T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/221
KARAR NO : 2023/317
KARAR TR : 17/04/2023
ÖZET: Velayet altındaki oğluna 2022 sayılı Kanun uyarınca engelli maaşı bağlanması amacıyla yapılan başvurunun reddine ilişkin, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı işlemine karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : B. C
Vekili : Av. S. V
Davalılar : 1-Avcılar Sosyal Yardımlaşma veDayanışma Vakfı
2-Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Vekili : Av. T. N. A
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin İstanbul ili,Avcılar ilçesi, ..... Mahallesi, ..... Sokak, No:16, İçKapı No:1 adresinde velayeti altındaki engelli oğlu ile birlikteikamet ettiğini, 2022 sayılı 65 YaşınıDoldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz TürkVatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanunkapsamında daha önce oğlu için almış olduğuengelli maaşınıntekrar bağlanması istemiyleyaptığı başvurunun, gelirlerinin yaşlı ve engelliaylıkları için belirlenen 2019 yılımuhtaçlık sınırının üstündekaldığı gerekçesiyle ret edildiğini ilerisürerek, Avcılar Sosyal Yardımlaşma ve DayanışmaVakfının 19/12/2019 tarih ve 1119 sayılı işlemininiptali ve ödenmeyen engelli aylıklarının ödenmesiistemiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. İstanbul 11. İdare Mahkemesi 15/01/2020 tarih veE.2020/46, K.2020/10 sayılı kararı ile, davaya konuişlemlerin, 3294 sayılı Kanun'un 7. maddesi kapsamındavakıf mütevelli heyeti kararı ile yapıldığı,söz konusu vakıfların Medeni Kanun hükümlerine tabiolarak kurulup faaliyette bulunmalarınınöngörülmüş olması nedeni ile dava konusuişlemin kamu gücü kullanılmak suretiyle tesisedildiğinin kabulünün mümkünbulunmadığı, davanın çözümünde adliyargı yerinin görevli olduğunu belirterek, davanıngörev yönünden reddine karar vermiştir. Kararındavacı tarafından istinaf edilmesi üzerine İstanbulBölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi 23/09/2020 tarih veE.2020/754, K.2020/1000 sayılı kararı ile, istinafbaşvurusunun reddine kesin olarak karar vermiş ve kararkesinleşmiştir. Görevsizlik kararının ilgilikısmı şöyledir:
"...29/05/1986gün ve 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma veDayanışmayı Teşvik Kanunu’nun 1. maddesinde(Değişik madde: 16/06/1989 - 3582/1 md.), “Bu Kanununamacı; fakru zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunanvatandaşlar ile gerektiğinde her ne suretle olursa olsunTürkiye'ye kabul edilmiş veya gelmiş olan kişilereyardım etmek, sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarak gelirdağılımının adilane bir şekilde tevzi edilmesinisağlamak, sosyal yardımlaşma ve dayanışmayıteşvik etmektir” şeklindeki düzenleme ile kanununamacı düzenlenmiş, aynı Kanunu’nun 3. maddesinde,“Bu Kanunda öngörülen hizmetlerin gerçekleştirilmesiiçin Cumhurbaşkanınca görevlendirilenCumhurbaşkanı yardımcısına veya bakana bağlıve T.C. Merkez Bankası nezdinde Sosyal Yardımlaşma veDayanışmayı Teşvik Fonu kurulmuştur.(3)”denilmek sureti ile Sosyal Dayanış ve YardımlaşmaFonu’nun kuruluşu yapısı belirtilmiştir.
01/12/2004gün ve 5263 sayılı Sosyal Yardımlaşma veDayanışma Genel MüdürlüğüTeşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun’un (mülga)1. maddesinde, bu Kanunun amacının, 29.5.1986 tarihli ve 3294sayılı Sosyal Yardımlaşma ve DayanışmayıTeşvik Kanununun uygulanmasını sağlamak üzereBaşbakanlığa bağlı Sosyal Yardımlaşma veDayanışma Genel Müdürlüğününkurulması, teşkilâtı, görev ve yetkilerineilişkin usul ve esasları düzenlemek olduğu ifadeedilmiş, 2. maddesinde, bu Kanunda geçen vakfın, il veilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışmavakıflarını ifade ettiği belirtilmiş, 5. maddesinde,vakıflarda çalıştırılacak personelinnitelikleri ile özlük hakları ve diğer hususlarla ilgilibelirlenecek kriterleri görüşmek ve karara bağlamak”fon Kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
5263sayılı Kanun, 08/06/2011 tarih ve 633 sayılı KanunHükmünde Kararname’nin 35. maddesi ileyürürlükten kaldırılmış, aynı kanunhükmünde kararnamenin 11. Maddesinde yer alan “3294sayılı Sosyal Yardımlaşma ve DayanışmayıTeşvik Kanununun amaçlarını gerçekleştirmekve uygulanmasını sağlamak için gerekli idari ve malitedbirleri almak.” şeklindeki düzenleme ile SosyalYardımlaşma ve Dayanışma GenelMüdürlüğü’nün, Aile ve Sosyal PolitikalarBakanlığına bağlı Sosyal Yardımlar GenelMüdürlüğüadı altında; 10.07.2018 tarihli ve 1 sayılıCumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile de; kurulan Aile,Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınınana hizmet birimi olarak yeniden yapılandırıldığıtespit edilmiş; 08.06.2011 tarih ve 633 sayılı KanunHükmünde Kararname’nin “Sosyal Yardımlaşma veDayanışmayı Teşvik Fonu Kurulu”başlıklı 34. Maddesin 3. Fıkrasının cbendinde“c) İl ve ilçe sosyal yardımlaşma vedayanışma vakıflarındaçalıştırılacak personelin nitelikleri ileözlük hakları ve diğer hususlarla ilgili belirlenecekkriterleri görüşmek ve karara bağlamak.” fonungörevleri arasında sayılmıştır;
Bukapsamda 29/05/1986 gün ve 3294 Sayılı Kanunincelendiğinde; Kanunun “Vakıflar”başlıklı 7. maddesinde; “(Değişik birincifıkra: 1/12/2004-5263/19 md.) Bu Kanunun amacına uygun faaliyet veçalışmalar yapmak ve ihtiyaç sahibi vatandaşlaranakdî ve aynî yardımda bulunmak üzere her il veilçede sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarıkurulur.
(Değişikikinci fıkra: 1/12/2004-5263/19 md.) Mülkî idare amirleri vakfıntabii başkanı olup, illerde belediye başkanı, defterdar, ilmillî eğitim müdürü, il sağlıkmüdürü, il tarım müdürü, il sosyal hizmetlerve çocuk esirgeme kurumu müdürü ve ilmüftüsü; ilçelerde belediye başkanı, malmüdürü, ilçe millî eğitimmüdürü, Sağlık Bakanlığınınilçe üst görevlisi, varsa ilçe tarımmüdürü ve ilçe müftüsü vakfınmütevelli heyetini oluşturur. Ayrıca her faaliyet dönemiiçin, il dahilindeki köy ve mahalle muhtarlarının valininçağrısı üzerine yapacağı toplantıyakatılanların salt çoğunluğuyla kendiaralarından seçecekleri birer muhtar üye ile ilde kurulan vebu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan siviltoplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendi aralarındanseçecekleri iki temsilci ve hayırsever vatandaşlar arasındanil genel meclisinin seçeceği iki kişi; ilçe dahilindekiköy ve mahalle muhtarlarının kaymakamınçağrısı üzerine yapacağı toplantıyakatılanların salt çoğunluğu ile kendiaralarından seçecekleri birer üye ile ilçede kurulu vebu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan siviltoplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendiaralarından seçecekleri bir temsilci ve hayırsevervatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği iki kişimütevelli heyetinde görev alırlar. İl veya ilçede buKanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan sivil toplumkuruluşu olmaması halinde, hayırsever vatandaşlararasından il genel meclisinin seçeceğiüçüncü bir kişi daha mütevelli heyetindegörev yapar.
(Ekfıkra: 20/2/2014-6525/18 md.) Büyükşehir belediyesi bulunanillerdeki il ve ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışmavakıflarında, ikinci fıkrada hayırsever vatandaşlararasından seçileceği belirtilen iki üye; il sosyalyardımlaşma ve dayanışma vakıfları içindoğrudan vali tarafından, ilçe sosyal yardımlaşma vedayanışma vakıfları için ise kaymakamın teklifiüzerine vali tarafından belirlenir. Ayrıca, il veyailçede bu Kanunda belirlenen amaçlara yönelik faaliyettebulunan sivil toplum kuruluşu bulunmaması hâlinde il sosyalyardımlaşma ve dayanışma vakıfları içindoğrudan vali tarafından, ilçe sosyal yardımlaşma vedayanışma vakıfları için ise kaymakamın teklifiüzerine vali tarafından üçüncü bir kişidaha belirlenir. İl veya ilçe sınırlarıiçerisinde köy bulunmaması hâlinde, köymuhtarı yerine bir mahalle muhtarı daha mütevelli heyetindegörev yapar. İlde vali, bir vali yardımcısınıbaşkan vekili olarak; büyükşehir belediyebaşkanı, genel sekreteri veya genel sekreter yardımcısını;il belediye başkanı da bir belediye başkanyardımcısını toplantılarda kendisini temsil etmeküzere görevlendirebilir.
Vakıfsenetleri mahallin en büyük mülki idare amiri tarafındanMedeni Kanundaki hükümlere göre tescil ettirilir.
(Mülgadördüncü fıkra: 1/12/2004-5263/19 md.)
(Ekfıkra: 16/5/2018-7144/7 md.) Vakıflar, 18/10/2012 tarihli ve 6356sayılı Sendikalar ve Toplu İş SözleşmesiKanununun 34 üncü maddesinin ikinci fıkrasıhükmüne göre, Aile ve Sosyal PolitikalarBakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünceimzalanacak işletme düzeyinde toplu iş sözleşmesikapsamında işyerleridir.” Hükmüne;
“Vakfıngelirleri” başlıklı8.maddesinde; “SosyalYardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınıngelirleri;
a) SosyalYardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundanaktarılacak miktardan, b) (Mülga: 7/12/2004-5272/87 md.) c)(Mülga: 2/3/2014-6529/16 md.)d) İşletme ve iştiraklerdenelde edilecek gelirlerden, e) Diğer gelirlerden, Teşekküleder.” Hükmüne;
20/2/2008tarih ve 5737 sayılı Vakıflar Kanununun “Tüzelkişilik” başlıklı 4.maddesinde; “Vakıflar,özel hukuk tüzel kişiliğine sahiptir.”hükmüne yer verilmiş;
25/01/213tarih ve 28539 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 65 Yaşını DoldurmuşMuhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz TürkVatandaşları ile Engelli ve Muhtaç TürkVatandaşlarına Aylık Bağlanması HakkındaYönetmeliğin 19. maddesinde; bu Yönetmeliğinyürürlüğe girmesi ile birlikte muhtaçlıkkararının alınması ve aylıklarınbağlanmasına ilişkin tüm iş ve işlemlerinVakıflar tarafından yerine getirileceği kuralabağlanmış, anılan Yönetmeliğin"Tanımlar” başlıklı 4. maddesinin (e) bendinde,mütevelli heyetinin;Sosyal Yardımlaşma ve DayanışmaVakfının karar organını, (i) bendinde ise, vakfın;Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınıifade ettiği belirtilmiştir.
Sonolarak, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı,SosyalYardımlar GenelMüdürlüğünün resmi Websitesinde, Sosyal Yardımlaşma ve DayanışmaVakıflarına ilişkin olarak; Sosyal Yardımlaşma veDayanışma (SYD) Vakıflarının, 3294 sayılıSosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunuhükümlerine istinaden Kanunun amacına uygun faaliyet veçalışmalar yapmak üzere her il ve ilçede TürkMedeni Kanunu hükümlerine göre kurulmuş oldukları,halihazırda ülke genelinde 1.002 SYD Vakfı hizmet verdiği;SYD Vakıflarının Gelirlerinin: Sosyal Yardımlaşma veDayanışmayı Teşvik Fonundan aktarılan miktardan,işletme/iştiraklerden elde edilecek gelirlerden ve diğergelirlerden oluştuğu; 5737 sayılı Vakıflar Kanununun 4üncü maddesinde, Vakıfların özel hukuk tüzelkişiliğine sahip oldukları açıkça hükmebağlandığı; her bir SYD Vakfının ayrıayrı birer işyeri olduğu (4857 sayılı İşKanunu çerçevesinde) ve her birinin ayrı kararorganlarının bulunduğu ifade edilmeksuretiyle,vakıfların işlemlerinde özel hukukhükümlerine tabi oldukları hususuna açıklıkgetirildiği görülmektedir.
Konuyailişkin mevzuat hükümleri ile somut olay birlikteirdelendiğinde; 3294 sayılı Kanun’a göre faaliyetgösterecek vakıfların mütevelli heyetleri(çoğunlukla) belli kamu görevlilerinden oluşmasınarağmen, gerek 3294 sayılı Yasada, gerek diğerdüzenlemelerde;söz konusu vakıfların kamu tüzelkişiliği şeklinde kurulduğuna işaret eden özelbir düzenlemeye yer verilmeyip, söz konusu vakıflarınMedeni Kanun hükümlerine tabi olarak kurulup faaliyettebulunmalarının öngörülmüş olmasıkarşısında davacının muhtaçlıkaylığının kesilmesine ilişkin açılandavanın özel hukuk hükümleri uyarıncaçözümlenmesi gerekecektir.
Dosyanınincelenmesinden, İstanbul İli, Avcılar İlçesi, .....Mahallesi, ..... Sokak, No:16, İç Kapı No:1 adresindeikameteden davacının2022 sayılı65 YaşınıDoldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk VatandaşlarınaAylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında dahaönce almış olduğu muhtaçlıkmaaşınıntekrar tarafına bağlanması istemiyleyaptığı başvurunun aynı sayılı Kanunuyarıncayaşlı ve engelli aylıkları içinbelirlenen 2019 yılı muhtaçlıksınırının üstünde kaldığı bahsiyleret edilmesine dairAvcılar Sosyal Yardımlaşma veDayanışma Vakfı'nın 19.12.2019 tarih veSYDV/34.03.01.14-1119 sayılı işleminin iptali istemiylebakılmakta olan davanın açıldığıgörülmektedir.
Bu durumda;davaya konu edilen işlemlerin, 3294 sayılı Yasanın 7.maddesi kapsamında vakıf mütevelli heyeti kararı ileyapıldığı, 3294 sayılı yasa gereğincesöz konusu vakıfların Medeni Kanun hükümlerine tabiolarak kurulup faaliyette bulunmalarınınöngörülmüş olması nedeni ile dava konusuişlemin kamu gücü kullanılmak suretiyle tesisedildiğinin kabulünün mümkünbulunmadığı sonucuna varılmakla; davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu anlaşılmıştır."
3. Bu kez davacı vekili, aynı istemle adli yargı yerindedava açmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Küçükçekmece 1. Asliye Hukuk Mahkemesi16/06/2022 tarih ve E.2022/21, K.2022/185 sayılı kararı ile,aylık bağlanması ve engelli aylığınınödenmesi ile ilgili başvurunun reddine ilişkin kararın,2022 sayılı Kanun ve yönetmelikte yer alan düzenlemeleregöre davalı bakanlık bünyesinde yapılan inceleme vedeğerlendirme sonucunda, kamu gücü ağır basan idariişlem niteliğinde bir karar olduğu, bu kararın iptaline yönelikolarak açılan davanın çözümününidari yargının görev alanına girdiği gerekçesiyle,dava dilekçesinin görev yönünden reddine kararvermiştir. Karar istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5. Anayasanın 123. maddesinin üçüncüfıkrası şöyledir:
"Kamutüzel kişiliği, ancak kanunla veya kanununaçıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulur"
6. 29/05/1986 tarihli ve 3294 sayılı SosyalYardımlaşma ve Dayanışmayı TeşvikKanunu’nun 1. maddesi şöyledir:
“Bu Kanununamacı; fakru zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunanvatandaşlar ile gerektiğinde her ne suretle olursa olsunTürkiye'ye kabul edilmiş veya gelmiş olan kişilereyardım etmek, sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarak gelirdağılımının adilane bir şekilde tevzi edilmesinisağlamak, sosyal yardımlaşma ve dayanışmayıteşvik etmektir.”
7. Kanun'un "Kapsam" başlıklı 2.maddesi şöyledir:
"Fakrüzaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan kanunla kurulu sosyalgüvenlik kuruluşlarına tabi olmayan ve bu kuruluşlardanaylık ve gelir almayan (...) vatandaşlar ile geçici olarakküçük bir yardım veya eğitim ve öğretimimkanı sağlanması halinde topluma faydalı hale getirilecek,üretken duruma geçirilebilecek kişiler bu Kanun kapsamıiçindedir.
(Ekfıkra: 30/5/1997-KHK-572/17 md.; Değişik ikinci fıkra:17/4/2008-5754/77 md.) Ancak, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve GenelSağlık Sigortası Kanununun 60 ıncı maddesinin birincifıkrasının (c) bendinde sayılan genel sağlıksigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğukişilerin 5510 sayılı Kanun gereği ödediklerikatılım payları bu Kanun kapsamındadır. Ancak yıliçinde ödenen tutarlar, takip eden yılda Hazinetarafından Fona geri ödenir.
(Ek fıkra:4/7/2012-6353/17 md.) Ayrıca, kanunla veyaCumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu sosyal güvenlikkuruluşlarına tabi olmakla veya bu kuruluşlarca aylık veyagelir bağlanmış olmakla birlikte, Fon Kurulunca belirlenecekölçütlere göre; hane içindeki kişibaşına düşen geliri, onaltı yaşındanbüyükler için belirlenen aylık net asgari ücretin 1/3’ündenaz olan kişilerden fakir ve muhtaç durumda bulunanlar da bu Kanunkapsamındadır..."
8. Aynı Kanun’un 3. maddesi şöyledir:
“Bu Kanundaöngörülen hizmetlerin gerçekleştirilmesi içinCumhurbaşkanınca görevlendirilen Cumhurbaşkanıyardımcısına veya bakana bağlı ve T.C. MerkezBankası nezdinde Sosyal Yardımlaşma veDayanışmayı Teşvik Fonu kurulmuştur."
9. Kanun'un "Vakıflar" başlıklı 7.maddesi şöyledir:
"(Değişikbirinci fıkra: 1/12/2004-5263/19 md.) Bu Kanunun amacına uygunfaaliyet ve çalışmalar yapmak ve ihtiyaç sahibivatandaşlara nakdî ve aynî yardımda bulunmak üzereher il ve ilçede sosyal yardımlaşma ve dayanışmavakıfları kurulur.
(Değişikikinci fıkra: 1/12/2004 – 5263/19 md.) Mülkî idareamirleri vakfın tabii başkanı olup, illerde belediyebaşkanı, defterdar, il millî eğitim müdürü,il sağlık müdürü, il tarım müdürü,il sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu müdürü ve ilmüftüsü; ilçelerde belediye başkanı, malmüdürü, ilçe millî eğitimmüdürü, Sağlık Bakanlığınınilçe üst görevlisi, varsa ilçe tarımmüdürü ve ilçe müftüsü vakfınmütevelli heyetini oluşturur. Ayrıca her faaliyet dönemiiçin, il dahilindeki köy ve mahalle muhtarlarının valininçağrısı üzerine yapacağı toplantıyakatılanların salt çoğunluğuyla kendiaralarından seçecekleri birer muhtar üye ile ilde kurulan vebu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan siviltoplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendiaralarından seçecekleri iki temsilci ve hayırsevervatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği ikikişi; ilçe dahilindeki köy ve mahalle muhtarlarınınkaymakamın çağrısı üzerine yapacağıtoplantıya katılanların salt çoğunluğu ilekendi aralarından seçecekleri birer üye ile ilçedekurulu ve bu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunansivil toplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendiaralarından seçecekleri bir temsilci ve hayırsever vatandaşlararasından il genel meclisinin seçeceği iki kişimütevelli heyetinde görev alırlar. İl veya ilçede buKanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan sivil toplumkuruluşu olmaması halinde, hayırsever vatandaşlararasından il genel meclisinin seçeceğiüçüncü bir kişi daha mütevelli heyetindegörev yapar.
(Ek fıkra:20/2/2014-6525/18 md.) Büyükşehir belediyesi bulunan illerdekiil ve ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışmavakıflarında, ikinci fıkrada hayırsever vatandaşlararasından seçileceği belirtilen iki üye; il sosyalyardımlaşma ve dayanışma vakıfları içindoğrudan vali tarafından, ilçe sosyal yardımlaşma vedayanışma vakıfları için ise kaymakamın teklifiüzerine vali tarafından belirlenir. Ayrıca, il veyailçede bu Kanunda belirlenen amaçlara yönelik faaliyettebulunan sivil toplum kuruluşu bulunmaması hâlinde il sosyalyardımlaşma ve dayanışma vakıfları içindoğrudan vali tarafından, ilçe sosyal yardımlaşma vedayanışma vakıfları için ise kaymakamın teklifiüzerine vali tarafından üçüncü bir kişidaha belirlenir. İl veya ilçe sınırlarıiçerisinde köy bulunmaması hâlinde, köymuhtarı yerine bir mahalle muhtarı daha mütevelli heyetindegörev yapar. İlde vali, bir vali yardımcısınıbaşkan vekili olarak; büyükşehir belediyebaşkanı, genel sekreteri veya genel sekreteryardımcısını; il belediye başkanı da bir belediyebaşkan yardımcısını toplantılarda kendisinitemsil etmek üzere görevlendirebilir. Vakıf senetleri mahallin enbüyük mülki idare amiri tarafından Medeni Kanundakihükümlere göre tescil ettirilir.
(Mülgadördüncü fıkra: 1/12/2004-5263/19 md.)
(Ek fıkra:16/5/2018-7144/7 md.) Vakıflar, 18/10/2012 tarihli ve 6356sayılı Sendikalar ve Toplu İş SözleşmesiKanununun 34 üncü maddesinin ikinci fıkrasıhükmüne göre, Aile ve Sosyal Politikalar BakanlığıSosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünce imzalanacakişletme düzeyinde toplu iş sözleşmesi kapsamındaişyerleridir."
10. Yine Kanun'un “Vakfıngelirleri” başlıklı 8. maddesi şöyledir:
“SosyalYardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınıngelirleri;
a)Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundanaktarılacak miktardan,
b)(Mülga: 7/12/2004-5272/87 md.)
c)(Mülga: 2/3/2014-6529/16 md.)
d)İşletme ve iştiraklerden elde edilecek gelirlerden,
e)Diğer gelirlerden,
Teşekküleder.”
11. Diğer taraftan, 20/02/2008 tarih ve 5737 sayılıVakıflar Kanunu'nun “Tüzel kişilik”başlıklı 4. maddesi şöyledir:
“Vakıflar,özel hukuk tüzel kişiliğine sahiptir.”
12. 2022 sayılı 65 Yaşını DoldurmuşMuhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz TürkVatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun'un1. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Sosyalgüvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne namaltında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkındanyararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısındanzorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işteçalışanlar, nafaka bağlanmış veya nafakabağlanması mümkün olanlar veya 24/5/1983 tarihli ve 2828sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu hükümlerine göre harçlıködenenler hariç olmak kaydıyla, Sosyal Yardımlaşmave Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaçolduğuna karar verilen 65 yaşını doldurmuş Türkvatandaşlarına, muhtaçlık hâli devam ettiğimüddetçe (4.387) gösterge rakamının memur aylıkkatsayısı ile çarpımından bulunacak tutardaaylık bağlanır."
13. Kanun'un 2. maddesi şöyledir:
"65yaşını doldurmamış olmasının yanısıra;
a)Başkasının yardımı olmaksızınhayatını devam ettiremeyecek şekilde engelliolduklarını ilgili mevzuatı çerçevesindealınacak sağlık kurulu raporu ile kanıtlayan, 18yaşını dolduran Türk vatandaşı engellilerden;sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her nenam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkındanyararlananlar ile uzun vadeli sigorta kolları açısındanzorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işteçalışanlar veya nafaka bağlanmış ya da nafakabağlanması mümkün olanlar hariç olmak üzere,Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarıtarafından muhtaç olduğuna karar verilenleremuhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe (4.860)gösterge rakamının memur aylık katsayısı ileçarpımından bulunacak tutarda,
b) İlgilimevzuatı çerçevesinde alınacak sağlık kuruluraporu ile engelli olduklarını kanıtlayan, 18yaşını dolduran ve talebine rağmen Türkiyeİş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olanTürk vatandaşlarından; sosyal güvenlikkuruluşlarının herhangi birinden her ne nam altında olursaolsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlar ile uzun vadelisigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalıolunması gereken bir işte çalışanlar veya nafakabağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkünolanlar hariç olmak üzere, Sosyal Yardımlaşma veDayanışma Vakıfları tarafından muhtaçolduğuna karar verilenlere muhtaçlık hâli devamettiği müddetçe (3.240) gösterge rakamınınmemur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacaktutarda,
aylıkbağlanır."
14. 25/01/2013 tarih ve 28539 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 65 YaşınıDoldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz TürkVatandaşları ile Engelli ve Muhtaç TürkVatandaşlarına Aylık Bağlanması HakkındaYönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı4. maddesinin (e) bendinde, "mütevelli heyetinin; SosyalYardımlaşma ve Dayanışma Vakfının, kararorganını", (ı) bendinde ise, "vakfın;Sosyal Yardımlaşma ve DayanışmaVakıflarını" ifade ettiği belirtilmiştir.
15. Aynı Yönetmeliğin 19. maddesi şöyledir:
"BuYönetmeliğin yürürlüğe girmesi ile birliktemuhtaçlık kararının alınması veaylıkların bağlanmasına ilişkin tüm iş veişlemler Vakıflar tarafından yerine getirilir"
B. Yargı Kararları
16. Yargıtay İçtihadı Birleştirme HukukGenel Kurulunun 09/06/2017 tarih ve E.2016/3., K.2017/4 sayılıkararında, "...Sosyal Yardımlaşma ve DayanışmaVakıflarının özel hukuk tüzel kişiliğinesahip, ayrı işyeri olan bağımsız işverenoldukları..." tespit edilmiştir.
17. Uyuşmazlık Mahkemesinin benzer mahiyetteki 08/07/2019tarih ve E.2019/279, K.2019/422 sayılı; 28/05/2020 tarih veE.2020/269, K.2020/319 sayılı kararları ile, "3294sayılı Kanun’a göre faaliyet gösterecekvakıfların mütevelli heyetleri çoğunlukla belli kamugörevlilerinden oluşmasına rağmen, gerek 3294sayılı Yasada, gerek diğer düzenlemelerde;söz konusuvakıfların kamu tüzel kişiliği şeklindekurulduğuna işaret eden özel bir düzenlemeye yerverilmeyip, söz konusu vakıfların Medeni Kanunhükümlerine tabi olarak kurulup faaliyette bulunmalarınınöngörülmüş olması karşısındadavacının muhtaçlık aylığınınkesilmesine ilişkin açılan davanın özel hukukhükümleri uyarınca çözümlenmesigerekeceği" sonucuna varılarak, uyuşmazlık konusudavanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğuna karar verilmiştir
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
18. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan17/04/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, adli yargıdosyasının 15. maddede belirtilen hüküm doğrultusundadavacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlikkararını veren Mahkemece, ekinde idari yargı dosyasınailişkin bilgi ve belgeler ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve sonuçta usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
19. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI'nın davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
20. Dava, davacının velayet altındaki oğluna 2022sayılı Kanun uyarınca engelli maaşıbağlanması amacıyla yaptığı başvurunun,Avcılar Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfıtarafından reddi üzerine açılmıştır.
21. Olayda, Avcılar Sosyal Yardımlaşma veDayanışma Vakfı Başkanlığı MütevelliHeyet Kararıyla, davacının oğluna 2022 sayılı 65Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz veKimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık BağlanmasıHakkında Kanun uyarınca bağlanan aylığın,"gelirlerinin yaşlı ve engelli aylıkları içinbelirlenen 2019 yılı muhtaçlıksınırının üstünde kaldığı"gerekçesiyle kesildiği, davacı tarafından yeniden engelliaylığı bağlanması istemiyle başvuruyapıldığı, bu başvurunun reddi üzerineAvcılar Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının19/12/2019 tarih ve 1119 sayılı işleminin iptali veödenmeyen engelli aylıklarının ödenmesi istemiyledavanın açıldığıanlaşılmıştır.
22. Konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olaybirlikte değerlendirildiğinde, 3294 sayılı Kanun'da, buKanun gereğince oluşturulan vakıfların “kamutüzel kişisi” olduklarına dair açık birhüküm bulunmamaktadır. Şu halde kanun koyucunun sosyalyardımlaşma ve dayanışma vakıflarınabilinçli olarak "kamu tüzel kişiliği"vermediği, vakıfların Türk Medeni Kanunuhükümlerine göre kurulmasını ve yine özel hukuktüzel kişisi olarak özel hukuk hükümlerine görefaaliyet göstermesini istediği açıktır. Kaldıki, sosyal yardımlaşma ve dayanışmavakıflarının kısmen kamu kaynağıkullanmaları, kamu kurumu olarak nitelendirilmeleri için yeterlibir sebep değildir. Yine oyçokluğu ile karar alan ve uygulayansosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarınınmütevelli heyeti, atanmış ve seçilmiş üyelerdenoluşmakta, kamu görevlileri ile birlikte belirli sayıda muhtar,sivil toplum kuruluşu yöneticileri ve hayırsevervatandaşlardan oluşmaktadır ve heyet vakfın hem karar hemdeyürütme icra organıdır. Netice olarak, sosyalyardımlaşma ve dayanışma vakıfları, birtüzel kişi olmanın ötesinde özel hukuk tüzelkişisidir. Zira 3294 sayılı Kanun hükümleri de,özellikle vakfın gelirleri, yapısı, karar almamekanizması bakımından farklı bir sonuçöngörmemektedir.
23. Bu durumda, davaya konu edilen işlemin, 3294 sayılıKanun'un 7. maddesi kapsamında vakıf mütevelli heyetikararı ile yapıldığı, vakıfların MedeniKanun hükümlerine tabi olarak kurulup faaliyettebulunmalarının öngörülmüş olması nedeniile dava konusu işlemin kamu gücü kullanılmak suretiyletesis edildiğinin kabulünün mümkünbulunmadığı anlaşıldığından,davanın görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
24. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Küçükçekmece 1. AsliyeHukukMahkemesinin 16/06/2022 tarih ve E.2022/21, K.2022/185 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Küçükçekmece 1. AsliyeHukuk Mahkemesinin16/06/2022 tarih ve E.2022/21, K.2022/185 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
17/04/2023 tarihinde, Üyeler Ahmet ARSLAN ve BilalÇALIŞKAN'ın KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞUİLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞI OY
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun2. maddesinde; iptal davalarının, idari işlemler hakkındayetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukukaaykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağıhükme bağlanmıştır. İptal davasına konuedilebilecek işlemler, idari makamların idare işlevineilişkin olarak tesis ettikleri, muhatapları yönündençeşitli hak ve yükümlülükler doğuran tekyanlı irade açıklamalarıdır.
3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma veDayanışmayı Teşvik Kanunu'nun 7. maddesinde; "BuKanunun amacına uygun faaliyet ve çalışmaları yapmakve ihtiyaç sahibi vatandaşlara nakdi ve ayni yardımda bulunmaküzere her il ve ilçede sosyal yardımlaşma vedayanışma vakıfları kurulur. Mülki idare amirlerivakfın tabii başkanı olup, defterdar, il milli eğitimmüdürü, il sağlık müdürü, il tarımmüdürü, il sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumumüdürü ve il müftüsü; ilçelerde belediyebaşkanı, mal müdürü, ilçe milli eğitimmüdürü, Sağlık Bakanlığınınilçe üst görevlisi, varsa ilçe tarımmüdürü ve ilçe müftüsü vakfınmütevelli heyetini oluşturur. Ayrıca her faaliyet dönemiiçin, il dahilindeki köy ve mahalle muhtarlarının valininçağrısı üzerine yapacağı toplantıyakatılanların salt çoğunluğuyla kendiaralarından seçecekleri birer muhtar üye ile ilde kurulan vebu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan siviltoplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendiaralarından seçecekleri iki temsilci ve hayırsevervatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği ikikişi; ilçe dahilindeki köy ve mahalle muhtarlarınınkaymakamın çağrısı üzerine yapacağıtoplantıya katılanların salt çoğunluğu ilekendi aralarından seçecekleri birer üye ile ilçedekurulu ve bu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunansivil toplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendiaralarından seçecekleri bir temsilci ve hayırsevervatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği ikikişi mütevelli heyetinde görev alırlar. İl veyaİlçede bu Kanunda belirtilen amaçlara yönelikfaaliyette bulunan sivil toplum kuruluşu olmaması halinde, hayırsevervatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceğiüçüncü bir kişi daha mütevelli heyetindegörev yapar. Vakıf senetleri mahallin en büyük mülkiidare amiri tarafından Medeni Kanundaki hükümlere göretescil ettirilir.
Yukarıya aktarılan mevzuat hükümlerinin birliktedeğerlendirilmesinden kuruluşu, karar mercii ile faaliyet alanıKanunla belirlenmiş, faaliyet alanı Anayasanınbaşlangıç kısmı ile 2. maddesinde ifade bulan sosyaldevletin gereklerinin yerine getirilmesine dair kamu hizmeti olan ve fakruzaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan vatandaşlar ilegerektiğinde her ne suretle olursa olsun Türkiye'ye kabuledilmiş veya gelmiş olan kişilere yardım etmek, sosyaladaleti pekiştirici tedbirler alarak gelirdağılımının adilane bir şekilde tevzi edilmesinisağlamak gibi kamu yararına uygun amaçları olan sosyalyardımlaşma ve dayanışma vakıflarının,özel hukuk tüzel kişiliği yanında kamu tüzelkişiliğine de sahip karma tüzel kişiliklerinin olduğusonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, velayet altındaki davacı oğluna 2022sayılı Kanun hükmü uyarıncabağlanan ancaksonrasında kesilen engelli aylığının tekrarbağlanması talebiyle yapılan başvurunun reddineilişkin Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma VakfıMütevelli Heyetinin işleminin, kamu gücüne dayanılaraktesis edilmiş bir idari işlem olduğu, bu nedenleuyuşmazlığın görüm ve çözümgörevi idari yargı yerine ait olduğu düşüncesiyleaksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyoruz.
Üye Üye
AhmetARSLAN BilalÇALIŞKAN