T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/247
KARAR NO : 2023/311
KARAR TR : 17/04/2023
ÖZET: Davacının taşınmazında baraj yapım çalışmaları sırasında ve sonrasında değer azalışına neden olunduğundan bahisle hizmet kusurundan kaynaklı maddi zararın tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : İ. T
Vekili : Av. E. Ö
Davalı : DSİ GenelMüdürlüğü
Vekili : Av. N. A. Ç
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, Deriner Barajının yapımçalışmaları sırasında ve barajgölünün su tutumundan sonra davacının malikiolduğu taşınmazının ekonomik bakımdan süreklişekilde kullanılamaz hale geldiğinden bahisle,taşınmazın kamulaştırılması ve zararıngiderilmesi talepli başvurunun reddi üzerine, davalı kurumunhizmet kusurundan kaynaklı maddi zararın ve taşınmazdeğerinin tazmini talebiyle idari yargı yerinde tam yargıdavası açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Rize İdare Mahkemesi 23/07/2019 tarih ve E.2019/90,K.2019/450 sayılı kararı ile, "davalı idareyeyapılan başvurunun taşınmazınkamulaştırılmasına ilişkin olduğu veKamulaştırma Kanunu’nun 12. maddesi kapsamında kısmikamulaştırmanın yapılıpyapılamayacağına dair uyuşmazlığın adliyargı yerinde görülmesi gerektiği" gerekçesiyledavanın görev yönünden reddine karar karar vermiş, bukarara karşı istinaf yoluna başvurulması sonucu da SamsunBölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesinin 27/02/2020 tarihve E.2019/1640, K.2020/232 sayılı kararı ile istinafbaşvurusunun kesin olarak reddine karar verilmiş ve böylelikleidari yargı yerinde verilen görevsizlik kararıkesinleşmiştir.
3. Davacı vekili, bunun üzerine adli yargı yerindetazminat davası açmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Artvin Asliye Hukuk Mahkemesi 18/04/2022 tarih ve E.2022/181,K.2022/301 sayılı kararı ile; "idarenin hizmetkusurundan kaynaklı zararın tazmini davasının idariyargı yerinde görülmesi gerektiği" gerekçesiyleyargı yolunun caiz olmaması sebebiyle davanın usulden reddine vekararın kesinleşmesini müteakip dosyalarınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
5. Trabzon Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi 24/10/2022tarih ve E.2022/1912, K.2022/1511 sayılı kararı ile, istinafbaşvurusunun kabulüne ve usul yönünden kararınkaldırılarak dosyanın mahkemesine gönderilmesine kararvermiştir.
6. Artvin Asliye Hukuk Mahkemesi 01/02/2023 tarih ve E.2022/599,K.2023/60 sayılı kararı ile, "idarenin hizmetkusurundan kaynaklı zararın tazmini davasının idariyargı yerinde görülmesi gerektiği" gerekçesiyleyargı yolunun caiz olmaması sebebiyle davanın usulden reddine vekararın kesinleşmesini müteakip dosyalarınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine karar vermiş, bukarar istinaf edilmeksizin 09/03/2023 tarihinde kesinleşmiştir.
7. Kararın kesinleşmesini müteakip görevsizlikkararlarına konu dava dosyaları, davacı vekilinin talebiüzerine, Artvin Asliye Hukuk Mahkemesinin 21/03/2023 tarih ve 2022/599Esas sayılı üst yazısı ile, görevli yargıyerinin belirlenmesi talebiyle Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
8. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasışöyledir:
"İdare,kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
9. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun"İdari dava türleri ve idari yargı yetkisininsınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"1.(Değişik: 10/6/1994 - 4001/1 md.) İdari dava türlerişunlardır:
a)(İptal: Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47sayılı kararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.)İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c)(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdariyargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelikdenetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler."
B. Yargı Kararları
10. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun11/02/1959 tarihli, E.1958/17, K.1959/15 sayılı kararının,III. Bölümünde şöyledir:
“İstimlâksizel atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununauygun hareket etmeden ferdin malını elinden almış olmasısebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bubakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundanbaşka, bir amme teşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına amme teşekkülünündilediği gibi el atma hakkı bulunmadığı ve plan veprojelere ve şartnamelere başkasının malına ihtiyacagöre el atılabilmesini gerektirecek esaslar konulamayacağıcihetle, haksız fiilden doğan bir tazminat davasısayılır.
Yapılanişlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması halide idari karara aykırı bir hareket bulunması itibariyle yineidari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan buiddia ile açılmış bir dava haksız fiilden doğanbir davadan ibaret olacaktır.
Bu bentte anılandavalar, içtihadı birleştirme kararınındışında kaldıklarından kararın bunlaraşümulü yoktur”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL’ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan17/04/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari ve adli yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarak songörevsizlik kararını veren mahkemece UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12. Raportör-Hakim Murat UÇUR'un davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
13. Dava, Artvin ili, Merkez ilçesi, Sakalar Köyündebulunan 157 ada ve 38 sayılı parseldeki taşınmazınidarece yapılan Deriner Barajı nedeniyle ekonomik bakımdansürekli şekilde kullanılamaz hale geldiğinden bahisle, taşınmazınkamulaştırılması ve zararın giderilmesi taleplibaşvurunun reddi üzerine, davalı kurumun hizmet kusurundankaynaklı maddi zararın ve taşınmaz değerinin tazminitalebiyle açılmıştır.
14. İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm ve çözümünün,idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtelolanlar tarafından açılacak tam yargı davalarıkapsamında yargısal denetim yapan idari yargı yerine aitolduğu; idarece herhangi bir ayni hakka müdahalede bulunulduğu,özel mülkiyete konu taşınmaza kamulaştırmasızel atıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
15. Olayda, ilk olarak idari yargı yerindeaçılmış olan dava öncesi komşu/bitişiktaşınmazlar hakkında Artvin Asliye Hukuk MahkemesininD.İş.2016/49, 50, 51, 52 sayılı dosyalarıkapsamında yapılan keşifler sonucu düzenlenen ve hükmeesas alınan bilirkişi raporlarında, özetle; "davakonusu taşınmazlarda ve çevre parsellerini kapsayacakşekilde toprak yüzeyinde derin çatlaklarınoluştuğu, baraj gölü istikametine doğru genel birhareketliliğin başladığı, özellikle baraj suyununyükselip alçaldığı dönemlerde buhareketliliğin kademeli olarak devam edeceği, bunun yayaulaşımını olumsuz etkilediği, taşınmazdaikameti tehlikeli hale getirdiği, sulu tarım yapmaimkânını zorlaştırdığı ve bu durumundavacının taşınmazını süreklikullanılamaz hale getirmemekle birlikte değerazalışına neden olduğu, taşınmaza fiilen elatılmadığı" tespit edilmiştir.
16. Bu durumda dosya kapsamı, komşu parseller içinalınan bilirkişi raporlarındaki maddi tespitler vetaşınmazlara fiilen el atılmadığı olgusu birliktedikkate alındığında, idarenin görevinde olan kamuhizmetini yürüttüğü sıradaki eyleminden veyaeylemsizliğinden doğan zararın giderilmesine yönelik olarakdavanın açıldığının kabulü gerekir.
17. Bu nedenle, kamu hizmetinin, yöntemine ve hukuka uygun olarakyürütülüp yürütülmediğinin; kamuyararına uygun şekilde işletilip işletilmediğinin,hizmet kusuru ya da başka bir nedenle idarenin sorumluluğunun bulunupbulunmadığının yargısal denetiminin, 2577 sayılıKanun'un 2. maddesinde idari dava türleri arasında sayılan idariişlem ve eylemlerden dolayı zarara uğrayanlar tarafındanaçılacak tam yargı davası kapsamında, idariyargı yerinde görülmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
18. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Rize İdare Mahkemesinin 23/07/2019 tarih ve E.2019/90,K.2019/450 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Rize İdare Mahkemesinin 23/07/2019 tarih ve E.2019/90,K.2019/450 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
17/04/2023 tarihinde OY BİRLİĞİYLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN