T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/76
KARAR NO : 2023/395
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: 2247sayılı Kanun’un 17. maddesinde öngörülen yönteme uymayan BAŞVURUNUN, aynı Kanun’un 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : .... .... .... Sebze ve Meyve San. ve Tic. Ltd. Şti.
Vekili :Av. F. E
Davalı :Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı
Vekili :Av. A. G. M
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili tarafından, Antalya ili, MerkezToptancı Hal Kompleksi.... numarada faaliyet gösteren davacışirkete ait işyerinin kira sözleşmesinin feshine dairAntalya Büyükşehir Belediye Encümeninin 06/08/2020 tarih ve915 sayılı kararının iptali ile davacı şirket iledavalı belediye arasında yapılan 07/03/2016 tarihli kirasözleşmesinin 10. ve 14. maddelerinin hisse devrininkiracılık sıfatını değiştirdiğianlamına gelmeyeceği, devirgerçekleştiren başkacaişletmeler debulunduğu, yalnızca davacı şirketinsözleşme feshinin eşitlik ilkesine aykırı olduğu,devir ücretinin belediyece kabul edildiği, dava konusu işleminhukuka ve mevzuata aykırı olduğu ileri sürülerek,sözleşmenin bahsedilen maddelerinin iptali talebiyle idari yargıyerinde dava açılmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Antalya 5. İdare Mahkemesi 10/09/2020 tarih ve E.2020/712,2020/627 sayılı kararı ile, "...davacıtarafından, davalı idare ile imzalanan kira sözleşmesihükümlerine göre tek taraflı fesih işleminekarşı ve kira sözleşmesinin 10. ve 14. maddelerinin iptaliistemiyle dava açıldığı anlaşılmakta olup,bu haliyle uyuşmazlığın sözleşmehükümlerinin incelenmesi ve değerlendirilmesiyleçözümleneceği bu nedenle de, uyuşmazlığınözel hukuk sözleşmesinin uygulanmasındankaynaklandığı açık olduğundan,uyuşmazlığın çözümünde adliyargı mercilerinin görevli olduğu" gerekçesiyle,davanın görev yönünden reddine karar vermiş, kararakarşı taraflarca istinaf yoluna başvurulmuştur.
3. Konya Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi04/02/2021 tarih ve E.2020/2030, K.2021/186 sayılı kararı ile, "...kirasözleşmesine konu olan taşınmazın toptancıhallerinde tahsisli işyerlerinden olduğu ve 5957 sayılıKanunun Geçici 1. maddesi kapsamında mevcut tahsis sahiplerine 5957sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren hiçbir işleme gerek kalmaksızın on iki yılsüreyle kiralanmış sayılacağı düzenlemesikapsamında kiraya verildiği, 2886 sayılı Devlet İhaleKanunu hükümlerine göre kiralanmadığıanlaşılmaktadır.
Bu durumda, kamu gücüne sahip olan davalıidarenin mülklerinden olan taşınmazın 5957 sayılıKanuna göre kiraya verilmesine ilişkin yapılan kirasözleşmesinin idari sözleşme niteliğinde olduğu,bu idari sözleşmede yer alan düzenlemeler ile idarisözleşmenin feshine ilişkin uyuşmazlıklarıngörüm ve çözüm yerinin de idari yargı yeri olduğusonucuna varıldığından aksi yöndeki kararda hukukiisabet görülmemiştir." gerekçesiyle istinafbaşvurusunun kabulüne, idare mahkemesi kararınınkaldırılmasına, kaldırma kararı doğrultusundayeniden bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine,kesin olmak üzere karar vermiştir.
4. Antalya 5. İdare Mahkemesi 30/12/2021 tarih ve E.2021/376,K.2021/1412 sayılı kararı ile, dava konusu AntalyaBüyükşehir Belediye Encümeninin 06/08/2020 tarih ve 915sayılı kararının iptali istemi yönünden davanınreddine, dava konusu 07/03/2016 tarihli kira sözleşmesinin 10. ve 14.maddelerinin iptali istemi yönünden davanın süreaşımı nedeniyle reddine karar vermiş, karar davacıtarafından istinaf edilmiştir.
5. Konya Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi16/02/2023 tarih ve E.2022/704, K.2023/585 sayılı göndermekararı ile, idare mahkemesi dosyasının UyuşmazlıkMahkemesi Başkanlığı tarafından talep edilmesinedeniyle, dosya esas kaydının kapatılarak dosyanın Antalya5. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
6. Davacı vekili tarafından, bu kararınkesinleşmesi beklenmeksizin aynı istemle adli yargı yerinde davaaçılmıştır.
B. Adli Yargıda
7. Davalı vekili cevap dilekçesinde, davanıngörev yada derdestlik yönünden reddedilmesi gerektiğindenbahisle itirazda bulunmuştur.
8. Antalya 7. Sulh Hukuk Mahkemesi 21/04/2021 tarih ve E.2020/953sayılı ara kararı ile, Antalya BüyükşehirBelediye Encümeninin 06/08/2020 tarih ve 915 sayılıkararının iptaline ilişkin talebinin iş bu dosyadan tefrikiile ayrı bir esasa kaydına karar vermiş, dava dosyasıMahkemenin 2020/974 esasına kaydedilmiştir.
9. Antalya 7. Sulh Hukuk Mahkemesi 28/05/2021 tarih ve E.2020/953,K.2021/656 sayılı kararı ile,"...taşınmazın 5957 sayılı Kanuna görekiraya verilmesine ilişkin yapılan kira sözleşmesinin idarisözleşme niteliğinde olduğu, bu idari sözleşmedeyer alan düzenlemeler ile idari sözleşmenin feshine ilişkinuyuşmazlıkların görüm ve çözümyerinin de idari yargı yeri olduğu sonucuna varılarakkararın kaldırılmasına kesin olmak üzere kararverildiği anlaşıldığından verilen kesinnitelikteki karar doğrultusunda dava konusuuyuşmazlığın çözüm yerinin 2577sayılı İYUK 2. maddesi uyarınca idare mahkemeleri ve idariyargı yeri olduğu" gerekçesiyle, davanın usuldenreddine karar vermiş, karara karşı davacı tarafındanistinaf yoluna başvurulmuştur.
10. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi 24/12/2021tarih ve E.2021/2547, K.2021/1920 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevli olduğu gerekçesiyle, davacıvekilinin istinaf talebinin kabulü ile ilk derece mahkemekararının kaldırılmasına, kaldırma kararıdoğrultusunda yeniden bir karar verilmek üzere dosyanınmahkemesine gönderilmesine, kesin olmak üzere karar vermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Dava 5957Sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep DerinliğiBulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi HakkındaKanunun kapsamında imzalanan kira sözleşmesinin 10. ve 14.maddeleri ile Encümenin bu maddelere istinaden aldığısözleşmenin feshine ilişkin kararın iptali istemineilişkindir. Mahkemece öncelikle encümen kararınıniptaline yönelik istem tefrik edilerek yargı yolu yönündengörevsizlik kararı verilmiş, yargılamanındevamında sözleşmenin maddelerinin iptaline yönelik eldekidavada da yargı yolunun caiz olmadığı gerekçesi ileusulden red kararı verilmiştir. Davacı tarafça bu kararakarşı istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.
Uyuşmazlık eldeki davadaadli yargı mercilerinin görevli olup olmadığınoktasında toplanmaktadır.
Yargıtay 6.Hukuk Dairesinin10/12/2015 tarih ve 2015/7378 Esas, 2015/10940 Karar sayılıilamında da değinildiği üzere "2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanu'nunun 2/1 maddesinde; İdariişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılan davaların idari dava olduğu tarifedilmiştir."
Somut olayda davacı vekili davadilekçesinin sonuç kısmının 2.bendinde davalıbelediye encümeninin 06/08/2020 tarih ve 915 sayılıkararının iptaline karar verilmesini talep etmiş olupaçıklanan yasal düzenleme gereğince idari işleminiptali için açılan davada görevli yargı yeri idariyargı olduğundan mahkemece dava bu kısım yönündentefrik edilerek yargı yolu nedeniyle davanın usulden reddine kararverildiği görülmüştür.
Bu durumda eldeki davanındayanak kira sözleşmesinin 10 ve 14.maddelerinin iptali istemineyönelik olduğu anlaşılmaktadır. Olayları anlatmaktaraflara anlatılan uyuşmazlığın hukuki vasfınıbelirleme mahkemeye aittir. Davacının eldeki dosyada talebininsözleşmenin 10 ve 14. maddesinden kaynaklanan muarazanıngiderilmesine yönelik olduğu anlaşılmaktadır.
Yine Yargıtay 6. HukukDairesinin 10/03/2014 tarih ve 2014/2508 Esas, 2014/2765 Karar sayılıilamında temas edildiği üzere '01.01.2012 tarihindeyürürlüğe giren 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ileYeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer MallarınTicaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un geçici 1. madde 4.fıkrasında toptancı hallerinde tahsisli iş yerleri, mevcuttahsis sahiplerine Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren hiçbir işleme gerek kalmaksızın oniki yılsüreyle kiralanmış sayılır, onbirinci maddesinde iseBelediye toptancı hallerindeki işyerleri, kiralama veyasatış yoluyla işletilir, düzenlemesine yer verilerektoptancı hallerinde tahsisli işyerlerinin tahsis sahiplerine Yasagereği oniki yıl süreyle kiralanmışsayılacağı ve kiralama işlemlerinin Belediyeceyapılacağı belirtilerek Yasanın uygulanmasındandoğan uyuşmazlıklar idari yargı alanındançıkartılıp, özel hukuk alanınataşınmıştır.''
İzah olunan gerekçelerkarşısında eldeki uyuşmazlığınçözümünde Adli Yargının görevliolduğu açık olduğundan davacı vekilinin istinaftalebinin kabulüne"
11. Antalya 7. Sulh Hukuk Mahkemesi 29/06/2022 tarih ve E.2022/137sayılı kararı ile, yargı yoluuyuşmazlığının çözümlenmesiiçin dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesinekarar verilmiş, sehven Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınagönderilen dosya Başsavcılığın 20/12/2022 tarihliyazısı ile gereği için Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
12. Uyuşmazlık Mahkemesinin görev ve yetkileri, 2709sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 158.maddesi ile 2247 sayılı Uyuşmazlık MahkemesininKuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun’un 1. maddesindeaçıkça gösterilmiş, Mahkeme adli ve idariyargı mercileri arasındaki görev ve hükümuyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkilikılınmıştır.
13. 2247 sayılı Kanun’un "Olumlu görevuyuşmazlığı ve uygulanacak usul"başlıklı 17. maddesi şöyledir:
“Olumlugörev uyuşmazlığı; adli ve idari yargıyabağlı ayrı iki yargı merciine açılan vetarafları, konusu ve sebebi aynı olan davalarda bu yargımercilerinin her ikisinin kendilerini görevli sayan kararlar vermişolmaları … durumunda meydana gelir.
(Değişikikinci fıkra: 23/7/2008-5791/7 md.) Olumlu görevuyuşmazlığının giderilmesini isteyen taraflardanbirinin taraf ... sayısından iki fazla düzenleyeceğidilekçe ile başvurduğu yargı mercii;
a)Dilekçelerden birini ve varsa eklerini yazı ile diğeryargı merciine derhal iletir ve dava dosyasının kendisinegönderilmesini ister.
b) Diğerdilekçeler ve varsa eklerini, yedi gün içindecevabını bildirmesi için karşı tarafa ve ilgilimakamlara tebliğ eder. Tebligat yapılan taraf veya ilgili makam,süresi içinde bu yargı merciine cevabınıbildirmezse, cevap vermekten vazgeçmiş sayılır.
c)Dilekçeyi, alınan cevapları ve varsa ekleri ile davadosyalarını, Uyuşmazlık Mahkemesine gönderir vegörevli yargı merciinin belirlenmesini ister.
(Üçüncüfıkra Mülga: 21/1/1982 - 2592/9 md.)
(Ek fıkra:23/7/2008-5791/7 md.) Bu takdirde her iki yargı mercii de, 18 inci maddedeöngörüldüğü şekilde davanıngörülmesini geri bırakır”
14. Kanun'un 18. maddesi şöyledir:
"...UyuşmazlıkMahkemesine başvurulduğu resmi yazı ile kendisine bildirilenyargı mercii, görev konusunda Uyuşmazlık Mahkemesince birkarar verilinceye kadar davanın görülmesini geribırakır. Bu takdirde zamanaşımı süreleriyleöbür kanuni veya hakim tarafından verilen süreler,işin yeniden incelenmesine başlanacağı güne kadardurur.
Şu kadar ki,Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulduğunu bildirenyazının alındığı günden başlamaküzere altı ay içinde bu Mahkemenin kararı gelmezseyargı mercii davayı görmeye devam eder. Ancak, esashakkında son kararı vermeden Uyuşmazlık Mahkemesininkararı gelirse yargı mercii bu karara uymak zorundadır.
Uyuşmazlıkçıkarılacağı bildirilerek yargı merciindendavaya bakmanın ertelenmesi istenemez.
(Ek fıkra:23/7/2008 – 5791/8 md.) 12, 13 ve 17 nci maddelerde yazılısürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanınarastlarsa bu süreler, çalışmaya ara vermenin sonaerdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi günuzamış sayılır."
15. Kanun'un 27. maddesinde ise, Uyuşmazlık Mahkemesinin,uyuşmazlık çıkarmaya veya görevuyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil vesüre açısından inceleyeceği, yöntemine uymayanveya süresi içinde ileri sürülmemiş istemleri isereddedeceği düzenlenmiştir.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
A. İlk İnceleme
16. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; Raportör-Hâkim ArzuÇETİNDERE ŞAŞI'nın, 2247 sayılıKanun’da öngörülen koşulları taşımayanbaşvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve dosyadaki belgelerokunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen YargıtayCumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ınbaşvurunun reddi gerektiği yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
17. Dosyanın incelenmesinden, ..... .... .... Sebze Meyve San. veTic. Ltd. Şti.'nin M.K tarafından 22/01/2016 tarihinde 100/100 hisseile kurulduğu, Antalya Toptancı Halinde bulunan 126 noluişyerinin (komisyoncu yazıhanesi) kiracılıkhaklarının davacı şirketin devir almasınınencümen kararı ile uygun bulunması üzerine taraflararasında 07/03/2016 tarihli kira sözleşmesininimzalandığı, daha sonra dava dışı M.K veİ.B'ın ...... .... .... Sebze Meyve San. ve Tic. Ltd. Şti. adınamüşterek imzaladığı 26/06/2020 tarihli dilekçeile, şirketin %100 hissesinin M.K'den devralındığındanaynı unvanla ticari faaliyete devam etmek istediğinin talepedilmesi üzerine, davalı idarece devir talebi ve ekindeki belgelerinincelendiği, inceleme neticesinde adıgeçenler tarafındanişyerinin devri için 26/06/2020 tarihinde müracaat edilmesinerağmen, 04/04/2019 tarih ve 9802 sayılı Türkiye TicaretSicil Gazetesinde şirketin 100/100 hisse payının M.Ktarafından İbrahim Baştaş'a devredildiğinin tespitedildiği, bunun üzerine, Antalya Büyükşehir BelediyesiEncümeninin 06/08/2020 tarih ve 915 sayılı kararı ile kirasözleşmesinin feshine karar verildiği; davacıtarafından kira sözleşmesinin iptaline ilişkin encümenkararının iptali ile, kira sözleşmesinin 10. ve 14.maddelerinin iptali istemiyle idari yargı yerinde davaaçıldığı, Antalya 5. İdare Mahkemesinin30/12/2021 tarih ve E.2021/376, K.2021/1412 sayılı kararı ile,dava konusu Antalya Büyükşehir Belediye Encümeninin06/08/2020 tarih ve 915 sayılı kararının iptali istemiyönünden davanın reddine, dava konusu 07/03/2016 tarihlikira sözleşmesinin 10. ve 14. maddelerinin iptali istemiyönünden davanın süre aşımı nedeniylereddine karar verildiği, kararın davacı tarafından istinafedilmesi üzerine, Konya Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari DavaDairesinin 16/02/2023 tarih ve E.2022/704, K.2023/585 sayılıgönderme kararı ile, idare mahkemesi dosyasınınUyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığı tarafındantalep edilmesi nedeniyle, dosya esas kaydının kapatılarakdosyanın Antalya 5. İdare Mahkemesine gönderilmesine kararverildiği; diğer taraftan davacı vekili tarafından, idaremahkemesi kararının kesinleşmesi beklenmeksizin aynıistemle adli yargı yerinde de dava açıldığı,Antalya 7. Sulh Hukuk Mahkemesince belediye encümen kararınıniptali talebinin tefrik edilerek ayrı bir esasa kaydedildiği, kirasözleşmesinin 10. ve 14. maddelerinin iptali istemibakımından yargılamaya devam edildiği; bilahare davacıvekilinin 2247 sayılı Kanun'un 17/2. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için başvuruyapması üzerine, Sulh Hukuk Mahkemesince, yargılamanın geribırakılarak olumlu görev uyuşmazlığınıngiderilmesi için dosyaların Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği anlaşılmıştır.
18. Antalya 7. Sulh Hukuk Mahkemesince yapılan başvurunun2247 sayılı Kanun’un 17. maddesi uyarıncaUyuşmazlık Mahkemesince değerlendirilebilmesi için, adlive idariyargı merciinde açılan ve tarafları, konusu,sebebi aynı olan davalarda bu yargı mercilerinin her ikisininkendilerini görevli sayan kararlar vermiş olmaları ya dagörev itirazının zımnen reddedilerek işin esasıile ilgili usuli işlemlere geçilmesi, olumlu görevuyuşmazlığının giderilmesini isteyen taraflardan birininbaşvurusu üzerine yargı merciinin görevli yargıyerinin belirlenmesi için dava dosyalarınıUyuşmazlık Mahkemesine göndermesi ve her iki yargımerciince de, 18. maddede öngörüldüğüşekilde davanın görülmesini geri bırakması,başka bir deyişle davanın esası hakkında kararvermemiş olmaları gerekmektedir.
19. Oysa olayda, adli yargı yerince davacı hakkındaaynı konuya ilişkin olarak idari yargı yerinde verilmiş vekesinleşmemiş bir görevsizlik kararı bulunmasınarağmen yargılama yapıldığı; idare mahkemesiningörevsizlik kararının bölge idare mahkemesincekaldırılması üzerine de idare mahkemesince davanınesastan görülerek süre aşımı nedeniyle reddinekarar verildiği anlaşıldığından, artıkortada 2247 sayılı Kanun’un 17. maddesinde öngörüldüğübiçimde oluşmuş bir olumlu görevuyuşmazlığından bahsetmek mümkün değildir,kaldı ki olayda Kanun'un 10., 14. ve 19. maddesinde arananşartların da bulunmadığı açıktır.
20. Buna göre, Antalya 7. Sulh Hukuk Mahkemesince davanınçözümünün adli yargı yerine ait olduğugerekçesiyle 2247 sayılı Kanun’un 17. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirtilmesi içinyaptığı başvurunun, davacı tarafından aynıtalebe ilişkin idari yargı yerinde açılmış olandavanın süre aşımı nedeniyle reddedildiği ve istinaftalebi hakkında da bölge idare mahkemesince henüz kararverilmediği anlaşıldığından, 2247sayılı Kanun’un 17. maddesinde belirtilen koşullarınoluşmadığı sonucuna varılmıştır.
21. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Antalya 7. Sulh Hukuk Mahkemesinin, 2247 sayılıKanun’un 17. maddesinde öngörülen koşullarıtaşımayan başvurusunun, aynı Kanun'un 27. maddesiuyarınca reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
2247 sayılı Kanun’un 17. maddesindeöngörülen koşulları taşımayan Antalya 7.Sulh Hukuk Mahkemesinin 29/06/2022 tarih ve E.2022/137 sayılıBAŞVURUSUNUN, aynı Kanun'un 27. maddesi uyarıncaREDDİNE,
15/05/2023 tarihinde,OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN