T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/306
KARAR NO : 2023/364
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu’nun 6. maddesinin beşinci fıkrasına aykırılık nedeniyle, aynı Kanun’un 7. maddesinin birinci fıkrası (e) bendi uyarınca verilen idari para cezasına karşı yapılan itirazın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :M.A.İ
Vekili : Av. A. İ
Davalı : Tarım ve OrmanBakanlığı
Vekili : Av. Ş. Ö. E
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün veAlkol Dairesi Başkanlığının 11/03/2021 tarih ve…03.03-759053 sayılı idari yaptırım karartutanağı ile, İncesu İlçe JandarmaKomutanlığı ekiplerince 02/06/2020 tarihinde yapılandenetimler sırasında, davacıya ait işyerinde saat 22.47sıralarında alkollü içkisatıldığının tespit edildiğinden bahisle,davacı adına 4250 sayılı İspirto ve İspirtoluİçkiler İnhisarı Kanunu’nun 6. maddesininbeşinci fıkrasına aykırılık nedeniyle 7.maddesinin birinci fıkrası (e) bendi ile 4733 sayılıTütün, Tütün Mamulleri ve Alkol PiyasasınınDüzenlenmesine Dair Kanun’un 8. maddesinin beşincifıkrasının (k) bendi uyarınca 63.815 TL idari para cezasıverilmiş, 12/04/2021 tarihli ve …-483.03.03-1164750 sayılıtebliğ mazbatası ile davacıya bildirilmiştir.
2. Davacı vekili, idari para cezasının iptali istemiyleadli yargı yerine başvuruda bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. İncesu Sulh Ceza Hâkimliği 15/06/2021 tarih veD.İş. No. 2021/101 sayılı kararı ile, 4250sayılı Kanun'da yasak olan eylemin belirlendiğini, bu eylemeuygulanacakceza için 4733 sayılı Kanun'a atıftabulunulduğunu,4733 sayılı Kanun'da da yaptırımlarakarşı açılacak davaların hangi yargı yerindeçözümleneceğinin belirlendiğini belirterek, budurumda 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesindebelirtildiği üzere, idari yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerin diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağınedeniyle ve 4733 sayılı Kanun'un 8/10.maddesinde bu Kanun uyarınca verilen idari para cezalarınakarşı açılacak davalarda idari yargı yeriningörevli olduğunun düzenlendiği gerekçesiylebaşvurunun görev yönünden reddine karar vermiş, itirazedilmeyen karar kesinleşmiştir.
4. Davacı vekili, bu kez aynı istemle idari yargıyerinde dava açmıştır.
B İdari Yargıda
5. Davalı idare vekilinin, davanınçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğunu ileri sürerek görev itirazında bulunmasıüzerine, Kayseri 2. İdare Mahkemesi 20/10/2021 tarih ve E.2021/1002sayılı görevlilik kararı ile görevitirazının reddine karar vermiş, davalı vekilinin olumlugörev uyuşmazlığı çıkarılmasıistemiyle yaptığı başvurunun incelenmesi sonucunda,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının31/12/2021 tarih ve UY-2021/143689 sayılı kararı ile idariyargı yerinde açılan davanın öncesinde yararınagörev itirazında bulunulan adli yargı yerince aynı davanedeniyle görevsizlik kararı verilmiş olduğugerekçesiyle olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına yer olmadığına kararverilmiştir.
6. Kayseri 2. İdare Mahkemesi 04/03/2022 tarih ve E.2021/1002,K.2022/293 sayılı kararı ile, dava konusu işlemin iptalinekarar vermiş, davalı vekilinin istinaf istemi üzerine, AnkaraBölge İdare Mahkemesi 9. İdari Dava Dairesinin 12/01/2023 tarihve E.2022/1439, K.2023/49 sayılı kararı ile istinaf istemininkabulüne, davada adli yargı yerinin görevli olduğu sonucunavarıldığı gerekçesiyle Kayseri 2. İdareMahkemesinin 04/03/2022 tarih ve E.2021/1002, K.2022/293 sayılıkararının kaldırılmasına yeniden bir karar verilmesiiçindavadosyasının Mahkemesine iadesinekesin olarak kararverilmiştir.
7. Kayseri 2. İdare Mahkemesi 17/04/2023 tarih ve E.2023/285sayılı kararı ile, 4250 sayılı Kanun uyarıncaverilen dava konusu idari para cezasına karşı açılandavanın görüm ve çözümünün, 5326sayılı Kanun'un 5560 sayılı Kanun'la değişik 3.maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerindiğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacak olması nedeniyle, görevli mahkemenin belirlenmesinde 5326sayılı Kanun hükümlerinin dikkatealınacağını açıklayarak, anılan Kanun'un27/1. madde ve fıkrası uyarınca adli yargı yerineaitolduğu gerekçesiyle 2247 sayılı Kanun'un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içinUyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasına ve davanınincelenmesinin Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadarertelenmesine karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
8. 4250 sayılı İspirto ve İspirtoluİçkiler İnhisarı Kanunu’nun 6. maddesinin beşincifıkrası şöyledir:
“Alkollüiçkiler, otomatik satış makineleri ile satılamaz, hernevi oyun makineleri veya farklı yöntemlerle oyun ve bahse konuedilemez. Bu ürünler basın ve yayın yoluylatüketicilere satılamaz ve posta ile satış yöntemikullanılarak gönderilemez. Alkollü içkiler, 22:00 ila06:00 saatleri arasında perakende olarak satılamaz.”
9. “Cezalar” başlıklı 7. maddesininbirinci fıkrasının (e) bendi şöyledir:
“Bu Kanunun6ncı maddesinin;
e) Beşincifıkrasındaki yasaklara aykırı hareket edenlere, 3/1/2002tarihli ve 4733 sayılı Tütün ve Alkol PiyasasıDüzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 8inci maddesinin beşinci fıkrasının (k) bendindeöngörülen,
idari paracezası verilir.” denilmekte iken;
10. “e) Beşinci fıkrasının birinci veikinci cümlelerindeki yasaklara aykırı hareket edenlere,3/1/2002 tarihli ve 4733 sayılı Tütün ve AlkolPiyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanunun 8 inci maddesinin beşinci fıkrasının(k) bendinde öngörülen” şeklinde(e)bendi yenidendüzenlenmiş vemaddeye (f)bendi eklenmiştir. Eklenen (f) bendi deşöyledir:
“f)(Ek:28/10/2020-7255/1 md.) Beşinci fıkrasınınüçüncü cümlesindeki yasağa aykırıhareket edenlere, altmış beş bin Türk Lirasındanüç yüz yirmi bin Türk Lirasına kadar,
idari paracezası verilir.”
11. 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri veAlkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun’un “Cezaihükümler” başlıklı 8. maddesininbeşinci fıkrasının (k) bendi şöyledir:
“Tütün,tütün mamulleri, etil alkol, metanol ve alkollü içkilerpiyasasında Gıda, Tarım ve HayvancılıkBakanlığından gerekli izinleri alarak veya almadan mal veyahizmet üreten, işleyen, ihraç veya ithal eden, pazarlayan,alan veya satan gerçek ve tüzel kişilereaşağıda yazılı idarî yaptırımlaruygulanır:
……
k) Tütünmamulleri veya alkollü içkilerin, etil alkol, metanol, makaron,sarmalık kıyılmış tütünün ve yapraksigara kâğıdının tüketicileresatışını; internet, televizyon, faks ve telefon gibielektronik ticaret araçları ya da posta ile siparişyöntemi kullanarak yapmak üzere satış sistemi kuran veyafaaliyette bulunanlara yirmi bin Yeni Türk Lirasından yüz binYeni Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. (Ekikinci cümle: 13/2/2011-6111/175 md.) Satışın internetortamında yapılması halinde, 4/5/2007 tarihli ve 5651sayılı İnternet Ortamında Yapılan YayınlarınDüzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen SuçlarlaMücadele Edilmesi Hakkında Kanunda öngörülen usulleregöre erişimin engellenmesine karar verilir ve bu karar hakkındada anılan Kanun hükümleri uygulanır.”
12. Maddenin 10. fıkrası ve devamı iseşöyledir:
“Bu Kanunhükümlerine göre verilen idarî yaptırımkararlarına karşı 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine görekanun yoluna başvurulabilir. Ancak, idare mahkemesinde dava, işlemintebliği tarihinden itibaren on beş gün içindeaçılır. İdare mahkemesinde iptal davasıaçılmış olması, kararın yerine getirilmesinidurdurmaz.
İdarîyaptırımlara ilişkin olarak bu Kanunda hükümbulunmayan hallerde 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı KabahatlerKanunu hükümleri uygulanır.”
13. Öte yandan; 30/03/2005 tarihli ve 5326 sayılıKabahatler Kanunu’nun 06/12/2006 tarihli ve 5560 sayılıKanun'un 31. maddesiyle değiştirilen 3. maddesi şöyledir:
“ (1) BuKanunun;
a)İdarî yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde,
b) Diğergenel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetinkamuya geçirilmesi yaptırımını gerektirenbütün fiiller hakkında, uygulanır”;
14. Kanun'un “Başvuru yolu”başlıklı 27. maddesinin birinci fıkrası iseşöyledir:
“İdaripara cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidari yaptırım kararınakarşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beşgün içinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidari yaptırım kararı kesinleşir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
15. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL’ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosya sureti ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığı anlaşıldığındangörev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
16. Raportör-Hâkim Süleyman ARIDURU'nun, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın adli yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra, gereği görüşülüpdüşünüldü:
17. Dava, 4250 sayılı Kanun’un 6. maddesininbeşinci fıkrasına aykırılık nedeniyle 7.maddesinin birinci fıkrası (e) bendi ve 4733 sayılıKanun’un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (k) bendiuyarınca verilen 63.815 TL idari para cezasınınkaldırılması istemiyle açılmıştır.
18. Olayda, davanın, saat22.47 sıralarında alkollüiçki satıldığı ileri sürülerek verilenidari para cezasının iptaline ilişkin olarakaçıldığı, bu eylemin 4250 sayılıKanun’un 6. maddesinin beşinci fıkrasıylayasaklandığı, ne tutarda idari para cezası verileceğininise,olaytarihinde yürürlükte olan kural uyarınca 4733sayılı Kanun’un 8. maddesinin beşincifıkrasının (k) bendinde düzenlendiği, bu durumdadavaya konu idari para cezasına dayanak olan Kanun’un 4250sayılı Kanun olduğu ve olay tarihi itibariyle 4250sayılı Kanun’da da idari para cezalarına karşıkanun yoluna ilişkin bir düzenlemenin yer almadığıaçık olup, 4250 sayılı Kanun'da daha sonra yapılandeğişiklikle ilgili maddenin ilgili cümlesinde yer alanyasağa uygulanacak olan idari yaptırımın da düzenlendiğianlaşılmıştır.
19. Yukarıda izah edilen düzenlemelere göre; KabahatlerKanunu’nun, idarî yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesidurumunda ise uygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
20. Görev kuralları kamu düzenine ilişkinolduğundan, görev konusunda taraflar için bir müktesephak doğmayacağı; bu nedenle, yeni bir kanunla kabul edilengörev kurallarının, geçmişe de etkiliolacağı, bilinen bir genel hukuk ilkesidir.
21. Davanın açıldığı andaki kurallaragöre görevli olan mahkeme, yeni bir kanun ile görevsiz halegelmiş ise, (davanın açıldığı andagörevli olan ve fakat yeni kanuna göre görevsiz hale gelen)mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerekeceği; ancak, yenikanundaki görev kuralının, değişikliğinyürürlüğe girmesinden sonra açılacak davalardauygulanacağına dair intikal hükümlerininvarlığı halinde, mahkemece görevsizlik kararıverilemeyeceği açıktır.
22. Diğer taraftan, dava görevsiz mahkemedeaçılmış, bu sırada yapılan bir kanundeğişikliği ile görevsiz mahkeme o dava içingörevli hale gelmiş ise, mahkemenin davaya bakmaya devam etmesigerekir.
23. İncelenen uyuşmazlıkta, uygulanan idari paracezasının 4250 sayılı Kanun uyarınca verildiği ve5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden biri olduğu, 4250 sayılıKanun’da da idari para cezasına itiraz konusunda görevlimahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır. Budurumda, Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesinde, bu Kanun’un idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı belirtildiğinden, idaripara cezasına karşı açılan davanıngörüm ve çözümünde, anılan Kanun'un 27.maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yeriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
24. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Kayseri 2. İdare Mahkemesince yapılan başvurununkabulü ile İncesu Sulh Ceza Hâkimliğince verilen15/06/2021 tarih ve D.İş. No. 2021/101sayılıgörevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Kayseri 2. İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUNKABULÜ ileİncesu Sulh Ceza Hâkimliğince verilen 15/06/2021tarih ve D.İş. No. 2021/101 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN