T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2022/634
KARAR NO : 2023/360
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: Çifte vatandaşlığa sahip olan davacının, nüfus kaydında"Z. M" olarak yer alan adının "Zemfira Bekırova" olarak değiştirilmesine karar verilmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE yerinde görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Z. M
Vekili : Av.H. Y
Davalı :Erzincan Valiliği
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı kendi rızası olmadan, Z. B olan ismininnüfus müdürlüğü tarafından Z. M olarakdeğiştirildiğini, çifte vatandaşlığa sahipolduğunu, pasaportunda Rus uyruklu olarak Rus ad ve soyadınınbulunduğunu, ismi çocuğunun pasaportunda Z. M olarakgözüktüğünden Rusya'ya girişyapamadığını, Rusya'ya girişçıkışlarında çocuğunugötüremediği için sıkıntıyaşadığını ileri sürerek, adının"Z. B" olarak değiştirilmesine karar verilmesiistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Erzincan 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 17/01/2022 tarih veE.2021/415, K.2022/22 sayılı kararı ile "...Davacının çok vatandaşlığa sahip olduğu veyabancı ülkedeki kayıtları ile Türkiye'dekikayıtlar arasında farklılık bulunduğu ilerisürüldüğüne göre talebin, 4721 sayılıTMK'nin 27. maddesi uyarınca haklı nedene dayalı isim vesoyadının değiştirilmesi niteliğinde değil,çok vatandaşlılık halinde kayıtlarıntutulmasına ilişkin usul ve esasları düzenleyen 5901sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 44.maddesi, ilgili yönetmeliğin 80. ve devamı maddeleri ileNüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkinYönetmeliğin 51 ve devamı maddeleri uyarıncakayıtlardaki uyumsuzluğun giderilmesine ilişkin olduğu,talebin açıklanan bu şekliyle idari iş ve idareyeverilmiş bir görev olduğuanlaşıldığından aşağıdaki şekildehüküm kurulmuştur. (Benzer nitelikte Diyarbakır bölgeAdliye Mahkemesi 05/02/2020/49 Esas, 2020/57 karar sayılıilamı.)
HÜKÜM : Gerekçesi yukarıdaaçıklandığı üzere;
Davacının yargı yolunun caiz olmadığıanlaşıldığından HMK 114/1-b ve 115/2 maddelerigereğince dava şartı yokluğundan davanın usuldenreddine... " karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir.
3. Davacı vekili aynı istemle bu kez idari yargı yerindedava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Erzincan İdare Mahkemesi 18/10/2022 tarih ve E.2022/1519sayılı kararı ile, "... davacı tarafından,her ne kadar rızası dışında kendisine Türk isimve soyadının verildiği iddia edilmiş ise de, bu husustadosyaya sunulmuş herhangi bir bilgi ve belge bulunmaması veayrıca 12/05/2018 tarihinde nüfus kaydınındüzenlenmesi akabinde kimlik belgesi alarak "Z. M" isminikullanmaya devam edip bu hususta herhangi bir itirazda bulunmamışolması dikkate alındığında, davacınınişbu davadaki isteminin, 5901 sayılı TürkVatandaşlığı Kanunu ve ilgili Yönetmelikhükümleri kapsamında çok vatandaşlılıkhalinde nüfus kayıtlarının tutulmasına ilişkinolmayıp 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 27. maddesiuyarınca haklı nedene dayalı isim ve soyadınındeğiştirilmesi niteliğinde olduğu ve yukarıda yerverilen 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesiuyarınca davaya konu uyuşmazlığın görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle; 5490 sayılı Kanun'un 36.maddesi uyarınca, davada adli yargı merciinin görevliolduğu ve mahkememizin görevsizliği sonucunavarıldığından, Erzincan 1. Asliye hukuk Mahkemesinin17/01/2022 tarih ve E.2021/415, K.2022/22 sayılı dava dosyası datemin edilerek, 2247 sayılı kanun'un 19. maddesinegöregörevli yargı merciinin belirlenebilmesi için UyuşmazlıkMahkemesine başvurulmasına..." karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5. 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisininsınırı" başlıklı 2. maddesinin 1.fıkrası şöyledir:
"İdaridava türleri şunlardır:
a) İdariişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) Tahkim yoluöngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için ayıplanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkindavalar."
6. 4721 sayılı TürkMedeni Kanunu'nun "Adın değiştirilmesi" başlıklı27. maddesi şöyledir:
" Adındeğiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hakimdenistenebilir.
Adındeğiştirildiği nüfus siciline kayıt ve ilan olunur
Addeğişmekle kişisel durum değişmez.
Adındeğiştirilmesinden zarar gören kimse, bunuöğrendiği günden başlayarak bir yıl içindedeğiştirme kararının kaldırılmasınıdava edebilir. "
7. "Düzeltme" başlıklı 39. maddesişöyledir:
"Mahkemekararı olmadıkça, kişisel durum sicilinin hiçbirkaydında düzeltme yapılamaz."
8. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun"Kayıt düzeltilmesi" başlıklı 35.maddesi şöyledir:
"(1) Kesinleşmişmahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerininhiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtlarınanlamını ve taşıdığı bilgilerideğiştirecek şerhler konulamaz. Ancak olayların ailekütüklerine tescili esnasında yapılan maddi hatalar nüfusmüdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarakdüzeltilir.
(2) Ailekütüklerindeki din bilgisine ilişkin talepler, kişininyazılı beyanına uygun olarak tescil edilir,değiştirilir, boş bırakılır veya silinir."
9. "Nüfus davaları" başlıklı36. maddesi şöyledir.
"(1) Mahkemekararı ile yapılan kayıt düzeltmelerindeaşağıdaki usûllere uyulur:
a) Nüfuskayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyiisteyen şahıslar ile ilgili resmî daireningöstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcılarıtarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdekigörevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kayıtdüzeltme davaları (..) nüfus müdürü veyagörevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülürve karara bağlanır.
b)(Değişik: 19/10/2017-7039/9 md.) Haklı sebeplerin bulunmasıhâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılmasıhâkimden istenebilir. Ad değişikliği hâlinde,nüfus müdürlüğü bu kişininçocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı,soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayançocukların soyadını da düzeltir.
c) Tespitdavaları, kaydın iptali veya düzeltilmesi içinaçılacak davalara karine teşkil eder.
(2)Kişilerin başkasına ait kaydı kullandıklarınailişkin başvurular Bakanlıkça incelenipsonuçlandırılır."
10. 5901 sayılı Türk VatandaşlığıKanunu'nun "Çok vatandaşlık" başlıklı44. maddesi şöyledir:
"Herhangibir nedenle yabancı bir devlet vatandaşlığınıkazanan kişilerin, bu durumlarına ilişkin belgeleri ibrazetmeleri ve yapılacak inceleme sonucunda kayden aynı kişilerolduklarının tespiti halinde, nüfus aile kütüklerindekayıtlarına çok vatandaşlığa sahipolduklarına dair açıklama yapılır."
11. Aynı Kanun'un 46. maddesine dayalı olarakçıkartılan Türk VatandaşlığıKanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin"Ad ve soyadın tescili" başlıklı 74. maddesişöyledir:
"(1)Türk vatandaşlığını kazanmak üzerebaşvuruda bulunan yabancılar Türkçe ad ve soyadıalabilir. Ancak kendi ad ve soyadlarını muhafaza etmek istedikleritakdirde kişinin ad ve soyadı 1353 sayılı TürkHarflerinin Kabul ve Tatbiki hakkında Kanun gereğince Türkharfleri ile yazılır ve aile kütüğüne tesciledilir. Konulan ön adlar iki adı geçmemek üzere vekısaltma yapılmadan yazılır.
(2) Soyadıalınmasında Soyadı Nizamnamesinde belirtilen esaslargözönünde bulundurulur. Soyadı tek kelime halindeyazılır. Ad ve soyadında çizgi, tire, nokta gibiişaretler kullanılmaz."
12. "Çok vatandaşlığa ilişkinbildirimlerde nüfus müdürlüğünce yapılacakişlemler ve uygulanacak esaslar" başlıklı 83.maddesi şöyledir:
"(1)Herhangi bir nedenle yabancı bir devletvatandaşlığını kazanan ve form dilekçe ilenüfus müdürlüklerine ya da dış temsilciliklerebildirimde bulunan Türk vatandaşlarının çokvatandaşlık işlemleri nüfus müdürlüklerinceyürütülür.
(2) Bildirim üzerine nüfus müdürlüğünce,ilgili kişilerin nüfus kayıtlarında yer alan adı,soyadı, doğum tarihi ve cinsiyet bilgileri ile sahip olduklarıdiğer devlet vatandaşlığını gösterenbelgelerde yer alan kimlik bilgilerikarşılaştırılır.
(3) Yapılan karşılaştırma sonucunda kimlikbilgilerinin uyması halinde ilgili veri giriş formu düzenlenirve nüfus kaydına gerekli açıklama yapılır.Çok vatandaşlığa ait bildirim formuna diğer olaylarkütüğünden numara verilir ve dayanak belgeleri ile birliktemuhafaza edilir.
(4) Kimlikbilgilerinin farklı olması halinde bu kişilerin taleplerireddedilir.
(5) Yabancı devlet vatandaşlığınınkazanılması sırasında yabancı ad vesoyadının seçildiğini gösteren yetkili makamlarcaverilmiş belge ibraz edilmesi halinde, çok vatandaşlıkişlemi yapılan kişinin nüfus kaydına almışolduğu yabancı ad ve soyadı da işlenir.
(6) Çok vatandaşlığa sahip olduğu halde bu yoldabildirimde bulunmayan Türk vatandaşlarının diğerdevlet vatandaşlığı ile yapmış olduklarınüfus olayları, nüfus kayıtlarına işlenmez."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ın Başkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ınkatılımlarıyla yapılan 15/05/2023 tarihli toplantısında;2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre, İdare Mahkemesince, anılan Kanun'un 19.maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu, Mahkemece idariyargı dosyasının ekinde adli yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usule ilişkinherhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hâkim Gülşen AKARPEHLİVAN’ın, davanın çözümünde adliyargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra;gereği görüşülüpdüşünüldü:
15. Dava, davacının rızası olmadan ZemfiraBekırova olan isminin nüfus müdürlüğütarafından Z. M olarak değiştirildiğini, çiftevatandaşlığa sahip olduğunu, pasaportunda Rus uyrukluolarak Rus ad ve soyadının bulunduğunu, çocuğununpasaportunda Z. M olarak gözüktüğünden Rusya'yagiriş yapamadığını, Rusya'ya girişçıkışlarında çocuğunugötüremediği için sıkıntıyaşadığından bahisle, nüfus kaydında "Z.M" olarak yer alan adının "Z. B" olarakdeğiştirilmesine karar verilmesiistemiyleaçılmıştır.
16. Dava dosyasının incelenmesinden, Rusya Federasyonu vatandaşıolan davacının, 18/11/2016 yılında Türkiye'yegeldiği, başvurusu üzerine 5901 sayılı TürkVatandaşlığı Kanunu'nun 12/d maddesi uyarınca BakanlarKurulunun 02/10/2017 tarih ve 2017/10881 sayılı kararı ilegöçmen olarak Türk vatandaşlığınıkazandığı ve 12/05/2018 tarihinde Bakanlar Kurulu Kararıkapsamında ve "Z. M" olarak nüfus kaydıdüzenlendiği, diğer adı ve soyadının ise"Z. B" olduğu bilgilerinin sicile işlendiği,ilerleyen süreçte çocuğunun pasaportunda ismi Z. Molarak gözüktüğünden, Rusya'ya girişyapamadığı, Rusya'ya girişçıkışlarında çocuğunugötüremediği için sıkıntıyaşadığından bahisle nüfus kaydında "Z.M" olarak yer alan adının "Z. B" olarakdeğiştirilmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olandavanın açıldığıanlaşılmaktadır.
17. Konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olaybirlikte irdelendiğinde; 4721 sayılı Kanun'un 39. maddesinde,mahkeme kararı olmadıkça, kişisel durum sicilininhiçbir kaydında düzeltme yapılamayacağıhükme bağlanmış; 5490 sayılı Kanun'un 35.maddesinde, kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkçanüfus kütüklerinin hiçbir kaydınındüzeltilemeyeceği; 36. maddesinde, nüfus kayıtlarınailişkin düzeltme davalarının asliye hukuk mahkemesindeaçılacağı kurallarına yer verilmiş olduğu;nüfus davalarına yönelik olarak yerleşikiçtihatlarda, nüfus kütüğünde bulunan birkaydın baştan itibaren hatalı olduğu iddiasınadayalı davaların "kayıt düzeltme"davası olarak kabulü ile söz konusu hataların hükmenadli yargı yerince düzeltilmesi gerektiğinin belirtildiği;bakılan uyuşmazlığın da, Nüfus HizmetleriKanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelikteaçıklanan kaydın düzeltilmesi kapsamındadeğerlendirilebileceği açıktır.
18. Bu durumda davacının işbu davadaki istemininhaklı nedene dayalı isim ve soyadınındeğiştirilmesi niteliğinde olduğu ve yukarıda yerverilen 5490 sayılı Kanun'un 36. maddesi uyarınca davaya konuuyuşmazlığın görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
19. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak; Erzincan İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile Erzincan 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 17/01/2022 tarih veE.2021/415, K.2022/22 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Erzincan İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileErzincan 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 17/01/2022 tarih ve E.2021/415, K.2022/22sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN