T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/271
KARAR NO : 2023/369
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: Davacıların hissedarı olduğu taşınmaz üzerinde bulunan yapının encümen kararına dayanılarak yıktırılması sonucu uğranılan maddi zararın tazmini istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI yerindegörülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacılar: A.B ve diğerleri
Vekili : Av. D. A
Davalı : AltındağBelediye Başkanlığı
Vekili : Av. İ.G
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacıların hissedarı olduğutaşınmaz üzerinde bulunan gecekondu yapının belediyeencümen kararı ile 3194 sayılı Kanun'un 32. ve 775sayılı Kanun'un 18. maddeleri uyarıncayıktırılması nedeniyle binanın rayiçdeğeri ile yoksun kalınan kira bedellerinin tazmini istemiyle adliyargı yerinde dava açılmıştır.
2. Davalı idare vekili, yasal süresinde sunduğu cevapdilekçesinde, davanın görüm veçözümünde idari yargının görevliolduğunu ileri sürerek yargı yolu itirazındabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 20. Asliye Hukuk Mahkemesi 24/02/2020 tarih ve E.2019/175,K.2020/84 sayılı kararı ile, davanın HMK'nin 114/1-bve 115/2. maddeleri gereğince dava şartı yokluğundanusulden reddine karar vermiş, karar davacılar vekilince istinafedilmiştir.
4. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi 13/10/2022tarih ve E.2020/1494, K.2022/1814 sayılı kararı ile,davacılar vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle, HMK'nin353/1-a maddesi uyarınca kararın kaldırılmasına vedavanın yeniden görülmesi için dosyanın kararıveren mahkemeye gönderilmesine karar vermiş, bunun üzerinedavalı vekili 31/01/2023 tarihli ilk celsede yeniden yargı yoluitirazında bulunmuştur.
5. Ankara 20. Asliye Hukuk Mahkemesi 31/01/2023 tarihli veE.2022/488 sayılı kararı ile, davalı vekilininyargı yolu itirazının reddine karar vermiştir.
6. Davalı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması istemiylebaşvurusu üzerine dilekçe, dava dosyasının suretiile birlikte Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin DanıştayBaşsavcılığı Talebi
7. Danıştay Başsavcısı, "davalıidarece kaçak ve ruhsatsız olarak yapıldığıtespit edilen yapının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32.maddesi uyarınca alınan belediye encümeni kararına dayanılarakyıktırıldığı, bu itibarla ihtilafınkamulaştırmasız el atmadan kaynaklanmadığı,başka bir anlatımla Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kurulunun 11/02/1959 tarihli ve E:1958/17, K:1959/15sayılı kararında belirtildiği şekilde idareninKamulaştırma Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malınıelinden alarak kanunsuz bir harekette bulunmasının bahis konusuolmadığı, dolayısıyla haksız fiilden sözedilemeyeceği, bu nedenle ruhsatsız yapının idari birkarara dayalı olarak yıktırılmasından doğanzararın tazminine ilişkin bulunan davanın, 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan idarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları muhtel olanlartarafından açılan tam yargı davalarıkapsamında, idari yargı yerince çözümlenmesigerekmektedir" görüşüyle, 2247 sayılıKanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
8. Emsal dosyalardaki görüşü bilinmekle, 2247sayılı Kanun'un 13/3.maddesi çerçevesinde YargıtayCumhuriyet Başsavcısının görüşününalınmasına gerek görülmemiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
9. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Ruhsatsızveya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlananyapılar" başlıklı 32. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunhükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıyabaşlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsatalınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgilimevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgiliidarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi birşekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veyavaliliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapımühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapının imarmevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarınınbeyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine engeç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir.Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresincetapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıtkaldırılamaz.
Durdurma,yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıylayapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Butebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, birnüshası da Çevre ve Şehircilik İlMüdürlüğüne gönderilir.
Bu tarihtenitibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi,yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak,belediyeden veya valilikten mühürünkaldırılmasını ister.
Ruhsataaykırılık olan yapıda, buaykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsatalındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu,inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veyavalilikçe kaldırılır ve inşaatın devamınaizin verilir.
Aksi takdirde,ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılanbina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararınımüteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır vemasrafı yapı sahibinden tahsil edilir. Yapı tatiltutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ayiçinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygunhale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığınınilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkındayıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkındayıkım kararı alınmış olmasına rağmenaltı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar,yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerindenkarşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilirveya yıktırılabilir. Yıkım maliyetleri %100fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsiledilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğinceaktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunantutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabınagelir olarak kaydedilir.
İdaretarafından ruhsata bağlanamayacağı veyaaykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilenyapıların ruhsatı üçüncü fıkradadüzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuataaykırı imalatlar hakkında beşinci fıkrahükümleri uygulanır.
10. 775 sayılı Gecekondu Kanunu'nun "Yenidengecekondu yapımının önlenmesi"başlıklı 18. maddesi şöyledir:
"Bu kanunun yürürlüğegirdiği tarihten sonra, belediye sınırları içindeveya dışında, belediyelere, Hazineye, özel idarelere, katmabütçeli dairelere ait arazi ve arsalarda veya Devletinhüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerde yapılacak,daimi veya geçici bütün izinsiz yapılar, inşasırasında olsun veya iskan edilmiş bulunsun, hiçbir kararalınmasına lüzum kalmaksızın, belediye veya Devletzabıtası tarafından derhal yıktırılır.
Yıkım sırasında lüzumhasıl olduğunda, belediyeler ilgili mülkiye amirlerinebaşvurarak yardım istiyebilirler. Mülkiye amirleri, Devletzabıtası ve imkanlarından faydalanmak suretiyle, izinsiz yapılarınyıkım konusunda yükümlüdürler.
Özel kişilereveya bu maddenin 1 incifıkrasında sözü geçenler dışındakitüzel kişilere ait arazi ve arsalar üzerinde yapılacakizinsiz yapılar hakkında, arsa sahiplerinin yazılımüracaatları üzerine ve mülkiyet durumlarınıtevsik etmeleri şartiyle bu madde hükümleri, aksi halde genelhükümler ve 3194 sayılı İmar Kanunuhükümleri uygulanır."
11. Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasında, idareninkendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekleyükümlü olduğu kurala bağlanmış; 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin1. fıkrasının (b) bendinde de, tam yargı davaları,idarenin eylem ve işlemlerinden dolayı kişisel haklarıdoğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar olaraktanımlanmıştır.
B. Yargı Kararları
12. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun11/02/1959 tarihli ve E.1958/17, K.1959/15 sayılı kararınınIII. bölümü şöyledir:
“İstimlâksizel atma halinde amme teşekkülü İstimlâk Kanununauygun hareket etmeden ferdin malını elinden almışolması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır. Ve bubakımdan dava Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyetetecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydanagelen zararın tazmini davasıdır. Ve bu bakımdan adliyemahkemesinin vazifesi içindedir.
Bundanbaşka, bir amme teşekkülü tarafından bir tesisinyaptırılması sırasında Devlet malı olmayanyerlerden toprak alınması veya böyle yerlere toprak veya molozyığılması neticesinde meydana gelen zararların tazminidavası da başkasının malına ammeteşekkülünün dilediği gibi el atma hakkıbulunmadığı ve plan ve projelere ve şartnamelerebaşkasının malına ihtiyaca göre el atılabilmesinigerektirecek esaslar konulamayacağı cihetle, haksız fiildendoğan bir tazminat davası sayılır.
Yapılanişlerin plan veya projeye aykırı olarak yapılması halide idari karara aykırı bir hareket bulunması itibariyle yineidari kararın tatbiki olan bir fiil sayılamaz ve bu bakımdan buiddia ile açılmış bir dava haksız fiilden doğanbir davadan ibaret olacaktır.
Bu bentte anılan davalar, içtihadıbirleştirme kararının dışında kaldıklarındankararın bunlara şümulü yoktur”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalıvekilinin, anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine DanıştayCumhuriyet Başsavcısınca, 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığıçıkarıldığı ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU'nun davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ veDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davanınçözümünde idari yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
15. Dava, dava konusu taşınmaz üzerinde bulunangecekondu yapının belediye encümen kararı ile 3194sayılı Kanun'un 32. ve775 sayılı Kanun'un 18. maddeleriuyarınca yıktırılması nedeniyle bina rayiçbedeli ile yoksun kalınan kira bedellerinin tazmini istemiyleaçılmıştır.
16. Dosyanın incelenmesinden; Ankara İli, Altındağİlçesi, Önder Mahallesi, 3001 ada, 2 parsel sayılıtaşınmazın da bulunduğu alanın ıslah imarplanı uygulaması kapsamında "park ve yeşilalan" olarak belirlendiği, bu alanda bulunan ve biri dedavacılara ait olan gecekondu yapıların yıkılmasıyönünde Altındağ Belediye Encümeninin 04/06/2014tarihli ve 470/8 sayılı kararı uyarınca 2015yılında Altındağ Belediyesi ekiplerince gecekonduyapının yıkıldığı, bunun üzerine binarayiç bedeli ile yoksun kalınan kira bedellerinin tazmini istemiyledavanın açıldığı anlaşılmaktadır.
17. İdarenin yürütmekle yükümlübulunduğu kamu hizmetine ilişkin olarak uygulamaya koyduğu planve projeye göre meydana getirdiği yol, kanal, baraj, su yolları,su şebekesi gibi tesislerin kurulması, işletilmesi vebakımı sırasında kişilere verdiği zararlarıntazmini istemiyle açılacak davaların görüm veçözümünün, idari eylem ve işlemlerdendolayı kişisel hakları muhtel olanlar tarafındanaçılacak tam yargı davaları kapsamında yargısaldenetim yapan idari yargı yerine ait olduğu; idarece herhangi birayni hakka müdahalede bulunulduğu; özel mülkiyete konutaşınmaza kamulaştırmasız elatıldığı veya plan ve projeye aykırı işgörüldüğü iddiasıyla açılacakmüdahalenin men'i ve meydana gelen zararın tazminidavalarının ise, mülkiyete tecavüzün önlenmesineve haksız fiillere ilişkin özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerince çözümleneceği,yerleşik yargısal içtihatlarla kabul edilmişbulunmaktadır.
18. Olayda, davacılara ait ruhsatsız yapınınbelediye encümen kararı ile 3194 ve 775 sayılı Kanun uyarıncayıktırılmasından dolayı maddi tazminat istemiyle davaaçıldığı; gecekondu yapının üzerindebulunduğu taşınmazın kaçak ve ruhsatsız olupuyuşmazlığın kamulaştırmasız el atmadankaynaklanmadığı, bu durumda, kamu mevzuatıhükümleri çerçevesinde ve kamu gücükullanılarak tek yanlı irade ile yapılan uygulama işlemlerisonucunda davacıya ait gecekondu yapınınyıktırılması nedeniyle bir bedel ödenipödenmeyeceğine, uğranıldığı ilerisürülen maddi zararların giderilip giderilmeyeceğine,dolayısıyla bir idari işlem olan encümen kararınadayanılarak belediye tarafından ruhsatsız yapınınyıktırılmasından doğan zararın tazminineilişkin bulunan davanın, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde yer alan"İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişiselhakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılantam yargı davaları" kapsamında idari yargı yerincegörülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
19. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, DanıştayBaşsavcısınınbaşvurusunun kabulü ile Ankara 20.Asliye Hukuk Mahkemesinin 31/01/2023 tarih ve E.2022/488 sayılıgörevlilik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan nedenlerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 20. Asliye Hukuk Mahkemesinin31/01/2023 tarih ve E.2022/488 sayılı GÖREVLİLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ İLEKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN