T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/260
KARAR NO : 2023/398
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: Taraflar arasında imzalanan devlet hastanesine demirbaş malzeme alımına ait sözleşme sonrası, 4735 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca sözleşmenin feshi nedeniyle irat kaydedilen kesin teminatın davacı şirkete iadesi için açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :K. S. A. ve G. Tic. Ltd. Şti.
Vekili :Av. E. B
Davalı :Sağlık Bakanlığı
Vekili :Av. N. D
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı şirket vekili, kamu ihalelerine katılmaktanyasaklanmasına dair kararların yargı kararları ile iptaledildiğini belirterek, şirketin Manisa ilindekatıldığı 2013/117930 ihale kayıt numaralı"Gördes Devlet Hastanesine Demirbaş MalzemeAlımı" ihalesi kapsamında imzalanansözleşmenin feshedilmesi üzerine, 5.256 TL tutarındakikesin teminatın ve yine Bursa ilinde gerçekleştirilen2016/15024 ihale kayıt numaralı "Bursa Orhangazi DevletHastanesinin Tıbbi Cihaz ve Tıbbi Demirbaş Alımı"ihalesi için yatırılan 3.000 TL tutarındaki geçiciteminatın gelir kaydedildiğini, toplam 8.256 TL teminatın geriödenmesi istemiyle yapılan başvurunun zımnenreddedildiğini ileri sürerek, ihalelere katılmaktan yasaklamakararlarının yargı kararları ile iptal edilmesi nedeniyleher iki ihale için yatırılan toplam 8.256 TL tutarındakiteminatın tarafına ödenmesi talebinin reddine dair işleminiptali için idari yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Ankara 11. İdare Mahkemesi 21/10/2019 tarih ve E.2018/1525,K.2019/2097 sayılı kararı ile, dava konusu işlemin, 3.000TL tutarındaki geçici teminatın tarafına iadesininreddine ilişkin kısmının iptaline; sözleşmeninfeshi üzerine gelir kaydedilen 5.256 TL tutarındaki kesinteminatın iadesi isteminin reddine ilişkin kısmıyönünden ise davanın reddinekarar vermiştir.Davacıtarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.
3. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi09/12/2020 tarih ve E.2020/98, K.2020/2154 sayılı kararı ile,"uyuşmazlığın geçiciteminata ilişkin kısmının görüm veçözümünün, idare mahkemesinin görevinde, kesinteminata ilişkin kısmının adli yargınıngörevinde bulunması nedeniyle, idare mahkemesince, kısmen adliyargının görevinde bulunan istemle tek dilekçeyleaçılan davanın birlikte görülmesi, kamudüzeninden olan görev ayrımına aykırılıkoluşturacaktır. Bu durumda, idare mahkemesince 2577 sayılıKanun' un 5.maddesine uygun olmayan dava dilekçesinin reddine kararverilerek, idari ve adli yargının görev ayrımınagöre ayrıştırılacak taleplere göre ayrıayrı dava açılmasının sağlanmasıgerekirken, her iki talep yönünden uyuşmazlığınesası incelenerek verilen karardahukuka uyarlık bulunmamaktadır."gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, mahkemekararının kaldırılmasına, yeniden bir karar verilmeküzere dava dosyasının mahkemesine gönderilmesine kesinolarak karar vermiştir.
4. Ankara 11. İdare Mahkemesi 16/04/2021 tarih ve E.2021/227,K.2021/770 sayılı kararı ile, yeniden dava açılmaküzere dava dilekçesinin reddine karar vermiştir.
5. Davacı vekili yenileme dilekçesi ile, Manisa ilindekatıldığı 2013/117930 ihale kayıt numaralı"Gördes Devlet Hastanesine Demirbaş MalzemeAlımı" ihalesi kapsamında imzalanansözleşmenin feshedilmesi üzerine 5.256 TL tutarındaki kesinteminatın gelir kaydedildiğinden bahisle, teminatın geriödenmesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine dairişlemin iptalini talep etmiştir.
6. Ankara 11. İdare Mahkemesi 17/06/2021 tarih ve E.2021/1095,K.2021/1183 sayılı kararı ile, 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-a hükmüuyarınca davanın görev yönünden reddine kararvermiş, karar istinaf edilmeden kesinleşmiştir. Kararınilgili kısımları şöyledir:
"...kesinteminatın iadesine ilişkin uyuşmazlığın ihalesürecine ilişkin olmayıp taraflar arasında imzalanansözleşmenin uygulanması sırasında vesözleşme hükümlerine uyulmadığından bahislesözleşmenin feshi sonrası ortaya çıkan sebeplerdendolayı tesis edilen işlemden kaynaklandığı,dolayısıyla dava konusu işlem her ne kadar idarenin tekyanlı iradesiyle tesis edilmiş de olsa, temelinde taraflararasında imzalanan sözleşmenin bulunduğu ve anılansözleşmenin idari bir sözleşme olarak nitelendirilemeyeceğidikkate alındığında, ihalenin kesinleşmesinden vesözleşmenin imzalanmasından sonraki sürece ilişkinolan dava konusu uyuşmazlığın adli yargı mercilerinceçözümlenmesi gerekmektedir."
7. Davacı vekili bu kez, aynı istemle adli yargı yerindedava açmıştır.
B. Adli Yargıda
8. Ankara 38. Asliye Hukuk Mahkemesi 09/12/2022 tarih ve E.2022/341,K.2022/509 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın çözümünün idariyargının görev alanına girdiği gerekçesiyledavanın usulden reddine karar vermiştir. Davacı tarafındanistinaf yoluna başvurulması üzerine, Ankara Bölge AdliyeMahkemesi 4. Hukuk Dairesi 16/02/2023 tarih ve E.2023/291, K.2023/484sayılı kararı ile, miktar itibariyle kesin olan kararakarşı davacının istinaf dilekçesinin reddine kesinolarak karar vermiş ve karar kesinleşmiştir. MahkemeKararının ilgili kısımları şöyledir:
"...davacınıntalebinin davalı ile arasında imzalanan ihale sözleşmesininfeshi ile hakkında verilen ihalelerden yasaklanma kararınınidari yargı yerinde iptali sebebiyle irat kaydedilen teminata dair alacak istemiolduğu, söz konusu ihalenin feshedildiği ve iptaliyönünde bir işlem bulunmadığı,davacının ihalelerden yasaklılık kararınınkaldırılmasının Ankara 2. İdare Mahkemesi'nin2016/1362 Esas sayılı dosyasından verilen kararla meydanageldiği, taraflar arasındaki ihale sözleşmesinin uygulanmasınailişkin bir durum bulunmadığı, nitekimsözleşmenin fesih halinde bulunduğu, bu aşamadasözleşme fesih veya yasaklılık kararınınuygunluğunun incelenemeyeceği, bu durumda teminatın iadesitalebinin de davacının yasaklılığı hakkındakarar veren idari yargı yerinde yapılması gerektiği,davacının teminat iadesine yönelik talebe dair idariişlemin iptali için 2577 sayılı İdari YargılamaUsulu Kanunu'nun 2/1-a-b. maddeleri gereğince ilgili idareyekarşı idari yargı yerinde iptal davasıaçılması gerektiği, bu hususun yerleşik YüksekMahkeme içtihatlarında da belirtildiği, bu durumdadavacının talebinin iptal davası olarak idari yargı yerindeaçılacak davada ileri sürülmesi gerektiği,davacının açtığı işbu davadaaçıklanan gerekçelerle idari yargının görevliolduğu anlaşılmakla davanın HMK'nun 114/1-b-c ve 115/1-2.maddeleri gereğince dava şartı yokluğundan usulden reddinekarar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekildehüküm kurulmuştur"
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
9. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun"İdari dava türleri ve idari yargı yetkisininsınırı" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"İdaridava türleri şunlardır:
a)İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu vemaksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenlertarafından açılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) Tahkim yoluöngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar."
10. 05/01/2002 tarih ve 4735sayılı Kamu İhale SözleşmeleriKanunu’nun ''Kapsam'' başlıklı2. maddesi şöyledir:
''Bu Kanun, Kamuİhale Kanununa tabi kurum ve kuruluşlar tarafından sözkonusu Kanun hükümlerine göre yapılan ihaleler sonucundadüzenlenen sözleşmeleri kapsar.''
11. Aynı Kanun'un''İlkeler''başlıklı 4. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunagöre düzenlenecek sözleşmelerde, ihaledokümanında yer alan şartlara aykırıhükümlere yer verilemez.
Bu Kanundabelirtilen haller dışında sözleşmehükümlerinde değişiklik yapılamaz ve eksözleşme düzenlenemez.
Bu Kanunkapsamında yapılan kamu sözleşmelerinin tarafları,sözleşme hükümlerinin uygulanmasında eşit hak veyükümlülüklere sahiptir.İhale dokümanı vesözleşme hükümlerinde bu prensibe aykırımaddelere yer verilemez. Kanunun yorum ve uygulanmasında bu prensipgöz önünde bulundurulur."
12. Kanun’un "İdarenin sözleşmeyifeshetmesi" başlıklı 20. maddesi şöyledir:
"Aşağıda belirtilen hallerde idare sözleşmeyi fesheder:
a)Yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı vesözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veyaişi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanındabelirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az ongün süreli ve nedenleri açıkça belirtilenihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi,
b)Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 25inci maddede sayılan yasak fiil veya davranışlardabulunduğunun tespit edilmesi,
Hallerinde,ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminatve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşmefeshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiyeedilir"
13. Kanun’un "Sözleşmenin feshine ilişkindüzenlemeler" başlıklı 22. maddesişöyledir:
"19 uncumaddeye göre yüklenicinin fesih talebinin idareye intikali, 20 ncimaddenin (a) bendine göre belirlenen sürenin bitimi, 20 nci maddenin(b) bendi ile 21 inci maddeye göre ise tespit tarihi itibariylesözleşme feshedilmiş sayılır. Bu tarihleri izleyenyedi gün içinde idare tarafından fesih kararıalınır. Bu karar, karar tarihini izleyen beş gün içindeyükleniciye bildirilir.
19, 20 ve 21 incimaddelere göre sözleşmenin feshedilmesi halinde, kesin teminatve varsa ek kesin teminatlar alındığı tarihten gelirkaydedileceği tarihe kadar Devlet İstatistik Enstitüsünceyayımlanan aylık toptan eşya fiyat endeksine göregüncellenir. Güncellenen tutar ile kesin teminat ve varsa ek kesinteminatların tutarı arasındaki fark yükleniciden tahsiledilir.
Hakedişlerdenkesinti yapılmak suretiyle teminat alınan hallerde, alıkonulantutar gelir kaydedileceği gibi, sözleşmenin feshedildiğitarihten sonra yapılmayan iş miktarına isabet eden teminattutarı da birinci fıkra hükmüne göregüncellenerek yükleniciden tahsil edilir.
Gelir kaydedilenteminatlar, yüklenicinin borcuna mahsup edilemez.
19, 20 ve 21 incimaddelere göre sözleşmenin feshedilmesi halinde,yükleniciler hakkında 26 ncı madde hükümlerinegöre işlem yapılır. Ayrıca, sözleşmeninfeshi nedeniyle idarenin uğradığı zarar ve ziyanyükleniciye tazmin ettirilir. "
14. Aynı Kanun'un "Yasak fiil vedavranışlar" başlıklı 25. maddesişöyledir:
"Sözleşmeninuygulanması sırasında aşağıda belirtilen fiilveya davranışlarda bulunmak yasaktır:
a) Hile, vaat,tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma,irtikap, rüşvet suretiyle veya başka yollarlasözleşmeye ilişkin işlemlere fesatkarıştırmak veya buna teşebbüs etmek.
b) Sahte belgedüzenlemek, kullanmak veya bunlara teşebbüs etmek.
c)Sözleşme konusu işin yapılması veya teslimisırasında hileli malzeme, araç veya usuller kullanmak, fen vesanat kurallarına aykırı, eksik, hatalı veya kusurlu imalatyapmak.
d)Taahhüdünü yerine getirirken idareye zarar vermek.
e) Bilgi vedeneyimini idarenin zararına kullanmak veya 29 uncu maddehükümlerine aykırı hareket etmek.
f) Mücbirsebepler dışında, ihale dokümanı ve sözleşmehükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemek.
g)Sözleşmenin 16 ncı madde hükmüne aykırıolarak devredilmesi veya devir alınması."
15. Aynı Kanun'un"Hüküm bulunmayan haller"başlıklı 36. maddesi şöyledir:
"Bu Kanundahüküm bulunmayan hallerde Borçlar Kanunu hükümleriuygulanır."
B. Yargı Kararları
16. Uyuşmazlık Mahkemesi, benzer konulara ilişkin olarakönüne gelen uyuşmazlıklarda; sözleşmeaşamasına kadar kanuna dayanılarak idarece alınan karar veyapılan işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarınidari yargı yerinde, sözleşme yapıldıktan sonrasözleşme hükümlerinin uygulanması nedeniyle ortayaçıkan uyuşmazlıkların ise sözleşme veözel hukuk hükümlerine göre adlî yargı yerindegörülmesi gerektiği yolunda pek çok karar vermiştir.(16/06/2003 tarihli ve E.2003/47, K.2003/51; 05/02/2007 tarihli, E.2006/154,K.2007/3; 04/06/2013 tarihli ve E.2013/394, K.2013/881; 13/10/2014 tarihli veE.2014/671, K.2014/890; 29/12/2014 tarihli ve E.2014/1097, K.2014/1145;20/02/2017 tarihli ve E.2016/91, K.2017/3; 24/12/2018 tarihli, E.2018/865,K.2018/865; 24/02/2020 tarihli, E.2019/859, K.2020/162; 30/05/2022 tarihli veE.2021/622, K.2022/347 sayılı kararlarında olduğu gibi.)
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
17. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari ve adli yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarakdavacının istemi üzerine son görevsizlik kararınıveren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği veusule ilişkin işlemlerde herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
18. Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI'nın davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
19. Dava, davacı ile davalı Kurum arasında 4734sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan"Gördes Devlet Hastanesine Demirbaş MalzemeAlımı" ihalesi kapsamında imzalanansözleşmenin, 4735 sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarıncafeshi nedeniyle irat kaydedilen 5.256,00 TL tutarındaki kesinteminatın iadesi istemiyle açılmıştır.
20. Yukarıda belirtilen yasal düzenlemelerçerçevesinde, 4734 sayılı Kanun ile 4735sayılı Kanun'un kamu hukukunu ilgilendiren Kanunlar olmasınedeniyle, sözleşme aşamasına kadar Kanuna dayanılarakidarece alınan karar ve yapılan işlemlerin iptali istemiyleaçılan davaların idari yargı yerinde, sözleşmeyapıldıktan sonra sözleşme hükümlerininuygulanması nedeniyle ortaya çıkanuyuşmazlıkların ise sözleşme ve özel hukukhükümlerine göre adli yargı yerinde görülmesigerekmekte ise de, sözleşme yapıldıktan sonra tesis edilsebile sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanmayan,sözleşmeden doğan bir hak veya alacağın takibiniteliğini taşımayan, idarenin kamu gücüne dayanarakve tek yanlı olarak tesis ettiği idari işlemlerin iptaliistemiyle açılan veya bu nitelikteki idari işlemler nedeniyledoğan tazminat istemleri nedeniyle açılan davaların daidari yargı yerinde görülüp çözümlenmesigerektiği tartışmasızdır.
21. İdari sözleşmeler, idarelerin tek yanlı,kamusal yetkiye dayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerine getirilmesiiçin kamu yararı amacı ile taraflar arasında akdedilen veidareye üstün hak ve yetkiler veren, gerektiğinde tek yanlıdeğişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyan niteliktesözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukuk alanındaakdettikleri sözleşmelerin ise idari sözleşme niteliğitaşımayıp, özel hukuk kurallarına göredüzenlendiği kuşkusuzdur.
22. Dava konusu olayda, davacı şirketin, 2013/117930 ihalekayıt numaralı "Gördes Devlet Hastanesi İçinDemirbaş Malzeme Alımı" ihalesinekatıldığı, söz konusu ihalenin davacı şirketuhdesinde kaldığı ve 28/01/2014 tarihinde idare ilesözleşme imzalandığı, sözleşmeninyürütülmesi sırasında hasta başımonitörlerin tansiyon ölçümlerinde hatalısonuçlar verdiğinin tespit edilmesi üzerine 04/11/2015 tarihve 2418 sayılı yazı ile cihazların bakım veonarımlarının yapılması için davacışirkete uyarı yazısı gönderildiği, ardındandavacı tarafından cihazın bakımlarınınyapılmadığının tespiti üzerineaksaklıkların on gün içinde giderilmediği takdirdegecikme cezası uygulanacağı ve ayrıca sözleşmeninfeshedileceğinin 18/11/2015 tarihli yazı ile davacı şirketebildirildiği, ihtardan sonra monitörlerin NIBP modüllerindekisorunun devam ettiğinin tespiti üzerine, sözleşmeninfeshedilerek 5.256 TL tutarındaki kesin teminatın gelirkaydedildiği, ayrıca davacı şirketin 4735 sayılıKanun'un 25/f maddesinde belirlenen yasak fiil ve davranıştabulunduğundan bahisle hakkında anılan Kanun'un 26. maddesi gereğincebir yıl süreyle bütün kamu kurum vekuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklamasınailişkin kararın verildiği, davacı tarafından,10/05/2018 tarihli dilekçeyle davalı idareye başvurularakyasaklama kararına karşı açılan davada, idaremahkemesince dava konusu işlemin iptal edildiği ve Ankara Bölgeİdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesince davalı idarenin istinafbaşvurusunun reddedilerek kararın kesinleştiğibelirtilerek, 5.256 TL tutarındaki kesin teminatın şirketeiadesinin talep edildiği, talebin zımnen reddi üzerine,sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle irat kaydedilen 5.256 TLtutarındaki kesin teminatın iadesi istemiyle davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
23. Buna göre, idarelerce 4734 ile 4735 sayılı Kanunlarkapsamında ihaleye çıkılması aşamasında,ihaleninsonuçlanıp kesinleşmesine kadar geçensüreçte tesis edilen işlemlerin idari nitelikte olduğukabul edilmekte ve bu aşamada ortaya çıkananlaşmazlıklarla, sözleşmenin imzalanmasından sonraortaya çıkmakla birlikte sözleşme öncesine ait olduğuanlaşılan uyuşmazlıklarınçözümünün idari yargı yerlerine, ihaleninkesinleşmesi ve sözleşmenin akdedilmesinden sonraki aşamadaidare ile yüklenici arasındaki sözleşmenin ifasısırasında ve taahhüt edilen edimin ifasından doğanuyuşmazlıkların görüm veçözümünün ise özel hukuk hükümlerinegöre adli yargı yerlerine ait olduğu genel kabulüdoğrultusunda, dava konusu talebin ihale sonucunda imzalanansözleşmenin feshine ilişkin olduğu, ihale aşamasıtamamlanıp taraflar arasında sözleşme imzalandıktansonra ortaya çıkan ve sözleşmenin imzalanmasındanönceki olgu ve olaylara dayanmayan uyuşmazlığıngörüm ve çözümünde adli yargınıngörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
24. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Ankara 38. Asliye Hukuk Mahkemesinin 09/12/2022 tarih veE.2022/341, K.2022/509 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Ankara 38. Asliye Hukuk Mahkemesinin 09/12/2022 tarih ve E.2022/341,K.2022/509 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde,OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN