T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/458
KARAR NO : 2023/379
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: Davacının görev yaptığı döneme ilişkinolarak kamu kuruluşu niteliği taşımayan İller Bankası A.Ş. aleyhine maddi ve manevi tazminat istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Z. K
Vekili : Av. Ş. B
Davalı : İller Bankası A.Ş.
Vekili : Av. F. D
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, İller Bankası Diyarbakır 11.Bölge Müdürlüğünde inşaat mühendisiolarak görev yapmakta iken kamu görevindençıkarılmasına karar verilen davacının Avrupaİnsan Hakları Mahkemesine yaptığı bireyselbaşvuru sonucu verilen ihlal kararı üzerine yapılan yenidenyargılama sonucunda idari yargı yerinde verilen iptal kararınedeniyle, yoksun kaldığı maddi haklarının ve manevizararının İller Bankası A.Ş.'den tazmini istemiyleidari yargı yerinde dava açmıştır.
2. Davalı vekili, yasal savunma süresi içinde,İller Bankası A.Ş.'nin özel hukuk tüzelkişisiolduğundan bahisle yargı yolu bakımından görevitirazında bulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
3. Zonguldak İdare Mahkemesi 27/04/2022 tarih ve E.2022/28sayılı görevlilik kararı ile, özetle; "memurluktançıkarma işleminin iptaline karar verilmesi istemiyleaçılan davada, dava konusu işlemin iptaline kararverildiği ve kararın kesinleşmesi üzerineaçılan işbu davanın ise idari işlem nedeniyleuğranılan maddi zararların karşılanmasınailişkin açılan bir tam yargı davası olduğu,bununla birlikte İller Bankasının anonim şirketaltında yapılandırılmış olmasınınkuruluşun kamusal vasfını ortadan kaldırmayacağı,kuruluş bünyesinde görev yapan personelin de kamu personeliniteliğini kaybetmeyeceği, İller Bankası A.Ş. ilekurum personeli arasında doğacak uyuşmazlıkların idareve kamu personeli arasında idarenin tek taraflı olarakkullandığı kamu gücü neticesinde tesis ettiğiidari işlemlerden kaynaklanmakta olduğundan, bu uyuşmazlıklarıngörüm ve çözümünde idari yargınıngörevli olduğu" gerekçesiyle, davalınıngörev itirazını reddetmiştir.
4. Davalı vekilinin olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması talebiylebaşvurusu üzerine, dava dosyası Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin Yargıtay Cumhuriyet BaşsavcılığıTalebi
5. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, "6107sayılı Kanun'un 08/02/2011 tarihinde yayımlanarakyürürlüğe girmesi ve bu Kanun hükümleri ileAnayasa Mahkemesinin 18/10/2012 tarih ve E.2012/29, K.2012/155 sayılıkararı birlikte değerlendirildiğinde; İllerBankasının 6107 sayılı Kanun dışındaBankacılık Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümleriçerçevesinde özel hukuka tabi ve özel işletmecilikesaslarına dayanarak faaliyet gösteren anonim şirketstatüsünde bir tüzel kişilik olduğu, İllerBankasının yürüttüğü faaliyetinAnayasa'nın 128.maddesi kapsamında genel idare esaslarınagöre yürütülmesi gereken asli ve sürekligörevlerden sayılamayacağı, Banka personelininAnayasa'nın anılan maddesi kapsamında memur ya da diğerkamu görevlisi olarak değerlendirilemeyeceği,davacının 6107 sayılı Kanun'unyürürlüğe girdiği tarihten çok önceanılan Bankada görev yaparken kamu görevindençıkarılmakla birilikte, İller Bankasının 6107sayılı Kanun ile anonim şirketedönüştürüldüğü, bu itibarla kamukuruluşu niteliği taşımayıp özel hukukhükümlerine tabi, tüzel kişiliğe sahip ve anonimşirket statüsünde bulunduğu, 6107 sayılı Kanun'unintikal düzenlemesi niteliğinde olan geçici 5.maddesinde idariyargıda görülmekte olan davaların idari yargıdagörülmeye devam edileceğine ilişkin bir hükmünbulunmadığı, bu itibarla özel hukuk tüzelkişisinedönüşen İller Bankası işlemindenkaynaklandığı ileri sürülen maddi ve manevizararın tazminine ilişkin davanınçözümünün adli yargının görevinegirdiği" görüşüyle, 2247 sayılıKanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.
6. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 13. maddesine göre DanıştayBaşsavcısının da yazılı düşüncesiistenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
7. Danıştay Başsavcısı,uyuşmazlığın çözümünde idariyargının görevli olduğu ve 2247 sayılı Kanun'un10. maddesi uyarınca yapılmış başvurunun reddigerektiği yönünde düşünce vermiştir.Düşüncenin ilgili kısmı şöyledir:
"... 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun"İptal ve tam yargı davaları" başlıklı12. maddesinde; "İlgililer haklarını ihlal eden bir idariişlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergimahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptalve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilkönce iptal davası açarak bu davanın kararabağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanunyollarına başvurulması halinde verilecek kararıntebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardandolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tamyargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11. maddeuyarınca idareye başvurma hakları saklıdır."hükmüne yer verilmiştir.
Davadosyasının incelenmesinden; davacının, İllerBankası Kastamonu Bölge Müdürlüğündeinşaat mühendisi olarak çalışmakta iken devletmemurluğundan çıkarma cezasıyla cezalandırılmasınailişkin29/02/2000 tarih ve 2000/1 sayılı Yüksek Disiplin Kurulukararının iptali için açtığıdavanın Zonguldak İdare Mahkemesinin 13/03/2002 tarih ve E:2002/41,K:2002/352 sayılı kararıyla reddedildiği, ancak bu retkararının kesinleşmesinin ardından Avrupa İnsanHakları Mahkemesine yaptığı başvuru sonucundaAİHS'nin 10. maddesinde düzenlenen ifadeözgürlüğünün ihlal edildiğinehükmedildiği ve yeniden yapılan yargılama sonucundaZonguldak İdare Mahkemesinin 14/10/2019 tarih ve E:2019/465, K:2019/940sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptal edildiği,bunun üzerine davacı tarafından, söz konusu işlemnedeniyle kamu görevinden uzakta kaldığı sürede yoksunbırakıldığı özlük haklarınıniadesi ve maddi haklarına karşılık şimdilik10.000,00-TL maddi ve 30.000,00-TL manevi tazminatın işlem tarihiolan 29/02/2000 tarihi itibarıyla işleyecek faiziyle birlikteödenmesine karar verilmesi istemiyle bu davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda;bakılan davanın, 2577 sayılı Kanun'un 12. maddesinegöre idari yargıda açılacak davalardan olan idaremahkemesince verilen iptal kararı üzerine, karar gereğinin yerinegetirilmesi için açılan tam yargı davasıniteliğinde bir dava olması karşısında,uyuşmazlığın görüm veçözümünün idari yargı yerine ait olduğusonucuna varılmıştır. "
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
8. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun "İdari dava türleri ve idari yargıyetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"1.İdari dava türleri şunlardır:
a)İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) Tahkim yoluöngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdariyargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunundenetimi ile sınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelikdenetimi yapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler."
9. 6107 sayılı İller Bankası Anonim ŞirketiHakkında Kanun’un "Kuruluş" başlıklı1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun iledüzenlenen hususlar dışında, özel hukukhükümlerine tabi, tüzel kişiliğe sahip, anonimşirket statüsünde “İller Bankası AnonimŞirketi” unvanıyla bir kalkınma ve yatırımbankası kurulmuştur. Bankanın kısaltılmışunvanı “İLBANK”tır ve merkeziAnkara’dadır. Bankanın ilgili olduğu Bakanlık,Bayındırlık ve İskânBakanlığıdır."
10. Bu Kanun'un “Banka personeli”başlıklı 11. maddesi şöyledir:
“Bankahizmetlerinin gerektirdiği görevler, 14/7/1965 tarihli ve 657sayılı Devlet Memurları Kanununa ve diğer kanunlarınsözleşmeli personel hakkındaki hükümlerine tabiolmayan sözleşmeli personel eli ileyürütülür…"
11. Aynı Kanun'un “Mali ve sosyal haklar”başlıklı 12. maddesinin üçüncü vedördüncü fıkraları şöyledir:
“…(3)Bankada sözleşmeli personel olarak istihdam edilecekler, 5510sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birincifıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalısayılır. Yönetim Kurulu üyeliği görevi, 5510sayılı Kanuna göre sosyal sigorta veya genel sağlıksigortası yönünden sigortalı olmayı gerektirmez.Yönetim Kurulu Başkanı ve üyelerine birinci fıkrauyarınca yapılacak ödemeler sigorta primine esas kazanca dâhiledilmez.
(4) Bankadasözleşmeli statüde çalışan personele, 657sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (B) fıkrasıkapsamında istihdam edilenlere ilişkin esas ve usullerçerçevesinde iş sonu tazminatı ödenir.”
12. Aynı Kanun'un “Çeşitlihükümler” başlıklı 13. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
“Banka, buKanunda yer alan hükümler dışında, 5411sayılı Bankacılık Kanunu, 6762 sayılı TürkTicaret Kanunu ve diğer kanunların ilgili hükümlerinetabidir...”
13. Aynı Kanun'un “Yürürlüktenkaldırılan hükümler” başlıklı 14.maddesi şöyledir:
"13/6/1945tarihli ve 4759 sayılı İller Bankası Kanunu ile 8/12/1987tarihli ve 298 sayılı 190 sayılı Genel Kadro ve UsulüHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Eki Cetvellerde DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnameyürürlükten kaldırılmıştır.
Bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihte İller BankasıGenel Müdürlüğüne ait kadrolar iptal edilerek13/12/1983 tarihli ve 190 sayılı Genel Kadro ve UsulüHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin ilgilibölümünden çıkarılmıştır..."
14. Aynı Kanun'un geçici 4. maddesininüçüncü fıkrası şöyledir:
"(3) a)Bankanın bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtekimevcut personelinden 5510 sayılı Kanunun geçici 4üncü maddesi uyarınca haklarında 8/6/1949 tarihli ve 5434sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunuhükümleri uygulananların Bankada sözleşmeli olarakatandıkları tarihten başlayarak otuz gün içinde 5510sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birincifıkrasının (a) bendine göre sigortalı olma talebindebulunmamaları halinde, emekli kesenekleri kendilerince, kurumkarşılıkları Banka tarafından karşılanmaksuretiyle 5434 sayılı Kanun ile ilgileri devam ettirilir. Buşekilde 5434 sayılı Kanunla ilgileri devam ettirilenlerin emeklilikhak ve yükümlülüklerinin tespitinde, önceden emeklilikhak ve yükümlülüklerine esas alınmakta olan kadro,görev veya pozisyonları aynı şekilde dikkate alınmayadevam olunur. Ayrıca, bu şekilde ilgi devamında geçensüreleri kıdem aylıklarının hesabında dikkatealınır ve bunların kazanılmış hak aylıkderece ve kademeleri de genel hükümler çerçevesindeyükseltilmeye ve ilerletilmeye devam olunur. 5510 sayılı Kanunungeçici 4 üncü maddesi gereğince 5434 sayılıKanuna göre emekli keseneği ve kurumkarşılığı ödenenlerden 5510 sayılıKanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)bendine göre sigortalı olma talebinde bulunanların sigortaprimleri ile sosyal güvenliğe ilişkin diğer hak veyükümlülükleri ise 5510 sayılı Kanunun ilgili hükümlerinegöre belirlenir. Bu Kanunun yürürlüğe girdiğitarihte Devlet memuru statüsünde çalışmakta ikensözleşmeli personel statüsüne geçenlerden 5510sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birincifıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olanların,Devlet memuru statüsünde geçmiş hizmet süreleri,iş sonu tazminatına hak kazanmada ve hesabında dikkatealınır.
b) 5510sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtensonra göreve başlayan ve aynı Kanunun 4 üncümaddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındasigortalı sayılmak suretiyle sigorta primine esaskazançları aynı Kanunun 80 inci maddesine görebelirlenenlerden, bu Kanun hükümlerine göre sözleşmeliolarak atananlar hakkında ise 5510 sayılı Kanunun 4üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendihükümleri uygulanır."
15. Aynı Kanun'un geçici 5. maddesi şöyledir:
"(1) BuKanunla kaldırılan İller Bankasının tüm hak vemükellefiyetleri, bu Kanunun yayımlandığı tarihtekibilançosunun tüm aktif ve pasifleri ile bilançodışı yükümlülükleri, İller Bankasıleh ve aleyhine açılmış ve açılacak davalarve icra takiplerine ilişkin bütün hak, yetki, yükümlülük,alacak ve borçlar İller Bankası Anonim Şirketinegeçer ve bu davalar ile icra takipleri İller Bankası AnonimŞirketi husumetiyle yürütülür. Diğer mevzuatta İllerBankası Genel Müdürlüğüne yapılmışolan atıflar İller Bankası Anonim Şirketine yapılmışsayılır.
(2) Bu Kanunlayürürlükten kaldırılan 4759 sayılı Kanunuyarınca İller Bankası tarafından ihale edilen veya halenBankanın kontrollüğünde yürütülmekte olanbelediye ve il özel idarelerine ait yapım, mal alım, hizmet vedanışmanlık işleri sonuçlandırılıncayakadar 4759 sayılı Kanun ve diğer ilgili mevzuathükümlerinin uygulanmasına devam olunur."
B. Yargı Kararları
16. 6107 sayılı Kanun'un 11. maddesinin iptali istemiyleDanıştay Onikinci Dairesince yapılan itiraz başvurusuüzerine konuyu inceleyen ve 18/10/2012 tarih ve E.2012/129, K.2012/155sayılı kararla istemi reddeden Anayasa Mahkemesinin karargerekçesi şöyledir:
“…Anayasa'nın123. maddesinin birinci fıkrasında 'İdare, kuruluş vegörevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.'hükmü yer almaktadır. Bu maddede yer verilen idareninkanuniliği ilkesi, idarenin ve organlarının görev veyetkilerinin hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde,açık bir biçimde kanunla düzenlenmesini gereklikılar.
Anayasa'nın128. maddesinde ise Devlet'in, kamu iktisadi teşebbüsleri vediğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarınagöre yürütmekle yükümlü oldukları kamuhizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerinin memurlarve diğer kamu görevlileri eliyle yürütüleceği, bukapsama giren personelin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri,hakları ve yükümlülüklerinin de kanunladüzenleneceği öngörülmüştür.Anayasa'nın 128. maddesi anlamında bir kamu hizmetinden sözedilebilmesi için, söz konusu hizmetin Devlet, kamu iktisaditeşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerininyürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetiolması, bu kamu hizmetinin 'genel idare esaslarına göreyürütülmesi ile görevin 'asli ve sürekli' nitelikteolması şarttır.
6107sayılı Kanunla yeniden yapılandırılan, hukukistatüsü ve personel yapısı değiştirilenİller Bankasında, banka hizmetlerinin gerektirdiğigörevlerin, 657 sayılı Kanun'a ve diğer kanunlarınsözleşmeli personel hakkındaki hükümlerine tabiolmayan sözleşmeli personel eli ile yürütüleceğikurala bağlanarak farklı bir istihdam politikasıbenimsenmiştir
6107sayılı Kanun'dan önceki süreçte banka faaliyetlerineilişkin işlemler 657 sayılı Kanun'a tabi olarak istihdamedilen memurlar ve sözleşmeli personel ile 4857 sayılıİş Kanunu kapsamında görev yapan işçiler eliylegerçekleştirilmekteyken, itiraz konusu kural ile İllerBankasının personel rejiminin yeniden düzenlendiğianlaşılmaktadır.
İllerBankası, 233 sayılı Kamu İktisadi TeşebbüsleriHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 58. maddesiyle getirilen'istisna' hükmü ile anılan KHK'nin kapsamıdışında bırakılmıştır. Banka,Kuruluş Kanunu'nun 1. maddesinde de belirtildiği üzere özelhukuk hükümlerine tabi, tüzel kişiliği haiz, anonim şirketstatüsünde bir kalkınma ve yatırımbankasıdır.
Kanun koyucunun,6107 sayılı Kanun ile İller Bankası'nın tümiş ve işlemlerinde özel hukuk hükümlerine tabi olarak,olanakları ölçüsünde yerel yönetimlerin hertürlü kredi ihtiyaçlarını karşılayan vebankacılık işlemlerine aracılık eden, bunlariçin projeler üreten, danışmanlık hizmeti veren ve anonimşirket şeklinde yapılanan, 5411 sayılıBankacılık Kanunu'na göre örgütlenen,çağdaş bankacılık esaslarına göre faaliyetgösteren ve görev alanlarında uzmanlaşmış birkalkınma ve yatırım bankasına dönüşmesiniamaçladığı görülmektedir.
5411sayılı Kanun kapsamındaki bankalar, özel hukukhükümleri çerçevesinde, bankacılıksektörü ve ekonomik kurallara uygun biçimde verimlilik verekabet esaslarına göre çalışması gerekenkuruluşlar olduğundan, personel rejiminin de bu esaslara uygunolması doğaldır.
Çağdaşbankacılığın ve uluslararası rekabetin gereklerineuygun olarak yeniden yapılandırılan İllerBankasının çalışmalarını etkin, verimli,özerk bir yapıda sürdürebilmesi, belirlenecek personelrejimine de bağlı olacaktır. Bu doğrultuda İllerBankası, 6107 sayılı Kanun dışındaBankacılık Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümleriçerçevesinde, özel hukuka ve özel işletmecilikesaslarına tabi olarak faaliyet yürüttüğünden,özel hukuk hükümlerine bağlı tutulan bu bankanınhizmeti Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında genel idareesaslarına göre yürütülmesi gereken asli vesürekli görevlerden sayılamaz ve personeli de aynı maddekapsamında memur ya da diğer kamu görevlisi olarakdeğerlendirilemez.
Buna göre,özel hukuk hükümlerine tabi anonim şirketstatüsüne geçirilerek ekonominin gereklerine uygun olarakyeniden yapılandırılan İller Bankasında personelstatüsünün değiştirilmesi ve bu doğrultuda Bankapersonelinin, 657 sayılı Kanun ve diğer kanunlarınsözleşmeli personel çalıştırılmasıhakkındaki hükümlerine tabi olmayan sözleşmelistatüde istihdam edilmesi hususu yasa koyucunun takdirindedir.
İllerBankasının özel hukuk hükümlerine tabi anonimşirket statüsünde olması ve personelinin deAnayasa'nın 128. maddesi kapsamında yer almaması dikkatealındığında, itiraz konusu kuralda Anayasa'yaaykırı bir yön bulunmamaktadır."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
17. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıylayapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi gereğince yapılan incelemeye göre,davalı vekilinin, anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülenyönteme uygun olarak yaptığı görevitirazının reddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süreiçinde başvuruda bulunması üzerine YargıtayCumhuriyet Başsavcısınca 10. maddede öngörülenbiçimde olumlu görev uyuşmazlığı çıkarıldığıve usule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
18. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
19. Dava, İller Bankası GenelMüdürlüğünde görev yapmakta iken kamugörevinden çıkarılan veçalıştığı kamu kuruluşunun anonimşirkete dönüşmesinden sonra hakkındaki kamugörevinden çıkarılma işlemi idari yargı yerinceiptal edilen davacı tarafından, yoksun kaldığı maddihaklarının ve manevi zararının davalı İllerBankası A.Ş.'den tazmini istemiyleaçılmıştır.
20. Dosyanın incelenmesinden; davacının İllerBankası Diyarbakır 11. BölgeMüdürlüğünde inşaat mühendisi olarakçalışmakta iken, devlet memurluğundan çıkarmacezasıyla cezalandırılmasınailişkin 29/02/2000 tarihve 2000/1 sayılı Yüksek Disiplin Kurulu kararınıniptali için açtığı davanın Zonguldakİdare Mahkemesinin 13/03/2002 tarih ve E.2002/41, K.2002/352sayılı kararıyla reddedildiği, bu ret kararınınkesinleşmesinin ardından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesineyaptığı başvuru sonucunda ifadeözgürlüğünün ihlal edildiğinehükmedildiği ve yeniden yapılan yargılama sonucundaZonguldak İdare Mahkemesinin 14/10/2019 tarih ve E.2019/465, K.2019/940sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptal edildiği,bunun üzerine davacı tarafından söz konusu işlemnedeniyle kamu görevinden uzakta kaldığı sürede yoksunbırakıldığı özlük haklarınıniadesi ve maddi haklarına karşılık şimdilik 10.000 TLmaddi ve 30.000 TL manevi tazminatın işlem tarihi olan 29/02/2000tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte ödenmesine kararverilmesi istemiyle bu davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
21. Dava konusu tazminat taleplerinin dayanağınındavacının devlet memuru statüsündeçalıştığı döneme ilişkin idariişlem olduğu ve idari yargı yerince verilen iptal kararısonrası davanın açıldığıgörülmekte ise de, dava tarihinde davalı mevkiinde kamukuruluşu niteliği taşımayan İller BankasıA.Ş.'nin olması karşısında, idari yargı yetkisikapsamında açılmış bir idari dava bulunduğundansöz etmek olanaksız olduğundan, uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre çözümügerekmektedir.
22. Öte yandan, 6107 sayılı Kanun'un 08/02/2011tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girdiği veyukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ile Anayasa Mahkemesininkonuya ilişkin kararı birlikte değerlendirildiğinde;İller Bankasının 6107 sayılı Kanundışında Bankacılık Kanunu ve Türk Ticaret Kanunuhükümleri çerçevesinde özel hukuka tabi veözel işletmecilik esaslarına dayanarak faaliyet gösteren,anonim şirket statüsünde bir tüzel kişilikolduğu, İller Bankasının yürüttüğüfaaliyetin Anayasa' nın 128. maddesi kapsamında genel idareesaslarına göre yürütülmesi gereken asli vesürekli görevlerden sayılamayacağı,uyuşmazlık konusu dava tarihi itibarıyla Banka personelininAnayasa'nın anılan maddesi kapsamında memur ya da diğerkamu görevlisi olarak değerlendirilemeyeceği, davacı 6107sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihtençok önce anılan Banka’da göreve başlamaklabirlikte, İller Bankası GenelMüdürlüğünün 6107 sayılı Kanun'la anonimşirkete dönüştürüldüğü, davatarihi itibarıyla kamu kuruluşu niteliğitaşımayıp özel hukuk hükümlerine tabi, tüzelkişiliğe sahip ve anonim şirket statüsündebulunduğu, davacının haksız idari işlemdenkaynaklı olsa da hak ettiğini ileri sürdüğü maddive manevi tazminat alacaklarının tahsiline ilişkin davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli bulunduğu kanaatine ulaşılmıştır.
23. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınınyaptığı başvurunun kabulü ile Zonguldak İdareMahkemesinin 27/04/2022 tarih ve E.2022/28 sayılı görevlilikkararının kaldırılmasına karar verilmesigerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Yargıtay Cumhuriyet BaşsavcısınınBAŞVURUSUNUN KABULÜ ileZonguldak İdare Mahkemesinin 27/04/2022tarih ve E.2022/28 sayılı GÖREVLİLİK KARARININKALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde, Üye Ahmet ARSLAN'ın KARŞI OYU veOY ÇOKLUĞUYLA KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 24/11/2016 tarihli veE.2014/4005, K.2016/3115 sayılı kararında da belirtildiğiüzere, "6107 sayılı İller Bankası AnonimŞirketi Hakkında Kanun'un incelenmesinden; özel hukukhükümlerine tâbi olarak, anonim şirket statüsündekurulan İller Bankası Anonim Şirketi’nin,Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ile ilişkilendirildiği;Bankanın ortaklarının il özel idareleri ve belediyelerolduğu, sermayesinin, 9.000.000.000 (dokuz milyar) Türk Lirasıolarak Kanun'la belirlendiği, bu sermayenin Bakanlar Kurulu kararıile beş katına kadar artırılabileceği ve sermayetavanına ulaşıncaya kadar Bankanın ödenmişsermayesine, 5779 sayılı İl Özel İdarelerine veBelediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay VerilmesiHakkında Kanun'a göre her ay Maliye Bakanlığı ve illerBankasınca dağıtılacak vergi gelirleri paylarınıntoplamı üzerinden aylık olarak yüzde iki oranındakesilecek miktarların, Bankanın vergi ve diğer yasalyükümlülükler düşüldükten sonrakiyıllık safi karından yüzde otuz oranındaayrılacak payın ve diğer mevzuat hükümleri ile Bankasermayesine aktarılması uygun görülen paralar ile sermayeyeeklenmek üzere yapılacak her türlü yardım vebağışların ekleneceği, dolayısıylasermayesinin ve gelirlerinin kamu gelirlerinden sağlandığı;Bankanın amacının, il özel idareleri, belediyeler vebağlı kuruluşları ile bunların üye olduklarımahalli idare birliklerinin finansman ihtiyacınıkarşılamak, bu idarelerin sınırları içindeyaşayan halkın mahalli müşterek hizmetlerine ilişkinprojeler geliştirmek, bu idarelere danışmanlık hizmetivermek ve teknik mahiyetteki kentsel projeler ile alt ve üst yapıişlerinin gerçekleştirilmesine yardımcı olmak ve hertürlü kalkınma ve yatırımbankacılığı işlevlerini yerine getirmek olduğu;genel müdürünün, Bakanın teklifi üzerineBaşbakan tarafından atandığı, genel kurulunun, ilözel idarelerini temsil etmek üzere il genel meclisi üyeleriarasından seçilecek yirmi kişi, belediyeleri temsil etmeküzere belediye başkanları arasından her bir ili temsilenseçilecek birer kişi ile içişleri, Maliye,Bayındırlık ve İskan Bakanlıkları ile HazineMüsteşarlığını temsil etmek üzeregörevlendirilecek birer kişiden oluştuğu, yönetim vedenetim kurullarının ise ağırlıklı olarak merkeziidare tarafından oluşturulduğu; Banka hizmetleriningerektirdiği görevlerin, 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu’na ve diğer kanunların sözleşmeli personelhakkındaki hükümlerine tabi olmayan sözleşmelipersonel eli ile yürütüldüğü; Kanun ileyönetim kuruluna, idareye özgü bir düzenleyici tasarruftürü olan yönetmelik çıkarma yetkisitanındığı görülmektedir.
Bu nedenle,örgütsel yapısı kamu ihtiyaçlarınınkarşılanması amacıyla oluşturulan ve buörgütsel yapının organları da yine ilgili kamuidarelerinde görevli kamu görevlileri tarafındanoluşturulan Banka’nın sahip olduğu yukarıdabelirtilen yetki ve ayrıcalıklar da dikkatealındığında, özel bir banka niteliğindeolmadığı, kamu tüzel kişiliği özelliğitaşıdığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu durumda, kamukurumu niteliğindeki İller Bankası ile kamu personeliniteliğindeki personeli arasında, idarenin tek taraflı olarakkullandığı kamu gücüne dayanarak tesis ettiğiidari işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklara karşıaçılan davanın görüm ve çözümügörevi idari yargı yerine ait bulunmaktadır."düşüncesinde olduğumuzdan sayınçoğunluğun görüşünekatılmıyoruz.
Üye
AhmetARSLAN