T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/209
KARAR NO : 2023/291
KARAR TR : 17/04/2023
ÖZET: 1608 sayılı Kanun uyarınca, Belediye Encümen Kararı ile verilen idari para cezasının iptaliistemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KARAR
Davacı :B. E. İnş.Turizm Otelcilik TekstilGıda İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Vekili : Av. M. A
Davalı : Alanya BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av. F. R. T
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Alanya Belediye Başkanlığının 01/12/2022tarihli ve 3518 sayılı Encümen Kararı ile,davacının yola kum ve çimento dökerek yolu trafiğekapatması ve yolda çalışma yapması nedeniyle, kamuyaait yolun bozulduğunun tespit edildiğinden bahisle, belediye emir veyasaklarına uyulmadığıgerekçesiyle, 5393sayılı Belediye Kanunu, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı CezaiyeHakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih ve 486 Numaralı Kanun'unBazı Maddelerini MuaddilKanun’un ilgili maddeleri uyarıncadavacıya 19.080 TL idari para cezası verilmiştir.
2. Davacı vekili, idari para cezasının iptali istemiyleadli yargı yerine başvuruda bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Alanya 1. Sulh Ceza Hâkimliği 12/01/2023 tarih ve D.İş No.2023/6 sayılı kararı ile; başvuruyakonu para cezasının tipik bir idari işlem olduğu, bunedenleuyuşmazlığın çözümününidari yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle başvurunungörev nedeniyle reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir.
4. Davacı vekili, bu kez aynı istemleidari yargı yerindedava açmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Antalya 2. İdare Mahkemesi 16/02/2023 tarih ve E.2023/254sayılı kararı ile; idari para cezasının5326 sayılı Kanun'un 32. maddesine göre 1608 sayılıKanun uyarınca verildiği, 5326 sayılı Kanun’un 16.maddesinde belirtilen idari yaptırım türlerinden biriolduğu, 1608 sayılı Kanun’da idari para cezasınaitiraz konusunda görevli mahkemenin gösterilmediği, bu durumda5326 sayılı Kanun hükümleri dikkatealınacağından, idari para cezasına karşıaçılan davanın görüm veçözümünün, anılan Kanun'un 27/1.maddesiuyarınca adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için UyuşmazlıkMahkemesine başvurulmasına ve davanın incelenmesininUyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine kararvermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Encümeningörev ve yetkileri" başlıklı 34. maddesininbirinci fıkrasının (e) bendi şöyledir:
"Belediyeencümeninin görev ve yetkileri şunlardır:
......
e) Kanunlardaöngörülen cezaları vermek.
......"
7. Hangi fiil ve eylemlerin kabahat niteliğinde olduğu, idariyaptırım türleri ve bu türler arasında sayılanİdari Para Cezaları ile İdari Tedbirlerin neler olduğu vebunlara itiraz yolları 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’ndadüzenlenmiştir.
8. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 2. maddesişöyledir:
“Kabahatdeyiminden; kanunun, karşılığında idari yaptırımuygulanmasını öngördüğü haksızlıkanlaşılır.”
9. Kanun’un “Kanunilik İlkesi”başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında; “Hangifiillerin kabahat oluşturduğu, kanunda açıkçatanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşullarıbakımından belirlediği çerçeve hükmüniçeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle dedoldurulabilir.” hükmü, ikinci fıkrasında da “Kabahatkarşılığı olan yaptırımlarıntürü, süresi ve miktarı, ancak kanunlabelirlenebilir.” hükmü yer almakta, böylece hangifiillerin kabahat oluşturduğunun kanunda açıkçatanımlanabileceği hususunun yanı sıra, idarenin de somutolayda olduğu gibi genel ve düzenleyici işlemleriyletanımlama yapabileceği belirtilmiş, ayrıcaişlenen birkabahatin karşılığı olan yaptırımıntürü, süresi, miktarının ancak kanun ilebelirlenebileceği de ifade edilmiş olmaktadır.
10. Belediyeencümenlerinin Kabahatler Kanunu hükümlerinegöre idari para cezası ve idari tedbir kararlarıverebileceğine dair hüküm 1608 sayılıUmuru BelediyeyeMüteallik Ahkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih ve486 Numaralı Kanun'un Bazı Maddelerini MuaddilKanun’un 1.maddesinde belirtilmiştir. Kanun'un 1. maddesi şöyledir:
“Belediyemeclis ve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerinverdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalifhareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veyaemrettiği fiilleri işleyenlereveya yapmayanlara belediyeencümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmünegöre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine kararverilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir.”
11.5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “ÇeşitliKabahatler” üst başlığı altındadüzenlenen “Emre aykırı davranış”başlıklı 32. maddesi şöyledir:
“(1) Yetkilimakamlar tarafından adlî işlemler nedeniyle ya da kamugüvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığınkorunması amacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırıhareket eden kişiye yüz Türk Lirası idarî paracezası verilir. Bu cezaya emri veren makam tarafından karar verilir.
(2) Bu madde,ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hallerdeuygulanabilir.
(3) 1.3.1926tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 526ncı maddesinediğer kanunlarda yapılan yollamalar, bu maddeyeyapılmış sayılır.”
12. Aynı Kanun’un 3. maddesini değiştiren06/12/2006 tarihli, 5560 sayılı Kanun'un31. maddesişöyledir:
“ (1) BuKanunun;
a)İdarî yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde,
b) Diğergenel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetinkamuya geçirilmesi yaptırımını gerektirenbütün fiiller hakkında,
uygulanır.”
13. Kanun'un 16. maddesinde, kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idariyaptırımların idari para cezası ve idari tedbirlerdenibaret olduğu, idari tedbirlerin ise, mülkiyetin kamuyageçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerolduğu hükme bağlanmıştır.
14. Kanun'un “Başvuru yolu”başlıklı 27. maddesinin birinci fıkrasında, “İdaripara cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidari yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beşgün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidari yaptırım kararı kesinleşir” hükmüyer almakta olup, idari para cezasına karşı hangi yargıorganına müracaat edileceği kanun tarafındangösterilmiş bulunmaktadır.
B. Yargı Kararları
15. 1608 sayılıKanun'un mülga 5.maddesinde; “Cezakararlarına tebliği tarihinden itibaren beş güniçinde mahsus hakimlere ve bulunmayan yerlerde sulh hakimliğinemüracaatla şifahi veya yazılı itiraz olunabilir.İtiraz şifahi ise bir zabıt tutularak muterize imza ettirilir.İtirazda sebep gösterilmesi şarttır. Sebepgösterilmeyen itirazlar yapılmamış sayılır.Ticaret ve sanattan men kararıyla para cezasınıvermediğinden dolayı hapse değiştirmehükmünün infazı itirazın neticesine karar geribırakılır.” hükmü yer almakta iken, maddeninbirinci fıkrasının Anayasa'yaaykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine itirazyoluna başvurulmuş olup, Anayasa Mahkemesi 22/12/2006 tarihli,E.2001/26, K.2006/119 sayılı karar ile, “… haklınedenlerin ve kamu yararının bulunması halinde idariişlemlere yönelik itirazları inceleme görevi yasa koyucutarafından adli yargıya bırakılabilir. Buçerçevede, belediyelerce uygulanan kimi idariyaptırımlara karşı, belediye teşkilatınınyaygınlığına paralel bir idari yargıteşkilatlanmasının söz konusu olmaması nedeniyle sulhceza mahkemelerine başvuru olanağı tanımasınınhak arama özgürlüğünükolaylaştırıcı nitelikte olduğu, bu suretle kısasürede sonuç alınmasını olanaklıkıldığı ve sayılan hususların sözüedilen itirazları inceleme görevinin adli yargıya bırakılmasınınhaklı nedenini oluşturduğu sonucunavarılmıştır….” demek suretiyle kanunkuralının Anayasa’ya aykırıolmadığından bahisle iptal isteminin reddine kararvermiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıylayapılan17/04/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, adliyargı yerince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece adli yargı dosyasınınekinde idari yargı dosya sureti ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17. Raportör-Hâkim Gülşen AKARPEHLİVAN’ın, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın adli yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra;gereği görüşülüpdüşünüldü:
18. Davanın, 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesi ile 1608sayılı Kanun uyarıncaBelediye Encümenince verilen idaripara cezasının kaldırılması istemiyleaçıldığı anlaşılmıştır.
19. Yukarıda izah edilen düzenlemelere göre; KabahatlerKanunu’nun, idarî yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
20. Görev kuralları kamu düzenine ilişkinolduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesephak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunla kabul edilengörev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
21. Davanın açıldığı andaki kurallaragöre görevli olan mahkeme, yeni bir kanun ile görevsiz halegelmiş ise, (davanın açıldığı andagörevli olan ve fakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen)mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yenikanundaki görev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerininvarlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararıverilemeyeceği açıktır.
22. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
23. İncelenen uyuşmazlıkta, 1608 sayılı Kanunuyarınca davacının idari para cezası ilecezalandırılmasına karar verildiği, kararın bu haliyle5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden olduğu, 1608 sayılıKanun’da idari yaptırımlara karşı itiraz konusundagörevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun5560 sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde buKanun’un, idari yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde uygulanacağıbelirtildiğinden, idari para cezasına karşıaçılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
24. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Antalya 2. İdare Mahkemesince yapılan başvurununkabulü ile Alanya 1. Sulh Ceza Hâkimliğince verilen 12/01/2023tarih ve D.İş No.2023/6 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Antalya 2. İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUNKABULÜ ile Alanya 1. Sulh Ceza Hâkimliğince verilen 12/01/2023tarih ve D.İş No.2023/6 sayılı GÖREVSİZLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
17/04/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN