T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/615
KARAR NO : 2023/357
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: İhraç edilmek üzere inşa edilen canlı balık taşıma gemisinin, inşasında çalışan işçilerle ilgili olarak, davalı idare tarafından davacı şirkete 5510 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesi kapsamında verilen "sigorta primi işveren hissesi desteği"nin geri alınması nedeniyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :S.D.T.T.S. ve T. A.Ş.
Vekili : Av.D. C
Davalı : Sanayive Teknoloji Bakanlığı
Vekili :Av. Z. Ö
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı şirket vekili, davacının ihraçetmek üzere inşa ettiği canlı balık taşımagemisinin inşasında çalışan işçileriyleilgili olarak, sigorta primi işveren hissesi desteğindenyararlanabilmek amacıyla yatırım teşvik belgesialındığını, geminin inşasınıntamamlanmasını müteakip, ihracıyla ilgili işlemlerlebirlikte gerekli bildirimler için Sanayi ve TeknolojiBakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye GenelMüdürlüğüne müracaat ettiğini, ancakTeşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye GenelMüdürlüğünün 19/11/2019 tarih ve 24469702-401.04sayılı işlemiyle ihraç edilmek üzere inşaedilen geminin izin alınmadan satıldığıgerekçesiyle, yararlanılan sigorta primi işveren hissesi desteğininiadesi için yatırım teşvik belgesinin iptaledildiğini ileri sürerek, yararlanılan "sigorta primiişveren hissesi desteğinin" iadesi içinyatırım teşvik belgesini iptal eden Sanayi ve TeknolojiBakanlığı Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğünün19/11/2019 tarih ve 24469702-401.04 sayılı işleminin iptaliisteğiyle idari yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Ankara 17. İdare Mahkemesi 30/10/2020 tarih ve E.2020/123,K.2020/1723 sayılı kararı ile, "sigorta primiişveren hissesi desteği"nin bölgesel, büyükölçekli ve stratejik teşvik uygulamaları kapsamındayer alan ve ilgili hükümlerde belirtilen şartlarısağlayan yatırımlar için yatırım teşvikbelgelerinde öngörülen bir destek unsuru olduğu,davacının ihraç etmek üzere inşa ettiğicanlı balık taşıma gemisinde çalışanişçilerle ilgili olarak sigorta primi işveren hissesidesteğinden yararlanabilmek için yatırım teşvikbelgesi almış bulunduğu ve uyuşmazlık konusuyatırım teşvik belgesinin yalnızca 5510 sayılıSosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Ek 2.maddesi kapsamında "sigorta primi işveren hissesidesteği"ni içerdiği, başka bir destek unsurununanılan belge içeriğinde bulunmadığı,dolayısıyla anılan belgenin iptal edilmişolmasının davacı şirketin prim desteğindenyararlanamaması sonucunu doğuracağını, 5510sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinin kapsam ve uygulamasındankaynaklanan uyuşmazlığın görüm veçözümünde aynı Kanun'un 101. maddesi uyarıncaadli yargı mercilerinin (iş mahkemeleri) görevlibulunduğunu belirterek, davanın 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-a maddesi hükmüuyarınca görev yönünden reddine karar vermiş, bukarara karşı davacı vekilince istinaf istemindebulunulmuştur.
3. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi25/03/2021 tarih ve E.2021/109, K.2021/642 sayılı kararı ilebaşvurunun reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir.
4. Davacı vekili bu kez, Sosyal Güvenlik KurumuBaşkanlığı Altınova Sosyal Güvenlik Merkezinin03/01/2020 tarih ve E.155266 sayılı yazısıylamüvekkili şirketten iadesi istenilen sigorta primi işverenhissesi desteği ile iadesi istenen prim için hesaplanan gecikmezammı/faiziyle ilgili işlemin iptali istemiyle Sosyal GüvenlikKurumu ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına karşı adliyargı yerinde dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
5. Ankara 37. İş Mahkemesi 06/04/2022 tarih ve E.2022/41,K.2022/111 sayılı kararı ile, davacının davakonusu ettiği teşvikten yararlandırmama halinin SGK'nınyaptığı herhangi bir denetim, tespit sonucu ortayaçıkmadığını, teşvikinbaşlatılmasına neden olan davalı bakanlığıngeminin teslim tarihi, fatura tarihi üzerinden kendi yetkisinde olanyatırımların yapılması vesonuçlandırılmasına ilişkin birtakımdüzenlemelere uyulmadığı gerekçesi ile idareninyaptığı bir işlemden kaynaklandığını,bu işlemin yerindeliğinin hukuka uygunluğunun ortaya konmadanSGK'nın işleminin değerlendirilmesinin mümkünolmadığını, böyle bir kabulün davalıbakanlığın yaptığı işlemin yasal denetimdışında bırakılması anlamınageleceğini, bu nedenle teşviklerin geri alınmasıişleminde SGK'nın hiçbir dahili bulunmadığındandayanak işlemin davalı bakanlık tarafındanyapılmış olması ve bunun hukuka uygunluğunundenetlenmesi gerektiğinden bu noktada da adli yargı mahkemelerinindeğil idari yargı mahkemelerinin görevli olduğunubelirterek, mahkemelerince davaya bakma görev ve yetkisi idariyargıya ait olmakla HMK'nın 114/1-b, 115/2 maddeleri gereği davaşartı yokluğundan usulden reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6. 19/06/2012 tarih ve 28328 sayılı Resmi Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe giren 2012/3305sayılı Bakanlar Kurulu Kararı 5510 sayılı Kanun'un Ek2. maddesi uyarınca yürürlüğe konulmuştur.
"Amaç"başlıklı 1. maddesi şöyledir:
"BuKararın amacı; kalkınma planları ve yıllıkprogramlarda öngörülen hedefler doğrultusundatasarrufların katma değeri yüksek yatırımlarayönlendirilmesi, üretim ve istihdamınartırılmasına, uluslararası rekabet gücünüartıracak ve araştırma- geliştirme içeriğiyüksek bölgesel ve büyük ölçekliyatırımlar ile stratejik yatırımlarınözendirilmesine, uluslararası doğrudanyatırımların artırılmasına, bölgeselgelişmişlik farklılıklarınınazaltılmasına, kümelenme ve çevre korumaya yönelikyatırımlar ile araştırma ve geliştirme faaliyetlerinindesteklenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir."
7. "Teşvik Belgesi Düzenlenmesi" başlıklı7. maddesi şöyledir:
"(1)Yatırımlarınbu Karar kapsamındaki destek unsurlarından yararlanabilmesiiçin, makroekonomik programlar ve arz-talep dengesi dikkatealınarak yapılacak sektörel, malî ve teknikdeğerlendirmeler çerçevesinde projenin uygungörülmesi ve teşvik belgesi düzenlenmesi gerekir.
(2)Teşvikbelgesi düzenlenmesine ilişkin müracaat tarihinden öncegerçekleştirilmiş bulunan yatırım harcamalarıteşvik belgesi kapsamına alınmaz.
(3)Finansalkiralama yöntemiyle gerçekleştirilecek yatırımlariçin finansal kiralama şirketi adına ayrı bir teşvikbelgesi düzenlenmez."
8."Sigorta primi işveren hissesi desteği"başlıklı 12. maddesi şöyledir:
"(1)Büyükölçekli yatırımlar, stratejik yatırımlar vebölgesel teşvik uygulamaları kapsamında desteklenenyatırımlardan, tamamlama vizesi yapılmış teşvikbelgesinde kayıtlı istihdamı aşmamak kaydıyla;
a)Komple yeniyatırımlarda, teşvik belgesi kapsamındagerçekleşen yatırımla sağlanan,
b)Diğeryatırım cinslerinde, yatırımıntamamlanmasını müteakip, yatırıma başlamatarihinden önceki son altı aylık dönemde (mevsimselözellik taşıyan yatırımlarda bir önceki yılaait mevsimsel istihdam ortalamaları dikkate alınır) SosyalGüvenlik Kurumuna verilen aylık prim ve hizmet belgesinde bildirilenortalama işçi sayısına teşvik belgesikapsamında gerçekleşen yatırımla ilave edilen,
istihdamiçin ödenmesi gereken sigorta primi işveren hissesinin asgariücrete tekabül eden kısmı Bakanlıkbütçesinden karşılanır.
(2)Büyükölçekli yatırımlar ile bölgesel teşvikuygulamaları kapsamında desteklenen yatırımlarda sözkonusu destek aşağıda belirtilen sürelerde uygulanır.
(3)Stratejikyatırımlar için bu destek 6 ncı bölgede on yıl,diğer bölgelerde yedi yıl süreyle uygulanır.
(4)Yararlanılansigorta primi işveren hissesi desteğinin tutarı, bölgeselteşvik uygulamaları kapsamında desteklenen yatırımlarile büyük ölçekli yatırımlarda sabit yatırımtutarının aşağıda belirtilen oranlarınıgeçemez.
(5)Stratejikyatırımlarda sigorta primi işveren hissesi desteğininmiktarı, bölge ayrımı yapılmaksızın sabityatırım tutarının yüzde onbeşini geçemez.
(6)İşverenhissesine ait primlerin karşılanabilmesi için, işverenlerinçalıştırdıkları sigortalılarla ilgiliolarak 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve GenelSağlık Sigortası Kanunu uyarınca aylık prim ve hizmetbelgelerini yasal süresi içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumunavermesi ve sigortalıların tamamına ait sigorta primlerininsigortalı hissesine isabet eden tutar ile Bakanlıkçakarşılanmayan işveren hissesine ait tutarın yasalsüresi içerisinde ödenmiş olması şarttır.İşveren tarafından ödenmesi gereken primlerin geçödenmesi halinde, Bakanlıktan Sosyal Güvenlik Kurumunayapılacak ödemenin gecikmesinden kaynaklanan gecikme zammıişverenden tahsil edilir.
(7)Genelteşvik uygulamaları kapsamında desteklenen, tersanelerin gemiinşa yatırımlarında tamamlama vizesi şartıaranmaksızın belge konusu geminin yapımında istihdam edilenişçiler için ödenmesi gereken sigorta primiişveren hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmıBakanlıkça karşılanabilir. Bu destek, gemi inşasıdevam etse dahi yatırıma başlama tarihinden itibaren en fazla onsekiz ay süreyle uygulanır. Yat, yüzer tesis ve denizaraçları da bu kapsamda değerlendirilir.
(8)Budesteğin uygulanacağı teşvik belgesi kapsamındakiyatırıma ait tesiste, işverenin sosyal güvenlik işyerinumarası altında ilgili mevzuatta belirlenen alt işverenlertarafından istihdam edilen işçi sayısı da dikkatealınabilir.
(9)SosyalGüvenlik Kurumuna yapılacak aktarımlarla ilgili usul ve esaslarBakanlık tarafından belirlenir."
9. “Sigorta primi desteği”başlıklı 13. maddesi şöyledir:
"(1)Bu Kararuyarınca 6 ncı bölgede; büyük ölçekliyatırımlar, stratejik yatırımlar ve bölgeselteşvik uygulamaları kapsamında teşvik belgesine istinadengerçekleştirilecek yatırımla sağlanan ilave istihdamiçin, tamamlama vizesi yapılan teşvik belgesindekayıtlı istihdam sayısını aşmamak kaydıyla,işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenmesigereken sigorta primi işçi hissesinin asgari ücretetekabül eden kısmı, tamamlama vizesininyapılmasını müteakip on yıl süreyle işverenadına Bakanlık bütçesinden karşılanabilir.
(2)Bu destektenyararlanılabilmesi için, aylık prim ve hizmet belgelerininyasal süresi içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmesi veBakanlıkça karşılanmayan işçi hissesine aittutarın yasal süresi içerisinde ödenmiş olmasışarttır. Bu destekten yararlanan yatırımcı tarafındanödenmesi gereken primlerin geç ödenmesi halinde,Bakanlıktan Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemeningecikmesinden kaynaklanan gecikme zammı işverenden tahsil edilir.
(3)12 ncimaddenin sekizinci fıkrasında yer alan hüküm sigorta primidesteği için de uygulanabilir."
10. “Devir, Satış, İhraç veKiralama” başlıklı 22. maddesi şöyledir:
“(1)Yatırımtamamlama vizesi yapılmış teşvik belgesi kapsamındakimakine ve teçhizatın devir, satış, ihraç veyakiralanması, söz konusu yatırım mallarınınteminini müteakip beş yılı doldurmuş olmalarıhalinde serbesttir.
(2)Teşvikbelgesi kapsamındaki yatırımını tamamlamışancak tamamlama vizesi yapılmamış yatırımlarla ilgilimakine ve teçhizatın, teminini müteakip beş yıl geçtiktensonra satışının yapılmış olması veişletmenin asgari beş yıl süreyle faaliyette bulunmuşolması şartıyla, Bakanlıkça herhangi birmüeyyide uygulanmaksızın tamamlama vizesi yapılabilir.
(3)Tamamlamavizesi yapılıp yapılmadığınabakılmaksızın beş yılınıdoldurmamış makine ve teçhizatın yatırımınbütünlüğünün bozulmaması kaydıyla veyabütünü ile birlikte;
a)Teşvikbelgeli bir başka yatırım için devri,
b)Teşvikbelgesi olmayan bir başka yatırımcıyasatışı,
c)İhracı,
ç)Kiralanması,
Bakanlığıniznine tabidir.
(4)Tamamlamavizesi yapılmamış veya tamamlama vizesi yapılmışolmakla birlikte beş yılını doldurmamış makine veteçhizata satış izni verilebilmesi içinyatırımın bütünlüğünün bozulmamasışartı aranır. Bu tür durumlarda satış izniverilen makine ve teçhizata uygulanan destekler geri alınmaz.Ancak, yatırımcının teşvik belgesinin satışiznini müteakip diğer nedenlerle iptali hâlinde izin verilenmakine ve teçhizata uygulanan destekler de ilgili mevzuatçerçevesinde kısmen veya tamamen geri alınır.
(5)Beşyıllık süreyi doldurmamış makine ve teçhizatıntamamlama vizesinin yapılıp yapılmadığınabakılmaksızın izinsiz satılması veyasatılmasına sebebiyet verilmesi halinde konu hakkında enkısa sürede Bakanlığa bilgi verilir. Bu durumda,satışı yapılan makine ve teçhizat ile ilgili tahsiledilmeyen gümrük vergisi ve KDV ile varsa indirimli kurumlar vergisiveya gelir vergisi uygulanmak suretiyle yararlanılan destekler ilgilimevzuat çerçevesinde geri alınır. Satışdolayısıyla yatırım tutarında meydana gelen azalmanedeniyle kullanılabilecek azamî kredi tutarında azalmaoluşması durumunda fazladan kullanılan krediye tekabül edenfaiz desteği 11 inci madde çerçevesinde, tahsil edilmeyenKaynak Kullanımını Destekleme Fonu kesintisi ise ilgili mevzuatçerçevesinde geri alınır.
(6)Teşvikbelgesi kapsamında temin edilen makine ve teçhizatın,üretilecek mal veya hizmetlerin teşvik belgesi sahibiyatırımcı tarafından satın alınmasıkoşuluyla diğer bir yatırımcıya herhangi bir ücretalınmaksızın geçici olarak verilmesi veyakiralanması Bakanlığın iznine tabidir.
(7)Teşvikbelgesine konu yatırımlardan tamamlama vizesi ve belgedekayıtlı özel şartların vizesi yapılabilecekdurumda olanlar için, yatırımcıların cebrîicra takiplerine konu olması veya iflas masasına girmesi durumunda;yatırımcı, icra organı veya iflas organıtarafından icra ile satışın veya iflasınkesinleşme tarihinden önce talep edilmesi hâlinde,Bakanlıkça teşvik belgesinin tamamlama vizesiyapılabilir. Ancak, satışın kesinleşmesi hâlindekesinleşme tarihi itibarıyla varsa satış içingerekli süreleri doldurmamış olan makine ve teçhizatayönelik olarak yararlanılan destekler ilgili mevzuathükümleri çerçevesinde geri alınır.
(8)Yatırımcınınilgili kanun hükümlerine göre tasfiyeye girmesi hâlinde,ilgili tasfiye kurulunun veya organının talebi üzerine yedincifıkra hükümlerine göre işlem yapılabilir.”
11. “Müeyyide”başlıklı 28. maddesi şöyledir:
“(1)BuKarar ile uygulama mevzuatında belirlenen hükümlereaykırı davranan, teşvik belgesindeki kayıt vekoşulları yerine getirmeyen, teşvik belgesi ile diğerbelgelerde tahrifat yapan, sahte ve muhteviyatı itibarıylayanıltıcı belge düzenleyen veya kullanan, yanlışve yanıltıcı bilgi veren, diğer kurum, kuruluş veyafirmalara karşı yükümlülüklerin yerinegetirilmemesi nedeniyle icra veya iflas yoluyla yapılan işlemlerdedâhil belge kapsamındaki makine ve teçhizatıöngörülen sürelerden önce satan veyasatılmasına sebebiyet veren, teşvik belgesindeöngörülen sürede yatırımları tamamlamayan,belirlenen asgari yatırım tutarlarına uymayanyatırımcıların teşvik belgeleri bu maddenin ikincifıkra hükmü saklı kalmak kaydıyla iptal edilir.
(2)Yatırımcınınmükellefiyetlerini kısmen yerine getirmediği ancak, belgeiptalinin de gerekmediği durumlarda belge kapsamında sağlanandesteklerden bir kısmı müeyyide uygulanarak gerialınır.
(3)Teşvikbelgelerinin iptal edilmesi veya kısmi müeyyide uygulanmasıhalinde sağlanan destekler 6183 sayılı Kanun hükümleriçerçevesinde yatırımcıdan geri alınır.
(4)Yatırımcınınmükellefiyetlerini yerine getirmemesi hâlinde uygulanacak olanmüeyyidelerden finansal kiralamaya konu makine ve teçhizatatekabül eden bölümü, kısmen veya tamamen finansalkiralama şirketlerine de uygulanabilir.”
12. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun "Prim oranları ve Devletkatkısı" başlıklı 81. maddesişöyledir:
"Bu Kanungereğince alınacak sigorta prim oranlarıaşağıdaki şekildedir:
a)Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarıprim oranı, sigortalının prime esas kazancının %20’sidir. Bunun % 9’u sigortalı hissesi, % 11’iişveren hissesidir.
b)(Değişik: 17/4/2008-5754/48 md.) Bu Kanunda belirtilen fiilîhizmet süresi zammı uygulanan işlerde 4 üncü maddeninbirinci fıkrasının;
(…)
ı) (Ek:15/5/2008-5763/24 md.) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birincifıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılarıçalıştıran özel sektör işverenlerinin, bumaddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göremalullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarıprimlerinden, işveren hissesinin beş puanlık kısmınaisabet eden tutar Hazinece karşılanır. İşverenhissesine ait primlerin Hazinece karşılanabilmesi için,işverenlerin çalıştırdıklarısigortalılarla ilgili olarak bu Kanun uyarınca aylık prim vehizmet belgelerinin yasal süresi içerisinde Sosyal GüvenlikKurumuna vermeleri, sigortalıların tamamına ait sigortaprimlerinin sigortalı hissesine isabet eden tutarı ile Hazinecekarşılanmayan işveren hissesine ait tutarı yasalsüresinde ödemeleri, Sosyal Güvenlik Kurumuna prim, idari paracezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammıborcu bulunmaması şarttır.(…)"
13. Kanun'un "Prim belgeleri ve işyerikayıtları" başlıklı 86. maddesişöyledir:
"İşverenbir ay içinde 4 üncü ve 5 inci maddeye tâbiçalıştırdığı sigortalıların vesosyal güvenlik destek primine tâbi sigortalıların;
a) Ad vesoyadlarını, T.C. kimlik numaralarını,
b) 80 inci maddeyegöre hesaplanacak prime esas kazançlarını,
c) Prim ödemegün sayıları ile prim tutarlarını,
gösteren veörneği Kurum tarafından çıkarılacakyönetmelikle belirlenen asıl veya ek aylık prim ve hizmetbelgesini, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c)bendi kapsamındakiler için en geç Kurumca belirlenecekgünün sonuna kadar, diğer sigortalılar için ise aitolduğu ayı takip eden ayda Kurumca belirlenecek gününsonuna kadar Kuruma vermekle veya sigortalıçalıştırmadığı takdirde, bu husususigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihtenitibaren, onbeş gün içinde Kuruma bildirmekleyükümlüdür.
İşveren,işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgiliolduğu yılı takip eden yıl başından başlamaküzere on yıl süreyle, kamu idareleri otuz yıl süreyle,tasfiye ve iflâs idaresi memurları ise görevlerisüresince, saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilenmemurlarınca istenilmesi halinde onbeş gün içinde ibrazetmek zorundadır.
İşverenin,sigortalıyı, 4857 sayılı İş Kanununun 7 ncimaddesine göre başka bir işverene iş görme ediminiyerine getirmek üzere geçici olarak devretmesi halinde,sigortalıyı devir alan, geçici iş ilişkisisüresine ilişkin birinci fıkrada belirtilen belgelerin aynısüre içinde işverene ait işyerinden Kuruma verilmesinden,işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur.
Ay içindebazı işgünlerindeçalıştırılmadığı ve ücretödenmediği beyan edilen sigortalıların, otuz günden azçalıştıklarını ispatlayan belgelerinişverence ilgili aya ait aylık prim ve hizmet belgesine eklenmesişarttır. (Değişik ikinci cümle: 13/2/2011-6111/40 md.)Kurumca belirlenen işyerlerinde bu şart aranmaz.
Sigortalılarınotuz günden az çalıştığınıgösteren bilgi ve belgelerin aylık prim ve hizmet belgesininverilmesi gereken süre içinde Kuruma verilmemesi veya verilen bilgive belgelerin Kurumca geçerli sayılmaması halinde, otuzgünden az bildirilen sürelere ait aylık prim ve hizmet belgesiKurumca re’sen düzenlenir ve muhteviyatı primler, bu Kanunhükümlerine göre tahsil olunur.
Kurumun denetim vekontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılandenetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılantespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatıgereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerneticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalartarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerdençalıştığı anlaşılansigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gerekenbelgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesiveya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re’sen düzenlenirve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverenetebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilenprim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ayiçinde, ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibidurdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararıntebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili işmahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, primborcunun takip ve tahsilini durdurmaz. Mahkemenin Kurum lehine karar vermesihalinde, 88 inci ve 89 uncu maddelerin prim borcuna ilişkinhükümleri uygulanır.
(Ek fıkra:17/4/2008-5754/50 md.) Kurumun denetim ve kontrolle görevlimemurlarınca işyerinde fiilen yapılan tespitlerden ve kamuidarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğinceyapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden kayıt vebelgelere dayanmaksızın çalıştığıbelirlendiği halde, hizmetlerinin veya prime esaskazançlarının Kuruma bildirilmediği anlaşılanveya eksik bildirildiği tespit edilen sigortalıların geriyeyönelik hizmetlerinin veya prime esas kazançlarının, enfazla tespitin yapıldığı tarihten geriye yönelik biryıllık süreye ilişkin kısmı dikkatealınır.
Aylık prim vehizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen veyaçalıştıkları Kurumca tespit edilemeyensigortalılar, çalıştıklarını hizmetleriningeçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıliçerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacaklarıilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararındabelirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödemegün sayıları dikkate alınır.
Sigortalınınçalıştığı bir veya birden fazla işte, buKanunda yazılı şartları yerine getirmiş olmasınarağmen, kendisi için verilmesi gereken aylık prim ve hizmetbelgesinin işveren tarafından verilmediği veya verilenaylık prim ve hizmet belgesinde kazançların veya primödeme gün sayılarının eksik gösterildiğiKurumca tespit edilirse, hastalık ve analık sigortalarındangerekli ödemeler yapılır.
Bu maddedebelirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde,102 nci maddeye göre işlem yapılır.
Kamu idarelerindeişyerinin özelliği nedeniyle prim belgelerinin farklısürelerde verilme zamanını belirlemeye, Kurum yetkilidir. Bumaddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar ile belgeleriniçerik ve şekli, Kurum tarafından çıkarılacakyönetmelikle düzenlenir."
14. Kanun'un Ek 2. maddesi şöyledir:
"YatırımlardaDevlet yardımları hakkında kararlar çerçevesindedüzenlenen teşvik belgeleri kapsamındagerçekleştirilecek yatırımlarla istihdam edilensigortalılar için, 81 inci maddede sayılan ve 82 nci maddeuyarınca belirlenen prime esas kazanç alt sınırıüzerinden hesaplanan sigorta primlerinin; işveren hisselerinintamamına veya Bakanlar Kurulunca istatistiki bölge birimlerisınıflandırması, kişi başına düşenmilli gelir veya sosyoekonomik gelişmişlik düzeyleri dikkatealınmak suretiyle belirlenen illerde işveren hisseleri ile birliktesigortalı hisselerinin tamamına kadar olan kısmı EkonomiBakanlığı bütçesinden karşılanır.Bakanlar Kurulu ayrıca Ekonomi Bakanlığıncakarşılanacak tutarın uygulama süresini, karşılamaoranım ve kapsamını; yatırımın sektörü,büyüklüğü ve bulunduğu illere görefarklılaştırmaya yetkilidir.
Primlerin EkonomiBakanlığınca karşılanabilmesi içinişverenlerce, çalıştırdıklarısigortalılarla ilgili olarak bu Kanun uyarınca aylık prim vehizmet belgelerinin yasal süresi içerisinde Kuruma verilmesi veEkonomi Bakanlığınca karşılanmayan tutarın yasalsüresi içinde ödenmiş olması şarttır.
Bu maddehükümleri, 21/4/2005 tarihli ve 5335 sayılı Bazı Kanunve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğişiklikYapılmasına Dair Kanunun 30 uncu maddesinin ikinci fıkrasıkapsamına giren kurum ve kuruluşlara ait işyerleri ile sosyalgüvenlik destek primine tabi çalışanlar ve yurtdışında çalışan sigortalılar hakkındauygulanmaz.
EkonomiBakanlığınca karşılanan prim tutarlarıişverenler bakımından gelir ve kurumlar vergisimatrahının tespitinde gider veya maliyet unsuru olarak dikkatealınmaz. Bu Kanun gereğince yapılan kontrol ve denetimlerde,çalıştırdığı kişileri sigortalıolarak bildirmediği veya bildirilen sigortalının fiilençalışmadığının tespit edilmesi halindeişverenler bir yıl süreyle bu maddeyle sağlanan destekunsurlarından yararlanamaz. Bu madde kapsamındaki teşviktenyersiz olarak faydalanıldığının tespiti halindeişverenden yararlanılan teşvik tutarı gecikme zammı vegecikme cezası ile birlikte tahsil edilir. Ayrıca, işyerindesigortalının fiilen çalışmadığı haldebildirildiğinin tespit edilmesi halinde işveren hakkındaCumhuriyet başsavcılığına suç duyurusundabulunulur.
Bu maddeninuygulanmasına ilişkin usul ve esaslar EkonomiBakanlığı ile Çalışma ve Sosyal GüvenlikBakanlığı tarafından müştereken belirlenir."
15. Aynı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101. maddesişöyledir:
"Bu Kanundaaksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, adli yargı dosyasıaslı ile idari yargı karar örneğinin 15. madde uyarıncadavacının istemi üzerine son görevsizlik kararınıveren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği,Mahkememizce idari yargı dosyası aslının mahkemesindenistenerek usule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17. Raportör-Hakim Gülşen AKARPEHLİVAN’ın, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan; ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
18. Dava, İhraç edilmek üzere inşa edilencanlı balık taşıma gemisinin, inşasındaçalışan işçilerle ilgili olarak, davalı idaretarafından davacı şirkete 5510 sayılı Kanun'un Ek 2.maddesi kapsamında verilen "sigorta primi işveren hissesidesteği"nin geri alınması nedeniyleaçılmıştır.
19. Dosyanın incelenmesinden, davacı firmanın 02/04/2018tarihve 136479 sayılı müracaatına istinaden, firmatarafından Yalova ili, Altınova ilçesindegerçekleştirilmesi planlanan 3.500 Deat Weight Tonnage (DWT)kapasiteli canlı balık taşıma gemisi inşasıyatırımına yönelik olarak, Bakanlar Kurulunun 15/06/2012tarih ve 2012/3305 sayılı Yatırımlarda Devlet YardımlarıHakkında Kararı çerçevesinde "sigorta primiişveren hissesi desteği"ni haiz 10/04/2018 tarih ve 136479sayılı yatırım teşvik belgesi düzenlendiği,anılan yatırım teşvik belgesine konu gemi inşasıyatırımının tamamlanmasının akabindeS.D.T:T.S.T.A.Ş tarafından Bakanlık Teşvik Uygulama veYabancı Sermaye Genel Müdürlüğüne yapılan29/08/2019 tarih ve 507916 sayılı müracaat ile yatırımteşvik belgesinin tamamlama vizesi işleminingerçekleştirilmesinin talep edildiği, ardındandavacı firmanın 03/10/2019 tarih ve 600214 sayılımüracaatı ile, teşvik belgesine konu geminin ihraçedileceğinden bahisle ihraç işleminin tabi olduğutamamlama vizesi ile ihraç izni işlemlerinin hızlandırılabilmesiniteminen mezkur teşvik belgesinin tamamlama vizesi işleminin,müracaat ekinde sunulan Yeminli Mali Müşavirce düzenlenenYatırım Tamamlama Ekspertiz Raporu ilesonuçlandırılarak ihraç izni verilmesini talepettiğini, yatırım tamamlama vizesi müracaatınailişkin Bakanlıkça yapılan incelemede,S.D.T:T.S.T.A.Ş tarafından Bakanlıktan satış veihraç izni alınmaksızın, 136479 sayılıyatırım teşvik belgesi kapsamında inşa edilenCanlı Balık Taşıma Gemisinin 27/08/2019 tarihli fatura ilesatışının, 28/08/2019 tarihli GümrükÇıkış Beyannamesi ile ihraç işleminingerçekleştirildiğinin tespit edildiği; belgeye konu gemiinşa yatırımının 2012/3305 sayılı karar ilebelgede belirtilen şartların sağlanarakgerçekleştirilmesi esasına dayalı olarak düzenlenenve sadece sigorta primi işveren hissesi desteği içerenyatırım teşvik belgesi kapsamında inşa edilmişolan canlı balık taşıma gemisinin, bütünüile birlikte Bakanlıktan izin alınmaksızın satışve ihraç işlemlerinin gerçekleştirilmesi sebebiylesöz konusu yatırım teşvik belgesinin iptal edilmesi vebelge kapsamında yararlanılan desteklerin geri alınmasınailişkin ilgili kurumlara gerekli bildirimde bulunulduğuanlaşılmıştır.
20. Olayda, davacının ihraç etmek üzere inşaettiği canlı balık taşıma gemisindeçalışan işçilerle ilgili olarak 5510sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık SigortasıKanunu'nun EK 2. maddesi kapsamında sigorta primi işveren hissesidesteğinden yararlanabilmek için 10/04/2018 tarih ve 136479sayılı yatırım teşvik belgesini aldığı,sözü geçen belgenin yalnızca "sigorta primiişveren hissesi desteği"ni içerdiği, anılangeminin davalı Bakanlıktan izin alınmaksızınsatış ve ihraç işlemleriningerçekleştirilmiş olduğundan bahisle söz konusubelgenin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Teşvik Uygulama veYabancı Sermaye Genel Müdürlüğünün19/11/2019 tarih ve 24469702-401.04 sayılı işlemiyle verilendesteğin geri istenilmesi üzerine bakılan davanınaçıldığı açıktır.
21. Bakılan uyuşmazlıkta, "sigorta primiişveren hissesi desteği"nin bölgesel, büyükölçekli ve stratejik teşvik uygulamaları kapsamındayer alan ve ilgili hükümlerde belirtilen şartlarısağlayan yatırımlar için yatırım teşvikbelgelerinde öngörülen bir destek unsuru olduğu,davacının ihraç etmek üzere inşa ettiği canlıbalık taşıma gemisinde çalışanişçilerle ilgili olarak sigorta primi işveren hissesidesteğinden yararlanabilmek için yatırım teşvikbelgesi almış bulunduğu ve uyuşmazlık konusuyatırım teşvik belgesinin yalnızca 5510 sayılıSosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Ek 2.maddesi kapsamında "sigorta primi işveren hissesidesteği"ni içerdiği, başka bir destek unsurununanılan belge içeriğinde bulunmadığı,dolayısıyla anılan belgenin iptal edilmişolmasının davacı şirketin prim desteğindenyararlanamaması sonucunu doğuracağı dikkatealındığında 5510 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesininkapsam ve uygulamasından kaynaklanan uyuşmazlığıngörüm ve çözümünde aynı Kanun'un 101.maddesi uyarınca adli yargı mercilerinin görevli olduğusonucuna varılmıştır.
22. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Ankara 37. İş Mahkemesinin 06/04/2022 tarih veE.2022/41, K.2022/111 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Ankara 37. İş Mahkemesinin 06/04/2022 tarih ve E.2022/41,K.2022/111 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde, OY BİRLİĞİ ile KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN