T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/252
KARAR NO : 2023/396
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: Suriye vatandaşı olan davacının,Türk vatandaşı olan annesi ile kendisi arasında tıbbi inceleme yapılmak suretiyle soybağının tespiti istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A.K
Vekili : Av.N. A
Davalı :İdari Yargıda
İçişleri Bakanlığı
Davalı : AdliYargıda
1-M. K
2-Büyükçekmece İlçe NüfusMüdürlüğü
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı, Suriye vatandaşı olduğunu, Türkvatandaşı olan M.K'ın kızı olduğunu, Türkvatandaşı olmak için İçişleriBakanlığına müracaat ettiğini,Bakanlığın cevabi 06/11/2019 tarih ve 140648 sayılıyazısı ile "tıbbi rapora dayanılarak yetkiliTürk Mahkemelerinden tespit kararının alınması" gerektiğininbelirtildiğini ileri sürerek, Türk vatandaşı olanM.K'ın kızı olduğuna dair tespit kararı verilmesiistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Büyükçekmece 3. Asliye Hukuk Mahkemesi29/12/2021 tarih ve E.2021/906, K.2021/845 sayılı kararı ile,davada idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle,davanın dava şartı yokluğundan reddine karar vermiş,karar istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısımı şöyledir:
"...Somutolayın incelenmesinde; davacının Suriye vatandaşıolduğu, annesinin Türk vatandaşı olduğunu, davalıannesi M.K'ın çocuğu olduğuna dair tıbbı raporile tespitinin yapılmasını ve Türkiye CumhuriyetiVatandaşlığına hak kazanmasına karar verilmesiniistediği anlaşılmıştır. Türkvatandaşlığının kazanılması ve kaybınailişkin başvurular ise, yurt içinde ikamet edilen yervaliliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklerebizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekaletnameile yapılır. (5901 Sayılı TVK. M 37) Türkvatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarıngerekli şartları taşıyıptaşımadıklarının tespiti, ilerde oluşan VatandaşlıkBaşvuru İnceleme Komisyonu tarafından yapılır.Davacının isteğinin temelinde Türkvatandaşlığını kazanması olduğuna göre,tespit hükmü vatandaşlıkla ilgili idari bir işlemeesas teşkil edeceği, idari bir işleme esas teşkil etmeküzere adli yargıda tespit kararı verilemeyeceği gibi idariişleme karşı idari yargı yerinde açılacakdavada bu husus tespit edilebilir. Özetle, öncelikle idareyebaşvuru yapılmalı, yapılan başvurunun reddi halindeidare mahkemesinde dava açılmalıdır. (Yargıtay 18.HD. 28/04/2016 tarih, 2015/8474 Esas-2016/6835 Karar sayılıilamı)"
3. Bu kez davacı vekili, aynı istemle idari yargı yerindedava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Ankara 9. İdare Mahkemesi 06/03/2023 tarih ve E.2023/302sayılı kararı ile, ortada iptale konu olabilecek idari birişlem bulunmadığı, davacı talebinin Türkvatandaşı olan M.K'ın çocuğu olduğununtespitine ve bu suretle Türk vatandaşlığınaalınma talebine ilişkin olduğu, açılan davadauyuşmazlığın çözüm yerinin adli yargıolduğu gerekçesiyle, 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine kararvermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...5490sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun; 'Türkvatandaşlığını kazananlar' başlıklı 20.Maddesinde "Kanun gereğince Türkvatandaşlığını kazananlar yetkili makam veyakurulların kararı üzerine düzenlenecek formlara uygunolarak aile kütüğüne tescil edilirler."hükmüne yer verilmiştir.
5901sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun;'Türk vatandaşlığının kazanılmasıhalleri' başlıklı 5. Maddesinde "Türkvatandaşlığı, doğumla veya sonradankazanılır." hükmüne, 'Soybağı'başlıklı 7. maddesinde: "... Türk vatandaşıana ve yabancı babadan evlilik birliği dışındadoğan çocuk Türk vatandaşıdır. (2) Türkvatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliğidışında doğan çocuk Türkvatandaşıdır. (3) Türk vatandaşı baba veyabancı anadan evlilik birliği dışında doğançocuk ise soy bağı kurulmasını sağlayan usul veesasların yerine getirilmesi halinde Türkvatandaşlığını kazanır." hükmüne,'Sonradan kazanılan vatandaşlık' başlıklı 9.maddesinde: "Sonradan kazanılan Türk vatandaşlığı,yetkili makam kararı veya evlat edinilme ya da seçmehakkının kullanılması ile gerçekleşir.”hükmüne, 'Vatandaşlık işlemlerinde müracaat makamıve usul' başlıklı 37. Maddesinde "Türkvatandaşlığının kazanılması ve kaybınailişkin başvurular yurt içinde ikamet edilen yervaliliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklerebizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkinvekâletname ile yapılır." hükmüne yer verilmiştir.
4721sayılı Türk Medeni Kanunu’nun; 'Genel olaraksoybağının kurulması' başlıklı 282.Maddesinde "Çocuk ile ana arasında soybağıdoğumla kurulur..." hükmüne, 'Yetki'başlıklı 283. Maddesinde "Soybağına ilişkindavalar taraflardan birinin dava veya doğum sırasındakiyerleşim yeri mahkemesinde açılır."hükmüne, 'Yargılama Usulü' başlıklı 284.Maddesinde "Soybağına ilişkin davalarda,aşağıdaki kurallar saklı kalmak kaydıyla HukukUsulü Muhakemeleri Kanunu uygulanır: 1. Hâkim maddîolguları re'sen araştırır ve kanıtlarıserbestçe takdir eder. 2. Taraflar ve üçüncükişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan vesağlıkları yönünden tehlike yaratmayanaraştırma ve incelemelere rıza göstermekleyükümlüdürler..." hükmüne yerverilmiştir.
Davadosyalarının incelenmesinden; Suriye uyruklu davacıtarafından Türk vatandaşı M.K'ın kızıolduğunu ileri sürerek Türkvatandaşlığını kazanmak istemiyleyaptığı başvuru üzerine İçişleriBakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleriGenel Müdürlüğü'nün 06.11.2019 tarih ve 140648sayılı işlemiyle: "...Adı geçeninvatandaşlık işlemlerine esas olmak üzere; 1- Annesinin 44638133136T.C.kimlik numaralı M.K olduğuna dair, ...tıbbi raporadayanılarak yetkili Türk Mahkemelerinden tespit karar ibraz etmesi,..." gerektiği şeklinde cevap verilmesi üzerineBüyükçekmece 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin E:2021/906sayılı davasını açtığı, bu Mahkemenin29/12/2021 tarih ve E:2021/906, K:2021/845 sayılı kararıyladavada idari yargının görevli olduğu ve görevyönünden reddine karar verildiği, söz konusu kararınistinaf edilmeden 02/03/2022 tarihinde kesinleşmesi üzerine idariyargıda görülmekte olan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yerverilen mevzuat ve dava dosyaları içeriğine göre ortadaiptale konu olabilecek sonuç doğuran bir idari işlembulunmadığı, davacının talebinin Türkvatandaşı olan M.K'ın çocuğu olduğununtespitine ve bu suretle Türk vatandaşlığınaalınmasına ilişkin olduğu, uyuşmazlığındeğinilen mevzuat uyarınca görüm veçözümünde adli yargı mahkemelerinin görevliolduğundan davanın görev yönünden reddine kararverilmesi gerekmektedir.
Nitekim,Uyuşmazlık Mahkemesinin 30/09/2019 tarih E:2019/492, K:2019/571sayılı kararı da bu yöndedir."
III. İLGİLİ HUKUK
5. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Genelolarak soybağının kurulması" başlıklı282. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Çocukile ana arasında soybağı doğumla kurulur."
6. Kanun'un “Yetki" başlıklı 283.maddesi şöyledir:
"Soybağınailişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğumsırasındaki yerleşim yeri mahkemesindeaçılır"
7. Kanun'un “YargılamaUsulü" başlıklı 284. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Soybağınailişkin davalarda, aşağıdaki kurallar saklı kalmakkaydıyla Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu uygulanır"
8. 5901sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun "Türkvatandaşlığının kazanılması halleri"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"Türkvatandaşlığı, doğumla veya sonradankazanılır"
9. Kanun'un "Soybağı" başlıklı 7. maddesi şöyledir:
"(1)Türkiye içinde veya dışında Türkvatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içindedoğan çocuk Türk vatandaşıdır.
(2) Türkvatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliğidışında doğan çocuk Türkvatandaşıdır.
(3) Türkvatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliğidışında doğan çocuk ise soy bağıkurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesihalinde Türk vatandaşlığını kazanır. "
10. Kanun'un"Sonradan kazanılan vatandaşlık"başlıklı 9. maddesi şöyledir:
"Sonradankazanılan Türk vatandaşlığı, yetkili makamkararı veya evlat edinilme ya da seçme hakkınınkullanılması ile gerçekleşir"
11. AynıKanun'un “Türk vatandaşlığınınispatı" başlıklı 36. maddesi şöyledir:
"(1)Türk vatandaşlığının ispatı herhangi birşekle tabi değildir.
(2)Aşağıdaki resmi kayıt ve belgeler, aksi sabit oluncayakadar ilgilinin Türk vatandaşı olduğuna karine teşkileder.
a) Nüfuskayıtları.
b) Nüfuscüzdanları.
c) Pasaport veyapasaport yerine geçen belgeler.
(3) Birkişinin Türk vatandaşı olup olmadığıkonusunda herhangi bir tereddüte düşüldüğütakdirde bu husus Bakanlıktan sorulur."
12. Kanun'un"Vatandaşlık işlemlerinde müracaat makamı veusul" başlıklı 37. maddesi şöyledir:
"Türkvatandaşlığının kazanılması ve kaybınailişkin başvurular yurt içinde ikamet edilen yervaliliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklerebizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkinvekâletname ile yapılır"
13. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun "Kapsam"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun,Türk vatandaşları, doğumla Türk vatandaşıolup da çıkma izni almak suretiyle Türkvatandaşlığını kaybedenler ve bunlarınaltsoyları ile Türkiye'de bulunan yabancıların nüfushizmetlerinin düzenlenmesine, yürütülmesine vegeliştirilmesine ilişkin esas ve usûl hükümlerinikapsar."
14. Aynı Kanun'un “Türkvatandaşlığını kazananlar"başlıklı 20. maddesi şöyledir:
"Kanungereğince Türk vatandaşlığını kazananlaryetkili makam veya kurulların kararı üzerine düzenlenecekformlara uygun olarak aile kütüğüne tescil edilirler"
15. Kanun'un "Kayıt düzeltilmesi"başlıklı 35. maddesi şöyledir:
"Kesinleşmişmahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerininhiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtlarınanlamını ve taşıdığı bilgilerideğiştirecek şerhler konulamaz. Ancak olayların ailekütüklerine tescili esnasında yapılan maddî hatalarnüfus müdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarakdüzeltilir.
Ailekütüklerindeki din bilgisine ilişkin talepler, kişininyazılı beyanına uygun olarak tescil edilir,değiştirilir, boş bırakılır veya silinir. "
16. Kanun'un "Nüfus davaları"başlıklı 36. maddesi şöyledir:
"Mahkemekararı ile yapılan kayıt düzeltmelerindeaşağıdaki usûllere uyulur:
a) Nüfuskayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyiisteyen şahıslar ile ilgili resmî daireningöstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcılarıtarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdekigörevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kayıtdüzeltme davaları (..) nüfus müdürü veya görevlendireceğinüfus memuru huzuru ile görülür ve kararabağlanır.
b)(Değişik: 19/10/2017-7039/9 md.) Haklı sebeplerin bulunmasıhâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılmasıhâkimden istenebilir. Ad değişikliği hâlinde,nüfus müdürlüğü bu kişinin çocuklarınınbaba veya ana adına ilişkin kaydı, soyadıdeğişikliğinde ise eşin ve ergin olmayançocukların soyadını da düzeltir.
c) Tespitdavaları, kaydın iptali veya düzeltilmesi içinaçılacak davalara karine teşkil eder.
(2) Kişilerinbaşkasına ait kaydı kullandıklarına ilişkinbaşvurular Bakanlıkça incelenipsonuçlandırılır."
17. Türk VatandaşlığınınUygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin "Vatandaşlıkihtilafları" başlıklı 63. maddesişöyledir:
"(1) Birkişinin Türk vatandaşı olup olmadığıkonusunda tereddüte düşüldüğü takdirde buhusus Bakanlıktan sorulur. Bakanlıkça ilgili kişininTürk vatandaşı olup olmadığı ilgili mevzuat veuluslararası anlaşmalar çerçevesinde incelenereksonuç ilgili makama bildirilir.
(2) Ana veyababadan dolayı Türk vatandaşı olduğu iddiasındabulunan kişi iddiasını kanıtlayacak her türlübilgi ve belge ibraz edebilir. Kişi tıbbi raporlara dayanılarakmahkemece verilmiş olan tespit kararı da ibraz edebilir. Herhangi birbelge ibraz edilememesi veya ibraz edilen belgelerle iddia edilen ana ya dababa arasında bağ kurulamaması durumunda talep reddedilir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
18. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruyapıldığı, önceki görevsizlik kararınailişkin dava dosyası temin edilmeden Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği görülmekte ise de, dava konusuna ilişkinbilgi ve belgeler ile adli yargı kararının kesinleşmedurumunu gösteren bir örneğinin dosyada bulunduğu, bunedenle adli yargı dosyasının istenilmediği ve sonuçtausule ilişkin başka bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, adli ve idari yargı yerleriarasında doğan görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
19. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI'nın, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
20. Dava, Suriye vatandaşı olan davacının,Türk vatandaşı olan annesi ile kendisi arasında tıbbiinceleme yapılmak suretiyle soy bağının tespiti istemiyleaçılmıştır.
21. Dava dosyasının incelenmesinden, Suriyevatandaşı olan davacının, Türk vatandaşıolan M.K'ın kızı olduğu iddiası ile Türkvatandaşı olmak için İçişleri Bakanlığınamüracaat ettiği, Bakanlığın cevabi 06/11/2019 tarih ve140648 sayılı yazısı ile "tıbbi raporadayanılarak yetkili Türk Mahkemelerinden tespit kararınınalınması" gerektiğinin belirtilmesi üzerine,davacı tarafından Türk vatandaşı olan M.K'ınkızı olduğuna dair tespit kararı verilmesi istemiyledavanın açıldığı anlaşılmıştır.
22. 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesinde, ilgililerinnüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme ve tespitdavası açmak hak ve yetkisine sahip oldukları, 35. maddesindede, kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkçanüfus kütüklerinin hiçbir kaydınındüzeltilemeyeceği kayıtların anlamı iletaşıdığı bilgileri değiştirecekşerhlerin konulamayacağı hükmebağlanmıştır.
23. Buna göre, soy bağının tespiti ve nüfuskayıt düzeltme davaları diğer kayıt düzeltmedavaları gibi kamu düzeni ile yakından ilgilibulunduğundan, hakim doğru sicili oluşturmak zorundadır.Nüfus kaydına ilişkin bazı işlemler adli, bazıişlemler de idari kararlarla yapılmaktadır. Adliyargının görev alanına giren davaların ise maddi hatadışındaki nüfus kayıtlarınındüzeltilmesi davaları olduğu açıkçabelirlenmiştir. Davacının ileri sürdüğütalebin, Türk vatandaşı olan anne ile kendisi arasındatıbbi inceleme yapılmak suretiyle soy bağının tespitiistemi olduğundan uyuşmazlığın4721, 5901 ve 5490 sayılıKanunların ilgili maddeleri ve bu Kanunlara dayanılarakçıkarılan Yönetmelikler uyarınca adli yargıyerinde çözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
24. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Ankara 9. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulüile Büyükçekmece 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 29/12/2021 tarihve E.2021/906, K.2021/845 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Ankara 9. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜileBüyükçekmece 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 29/12/2021 tarihve E.2021/906, K.2021/845 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN