T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/283
KARAR NO : 2023/397
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: Dava, Türkiye Cumhuriyeti nüfus kayıtlarında "H.Ç" olarak kayıtlı bulunan davacı annesi ile Suriye Arap Cumhuriyetinde "K.H" olarak kayıtlı olan kişinin aynı kişi olduğunun tespiti istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : J.K
Davalı : AdliYargı
Şehit Kamil Nüfus Müdürlüğü
Davalı :İdari Yargı
Gaziantep Valiliği
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı, Gaziantep 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 29/09/2020 tarihveE.2018/501, K.2020/330 sayılı kararı ile annesinin"H.Ç" olduğunun tespitine karar verildiği vekararın kesinleştiğini, bu karara istinaden annesi ilesoybağına bağlı Türkiye CumhuriyetiVatandaşlığı almak için başvurduğunu,pasaport ve bazı kayıtlarda ingilizce çeviriyapılırken anne isminin "H.Ç" iken "KH.Ç"olarak yazıldığını, davalı idarenin 13/09/2022tarihli yazısında "Türkiye Cumhuriyetindekayıtlı olan H.Ç ile Suriye'de kayıtlı K.H'inaynı kişi olduğuna dair yetkili Türk mahkemelerindenalınacak tespit kararının gönderilmesinin"tarafına tebliğ edildiğini belirterek, 01/07/1918 doğumlu"H.Ç" ile 1917 doğumlu Suriye Arap Cumhuriyetvatandaşı "K.H"in aynı kişi olduğununtespitine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Gaziantep 5. Asliye Hukuk Mahkemesi 03/10/2022 tarih veE.2022/361, K.2022/412 sayılı kararı ile, davada idariyargının görevli olduğu gerekçesiyle, HMK'nın114/1-b maddesine göre yargı yolunun caiz olmaması nedeniyledavanın usulden reddine karar vermiş, bu karar istinaf edilmeksizinkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısımışöyledir:
"...Tümdosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacınınTürkiye Cumhuriyeti Vatandaşlığı almak içinbaşvurduğu ancak kendisinin pasaport ve bazıkayıtlarında İngilizce çeviri yaparken anne ismininH.Ç iken diğer kayıtlarda Hazne ismi Khanze Çolakolarak yazıldığını, bu hususun düzeltilmesinitalep etmiştir. Davacının bu talebi idari yolla düzeltmehakkı mevcut olup şayet idare buna ilişkin olumsuz cevapverdiğinde bu işlemin iptali için idari yargıda davaaçabilecekken asliye hukuk mahkemesinde dava açmasıHMK'nın 114/1-b maddesine göre yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle davanın usulden reddine karar vermek gerekmiştir."
3. Davacı bu kez aynı istemle, idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Gaziantep 1. İdare Mahkemesi 26/01/2023 tarih ve E.2022/2165sayılı kararı ile, 5490 sayılı Kanun'un 36.maddesi uyarınca, nüfus kaydının düzeltilmesineilişkin işbu uyuşmazlığın görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun'un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine,Uyuşmazlık Mahkemesince bu konuda karar verilinceye kadarertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısımışöyledir:
"...5490sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunun, "Kapsam"başlıklı 2. maddesinde; "Bu Kanun, Türkvatandaşları, doğumla Türk vatandaşı olup daçıkma izni almak suretiyle Türkvatandaşlığını kaybedenler ve bunlarınaltsoyları ile Türkiye'de bulunan yabancıların nüfushizmetlerinin düzenlenmesine, yürütülmesine vegeliştirilmesine ilişkin esas ve usûl hükümlerinikapsar.” hükmü, “Tanımlar”başlıklı 4. maddesinde, "Değerlikâğıtlar: Kimlik kartını, uluslararası ailecüzdanını ve mavi kartı... S) Nüfus hizmetleri: Nüfusolaylarına ve kişinin nüfusa ve yerleşim yeri adresineilişkin bilgilerinin toplanmasına, nüfus kütüklerinegeçirilmesine,korunmasına ve gerektiğinde tasnif edilerek değerlendirilmesinedair iş veişlemleri, ... çç) (Değişik:19/10/2017-7039/1 md.) Yabancılar kütüğü: Kimliknumarası verilen yabancıların kayıtlarınınelektronik ortamda tutulduğu kütüğü... ifade eder"tanımları; "Yabancıların kayıtlarınıntutulması" başlıklı 8. maddesinde, "(1) 4/4/2013tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası KorumaKanunu kapsamındaki yabancılara kimlik numarası vermeye,bunları yabancılar kütüğüne kaydetmeye veherhangi bir işlem sebebiyle Türkiye'de bir kamu kurumuna veyadış temsilciliklerimize müracaat eden yabancılara, talepetmeleri hâlinde yabancı kimlik numarası (YKN) vermeyeBakanlık yetkilidir. Diplomatik misyon mensupları bu hükmünkapsamı dışındadır. (2) Yabancı kimliknumarasının geçerlilik süresi, başvuruesnasında ve sonrasında istenilecek belgeler ile diğer hususlarİçişleri Bakanlığıncaçıkarılacak yönetmelikle belirlenir."hükmü; "Nüfus Davaları" başlıklı36. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde; "(1) Mahkemekararı ile yapılan kayıt düzeltmelerindeaşağıdaki usûllere uyulur: a) Nüfuskayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyiisteyen şahıslar ileilgili resmî dairenin göstereceğilüzum üzerine Cumhuriyet savcıları tarafındanyerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukukmahkemesinde açılır. Kayıt düzeltme davaları(..) nüfus müdürü veya görevlendireceğinüfus memuru huzuru ile görülür ve kararabağlanır,b) (Değişik: 19/10/2017-7039/9 md.) Haklı sebeplerinbulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltmeyapılması hâkimden istenebilir. Ad değişikliğihâlinde, nüfus müdürlüğü bu kişininçocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı,soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayançocukların soyadını da düzeltir, c) Tespitdavaları, kaydın iptali veya düzeltilmesi içinaçılacak davalara karine teşkil eder. (2) Kişilerinbaşkasına ait kaydı kullandıklarına ilişkinbaşvurular Bakanlıkça incelenip sonuçlandırılır"hükmü yer almaktadır.
Davadosyasının incelenmesinden; J.K tarafından, TürkiyeCumhuriyeti kayıtlarında H.Ç olarak kayıtlı bulunankişi ile Suriye Arap Cumhuriyeti kayıtlarında Khaze Himmet'inaynı kişi olduğunun tespitine karar verilmesi istemiylebakılan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta;yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile dava dosyasındayer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden;Türkiye'de bulunan yabancıların nüfus hizmetlerinindüzenlenmesine, yürütülmesine ve geliştirilmesineilişkin esas ve usul hükümlerinin Nüfus Hizmetleri Kanunukapsamında olduğu, gerçek kişinin kim olduğununtespiti için, tanık dinlenilmesi de dahil bir çok hususununirdelenmesi gerektiği, ancak bu irdelemelerin idari yargı yerinceyapılmasının kanunun verdiği yetki dahilindemümkün olmadığıanlaşıldığından, 5490 sayılı Kanun'un 36.maddesi uyarınca, nüfus kaydının düzeltilmesineilişkin işbu uyuşmazlığın görüm veçözümünde adli yargının görevli olduğusonuç ve kanaatine varılmıştır."
III. İLGİLİ HUKUK
5. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 106. maddesininbirinci fıkrası şöyledir:
"(1) Tespitdavası yoluyla, mahkemeden, bir hakkın veya hukuki ilişkininvarlığının ya da yokluğunun yahut bir belgenin sahteolup olmadığının belirlenmesi talep edilir."
6. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 30.maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:
"Nüfussicilinde bir kayıt yoksa veya bulunan kaydın doğruolmadığı anlaşılırsa, gerçek durum hertürlü kayıtla ispat edilir."
7. Kanun'un 36. maddesi şöyledir:
"Kişiseldurum, bu amaçla tutulan resmî sicille belirlenir.
Bu sicilin tutulmasınave zorunlu bildirimlerin yapılmasına ilişkin esaslar, ilgilikanunda gösterilir."
8. Aynı Kanun'un 39. maddesi şöyledir:
"Mahkemekararı olmadıkça, kişisel durum sicilinin hiçbirkaydında düzeltme yapılamaz."
9. Kanun'un "Genel olarak soybağınınkurulması" başlıklı 282. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Çocukile ana arasında soybağı doğumla kurulur."
10. Kanun'un “Yetki" başlıklı 283.maddesi şöyledir:
"Soybağınailişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğumsırasındaki yerleşim yeri mahkemesindeaçılır"
11. Kanun'un “YargılamaUsulü" başlıklı 284. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Soybağınailişkin davalarda, aşağıdaki kurallar saklı kalmakkaydıyla Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu uygulanır"
12. 5901sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun "Türkvatandaşlığının kazanılması halleri"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"Türkvatandaşlığı, doğumla veya sonradankazanılır"
13. Kanun'un "Soybağı" başlıklı 7. maddesi şöyledir:
"(1)Türkiye içinde veya dışında Türkvatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içindedoğan çocuk Türk vatandaşıdır.
(2) Türkvatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik birliğidışında doğan çocuk Türkvatandaşıdır.
(3) Türkvatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik birliğidışında doğan çocuk ise soy bağı kurulmasınısağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi halinde Türkvatandaşlığını kazanır. "
14. Kanun'un"Vatandaşlık işlemlerinde müracaat makamı veusul" başlıklı 37. maddesi şöyledir:
"Türkvatandaşlığının kazanılması ve kaybınailişkin başvurular yurt içinde ikamet edilen yervaliliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklerebizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkinvekâletname ile yapılır"
15. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun "Kapsam"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun,Türk vatandaşları, doğumla Türk vatandaşıolup da çıkma izni almak suretiyle Türkvatandaşlığını kaybedenler ve bunlarınaltsoyları ile Türkiye'de bulunan yabancıların nüfushizmetlerinin düzenlenmesine, yürütülmesine vegeliştirilmesine ilişkin esas ve usûl hükümlerinikapsar."
16. Aynı Kanun'un “Türkvatandaşlığını kazananlar"başlıklı 20. maddesi şöyledir:
"Kanungereğince Türk vatandaşlığını kazananlaryetkili makam veya kurulların kararı üzerine düzenlenecekformlara uygun olarak aile kütüğüne tescil edilirler"
17. Kanun'un "Kayıt düzeltilmesi"başlıklı 35. maddesi şöyledir:
"Kesinleşmişmahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerininhiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtlarınanlamını ve taşıdığı bilgileri değiştirecekşerhler konulamaz. Ancak olayların aile kütüklerine tesciliesnasında yapılan maddî hatalar nüfusmüdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarakdüzeltilir.
Ailekütüklerindeki din bilgisine ilişkin talepler, kişininyazılı beyanına uygun olarak tescil edilir,değiştirilir, boş bırakılır veya silinir. "
18. Kanun'un "Nüfus davaları"başlıklı 36. maddesi şöyledir:
"Mahkemekararı ile yapılan kayıt düzeltmelerindeaşağıdaki usûllere uyulur:
a) Nüfuskayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyiisteyen şahıslar ile ilgili resmî daireningöstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcılarıtarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdekigörevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kayıtdüzeltme davaları (..) nüfus müdürü veyagörevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülürve karara bağlanır.
b)(Değişik: 19/10/2017-7039/9 md.) Haklı sebeplerin bulunmasıhâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılmasıhâkimden istenebilir. Ad değişikliği hâlinde,nüfus müdürlüğü bu kişininçocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı,soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayançocukların soyadını da düzeltir.
c) Tespitdavaları, kaydın iptali veya düzeltilmesi içinaçılacak davalara karine teşkil eder.
(2) Kişilerinbaşkasına ait kaydı kullandıklarına ilişkinbaşvurular Bakanlıkça incelenipsonuçlandırılır."
19. Türk VatandaşlığınınUygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin "Vatandaşlıkihtilafları" başlıklı 63. maddesişöyledir:
"(1) Birkişinin Türk vatandaşı olup olmadığıkonusunda tereddüte düşüldüğü takdirde buhusus Bakanlıktan sorulur. Bakanlıkça ilgili kişinin Türkvatandaşı olup olmadığı ilgili mevzuat veuluslararası anlaşmalar çerçevesinde incelenereksonuç ilgili makama bildirilir.
(2) Ana veyababadan dolayı Türk vatandaşı olduğu iddiasındabulunan kişi iddiasını kanıtlayacak her türlübilgi ve belge ibraz edebilir. Kişi tıbbi raporlara dayanılarakmahkemece verilmiş olan tespit kararı da ibraz edebilir. Herhangi birbelge ibraz edilememesi veya ibraz edilen belgelerle iddia edilen ana ya dababa arasında bağ kurulamaması durumunda talep reddedilir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
20. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruyapıldığı, önceki görevsizlik kararınailişkin dava dosyası temin edilmeden Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği görülmekte ise de, dava konusuna ilişkinbilgi ve belgeler ile adli yargı kararının kesinleşmedurumunu gösteren bir örneğinin dosyada bulunduğu, bunedenle adli yargı dosyasının istenilmediği vesonuçta usule ilişkin başka bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, adli ve idariyargı yerleri arasında doğan görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
21. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI'nın, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgelerokunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilen YargıtayCumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
22. Dava, Türkiye Cumhuriyeti nüfus kayıtlarında "H.Ç"olarak kayıtlı bulunan davacı annesi ile Suriye ArapCumhuriyetinde "K.H" olarak kayıtlı olankişinin, aynı kişi olduğunun tespiti istemiyleaçılmıştır.
23. Dava dosyasının incelenmesinden, davacının Gaziantep2. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2018/501 sayılı dosyasındaaçtığı davada, anne ve babasının Türkvatandaşı olduklarını, Suriye'de evlendiklerini buevlilikten dünyaya geldiğini, Türk vatandaşı olmakistediğini ancak annesi H.Ç'ın Türk nüfuskayıtlarında 1945 yılında ve bekar olaraköldüğünün göründüğünüoysa annesinin 03/01/1985 yılında öldüğünüileri sürerek H.Ç'ın annesi olduğunun tespitine kararverilmesinin talep edildiğini, mezkûr mahkemece yapılanyargılama neticesinde, 29/09/2020 tarih ve K.2020/330 sayılıkararı ile "yabancı kimlik numaralı J.K'un annesininH.Ç olduğunun tespitine" karar verildiğini;davacının bu karara istinaden Türkiye CumhuriyetiVatandaşlığı almak için davalı idareyebaşvurduğunu, davalı idarenin 13/09/2022 tarihli cevabiyazısında "adıgeçenin annesi olarak bildirilenH.Ç'a ait Suriye kayıt örneğinde Himmet ve Avaş'tanolma Hümeyra 1917 doğumlu K.H olduğu ancak daha sonragönderilen Suriye belgelerinde herhangi bir açıklama vedayanak belge olmaksızın Türkiye Cumhuriyeti nüfuskayıtlarına göre Ümmet B. ve Ayişe'den olmaOğuzeli 01/07/1918 doğumlu olarak düzeltilerekgönderildiğinin görüldüğü, sözkonusudüzeltmenin neye istinaden yapıldığı hususunda bilgiverilmesini ve H.Ç adlı kişinin doğru ve tüm kimlikbilgilerini gösterir bireysel nüfus kayıt örneği veyapasaport belgesinin usulüne göre onaylanmışörneğinin gönderilmesini, şayet kayıtlardafarklılık var ise Türkiye Cumhuriyetinde kayıtlı olanH.Ç ile Suriye'de kayıtlı K.H'in aynı kişiolduğuna dair yetkili Türk mahkemelerinden alınacak tespitkararının gönderilmesinin" tarafına tebliğedildiğini belirterek, 01/07/1918 doğumlu "H.Ç" ile1917 doğumlu Suriye Arap Cumhuriyet vatandaşı "K.H"inaynı kişi olduğunun tespitine karar verilmesi istemiyle davaaçıldığı anlaşılmıştır.
24. 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesinde, ilgililerinnüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme veya tespitdavası açmak hak ve yetkisine sahip oldukları, 35. maddesindede, kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkçanüfus kütüklerinin hiçbir kaydınındüzeltilemeyeceği, kayıtların anlamı iletaşıdığı bilgileri değiştirecekşerhlerin konulamayacağı hükmebağlanmıştır.
25. Buna göre, nüfus tespit davaları, kaydın iptaliveya düzeltilmesi için açılacak davalara karineteşkil ettiğinden, diğer kayıt düzeltme davalarıgibi kamu düzeni ile yakından ilgili olduğundan, hakimdoğru sicili oluşturmak zorundadır. Nüfus kaydınailişkin bazı işlemler adli, bazı işlemler de idarikararlarla yapılmaktadır. Adli yargının görevalanına giren davaların ise maddi hata dışındakinüfus kayıtlarının düzeltilmesi davalarıolduğu açıkça belirlenmiştir. Davacıtalebinin, Türkiye Cumhuriyeti nüfus kayıtlarında"H.Ç" olarak kayıtlı olan annesinin, Suriye ArapCumhuriyetinde kayıtlı olan "K.H" ile aynıkişi olduğunun tespiti istemi olduğundan, uyuşmazlığın4721,5901 ve 5490 sayılı Kanunların ilgili maddeleri ve bu Kanunlaradayanılarak çıkarılan Yönetmelikler uyarıncaadli yargı yerinde çözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
26. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Gaziantep 1. İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile Gaziantep 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 03/10/2022 tarih veE.2022/361, K.2022/412 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Gaziantep 1. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜileGaziantep 5. Asliye Hukuk Mahkemesinin 03/10/2022 tarih ve E.2022/361,K.2022/412 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN