T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/266
KARAR NO : 2023/400
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: Karayolunda meydana gelen trafik kazasında uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 19/01/2011 tarihinde yürürlüğe giren 110. maddesi kapsamında ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :H.U.S
Davalılar : 1-Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. B. Y
:2- Çankaya Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. M. G
:3- ASKİ Genel Müdürlüğü
Vekili :Av. A. K
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı,... CCJ .... plakalı aracıyla seyirhalindeyken, yol üzerinde kapağı açık olanrögara aracın sol tekerinin düşmesi sonucunda aracındahasar meydana gelmesinde davalı idarelerin hizmet kusurubulunduğundan bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmaküzere şimdilik 1.000 TL maddi ve manevi tazminatın yasalfaiziyle birlikte tazmini istemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
2. Davalılar AnkaraBüyükşehir Belediye Başkanlığı veÇankaya Belediye Başkanlığı vekili, süresiiçerisinde verdiği cevap dilekçelerinde, yargı yoluitirazında bulunarak, görevli yargı yerinin idari yargı olduğunusavunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 31. Asliye Hukuk Mahkemesi 23/12/2022 tarih ve E.2022/276sayılı kararı ile, davalıların görevitirazlarının reddinekarar vermiştir.
4. Davalılar Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı ve Çankaya BelediyeBaşkanlığı vekilleri tarafından, süresiiçinde verilen dilekçe ile olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması istemiylebaşvuruda bulunulması üzerine dilekçe, davadosyasının bir örneği ile birlikte Danıştay Başsavcılığınagönderilmiştir.
B. Olumlu GörevUyuşmazlığı Çıkarılmasınaİlişkin Danıştay BaşsavcılığıTalebi
5. Danıştay Başsavcısı, davanın idariyargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle, 2247sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına karar
vererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesinegöndermiştir. Olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmasına ilişkin talebin ilgili kısmışu şekildedir:
"Karayollarındacan ve mal güvenliği yönünden trafik güvenliğinisağlama ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm tedbirleribelirleme amacını taşıyan 2918 sayılı Kanun,Emniyet Genel Müdürlüğü, Milli EğitimBakanlığı, Gıda Tarım ve HayvancılıkBakanlığı, Ulaştırma Denizcilik ve HaberleşmeBakanlığı yanında Karayolları GenelMüdürlüğünün de trafik güvenliğiyönünden görev ve yetkilerini sayma yoluyla belirlemiştir.Ancak Kanunda, diğer kamu idarelerinin ve belediyelerin, trafikdüzeni ve trafik güvenliği ile ilgili olarak üstlendiklerikamu hizmetlerinden dolayı hukukî sorumluluklarıdüzenlenmiş değildir.
2918sayılı Kanun'un hukukî sorumluluk ve sigortabaşlıklı sekizinci kısmında; araçişleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibininhukukî sorumluluğu; başka bir anlatımla motorluaraçların karıştığı trafik kazalarısonucu ortaya çıkan zarar nedeniyle araç sahiplerinin veişletenlerin hukukî sorumluluğu düzenlenmiştir.
2918sayılı Kanun'un hukukî sorumluluğa ilişkin sekizincikısmında yer alan hükümler birliktedeğerlendirildiğinde; Devlet ve diğer kamukuruluşlarına ait motorlu araçlarınkarıştığı kazalar nedeniyle araçişleticisi sıfatıyla kamu idareleri ve kuruluşlarınakarşı açılacaklarda dahil bütün araçsahibi ve işleticilerine karşı açılan davalarıngörüm ve çözümü adlî yargınıngörev alanına girmektedir. Fakat kamu idareleri vekuruluşlarının, trafik güvenliği ve düzeninisağlamak amacıyla gerek kendi kuruluş kanunları, gerekse2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göreyürüttükleri hizmetlerin, kamu hizmeti niteliğinitaşımaları ve 2918 sayılı Kanun'da da kamu idare vekuruluşlarının sorumluluklarının ayrıca düzenlenmemişolması karşısında; trafik düzeni vegüvenliği hizmetlerinden kaynaklandığı önesürülen zararların tazmini istemiyle, ilgili idarelerekarşı açılan davaların görüm veçözümü İdarî yargının görevalanına girmektedir.
Bu itibarla, 5393sayılı Belediye Kanunu’nda belirlenen, 2918 sayılıKanun'da tekrarlanan belediyelerin görevlerinden, yani; yol yapım,bakım, işletme, trafik güvenliğini sağlamayayönelik olarak yürüttüğü kamu hizmetindenkaynaklanan hukukî sorumluluğun idare hukuku ilke vekurallarına göre belirlenmesi, bu sebeple açılacak tamyargı davalarının da İdarî yargı yerinceçözümlenmesi gerekmektedir.
Davacıtarafından,... CCJ .... plakalı aracıyla seyir halinde iken yolüzerinde açık olan rögara düşmesi sonucundaaracında hasar meydana gelmesinde, davalı idarelerin hizmet kusurubulunduğundan bahisle, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmaküzere şimdilik 1.000 TL maddî ve manevî tazminatınyasal faiziyle birlikte tazmini istemiyle bakılan davaaçıldığına göre, hizmet kusuruna dayalıolarak kamu hizmetinden kaynaklanan hukukî sorumluluğun idare hukukuilke ve kurallarına göre belirlenmesi, bu sebepleaçılacak tazminat davalarının da İdarîyargı yerince çözümlenmesi gerektiği sonucunaulaşılmıştır.
NitekimDanıştay İdarî Dava Daireleri Kurulunun 08/03/2017 tarihve E:2015/1143, K:2017/1070 sayılı kararı ile YargıtayHukuk Genel Kurulunun 06/04/2021 tarih ve E:2018/826, K:2021/426sayılı kararı da bu yöndedir."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanununamacı, karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzenini sağlamak ve trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemektir."
7. Kanun'un “Kapsam” başlıklı 2.maddesi şöyledir:
"Bu Kanun,trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetkive sorumluluk, çalışma usulleri ile diğerhükümleri kapsar. Bu kanun karayollarındauygulanır..."
8. Yine Kanun'un "Belediye trafik birimleri, görev veyetkileri" başlıklı10. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunlabelediyelere verilen görevler il ve ilçe trafik komisyonlarıve mahalli trafik birimleri ile işbirliği yapılarakyürütülür.
a) Kuruluş
Her belediyebaşkanlığı bünyesinde, hizmet kapasitesigözönünde tutularak İçişleriBakanlığınca tespit edilecek ölçülere ve genelhükümlere göre, belediye trafik şubemüdürlüğü, şefliği veya memurluğukurulur.
b) Görev veyetkiler
1. Yapım vebakımından sorumlu olduğu yolları trafik düzeni vegüvenliğini sağlayacak
durumdabulundurmak,
2. Gerekligörülen kavşaklara ve yerlere trafik ışıklıişaretleri, işaret levhaları koymak ve yer işaretlemeleriyapmak,
3. Karayoluyapısında ve üzerinde yapılacakçalışmalarda gerekli tedbirleri almak, aldırmak vedenetlemek,
4. Karayolundatrafik için tehlike teşkil eden engelleri gece veyagündüze göre kolayca görülebilecek şekildeişaretlemek veya ortadan kaldırmak,
5. Yolyapısı veya işaretleme yetersizliği yüzündentrafik kazalarının vukubulduğu yerlerde, yetkililerce teklifedilen tedbirleri almak,
6. Çocuklariçin trafik eğitim tesisleri yapmak veya yapılmasınısağlamak,
7. Bu Kanun ve buKanuna göre çıkarılan yönetmeliklerle verilendiğer görevleri yapmak."
9. Kanun'un “Karayolu trafik güvenliği”başlıklı 13. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Karayolununyapımı, bakımı, işletilmesi ile görevli vesorumlu bütün kuruluşlar, karayolu yapısını,trafik güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmaklayükümlüdür."
10. 2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihli Resmi Gazetedeyayımlanarak yürürlüğe giren 6099 sayılıKanun'un 14. maddesiyle değişik 110. maddesi şöyledir:
“İşleteniveya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olanaraçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkinolanları dahil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adliyargıda görülür. Zarar görenin kamu görevlisiolması, bu fıkra hükmünün uygulanmasınıönlemez. Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafikkazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorluaraç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkindavalar, sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir”
11. 2918 sayılıKanun'unGeçici 21. maddesi şöyledir:
“Bu Kanunun110 uncu maddesinin birinci fıkrasının göreve ilişkinhükmü, yürürlüğe girdiği tarihten önceidari yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesindeaçılmış bulunan davalara uygulanmaz”
B. Yargı Kararları
12. Anayasa Mahkemesinin 27/03/2014 tarihli ve 28954 sayılıResmi Gazete'de yayımlanan E.2013/68, K.2013/165 sayılıkararının ilgili kısmı şöyledir:
“…AnayasaMahkemesi’nin daha önceki kimi kararlarında dabelirtildiği üzere, tarihsel gelişime paralel olarakAnayasa’da adli ve idari yargı ayırımınagidilmemiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle,genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idari yargı,özel hukuk alanına giren konularda adli yargı görevliolacaktır. Bu durumda, idari yargının görev alanınagiren bir uyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü,haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde kanunkoyucu tarafından adli yargıya bırakılabilir. İtirazkonusu kural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya damemur olmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğiniöngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemenin gerekçesindede ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idari yargı veyaadli yargı kolları arasında uygulamada var olan yargı yolubelirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgili olarak yeknesakbir usul belirlenmektedir. Aynı tür davaların aynıyargı yolunda çözümlenmesi sağlanarak davalarıngörülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusunda birtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması söz konusuolmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynı seyirçizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risk üretenaraçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur.Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın 2.,125.ve 155. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddigerekir…”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalılar AnkaraBüyükşehir Belediye Başkanlığı veÇankaya Belediye Başkanlığı vekillerinin,anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Danıştay Başsavcısınca,10. maddede öngörülen biçimde olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı veusule ilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI’nın, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ'nin davada adli yargının,Danıştay Savcısı Yakup BAL’ın ise idariyargının görevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
15. Dava, davacının aracıyla seyir halindeyken yolüzerinde kapağı açık olan rögara aracınsol tekerinin düşmesi sonucunda, araçta meydana gelenhasardan, davalı idarelerin kusur ve sorumluluğunun bulunduğuileri sürülerek, uğranılan zararın tazmin edilmesiistemiyle açılmıştır.
16. 2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrasının iptali istemiyle Bursa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi veBatman 2. Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurularıüzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, yukarıda belirtilen gerekçesiile anılan kuralı Anayasa'ya aykırı görmemiş veiptal istemini oy birliğiyle reddetmiştir.
17. Anayasa’nın 158. maddesinin son fıkrasında “Diğermahkemelerle, Anayasa Mahkemesi arasındaki görevuyuşmazlıklarında, Anayasa Mahkemesi’nin kararı esasalınır.” denilmektedir. Anayasa Mahkemesinin yukarıdagerekçesine yer verilen kararı, Kanun koyucunun idariyargının görevine giren bir konuyu adli yargınıngörevine verebileceğine, dolayısıyla 2918 sayılıKanun'un 110. maddesinin birinci fıkrası ileöngörülen, bu Kanun’dan doğan tüm sorumluluk davalarınınadli yargıda görülmesi düzenlemesinin Anayasa’yaaykırı bulunmadığına dair olup, esas itibariylegörev konusunda verilmiş bir karardır ve Anayasa’nın158. maddesi uyarınca, başta Uyuşmazlık Mahkemesi olmaküzere diğer yargı organları bakımından dauyulması zorunlu bir karar mesabesindedir.
18. Bu durumda, 2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı gözetildiğinde, bahsi geçenKanun maddesinin karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzeninin sağlanarak trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanun'un, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile, çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
19. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Danıştay Başsavcısınınbaşvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Danıştay Başsavcısınca yapılanBAŞVURUNUN REDDİNE
15/05/2023 tarihinde, Üye Ahmet ARSLAN'ın KARŞI OYU veOY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞI OY
İdarenin kendi kuruluş Kanununda belirlenen ve 2918sayılı Kanun'da tekrarlanan görevlerinden yani yol yapım,bakım, işletme, trafik güvenliğini sağlamaşeklinde yürütülen kamu hizmetlerinden kaynaklanan hukukisorumluluğunun idare hukuku ilke ve kurallarına görebelirlenmesi; uyuşmazlığın, özel hukuktaki araçişletenin hukuki sorumluluğundan değil, davalı idaretarafından görevlerinin tam ve eksiksiz yerine getirilmediği,dolayısıyla yürütülen hizmetlerin kusurluişletildiği, meydana gelen zararda hizmet kusuru bulunduğuiddiasından kaynaklanması karşısındauyuşmazlığın çözümünün idariyargının görevinde bulunduğu sonucunaulaşıldığından, uyuşmazlığınçözümünde adli yargıyı görevli kabul edençoğunluğun kararına katılmıyorum.
ÜYE
AhmetARSLAN