T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/264
KARAR NO : 2023/411
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile özel hukuk tüzel kişisi şirket arasında imzalanan Protokol kapsamında yapılan ihale ile sözleşmenin iptali istemine ilişkin uyuşmazlığın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : ....Mahallesi Koruma veYaşatma Derneği
Davalı : Çevre, Şehircilik veİklim Değişikliği Bakanlığı
Vekili : Av. A. K.
(İdari Yargıda Hasım Düzeltme ile
Davalı) : ...... YatırımOrtaklığı A.Ş.
Vekilleri : Av. S. B.A, Av. U. O. Z
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı dernek vekili, Çevre, Şehircilik veİklim Değişikliği Bakanlığı tarafından2017/10562 Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak E.K.G.Y.O.A.Şaracılığıyla gerçekleştirilen Ankara ili,Çankaya ilçesi,......Mahallesi Konut ve Ticaretİnşaatları ile Altyapı ve Çevre Düzenlemeİnşaatı işlerine ilişkin idari işlemler ile bukapsamda yapılan ihale ve imzalanan sözleşmenin iptali istemiyledavalılardan Bakanlığa karşı idari yargı yerindedava açmıştır. İdari yargı yeri, hasımdüzeltme ara kararı ile davalı Bakanlığıhasım mevkiinden çıkararak davalı şirketi hasımmevkiine almıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Ankara 8. İdare Mahkemesi 18/12/2020 tarih ve E.2020/2020,K.2020/2138 sayılı kararı ile; "özel hukukhükümlerine tabi bir şirketin yine özel hukukhükümlerine istinaden yaptığı taşınmazyapım ve satış işi ihalesinin ve ihaleyeçıkış kararınıniptali istemiyleaçılan bu davanın görüm veçözümünde adli yargı mahkemelerinin görevliolduğu" gerekçesiyle, davanın görevyönünden reddine karar vermiş, bu karar davacıtarafça temyiz edilmiş ve DanıştayOnüçüncü Dairenin 03/03/2021 tarih ve E.2021/313,K.2021/806 sayılı kararı ile temyiz isteminin reddine vekararın onanmasına kesin olarak karar verilmiştir.
3. Davacı, bu kez aynı istemle Bakanlığakarşı adli yargı yerinde dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Ankara 28. Asliye Hukuk Mahkemesi 01/12/2021 tarih ve E.2021/178,K.2021/437 sayılı kararı ile, "davacınıntaleplerinin idarenin işlemine dayandığı ve idarimakamların kamu hukuku kuralları içindegerçekleştirdikleri işlemlere karşı idari yargıyerinde dava açılabileceği" gerekçesiyle davaşartı yokluğundan davanın usulden reddine kararvermiş, bu karar istinaf edilmeksizin 16/03/2022 tarihindekesinleşmiştir.
5. Davacı vekili, ortaya çıkan olumsuz görevuyuşmazlığının giderilmesi istemiyle songörevsizlik kararını veren adli yargı yerine başvurudabulunmuş ve Ankara 28. Asliye Hukuk Mahkemesinin 05/04/2022 tarih veE.2021/178 sayılı üst yazısı ile adli ve idariyargı yerlerine ait dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınagönderilmiştir.
6. Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca,2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 16.maddesine göreDanıştay Başsavcılığı ile YargıtayCumhuriyet Başsavcılığının yazılıdüşünceleri istenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCELERİ
A. Yargıtay Cumhuriyet BaşsavcılığınınYazılı Düşüncesi
7. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yazılıdüşüncesinde, özetle; "aynı davalıhakkında verilmiş karşılıklı görevsizlikkararları bulunmadığından, 2247 sayılı Kanun'un14. maddesinde öngörülen "adli ve idari yargımercilerinin tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davada kendilerinigörevsiz görmeleri" koşulunungerçekleşmediği sonucuna varılarak, davacıtarafından yapılan başvurunun aynı Kanun'un 27.maddesiuyarınca reddine karar verilmesi gerektiğini" ifadeetmiştir.
B. Danıştay BaşsavcılığınınYazılı Düşüncesi
8. Danıştay Başsavcısı yazılıdüşüncesinde, davanın görüm veçözümünün adli yargı yerine ait olduğuyönünde görüş bildirmiştir. Yazılıdüşüncenin ilgili kısımları şuşekildedir:
"...Davakonusu ihale işlemi ve sonrasında imzalanan sözleşmenin %51hissesi halka açık, özel hukuk tüzelkişisi olanE.K.G.Y.O.A.Ş tarafından tesis edildiği, bu şirketinözel hukuk hükümlerine tabi bir şirket olduğu, davakonusu ihalenin de 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, 4734sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamuİhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine göredeğil, özel hukuk hükümlerine tabi olan davalınınYönetim Kurulunca kabul edilen Gayrımenkul Satış, KirayaVerme ve Arsa Satışı Karşılığı GelirPaylaşımı İhale Yönetmeliği hükümlerineistinaden gerçekleştirildiği, özel hukukhükümlerine tabi bir şirketin özel hukukhükümlerine istinaden yaptığı taşınmazyapım ve satış işi ihalesinin ve ihaleye çıkmakararının ve sonrasında imzalanan sözleşmenin iptaliistemiyle açılan davanın görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu sonucuna ulaşılmıştır..."
IV. İLGİLİ HUKUK
9. 2863 sayılı Kültür ve TabiatVarlıklarını Koruma Kanunu'nun "Korunması gereklitaşınmaz kültür ve tabiat varlıkları"başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"Korunması gereklitaşınmaz kültür ve tabiat varlıklarışunlardır:
a) Korunmasıgerekli tabiat varlıkları ile 19 uncu yüzyıl sonuna kadaryapılmış taşınmazlar,
b) Belirlenentarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleribakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarındagerek görülen taşınmazlar,
c) Sit alanı içindebulunan taşınmaz kültür varlıkları,
d) Millitarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil sözkonusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetininkuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar vetesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafındankullanılmış evler."
10. Bu Kanun'un "Korunma alanı ile ilgili karar almayetkisi" başlıklı 8. maddesi şöyledir:
"Yedincimaddeye göre tescil edilen korunması gerekli kültür vetabiat varlıklarının korunma alanlarının tesbiti ve bualanlar içinde inşaat ve tesisat yapılıpyapılamayacağı konusunda karar alma yetkisi KorumaKurullarına aittir. (Ek cümle: 8/10/2013-6498/2 md.) Korunmaalanlarına dair koruma bölge kurulu kararları, 7201sayılı Kanun uyarınca maliklere tebliğ edilir. KorumaKurullarının kararına 61 inci maddenin ikincifıkrasına göre itiraz edilebilir.
Malikleri idarecetespit edilemeyen kültür ve tabiat varlıklarınınkorunma alanlarının tesciline ilişkin kararlar, ResmîGazete’de ilan yoluyla duyurulur ve Bakanlığın internetsayfasında bir ay süreyle yayımlanır.
Korunmaalanlarının tespitinde, korunması gerekli kültür vetabiat varlıklarının korunması,görünümlerinin ve çevreleri ile uyumlarınınmuhafazası için yeteri kadar korunma alanına sahipolmaları dikkate alınır. Bu hususlarla ilgili esaslar.Kültür ve Turizm Bakanlığınca hazırlanacakyönetmelikte belirtilir."
11. 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz MallarınDeğerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi KanunundaDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un "Amaç"başlıklı 1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanununamacı; Hazineye ait taşınmazların daha kısasürede ekonomiye kazandırılmasıdır. Bu Kanundageçen Bakanlık deyimi Maliye Bakanlığını ifadeeder.
Cumhurbaşkanı kararıile tahsisin kaldırılması ve satış
12. Bu Kanun'un "Cumhurbaşkanı kararı iletahsisin kaldırılması ve satış"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
Hazineye aittaşınmazlardan, tahsisli olanların ekonomiyekazandırılması amacıyla tahsislerininkaldırılmasına, Cumhurbaşkanınca da karar verilebilir.Bu taşınmazların satışı öncelikleyapılır.
MülkiyetiHazineye veya kamu idarelerine ait olan taşınmazlardan bir kamuidaresine tahsisli olan ancak başka bir kamu idaresince kamu hizmetlerininyerine getirilmesi için ihtiyaç duyulan taşınmazlardanfiilen kamu hizmetlerinde kullanılanlar dâhil olmak üzere,hangi kamu idaresinin taşınmaza daha çok ihtiyacınınolduğunun belirlenmesi ve bunların tahsislerininkaldırılarak ihtiyacı olan kamu idaresine tahsisi konusundaki idariuyuşmazlıklarda nihai karar vermeye, Cumhurbaşkanıyetkilidir.
Mahalli idarelerhariç olmak üzere genel yönetim kapsamındaki kamuidarelerinin, döner sermayelerin, fonların, kamu kurumuniteliğindeki meslek kuruluşları hariç özel kanunlaveya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuşdiğer kamu idarelerinin, kamu iktisadi teşebbüsleri vebunların bağlı ortaklıkları ile müesseselerininve sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait diğerortaklıklar ve şirketlerin mülkiyetinde ve tasarrufunda bulunantatil köyü, termal tesis, eğitim ve dinlenme kampları,eğitim, dinlenme ve spor tesisleri, misafirhane ve diğer sosyaltesislerin ekonomiye kazandırılması amacıyla, bu tesislerinmaliklerinin kendilerince, Bakanlıkça, Özelleştirmeİdaresi Başkanlığınca veya Toplu Konut İdaresiBaşkanlığınca; değerlendirme işlemini yapacakidarenin mevzuatına göre ve bu mevzuatta belirtilen usulleregöre satılmak, kat/arsa karşılığı inşaatyaptırılmak, üzerlerinde sınırlı ayni hak tesisedilmek suretiyle veya diğer yöntemlerle değerlendirilmesine,değerlendirmenin hangi idare tarafından ve hangi yöntemleyapılacağına, Cumhurbaşkanınca karar verilebilir.
Üçüncüfıkra kapsamındaki taşınmazlarındeğerlendirilmesinden elde edilen gelirler, genel bütçeliidarelerde ilgili idarenin merkez muhasebe birimi hesaplarınaaktarılır ve özel gelir kaydedilir. Özel gelir kaydedilenbu tutar karşılığında idare bütçesinemünhasıran yatırım ihtiyaçlarınıkarşılamak amacıyla ödenek kaydetmeye Maliye Bakanıyetkilidir. Özel bütçeli idarelerde bu gelirler muhasebebirimi hesaplarına aktarılır ve bütçelerine gelirolarak kaydedilir. İdareler bu gelirleri münhasıranyatırım ihtiyaçlarını karşılamakamacıyla ilgili mevzuat hükümleri çerçevesindeödenek eklemek suretiyle kullanır. Diğerlerinde ise, elde edilengelirler kendi mevzuatına göre muhasebe birimi hesaplarınaaktarılarak bütçelerine gelir olarak kaydedilir ve ilgilimevzuatına göre münhasıran yatırımihtiyaçlarını karşılamak amacıylakullanılır. Değerlendirme işlemleri, maliki idarelerdışında diğer idarelerce yapılan taşınmazlariçin yapılan masraflar aktarılacak gelirlerdendüşülür.
Bu maddeninuygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye,uygulamayı yönlendirmeye ve izlemeye, uygulamada ortayaçıkacak tereddütleri gidermeye Bakanlık yetkilidir."
13. Aynı Kanun'un "Kamu kurum vekuruluşlarının yükümlülükleri ve diğerhükümler" başlıklı 7. maddesişöyledir:
"Hazineye aittaşınmazların değerlendirilmesi ile ilgili işlemlerdeBakanlık tarafından istenilen bilgi ve belgeler, kamu kurum vekuruluşlarınca öncelikle gönderilir ve görüşyazıları en geç iki ay içindecevaplandırılır. Bu süre içinde cevapverilmediği takdirde olumlu görüş verilmişsayılır. İfraz, tevhit, tescil ve tespit işlemleri(…)(20) herhangi bir ücret, bedel ve gider karşılığıtalep edilmeksizin ilgili kuruluşlarca talebi izleyen iki ay içindeyerine getirilir.
Bu Kanununuygulamasına ilişkin esas ve usuller ile 3 üncü madde, 4üncü maddenin (d) bendi ve 5 inci maddenin altıncıfıkrasında yer alan hükümlerin uygulanmayacağıyerleri belirlemeye, Cumhurbaşkanınca belirlenecek Hazineye aittaşınmaz malların gayrimenkul satış vaadi ve arsapayı karşılığında hasılatpaylaşımı esasına göre inşaatsözleşmesi yapılmak suretiyle gayrimenkul yatırımortaklıkları veya diğer gerçek veya tüzelkişiler ile birlikte değerlendirilmesine ilişkin esas veusulleri tespit etmeye Bakanlık yetkilidir.
Bu Kanundahüküm bulunmayan hallerde 2886 sayılı Devlet İhaleKanunu hükümleri uygulanır.
Hazineye aittaşınmaz malların satış ve devir işlemleri ve buişlemler sırasında düzenlenen belgeler vergi, resim veharçtan müstesnadır. Satışı yapılantaşınmaz mallar, satış tarihini takip eden yıldanitibaren beş yıl süre ile emlak vergisine tâbi tutulmaz.
İhalekomisyonları, gerektiğinde basın ve yayın organlarınınsatış işlemlerini izlemesi de dahil olmak üzere, ihaleninrekabet ve açıklık ilkelerine uygun şekildeyapılmasını sağlayan her türlü tedbiri alır.Onaylanan ihale kararları, kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla birinternet haber sitesi aracılığı ile ayrıcayayınlanır.
Hazineye aittaşınmazların satışında, kiraya verilmesinde veyasınırlı aynî hak tesisinde; 4.1.2002 tarihli ve 4734sayılı Kanuna tâbi olmaksızın, 28.7.1981 tarihli ve2499 sayılı Kanuna tâbi ekspertiz şirketlerine,rayiç bedel tespit ettirilebilir; bu durumda, ekspertiz şirketleriile Maliye Bakanlığı merkez denetim elemanları ve MaliyeUzmanlarınca tespit edilen rayiç bedel, tahmin edilen bedel olarakdikkate alınır. Ayrıca, ilan, reklam veya pazarlama gibikonularda hizmet satın alınabilir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
14. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'nın katılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari ve adli yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarakdavacının istemi üzerine son görevsizlik kararınıveren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği veusule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
15. Raportör-Hâkim Murat UÇUR'un davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin yasalkoşulları taşımayan başvurunun reddi gerektiği veDanıştay Savcısı Yakup BAL’ınuyuşmazlığın Hazine ve Maliye Bakanlığıtarafından ihale sonucuna muvafakat verilmesine ilişkinkısmın görüm ve çözümünün idariyargı yerine, ihalenin onaylanmasına ilişkinkısmının adli yargı yerine ait olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
16. Dava, Ankara ili, davalı Çevre, Şehircilik veİklim Değişikliği Bakanlığı tarafından2017/10562 Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak E.K.G.Y.O.A.Şaracılığıyla gerçekleştirilen Ankara ili,Çankaya ilçesi, Saraçoğlu (Namık Kemal)Mahallesi Konut ve Ticaret İnşaatları ile Altyapı ve ÇevreDüzenleme İnşaatı işlerine ilişkin idariişlemler ile bu kapsamda yapılan ihale ve imzalanansözleşmenin iptali istemiyle açılmıştır.
17. 4706 sayılı Kanun'un 2. maddesine dayanılarakyürürlüğe konulan 15/07/2014 tarih ve 2014/6645sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Ankara ili, Çankayailçesi, Namık Kemal ve Yenişehir mahallelerinde bulunan, tamamınınveya bir kısım paylarının mülkiyeti Hazineye ait olantaşınmazların; tapu kütüklerinde yer alan şerh,beyan ve belirtmelere uyulmak, tarihi ve kültürel mirası ile kentselsit niteliği ve bölgenin özgün yapısı korunmakkaydıyla, aslına uygun bir şekilde ve ilgili mevzuatıuyarınca restore edilmek suretiyle ekonomiye kazandırılmasıkararlaştırılmıştır.
18. Yine 4706 sayılı Kanun'un 7. maddesine dayanılarakyürürlüğe konulan 03/07/2017 tarih ve 2017/10562sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile, aralarında dava konusumahallenin de bulunduğu Hazineye ait taşınmazların E.K.GYOA.Ş. ile gayrimenkul satış vaadi ve arsa payıkarşılığında hasılat paylaşımıesasına göre inşaat sözleşmesi yapılmak suretiyledeğerlendirilmesine karar verilmiş ve bu kapsamda Hazine ve MaliyeBakanlığı ile E.K.GYO A.Ş. arasında protokolimzalanmıştır. Bu protokolde, Hazinenin mülkiyetinde olantaşınmazların tapu kütüklerinde yer alan şerh,beyan ve belirtmelere uyulmak, tarihi ve kültürel mirası ilekentsel sit niteliği ve bölgenin özgün yapısınauygun imar planı ve ilgili mevzuatı uyarınca gerekli izinleralınmak şartıyla, “arsa satışıkarşılığı gelir paylaşımı”yöntemiyle proje geliştirilmesi, geliştirilecek projeden eldeedilecek gelirin pay edilmesi ve bu iş ve işlemler için izleneceksüreç ile tarafların hak ve yükümlülükleribelirlenmiş; Hazine taşınmazları değerlendirilirken,tapu kütüklerinde yer alan şerh, beyan ve belirtmelereuyulacağı, proje alanının özgünyapısının korunacağı, üzerlerinde bulunansöz konusu binalarla ve ağaçlarla ilgili Koruma BölgeKurulundan gerekli izinler alınmak kaydıyla uygulamayapılacağı, kullanım amaçlarının tarihi vekültürel mirası ile kentsel sit niteliği ve bölgeninözgün yapısına uygun olup olmadığı ileüzerlerinde yapılacak her türlü uygulamaya ilişkinolarak ilgili Kültür Varlıklarını Koruma BölgeKurulu veya Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan izinalınacağı belirtilmiştir. Ayrıca Hazinetaşınmazları üzerinde E.K.GYO A.Ş. tarafındanArsa Satışı Karşılığı GelirPaylaşımı İhale Yönetmeliği hükümlerinegöre yapılacak ihaledeki belirli hususların uygun olupolmadığına Bakanlığın muvafakat ettikten sonraE.K.GYO A.Ş. tarafından ihalenin onaylanacağıöngörülmüştür.
19. TMMOB Mimarlar Odası tarafından, 15/07/2014 tarih ve2014/6645 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyleDanıştay Onuncu Dairesinin 2015/600 esasına kayıtlıdavanın açıldığı, yine 03/07/2017 tarih ve2017/10562 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının iptaliistemiyle Danıştay Onuncu Dairesinin 2017/2275 esasınakayıtlı davanın açıldığı, bu davalargörülmekte iken de yapım işi ihalesinin ve bu ihalesonucunda imzalanan sözleşmenin iptali istemiyle,Uyuşmazlık Mahkemesince incelenmekte olan işbu olumsuzgörev uyuşmazlığının dışında,Ankara 23. İdare Mahkemesinin 2020/1673 esasına kayıtlı davanınaçıldığı ve bu davanın da görevyönünden reddine karar verildiği ve bu kararınDanıştay Onüçüncü Dairesinin 03/03/2021 tarihve E.2021/160, K.2021/804 sayılı kararıylaonandığı anlaşılmaktadır.
20. Öte yandan, 1 Nolu CumhurbaşkanlığıKararnamesi hükümleri ile 3194 sayılı İmar Kanunu'nun9. maddesi uyarınca re'sen onaylanan Ankara ili, Çankayaİlçesi, Namık Kemal ve Yenişehir Mahalleleri,Saraçoğlu Kentsel Sit Alanı ve EtkileşimGeçiş Sahasına ilişkin 1/5000 ölçekli KorumaAmaçlı Nazım İmar Planı ile 1/1000ölçekli Koruma Amaçlı Uygulama İmarPlanının iptali istemiyle TMMOB Şehir PlancılarıOdası ve Harita Mühendisleri Odası tarafından Ankara 17.İdare Mahkemesinin 2020/420 esasına kayıtlıaçılan dava sonucunda 10/03/2022 tarih ve K.2022/453sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline kararverilmiş; aynı mahallelere ait taşınmazlara ilişkinBakanlar Kurulu tasarrufu ile yukarıda anılan protokolkapsamında gerekli Kültür ve Turizm BakanlığıAnkara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulukararlarının iptali istemiyle TMMOB Mimarlar Odasıtarafından açılan davalarda Ankara 17. İdare Mahkemesinin13/05/2022 tarih ve E.2021/374, K.2022/964; 13/05/2022 tarih ve E.2021/377,K.2022/963; 13/05/2022 tarih ve E.2021/385, K.2022/962; 13/05/2022 tarih veE.2021/397, K.2022/961; 18/05/2022 tarih ve E.2021/437, K.2022/1015sayılı iptal kararlarının verildiği, yine Ankara INumaralı Kültür Varlıklarını Koruma BölgeKurulu kararlarının iptali istemiyle açılan davalardaAnkara 17. İdare Mahkemesinin 13/05/2022 tarih ve E.2021/430, K.2022/944;24/05/2022 tarih ve 2021/431, K.2022/1045; 17/05/2022 tarih ve E.2021/438,K.2022/984; 13/05/2022 tarih ve E.2021/439, K.2022/955 sayılı iptalkararlarının verildiği, bu kararların başvuru tarihiitibarıyla istinaf ve temyiz aşamalarında olduğuanlaşılmaktadır.
21. Görülmektedir ki, uyuşmazlık konusu Hazineyeait taşınmazların tarihi ve kültürel özellikleri,kentsel sit niteliği dikkate alındığında, butaşınmazlarla ilgili her türlü uygulama, Kültürve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesindeizne tâbi olduğundan, yapılacak olan ihalede anılanKanun'daki kuralların, 2014/6645 ve 2017/10562 sayılı BakanlarKurulu Kararlarında belirtilen koşulların gözetilipgözetilmediğinin yargısal denetimi idarî yargıtarafından gerçekleştirilmiştir.
22. Yapılan ihalenin Bakanlar Kurulu Kararına veBakanlığın E.K.GYO A.Ş. ile imzaladığıprotokol kurallarına uygun hazırlanıphazırlanmadığının kamusal bir niteliğiolduğu dikkate alındığında, ihalenin İdare Hukukukuralları gözetilerek etkili bir yargısal denetiminin adlîyargı tarafından gerçekleştirilmesi mümküngörünmemektedir. E.K.GYO A.Ş.'nin özel hukuk tüzelkişisi olduğundan bahisle uyuşmazlığın adlîyargının görevinde olduğunu kabul etmek, ihaleninyargısal denetiminin, ihaleye çıkma yetkisini düzenleyenprotokole ve Bakanlar Kurulu Kararına uygunluğunun denetiminiiçermesi nedeniyle, kamusal sonuçları olan böyle birdenetimden kaçınma anlamına gelecektir.
23. İncelenen uyuşmazlıkta da, davacı dernektarafından idari yargı yerinde, Çevre, Şehircilik veİklim Değişikliği Bakanlığı tarafından2017/10562 Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak E. K GYO. AŞ.aracılığıyla gerçekleştirilen Ankara ili, Çankayailçesi, Saraçoğlu (Namık Kemal) Mahallesi Konut veTicaret İnşaatları ile Altyapı ve ÇevreDüzenleme İnşaatı işlerine ilişkin idariişlemler ile bu kapsamda yapılan ihale ve imzalanansözleşmenin iptali istemiyle Bakanlığa karşı davaaçıldığı, Mahkemece hasım düzeltmekararı verilerek Bakanlığın hasım mevkiindençıkarılıp E.K.GYO A.Ş.'nin hasım mevkiinealındığı görülmekte ve özel hukuk tüzelkişiliğini haiz E.K.GYO A.Ş. tarafından GayrimenkulSatış, Kiraya Verme ve Arsa SatışıKarşılığı Gelir Paylaşımı İhaleYönetmeliği hükümlerine göre ihalegerçekleştirilmiş ise de, uyuşmazlık konusu Hazinetaşınmazlarının arsa karşılığıgelir paylaşımı esasına göre değerlendirilmesiniöngören Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyleaçtığı davada verilebilecek olası bir lehekararın hukukî sonuçlarının etkisiz kalmamasıamacıyla, söz konusu Bakanlar Kurulu Kararınınuygulanmasına ilişkin ihalenin ve bu ihale sonucunda imzalanansözleşmenin iptalinin istenildiği, uyuşmazlık konusutaşınmazların Hazinenin mülkiyetinde olduğu, Bakanlıktarafından muvafakat verilmedikçe ihaleninonaylanmayacağı, bu bağlamda Bakanlar Kurulu Kararınıniptali istemiyle açılan davada verilen kararın sonucunagöre ihalenin hukuka uygunluk denetiminin yapılacak olmasınedeniyle işlemlerin, ihalenin ve sözleşmenin iptali istemiyleaçılan davanın da idarî yargının görevinegirdiği sonucuna varılmıştır.
24. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak; Ankara 8. İdare Mahkemesinin 18/12/2020 tarih veE.2020/2020, K.2020/2138 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde İDARİYARGININ GÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Ankara 8. İdare Mahkemesinin 18/12/2020 tarih ve E.2020/2020,K.2020/2138 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde, Üye Ahmet ARSLAN ve Üye BilalÇALIŞKAN'ın KARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞUYLAKESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Dava, Ankara İli, Çankayaİlçesi,......Mahallesi, Konut ve Ticaret İnşaatlarıile Altyapı ve Çevre Düzenleme İnşaatıişlerinin ihale edilmesi işlemi ile bu ihale sonucundaGüryapı Restorasyon Taah. ve Tic. A.Ş. ile E. K GYOA.Ş.arasında imzalanan sözleşmenin iptali istemiyleaçılmıştır.
4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz MallarınDeğerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi KanunundaDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 2. maddesinedayanılarak yürürlüğe konulan 15/07/2014 tarih ve2014/6645 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Ankara ili,Çankaya ilçesi, Namık Kemal ve Yenişehir mahallelerindebulunan, tamamının veya bir kısım paylarınınmülkiyeti Hazine'ye ait olan taşınmazların; tapukütüklerinde yer alan şerh, beyan ve belirtmelere uyulmak,tarihi ve kültürel mirası ile kentsel sit niteliği vebölgenin özgün yapısı korunmak kaydıyla,aslına uygun bir şekilde ve ilgili mevzuatı uyarıncarestore edilmek suretiyle ekonomiye kazandırılmasıkararlaştırılmıştır.
4706 sayılı Kanun'un 7. maddesine dayanılarakyürürlüğe konulan 03/07/2017 tarih ve 2017/10562sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile, uyuşmazlık konusuHazine'ye ait taşınmazların E.K.G.Y.O.A.Ş ile gayrimenkulsatış vaadi ve arsa payı karşılığındahasılat paylaşımı esasına göre inşaatsözleşmesi yapılmak suretiyle değerlendirilmesine kararverilmiş ve bu kapsamda Hazine ve Maliye Bakanlığı ile E.K.G.Y.O.A.Şarasında Protokol imzalanmıştır.
Anılan Protokol'de, Hazine'nin mülkiyetinde olantaşınmazların, tapu kütüklerinde yer alan şerh,beyan ve belirtmelere uyulmak, tarihi ve kültürel mirası ilekentsel sit niteliği ve bölgenin özgün yapısınauygun imar planı ve ilgili mevzuatı uyarınca gerekli izinleralınmak şartıyla, “Arsa SatışıKarşılığı Gelir Paylaşımı”yöntemiyle proje geliştirilmesi, geliştirilecek projeden eldeedilecek gelirin pay edilmesi ve bu iş ve işlemler içinizlenecek süreç ile tarafların hak veyükümlülükleri belirlenmiş; Hazinetaşınmazları değerlendirilirken; tapukütüklerinde yer alan şerh, beyan ve belirtmelereuyulacağı, proje alanının özgünyapısının korunacağı, üzerlerinde bulunansöz konusu binalarla ve ağaçlarla ilgili Koruma BölgeKurulu'ndan gerekli izinler alınmak kaydıyla uygulamayapılacağı, kullanım amaçlarının tarihi vekültürel mirası ile kentsel sit niteliği ve bölgeninözgün yapısına uygun olup olmadığı ileüzerlerinde yapılacak her türlü uygulamaya ilişkinolarak ilgili Kültür Varlıklarını Koruma BölgeKurulu ve/veya Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan izinalınacağı belirtilmiştir. Ayrıca Hazinetaşınmazları üzerinde E. K tarafından “ArsaSatışı Karşılığı GelirPaylaşımı İhale Yönetmeliği”hükümlerine göre yapılacak ihalede teklif edilen“Satış Toplam Geliri”, “Şirket Payı GelirOranı” ve “Şirket Payı Toplam Geliri”nin uygunolup olmadığına Bakanlığın muvafakat ettiktensonra E. K tarafından ihalenin onaylanacağıöngörülmüştür.
Özel hukuk tüzel kişiliğini haiz E. K tarafındanGayrimenkul Satış, Kiraya Verme ve Arsa SatışıKarşılığı Gelir Paylaşımı İhaleYönetmeliği hükümlerine göre ihalegerçekleştirilecek ise de, uyuşmazlık konusutaşınmazların Hazine'nin mülkiyetinde olduğu,Bakanlık tarafından muvafakat verilmedikçe ihaleninonaylanmayacağı, bu bağlamda Bakanlar Kurulu Kararınıniptali istemiyle açılan davada verilen kararın sonucunagöre ihalenin hukuka uygunluk denetiminin yapılacak olmasınedeniyle ihalenin iptali istemiyle açılan davanınİdarî yargının görevine girdiği, ihaleninyapılmasında özel hukuk ilişkisinden kaynaklanan birçekişmeden söz edilemeyeceğinden adlîyargının görev alanına giren bir uyuşmazlıkbulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Dava konusu ihalenin de 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu,4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamuİhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine göredeğil, özel hukuk hükümlerine tâbi olandavalının Yönetim Kurulunca kabul edilen GayrimenkulSatış, Kiraya Verme ve Arsa SatışıKarşılığı Gelir Paylaşımı İhaleYönetmeliği hükümlerine istinadengerçekleştirildiği, özel hukuk hükümlerinetâbi bir şirketin özel hukuk hükümlerine istinadenyaptığı taşınmaz yapım ve satışişi ihalesinin ve ihaleye çıkma kararının vesonrasında kapsamında ihaleye çıkılmasıaşamasında, ihalenin sonuçlanıp kesinleşmesine kadargeçen süreçte tesis edilen işlemlerin idari nitelikteolduğu kabul edilmekte ve bu aşamada ortaya çıkananlaşmazlıkların çözümünün İdarîyargı yerlerine, ihalenin kesinleşmesi ve sözleşmeninakdedilmesinden sonraki aşamada idare ile yüklenici arasındakisözleşmenin uygulanmasından doğanuyuşmazlıkların görüm veçözümünün ise özel hukuk hükümlerinegöre adlî yargı yerlerine ait olduğu genel kabulüdoğrultusunda; dava konusu ihale işlemi ve sonrasında imzalanansözleşmenin, %51 hissesi halka açık, özel hukuktüzel kişisi olan E.K.GYO A.Ş. tarafından tesisedildiği, bu şirketin özel hukuk hükümlerinetâbi bir şirket olduğu, uyuşmazlık, sözleşmehükümlerinin uygulanmasından kaynaklanmasa da sözleşmehükümlerinin borçlar hukuku kapsamındayorumlanmasından kaynaklandığı; bu itibarla, ihaleaşaması tamamlanıp taraflar arasında sözleşmeimzalandıktan sonra ortaya çıkan ve sözleşmeninimzalanmasından önceki olgu ve olaylara da dayanmayan imzalanansözleşmenin iptali istemiyle açılan davanın görümve çözümünde adli yargının görevliolduğu açıktır.
Açıklanan nedenlerle, uyuşmazlığınihalenin onaylanmasına Hazine ve Maliye Bakanlığıtarafından muvafakat verilmesine ilişkin kısmınıngörüm ve çözümünün idari yargıda,ihalenin onaylanmasından sonraki kısmının adli yargıyerlerine ait olduğu oyuyla çoğunluk kararınakatılmıyoruz.
Üye Üye
AhmetARSLAN BilalÇALIŞKAN