T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/249
KARAR NO : 2023/328
KARAR TR : 17/04/2023
ÖZET: Karayolunda meydana gelen trafik kazasında uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 19/01/2011 tarihinde yürürlüğe giren 110. maddesi kapsamında ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :F. B
Vekili :Av. H. K
Davalı :Karayolları Genel Müdürlüğü
Vekili :Av. G. M
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, müvekkilinin 25/12/2021 tarihinde Zonguldakili, Merkez ilçesi, Mithatpaşa Mahallesinde .... VS ....plakalı aracıyla hareket halinde iken davalı idaretarafından sonradan düzenlenen kavşak ve döndürülenyola rağmen, kavşak yapıldığına ilişkinherhangi bir ışıklandırma uyarı levhası vb.konulmaması sebebiyle, daraltılarak döndürülen yola veardından kavşağa çarparak tek taraflı trafikkazasına karıştığını, davalınınuyarı, ikaz ve yönlendirme levhalarını standartlara uygunkoymamasından dolayı kazanın olmasında kusurluolduğunu ileri sürerek, müvekkilinin aracında meydana gelenzarara karşılık maddi tazminat ödenmesi istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Zonguldak 2. Asliye Hukuk Mahkemesi 23/02/2022 tarih veE.2022/54, K.2022/49 sayılı kararı ile, HMK'nin114/1-b ve 115/2. maddeleri gereğince yargı yolu caizolmadığından dava şartı yokluğu nedeniyledavanın reddine karar vermiş, tarafların istinaf etmemesiüzerine karar kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"Davalı KarayollarıGenel Müdürlüğü kamu tüzel kişisi olup,görmekle yükümlü olduğu kamu hizmetisırasında verdiği iddia olunan zararlardan dolayı sorumluluğuözel hukuk hükümlerine tabi değildir. Kamu tüzelkişilerinin yasalar tarafından kendilerine verilen görev veyetkileri kullanırken oluşan zararlar, niteliği itibariylehizmet kusurundan kaynaklanmakta olup bu zararların tazmini amacıyla,anılan idarelere karşı hizmet kusurlarına dayanılarak2577 sayılı ÎYUHK'nun 2/1-b maddesi hükmüuyarınca idari yargı yerinde tam yargı davası ikamesigerekmektedir.
2918 sayılı KTK’nun7/a maddesinde davalı idareye kara yollarında mal ve cangüvenliği yönünden gerekli işaretlemeleri yaparakönlemleri alma ve aldırma görevleri verilmiştir. Bugörevin 2918 Sayılı KTK 'da verilmiş olması, bununihlali nedeniyle oluşacak zarardan dolayı idarenin özel hukukhükümlerine tabi olacağı sonucunu doğurmaz. Hizmetkusurundan kaynaklanan zararlar yönünden idare aleyhine tamyargı davasının idari yargı yerindeaçılması gereklidir.
Esasen 2918 sayılı KTK 'nunhukuki sorumluluğa ilişkin 85. ve onu izleyen maddelerindearaç işleteninin sorumluluğu düzenlenmiş olup,idarenin hizmet kusurundan kaynaklanan sorumluluğu bu yasa kapsamıdışında tutulmuştur. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi26. Hukuk Dairesi'nin 15/06/2017 tarih 2017/549-665 E.-K, İzmir BölgeAdliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi'nin 13.06.2017 tarih 2017/825 E.-2017/586 Kvs kararlan)
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun16.11.2021 tarih2018/(17)4-99 E 2021/1421 K, 2015/17-137 E - 2015/2368 Ksayılı ve 17.HD 2016/4535 E- 4369 K, 17.HD 2016/2927 E - 2016/3392 Ksayılı, 17.HD 2015/10854 E- 2016/830 K sayılıilamlarında kara yollarının hizmet kusuruna dayanarak meydanagelen trafik kazası neticesinde oluşan zararın tazminineilişkin davanın tam yargı davası olup, davada idariyargı yolunun görevli olduğu kabul edilmiştir.
Tüm dosya kapsamında;davacı vekilinin, kavşak yapıldığına dairherhangi bir ışıklandırma uyarı levhası vbolmaması nedeniyle daraltılarak döndürülen yola veardından kavşağa çarpması sonucunda kazanınmeydana geldiğini ve davalının mutad önlemleri dahialmaması nedeni ile kusurlu olduğunu ileri sürerek davalıidare aleyhine hizmet kusuruna dayanarak işbu davayıaçmış olduğu, anlaşılmıştır.
Yargı yolu kamu düzenineilişkin olup, HMK 'mn 114/1-b maddesi gereğince davaşartlarındandır. HMK 'nın 115.maddesi hükümleriuyarınca dava şartlarının mevcut olupolmadığı, yargılamanın her aşamasındamahkemece resen dikkate alınacak hususlardandır.
Bu nedenlerle hizmet kusurunadayanılarak Karayolları Genel Müdürlüğüaleyhine açılan işbu davada, mahkememizin yargı yolubakımından görevsiz olması nedeniyle, davanınHMK'nın 114/1-b ve 115/2 maddeleri gereğince yargı yolu caizolmadığından, dava şartı yokluğundan usuldenreddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hükümkurulmuştur."
3. Davacı vekili bu kez, aynı istemle idari yargıyerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Zonguldak İdare Mahkemesi 07/10/2022 tarih ve E.2022/556,K.2022/881 sayılı kararı ile,"2918 sayılı Kanunun anılan 110. maddesinin,karayollarında can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzeninin sağlanarak trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri kapsadığı veKanunun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetkive sorumlulukları ile çalışma usulleriniiçerdiği, dolayısıyla oluşan trafik kazasınedeniyle açılacak sorumluluk davalarının görümve çözümünde adli yargının görevliolduğu" gerekçesiyle, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-a hükmü uyarıncadavanın görev yönünden reddine karar vermiş,tarafların istinaf etmemesi üzerine karar kesinleşmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanununamacı, karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzenini sağlamak ve trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemektir."
6. Kanun'un “Kapsam” başlıklı 2.maddesi şöyledir:
"Bu Kanun,trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetkive sorumluluk, çalışma usulleri ile diğerhükümleri kapsar. Bu kanun karayollarında uygulanır..."
7. Kanun’un “Karayolları GenelMüdürlüğünün görev ve yetkileri”başlıklı 7. maddesi şöyledir:
“Karayolları Genel Müdürlüğünün bu Kanunlailgili görev ve yetkileri şunlardır:
a) Yapım vebakımdan sorumlu olduğu karayollarında can ve malgüvenliği yönünden gerekli düzenleme veişaretlemeleri yaparak önlemleri almak ve aldırmak,
b) Tümkarayollarındaki işaretleme standartlarını tespit etmek,yayınlamak ve kontrol etmek,
c) (Mülga:17/10/1996-4199/47 md.)
d) Trafik vearaç tekniğine ait görüş bildirmek, karayolugüvenliğini ilgilendiren konulardaki projeleri incelemek veonaylamak,
e) Yapım vebakımından sorumlu olduğu karayollarında,İçişleri Bakanlığının uygungörüşü alınmak suretiyle, yönetmelikte belirlenenhız sınırlarının üstünde veya altında hızsınırları belirlemek ve işaretlemek,
f) Trafikkazalarının oluş nedenlerine göre verileri hazırlamakve karayollarında, gerekli önleyici teknik tedbirleri almak veyaaldırmak,
g) Yapım vebakımından sorumlu olduğu karayollarında trafikgüvenliğini ilgilendiren kavşak, durak yeri, aydınlatma,yol dışı park yerleri ve benzeri tesisleri yapmak,yaptırmak veya diğer kuruluşlarca hazırlanan projeleritetkik ve uygun olanları tasdik etmek,
h) Yetkilibirimlerce veya trafik zabıtasınca tespit edilen trafik kaza analizisonucu, altyapı ve yolun fiziki yapısı ile işaretlemeyedayalı kaza sebepleri göz önünde bulundurularakönerilen gerekli önlemleri almak veya aldırmak,
i) (Mülga:3/5/2006 – 5495/4 md.)
j)(Değişik: 17/10/1996-4199/5 md.) Trafik zabıtasınıngörev ve yetkileri saklı kalmak üzere Bu Kanunun13,14,16,17,18,47/a ve 65 inci maddeleri hükümlerine aykırıhareket edenler hakkında suç veya ceza tutanağıdüzenlemek; 47 nci maddenin (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen kuralihlallerinin tespiti halinde, durumu bir tutanakla belirlemek ve gerekliişlemin yapılması için en yakın trafikkuruluşuna teslim etmek,
k)(Ek:18/10/2018-7148/14 md.) Bu Kanunun 31 ve 49 uncu maddeleri kapsamındatakoğraf ve çalışma-dinlenme süreleriyönünden karayolları denetim istasyonlarında denetim yapmakve trafik idari para cezası karar tutanağı düzenlemek,
l)(Ek:29/11/2018-7153/9 md.)(5) Otoyolların habitatlarıböldüğü yerlerde Doğa Koruma ve Milli Parklar GenelMüdürlüğünün görüşünüalarak yaban hayvanlarının geçişlerine izin verecekmenfez, ekolojik köprü ve benzeri tesisleri yapmak,
m)(Ek:29/11/2018-7153/9 md.)(5) Otoyollarda yaban hayvanlarındankaynaklanacak trafik kazalarını önlemek maksadı ile kafestel çit yapmak,
n)(Ek:29/11/2018-7153/9 md.)(5) Yaban hayvanlarının muhtemel yaşamalanlarının bulunduğu bölgelerdeki karayollarındauyarıcı levhalara yer vermek,
o) Bu Kanunla vebu Kanuna göre çıkarılmış olanyönetmeliklerle verilen diğer görevleri yapmaktır.
(Son fıkraMülga : 28/3/1985 - 3176/16 md.)”
8. Kanun'un “Karayolu trafik güvenliği”başlıklı 13. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Karayolununyapımı, bakımı, işletilmesi ile görevli vesorumlu bütün kuruluşlar, karayolu yapısını,trafik güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmaklayükümlüdür."
9. 2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihli Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 6099 sayılıKanun'un 14. maddesiyle değişik 110. maddesi şöyledir:
“İşleteniveya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olanaraçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanlarıdahil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıdagörülür. Zarar görenin kamu görevlisi olması, bufıkra hükmünün uygulanmasını önlemez.Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafik kazalarında da bu Kanunhükümleri uygulanır.
Motorluaraç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkindavalar, sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir”
10. 2918 sayılıKanun'unGeçici 21. maddesi şöyledir:
“Bu Kanunun110 uncu maddesinin birinci fıkrasının göreve ilişkinhükmü, yürürlüğe girdiği tarihten önceidari yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmışbulunan davalara uygulanmaz”
B. Yargı Kararları
11. Anayasa Mahkemesinin 27/03/2014 tarih ve 28954 sayılıResmi Gazete'de yayımlanan E.2013/68, K.2013/165 sayılıkararının ilgili kısmı şöyledir:
“…AnayasaMahkemesinin daha önceki kimi kararlarında da belirtildiğiüzere, tarihsel gelişime paralel olarak Anayasa’da adli veidari yargı ayırımına gidilmemiş ve idariuyuşmazlıkların çözümünde idare ve vergimahkemeleriyle Danıştay yetkili kılınmıştır.Bu nedenle, genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idariyargı, özel hukuk alanına giren konularda adli yargıgörevli olacaktır. Bu durumda, idari yargının görevalanına giren bir uyuşmazlığınçözümünde adli yargının görevlendirilmesikonusunda kanun koyucunun mutlak bir takdir yetkisinin bulunduğunusöylemek olanaklı değildir. Ancak, idari yargınındenetimine bağlı olması gereken idari biruyuşmazlığın çözümü, haklı nedenve kamu yararının bulunması halinde kanun koyucu tarafındanadli yargıya bırakılabilir. İtiraz konusu kural, trafikkazasında zarar görenin asker kişi ya da memur olmasına,aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veya olayın hemzemingeçitte meydana gelmesi durumlarına göre farklıyargı kollarında görülmekte olan 2918 sayılıKanun’dan kaynaklanan tüm sorumluluk davalarının adliyargıda görüleceğini öngörmektedir. İtirazkonusu düzenlemenin gerekçesinde de ifade edildiği gibi,askeri idari yargı, idari yargı veya adli yargı kollarıarasında uygulamada var olan yargı yolu belirsizliği giderilereksöz konusu davalarla ilgili olarak yeknesak bir usul belirlenmektedir.Aynı tür davaların aynı yargı yolundaçözümlenmesi sağlanarak davalarıngörülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusunda birtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması sözkonusu olmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynıseyir çizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risküreten araçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur.Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın2.,125. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İtirazınreddi gerekir…”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12. UyuşmazlıkMahkemesinin Muammer TOPAL'ın Başkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan 17/04/2023 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, adli ve idari yargıyerleri arasında anılan Kanun'un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari yargıdosyasının 15. maddede belirtilen hüküm doğrultusundadavacı vekilinin istemi üzerine son görevsizlikkararını veren Mahkemece, ekinde adli yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği vesonuçta usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13. Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU’nun,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
14. Dava, davalı idarenin sorumluluk sahasında kalan yoldameydana gelen kaza nedeniyle oluştuğu ileri sürülen maddizararın, olayda kusurlu olduğu gerekçesiyle idareden tazminiistemiyle açılmıştır.
15. Anayasa Mahkemesinin yukarıda gerekçesine yer verilenkararı, kanun koyucunun idari yargının görevine giren birkonuyu adli yargının görevine verebileceğine,dolayısıyla 2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrası ile öngörülen, bu Kanun’dan doğantüm sorumluluk davalarının adli yargıda görülmesidüzenlemesinin Anayasa’ya aykırıbulunmadığına dair olup, esas itibariyle görev konusundaverilmiş bir karardır ve Anayasa’nın 158. maddesiuyarınca, başta Uyuşmazlık Mahkemesi olmak üzerediğer yargı organları bakımından da uyulmasızorunlu bir karar mesabesindedir.
16. 2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı ve tazminat istemine ilişkin davanınmaddenin yürürlük tarihinden sonra açıldığıhususu gözetildiğinde, bahsi geçen Kanun maddesininkarayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzeninin sağlanarak trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri kapsadığı veKanun'un, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev yetkive sorumlulukları ile çalışma usullerinikapsadığı, dolayısıyla oluşan trafik kazasınedeniyle açılacak sorumluluk davalarının görümve çözümünde adli yargının görevliolduğu, meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
17. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Zonguldak 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 23/02/2022 tarih veE.2022/54, K.2022/49 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Zonguldak 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 23/02/2022 tarih veE.2022/54, K.2022/49 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
17/04/2023 tarihinde, Üye Ahmet ARSLAN'ın KARŞI OYU veOY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nigün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
İdarenin kendi kuruluş kanununda belirlenen ve 2918sayılı Kanun'da tekrarlanan görevlerinden, yani; yol yapım,bakım, işletme, trafik güvenliğini sağlamaşeklinde yürütülen kamu hizmetlerinden kaynaklanan hukukisorumluluğunun idare hukuku ilke ve kurallarına görebelirlenmesi; uyuşmazlığın, özel hukuktaki araçişletenin hukuki sorumluluğundan değil, davalı idaretarafından görevlerinin tam ve eksiksiz yerine getirilmediği,dolayısıyla yürütülen hizmetlerin kusurluişletildiği, meydana gelen zararda hizmet kusuru bulunduğuiddiasından kaynaklanması karşısındauyuşmazlığın çözümünün idariyargının görevinde bulunduğu sonucunaulaşıldığından, uyuşmazlığınçözümünde adli yargıyı görevli kabul edençoğunluğun kararına katılmıyorum.
Üye
AhmetARSLAN