarşılaştığı acil ve zorunlu hallerde genelzabıta görevi yapmakla da yetkilidir.
Mülki idareamirlerince, emniyet ve asayiş bakımından zorunlugörülen haller dışında, trafik zabıtasınagenel zabıta görevi verilemez, araç, gereç ve özelteçhizatı trafik hizmetleri dışındakullanılamaz.
b)Genel Zabıta
Trafikzabıtasının bulunmadığı veya yeterliolmadığı yerlerde polis; polisin ve trafikteşkilatının görev alanı dışında kalanyerlerde de jandarma, trafik eğitimi almış subay, astsubay veuzman jandarmalar eliyle yönetmelikte belirtilen esas ve usullere uygunolarak trafiği düzenlemeye ve trafik suçlarına el koymayagörevli ve yetkilidir.”
9. “Aday sürücülük”başlıklıEk 17. maddesi şöyledir:
“ (Ek:12/7/2013-6495/22 md.)
İlk defasürücü belgesi alanlar en az bir yıl süre ile adaysürücü olarak kabul edilirler.
Adaysürücülüğün süresi, adaysürücülerin sürücü belgelerinin iptal edilme veyeniden sürücü belgesi alma şartları ile diğerusul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Adaysürücülerle ilgili olarak yönetmelikte belirtilen iptaledilme şartlarının oluşması hâlinde, bu Kanunun6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafındansürücü belgeleri iptal edilir.”
10. 17/04/2015 tarihli 29329 sayılı Resmi Gazete'deYayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin “Adaysürücülük” başlıklı Ek 3. maddesişöyledir:
“Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ilk defasürücü belgesi alanlar ile herhangi bir sebeplesürücü belgesi iptal edilmiş olup da yenidensürücü belgesi alanlar, belgenin alındığıtarihten itibaren iki yıl süreyle aday sürücü olarakkabul edilir.
Adaysürücülük süresi içerisinde 2918sayılı Kanunun;
a) 47 nci maddesininbirinci fıkrasının (b) bendinin üç kez ihlaledilmesi,
b) 48 inci veya118 inci maddelerine istinaden sürücü belgelerinin gerialınması,
c) 51 incimaddesinin üç kez ihlal edilmesi,
ç) 53üncü maddesinin ikinci fıkrasının üç kezihlal edilmesi,
d) 74üncü maddesinin üç kez ihlal edilmesi,
e) Koruyucutertibatın kullanılması ile ilgili 78 inci maddesininüç kez ihlal edilmesi hallerinden herhangi biriningerçekleşmesi veya araç cinsine bakılmaksızın0,20 promilin üzerinde alkollü olarak araç kullanıldığınıntespit edilmesi veya toplam 75 ceza puanının aşılmasıdurumunda sürücü belgesi trafik görevlilerince iptaledilir.
Belgesi iptaledilenlerin tekrar sürücü belgesi alabilmeleri için;sürücü kurslarına devam etmeleri ve yapılansınavlarda başarılı olarak motorlu taşıtsürücüsü sertifikası almaları gerekir. Bukişilerin sürücü kurslarında eğitimebaşlayabilmeleri için tabi tutulacakları psiko-teknikdeğerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi sonucundasürücülüğe engel halibulunmadığını gösterir belgenin sürücükursuna ibrazı ve varsa iptal nedenlerinde yer alan geri almasüreleri kadar zamanın geçmiş olmasızorunludur.”
11. Uyuşmazlık Mahkemesi, 2918 sayılıKanun’un 116. maddesi kapsamında araç tescil plakasınagöre düzenlenenler dışında trafik zabıtasıncauygulanan idari para cezalarına karşı açılandavaları, bu uygulamanın idari ceza kapsamında bulunması;Kanun'da idari cezalarla ilgili davalarda görevli yargı yeriniaçıkça belli eden bir hükme yer verilmemesi; 12/07/2013tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un 20. maddesi ile yapılandeğişiklikten önceki hali ile,bu Kanun'da gösterilen adlicezalara hükmetmekle görevli mahkemeyi işaret eden 112. maddeyede herhangi bir atıfta bulunulmamış olmasıkarşısında ve göreve ilişkin genel ilkelere göreidari yargının görev alanındagörmüştür.
12. 01/06/2005 tarihinde 5326 sayılı Kanun’unyürürlüğe girmesi üzerine UyuşmazlıkMahkemesince, sözü edilen Kanun’un diğer kanunlardadüzenlenen idari yaptırımlar ile bunlara karşıyapılacak itirazlara ilişkin görev hükümleriüzerindeki etkisinin incelenmesi sonucunda: diğer kanunlardadüzenlenen idari yaptırımın, dayanağı olankanunun amacı dikkate alınarak; Kabahatler Kanunu’nun 1., 2.,16. ve 19. maddelerinde belirtilen koşulları taşıması,27. maddenin (1) numaralı bendinde belirtilen idariyaptırımlardan olması halinde, idari para cezaları vemülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin olanlarınakarşı 01/06/2005 tarihinden sonra yapılacak itirazlarda sulhceza mahkemelerinin genel görevli kılındığına vebu nedenle doğan görev uyuşmazlıklarında adliyargı yerinin görevli bulunduğuna karar verilmiştir.
13. Daha sonra, 30/03/2005 tarihli ve 5326 sayılıKanun’un 3. maddesini değiştiren 06/12/2006 tarihli, 5560sayılı Kanun’un 31. maddesi şöyledir:
“(1) BuKanunun;
a) İdariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğergenel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetinkamuya geçirilmesi yaptırımını gerektirenbütün fiiller hakkında,
uygulanır.”
14. Kanun'un 16. maddesinde, kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idariyaptırımların idari para cezası ve idari tedbirlerdenibaret olduğu, idari tedbirlerin ise, mülkiyetin kamuyageçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerolduğu hükme bağlanmış; “Başvuruyolu” başlıklı 27. maddesinin birincifıkrasında ise “idari para cezası ve mülkiyetinkamuya geçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararınakarşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren engeç on beş gün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir.Bu süre içinde başvurunun yapılmamışolması halinde idari yaptırım kararıkesinleşir.” düzenlemeleri yer almıştır.
15. Aynı Kanun’un 27. maddesine, 5560 sayılı Kanunile eklenen sekizinci fıkrada ise; idari yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında aynıkişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanınagiren kararların da verilmiş olması halinde; idariyaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılıkiddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idariyargı merciinde görüleceği kurala bağlanmış,bu maddenin gerekçesinde de bu hükümle, KabahatlerKanunu’ndaki düzenlemelerin ortayaçıkardığı bağlantı sorununaçözüm getirilmesinin amaçlandığı ifadeedilmiştir.
16. 19/12/2006 tarihinde yürürlüğe giren budüzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlardagörevli mahkemenin gösterilmesi durumundaiseuygulanmayacağı; ancak, idari yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında aynıkişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanınagiren kararların da verilmiş olması halinde; idariyaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılıkiddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idariyargı merciinde görüleceği anlaşılmaktadır.
17. Bu hükümler dikkate alınarak, UyuşmazlıkMahkemesi, idari para cezası yönünden oluşan olumsuzgörev uyuşmazlıklarınınçözümünde, idari paracezasına konu işlemkapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idari yargınıngörev alanına giren kararın da verilmiş olması vedosya içeriğinden bu kararın idari yargı yerinde davakonusu edildiğinin anlaşılması halinde; idari paracezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığıiddiasının da, idari yargı yerinde görüleceğisonucuna varmış, idari yargı yerince verilen görevsizlikkararlarının kaldırılmasına karar vermiştir.
18. 2918 sayılı Kanun’un Adli Kovuşturma veCezaların Uygulanması başlıklı DokuzuncuKısım’a dahil “Bu Kanundaki suçlarla ilgilidavalara bakacak mahkemeler ve yetkileri” başlığıaltında düzenlenen 112. maddesinin ilk paragrafında;sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınmasıhariç olmak üzere bu Kanun'daki hafif para cezasını veyabu Kanun'daki hafif hapis cezasını, belgelerin gerialınması ve iptali veya işyerlerinin kapatılmasıcezasını gerektiren suçlarla ilgili davalara trafikmahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde yetki verilensulh ceza mahkemelerinde bakılacağı ifade edilmiş;böylelikle sürücü belgelerinin geçici olarak gerialınmasına ilişkin uygulamalar, trafik ve sulh cezamahkemelerinin görevi dışında tutulmuş iken;12/07/2013 tarihli; 6495 sayılı Kanun’un 20. maddesiyledeğiştirilen yapılarak maddenin başlığı,“Sürücü belgelerinin geri alınmasında veiptalinde yetki” şeklinde, madde ise şöyledir:
“Bu Kanunun6ncı maddesinde sayılan görevlilerin ve trafik tescilkuruluşlarının yetkilendirildiği haller hariç olmaküzere, sürücü belgelerinin geri alınmasına veiptaline sulh ceza mahkemeleri karar verir.
Bu Kanunun 51inci maddesinin ihlali ve 118 inci maddesinin ikinci veüçüncü fıkralarında yazılı “100ceza puanını doldurmak” eylemi nedeniyle sürücübelgelerinin geri alınmasına yine bu Kanunun 6ncı maddesindesayılan görevliler yetkilidir.
Sürücübelgelerinin geçici olarak geri alınması veya iptaline dairverilen kesinleşmiş mahkeme kararı örnekleri,sürücülerin sicillerine işlenmek üzere mahkemelerceilgili trafik birimlerine gönderilir.
Bu Kanunagöre görülen davalar, diğer kanunlara göregörülen davalarla birleştirilemez.
…….”
19. 5326 sayılı Kanun’un “Saklı tutulanhükümler” başlığınıtaşıyan 19. maddesi ise şöyledir:
“(1) Diğer kanunlardakabahat karşılığında öngörülen belirlibir süre için;
a) Bir meslek vesanatın yerine getirilmemesi,
b)İşyerinin kapatılması,
c) Ruhsat veyaehliyetin geri alınması,
d) Kara, denizveya hava nakil aracının trafikten veya seyrüseferdenalıkonulması,
gibiyaptırımlara ilişkin hükümler, ilgili kanunlarda buKanun hükümlerine uygun değişiklik yapılıncayakadar saklıdır.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
20. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınbaşkanlığında, Üyeler Doğan AĞIRMAN,Eyüp SARICALAR, Muharrem ÜRGÜP, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI veBilal ÇALIŞKAN’ın katılımlarıylayapılan 31/10/2022 tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari veadli yargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari ve adli yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarakdavacının istemi üzerine son görevsizlik kararınıveren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği veusule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından adaysürücü belgesinin iptaline ilişkin tutanağıniptali istemiyle açılan dava yönünden oluşangörev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
21. Raportör-Hâkim Gülşen AKARPEHLİVAN'ın, davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın idari yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra;gereği görüşülüpdüşünüldü:
22. Dava, 2918 sayılı Kanun’un 48/5. madde vefıkrası uyarınca düzenlenen aday sürücübelgesinin iptaline ilişkin tutanağın iptali istemiyleaçılmıştır.
23. Uyuşmazlık Mahkemesince, 2918 sayılıKanun’un 12/07/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un 20.maddesi ile yapılan değişiklikten önceki 112.maddesi ve5326 sayılı Kanun birlikte incelendiğinde, 2918 sayılıKanun’un, bu Kanun’daki suçlarla ilgili davalara bakacakmahkemeler ve yetkilerinin düzenlendiği 112. maddesi uyarınca,sürücü belgelerinin geçici olarak gerialınmasına ilişkin davaların sulh ceza mahkemeleriningörevine dahil edilmediği ve 5326 sayılı Kanun’un 19.maddesinde, diğer kanunlarda kabahat karşılığındaöngörülen belirli bir süre için ehliyetin gerialınmasına ilişkin hükümlerin geçici istisnalariçinde sayıldığı dikkatealındığında; sürücü belgeleriningeçici olarak geri alınmasına ilişkin davalara bakmagörevinin idare mahkemesine ait olduğu sonucunavarılmış iken; 2918 sayılı Kanun’un 112.maddesinde yapılanyeni düzenleme ile Kanun’da yer alangöreve ilişkin maddenin değiştirildiği ve idariyaptırımlarla ilgiliKabahatler Kanunu hükümlerine uygundeğişikliğin yapıldığı sonucunavarılmış, 5326 sayılı Kanun’un “Saklıtutulan hükümler” başlığınıtaşıyan 19. maddesinde, “diğer kanunlarda kabahatkarşılığında öngörülen belirli birsüre için, ….. ehliyetin geri alınması,…….gibi yaptırımlara ilişkin hükümler,ilgili kanunlarda bu Kanun hükümlerine uygun değişiklikyapılıncaya kadar saklıdır” denilerek, ilgilikanununda, bu Kanun hükümlerine uygun değişiklikyapılıncaya kadar saklı tutulan,başka bir deyişle,belirtilen istisnalar içinde sayılan yaptırımlardan biriolan ehliyetin geri alınmasına ilişkin hükmün,12/07/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un 20. maddesiyle, 2918sayılı Kanun’un 112. maddesindeyapılandeğişiklik ile yeniden düzenlendiği ve bu kararakarşı kanun yoluna ilişkin bir düzenlemeye yerverilmediği gözetilerek, sürücü belgesi geri almatutanağının iptali istemiyle yapılan itirazların adliyargı yerinde görüleceğinekarar verilmiştir.
24. Somut olayda ise, davacının, 2918 sayılıKanun’un Ek 17. maddesi ve Karayolları TrafikYönetmeliğinin“Aday sürücülük”başlıklı Ek 3. maddesi uyarıncaaday sürücübelgesinin iptaline karar verilmiştir. Yukarıda anlatılannedenler ile sürücü belgesinin belli bir süre içingeri alınması değil iptal edildiği dikkatealındığında bu kararın idari davaya konu edilebilecekkesin ve yürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğu ve5326 sayılı Kanun’un 19. maddesi kapsamındabulunmadığı gözetilerek, durumun saptanması idarehukuku ilkelerine göre yapılabileceğinden, 2577 sayılıKanun’un ikinci maddesinin (a) bendinde belirtilen iptal davasınauygun olarak açılan davanın görüm veçözümünün idari yargı yerine ait olduğusonucuna varılmıştır.
25. Yukarıda belirtilen hususlar göz önündebulundurularak, Kütahya İdare Mahkemesinin 10/12/2019 tarihli veE.2019/794, K.2019/730 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Kütahya İdare Mahkemesinin 10/12/2019 tarihli ve E.2019/794,K.2019/730 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
31/10/2022 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Doğan Eyüp Muharrem
TOPAL AĞIRMAN SARICALAR ÜRGÜP
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN