T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/166
KARAR NO : 2023/351
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: 3194 sayılı Kanun'un 39. maddesi kapsamında gerçekleştirilen yıkım nedeniyle uğranıldığı öne sürülen zararın tazmini istemiyle açılan davanın, İDARİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : K.Ç
Vekili :Av.H. E
Davalı :Mamak Belediye Başkanlığı
Vekili : Av.Y. P
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Ankara ili, Mamak ilçesi, .....Mahallesi, .... ada, .... parsel sayılı taşınmazüzerindeki davacıya ait gecekondunun bilgilendirmeyapılmaksızın ve bedel ödenmeksizin davalı idaretarafından yıktırıldığından bahisle, bina veenkaz bedeli için kamulaştırmasız el atma tazminatıolarak, fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıylaşimdilik 10.000 TL'nin yasal faizi ile birlikte ödenmesine kararverilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçılmıştır.
2. Davalı idare vekili, cevapdilekçesinde davanın idari yargı yerinde görülmesigerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞAİLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesi 05/09/2022tarih ve E.2022/80 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın niteliği ve özellikle fiili el atmahukuksal olgusuna dayanılması sebebiyle yerinde olmayan yargıyolu itirazının reddine karar vermiştir.
3. Davalı idare vekili tarafından, süresi içindeverilen dilekçe ile olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılması istemiyle başvuruda bulunulmasıüzerine dilekçe, dava dosyasının örneği ilebirlikte Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
4. Danıştay Başsavcısı, davacıyaait yapının 3194 sayılı Kanun'un 39. maddesi uyarıncayıktırıldığı, diğer bir deyişle,yıkımın imar mevzuatı uyarınca tesis edilen idariişlemin gereğinin yerine getirilmesi amacıylagerçekleştirildiği açık olduğundan,yapının yıktırılması sonucuuğranıldığı öne sürülen zararın,bina ve enkaz değerinin, tazminine ilişkin bulunan davanın 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-bmaddesinde yer alan "idari eylem ve işlemlerden dolayıkişisel hakları muhtel olanlar tarafından açılan tamyargı davaları" kapsamında, imar mevzuatıhükümleri çerçevesinde idari yargı yerinceçözümlenmesi gerektiğini belirterek, 2247sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına vedosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine kararvermiştir.
5. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca,2247 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısınınyazılı düşüncesi istenilmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
6. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasışöyledir:
"...
İdare, kendieylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlüdür."
7. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisininsınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
" 1.(Değişik: 10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türlerişunlardır:
a) (İptal:Anayasa Mahkemesinin 21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılıkararı ile; Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarîişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c)(Değişik: 18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülenimtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdariyargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelikdenetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler.
3. (Mülga:2/7/2018 - KHK-703/185 md.)"
8. 2577 sayılı Kanun'un "İptal ve tam yargıdavaları" başlıklı 12. maddesi şöyledir:
"İlgililerhaklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıylaDanıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruyatam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarınıbirlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davasıaçarak bu davanın karara bağlanması üzerine, buhusustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halindeverilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyledoğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresiiçinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde deilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma haklarısaklıdır."
9. Aynı Kanun'un "Doğrudan doğruya tamyargı davası açılması"başlıklı 13. maddesi şöyledir:
"1.İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idaridava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirimüzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihtenitibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıliçinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerinegetirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kısmen veya tamamenreddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen gündenitibaren veya istek hakkında otuz gün içinde cevapverilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, davasüresi içinde dava açılabilir.
2. Görevliolmayan adli (…) yargı mercilerine açılan tam yargıdavasının görev yönünden reddi halinde sonradan idariyargı mercilerine açılacak davalarda, birinci fıkrada öngörülenidareye başvurma şartı aranmaz."
10. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Yıkılacakderecede tehlikeli yapılar" başlıklı 39.maddesişöyledir:
"(Değişikfıkra:4/7/2019-7181/12 md.) Genel güvenlik ve asayişbakımından tehlike arz ettiği valilikçe tespit edilenmetruk yapılar ile bir kısmı veya tamamınınyıkılacak derecede tehlikeli olduğu belediye veya valiliktarafından tespit edilen yapıların sahiplerinin adresedayalı nüfus kayıt sistemindeki adreslerine tehlike derecesinegöre bunun izalesi için belediye veya valilikçeüç gün içinde tebligat yapılır. Yapısahibine bu şekilde tebligat yapılamaması hâlinde bu durumtebligat yapan idarenin internet sayfasında 30 gün süre ile ilanedilir ve tebligat varakası tebliğ yerine kaim olmak üzeretehlikeli yapıya asılır ve keyfiyet muhtarla birlikte birzabıtla tespit edilir. Malik dışında binada ikametamacıyla oturanlara da ayrıca tahliye için tebligatyapılır.
(Değişikfıkra:4/7/2019-7181/12 md.) Tebligatı veya ilanı müteakip30 günü geçmemek üzere ilgili idarece belirlenensüre içinde yapı sahibi tarafından tehlikeli durumunortadan kaldırılmaması hâlinde, tehlikenin giderilmesiveya yıkım işleri belediye veya valilikçeyapılır ve masrafı % 20 fazlası ile yapı sahibindentahsil edilir.
Alakalının fakruhali tevsik olunursa masraf belediye veyavalilikçe bütçesinden karşılanır. Tehlikedurumu o yapı ve civarının boşaltılmasınıicabettiriyorsa mahkeme kararına lüzum kalmaksızınzabıta marifetiyle derhal tahliye ettirilir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalı vekilininanılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca 10.maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12. Raportör-Hakim Gülşen AKARPEHLİVAN’ın, davanın çözümünde idariyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
13. Dava, Ankara ili, Mamak ilçesi, ..... Mahallesi, .... ada,.... parselde kayıtlı taşınmaz üzerindekidavacıya ait gecekondunun yıkılacak derecede tehlikearzettiği nedeniyle yıkılması sonucu oluştuğuileri sürülen zararın tazmini istemiyleaçılmıştır.
14. İdarelerin 3194 sayılı İmar Kanunuuyarınca tek yanlı irade açıklamaları ile tesisettikleri,genel ve düzenleyici imarplanları ile 2981 sayılı Kanun uyarınca tek yanlıirade açıklamaları ile tesis ettikleri, genel vedüzenleyici ıslah imar planları ve bu planlara dayanılaraktesis edilen parselasyon, kamulaştırma, ruhsat gibi bireyselişlemler, "idari işlem'' bu imar planı uyarıncayapmak zorunda oldukları program ve uygulamaları bunun içingerekli zamanda gerçekleştirmemeleri; yani, bu konudakihareketsizlikleri de, ''idari eylem'' niteliğitaşımaktadır.
15. 3194 sayılı Kanun'un 39. maddesinde belediyesınırları içinde yer alan ve varlığı kamuiçin tehlike arz eden binadan belediyelerce yapılacak tebligatüzerine gereğinin ilgilileri tarafından yerine getirilmemesikaydı ile yıktırılabileceği düzenlenmiş, bumaddede belirtilen sakıncaların giderilmesi için idareye kamugücünü kullanma yetkisi tanınmış, bu yolla tesisedilen işlemin idari davaya konu edilerek kesin veyürütülmesi zorunlu idari bir işlem olduğubelirtilmiştir.
16. Dosyanın incelenmesinden; Ankara ili, Mamak ilçesi,..... Mahallesi .... ada, .... parsel sayılı taşınmazüzerinde bulunan gecekondunun yıkılacak derecede tehlikeliolduğu ve genel güvenlik ve asayiş bakımından tehlikearz ettiğinin İlçe EmniyetMüdürlüğünce 13/09/2021 tarihli tutanakla saptanarakyapının yıkılması gerektiğinin bildirilmesiüzerine Mamak Belediye Başkanlığı İmar veŞehircilik Müdürlüğünce tehlikeli yapıtespit tutanağı düzenlenerek, yapının sahibitarafından otuz gün içerisinde yıkılmasıgerektiği yolundaki 12/10/2021 tarihli tebliğ evrakınınyapıya asıldığı, yapı sahibi tarafından gereğininyapılmaması üzerine 24/11/2021 tarih ve 2926/2938sayılı Mamak Belediyesi Encümeni Kararı ile yapının3194 sayılı Kanun'un 39. maddesi uyarıncayıkılmasına karar verildiği, bu kararın 18/12/2021tarihinde icra edilerek yapının yıkıldığı,bunun üzerine davacı tarafından, bina ve enkaz bedelininödenmesi istemiyle bakılmakta olan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
17. Bu durumda, kamu hizmeti yürüten Belediyenin bu hizmetiyürüttüğü sırada verdiği zararıntazmini istemiyle açılan davada, kamu hizmetinin yöntemine vehukuka uygun olarak yürütülüpyürütülmediğinin, bu hizmetin yürütülmesindehizmet kusuru veya başka nedenle idarenin sorumluluğu bulunupbulunmadığının saptanmasını gerektirmektedir. Buhususların saptanması ise idare hukuku ilkelerine göreyapılabileceğinden, 2577 sayılı Kanun'un 2/1.b maddesikapsamında bulunan tam yargı davasının görüm ve çözümündeidari yargı yerlerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
18. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Danıştay Başsavcısınınbaşvurusunun kabulü ile, Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesinin05/09/2022 tarih ve E.2022/80 sayılı kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile, Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesinin05/09/2022 tarih ve E.2022/80 sayılı KARARININ KALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN