T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/145
KARAR NO : 2023/342
KARAR TR : 15/05/2023
ÖZET: Davacınınaracıyla seyir halinde iken meydana gelen maddi hasarlı ve yaralanmalı trafik kazasında, kazaya sebebiyet veren aracın ve sürücünün,İlçe Emniyet Müdürlüğünde görevli polis memurlarının görevlerini gereği gibi yerine getirmemesi ve ihmali neticesinde tespit edilememesi nedeniyle dosyasının faili meçhule kalmasına neden olduklarından bahisle, uğranıldığı ileri sürülen zararlarına karşılık açtığı tazminat davasının ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : S. M
Davalı : İçişleri Bakanlığı / Susurlukİlçe Emniyet Müdürlüğü
Vekili : Av. B. D
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı dilekçesinde,07/07/2019 tarihinde aracı ileSusurluk Merkez - Balıkesir istikametinde yasal hızsınırları içinde hareket halinde ve orta şeritteiken sol şeritten bir aracın, kırmızıışığın bitiminde araçların arasındankendisinin bulunduğu orta şeridemakas tabir edilen hareketi yaparakkazaya sebebiyet verdiğini ve olay yerindenkaçtığını, yaralanmalı ve maddi hasarlıtrafik kazası geçirdiğini, durumla ilgili Susurlukİlçe Emniyet Müdürlüğüne müracaatettiğini ve kaza anının kamera kayıtlarınıbularak kolluğa teslim ettiğini, olaydan bir zaman geçtiktensonra tahkikatın akıbeti ile ilgili Emniyete müracaatettiğini, Emniyet görevlilerinin bir kaç gün sonraevrakı Cumhuriyet Başsavcılığına göndereceklerinibildirdiklerini, savcılığa gittiğini ancakdosyasının gelmediğini öğrenince tekrar Emniyetegittiğini, Emniyettekilerin soruşturmanın devam ettiğinisöylediklerini, bu şekilde Savcılık ile Emniyetarasında mekik dokuduğunu, memurlar tarafından yüzüstübırakıldığını ve mağdur edildiğini,konuyla ilgili Cumhuriyet Savcılığı'na suçduyurusunda bulunduğunu, aradan geçen süre içindeSavcılık tarafından yürütülenyazışmalardan sonuç alınamadığını,sonuçta Cumhuriyet Savcısı ilegörüştüğünü, dosyasının failimeçhul kaldığını öğrendiğini,akabinde İlçe Emniyet Müdürü ile bizatihigörüşmesinden ve ek ifadesindende bir sonuççıkmadığından bu davayı açmak zorundakaldığını, söz konusu kazanın emniyet sorumlulukve kamera bölgesinde gerçekleştiğini, failin tespitedilerek olayın çözülmesi gerekirken memurlarıngörevini gereği gibi yerine getirmemeleri nedeniyle mağdurolduğunu, sigorta şirketinin hasarını ödemediğiniifade ederek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmakkoşuluyla 5.000 TL maddi, 2.000 TL manevi tazminatın davalıİlçe Emniyet Müdürlüğünden tahsiline kararverilmesi istemiyleadli yargı yerinde dava açmıştır.
2. Davacı tarafıslah dilekçesi ilemaddi tazminattalebini 28.000 TL'ye, manevi tazminat talebini 5.000 TL'yeçıkarmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURUSÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Susurluk Asliye Hukuk Mahkemesi 04/11/2021 tarih ve E.2019/619,K.2021/591 sayı ile, davaya bakma görevi idare mahkemelerine aitolduğundan ve yargı yolunun caiz olması şartıgerçekleşmediğinden davanın usulden reddine kararvermiş, istinaf isteminde bulunması üzerine Bursa BölgeAdliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi 04/10/2022 tarih ve E.2022/1131, K.2022/1547sayı ile, istinaf kanun yolu başvurusunun esastan reddine kararvermiş ve görevsizlik kararı kesinleşmiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Dava,davalı idare aleyhine, etkin araştırma yapmayarak sözkonusu olaya dair tahkikatı gerekli sağlıklı birbiçimde yürütülmemesi nedeniyle,uğradığını belirttiği zararlarının(hizmet kusuruna dayanılarak açılan) tazmini istemineilişkindir.
Yargı yolukavramı, bir hukuk sisteminde, herhangi bir davaya o hukuk sisteminedâhil yargı mercilerinden hangisindebakılacağını ifade eder.Uyuşmazlığa hangiyargı kolunda bakılacağı hususu, davanın genelşartlarından olup mahkemece re'sen dikkate alınmasıgerekir.
Davacı davadilekçesinde 07/07/2019 tarihinde geçirdiği yaralanmalıve maddi hasarlı trafik kazasına sebebiyet veren araç vesürücüsünün davalı idarece tespit edilmesiolgusuna dayanmaktadır bu olgu kamu hizmeti ile ilgili ve hizmet kusurunailişkindir. İdare’nin, hizmet kusuru niteliğindeki eylemisonucu meydana gelen zararlardan dolayı; İdari YargılamaUsulü Yasası’nın 2/1-b maddesi gereğinceİdare’ye karşı idari yargı yerinde tam yargıdavası açılması gerekir. Görev sorunu,açıkça veya hiç ileri sürülmese dekendiliğinden (re’sen) dikkate alınır.
Tüm bunedenlerle davaya bakma görevi idare mahkemelerinin görev alanıiçerisinde bulunduğundan HMK’nın 114/1 -b. ve 115/2.maddeleri uyarınca açılan bu davada davaşartlarından olan "yargı yolunun caiz olması"şartı gerçekleşmediğinden HMK'nın 114/1-b. ve 115/2.maddeleri gereğince davanın usulden reddine dairaşağıdaki şekilde karar verilmiştir. "
4. Davacı bu kez, fazlaya ilişkin hakkı saklıkalmak kaydıyla şimdilik 20.000 TL maddi, 20.000 TL manevitazminatın, başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziylebirlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle idari yargı yerindedava açmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Balıkesir 1. İdare Mahkemesi 20/01/2023 tarih veE.2022/1394 sayı ile, davanınçözümünün adli yargı yerine ait olduğugerekçesiyle 2247 sayılı Kanun’un 19. maddesiuyarınca görevli yargı yerinin belirtilmesi içinUyuşmazlık Mahkemesine başvurulmasına, dosya incelemesininbu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesinekarar vermiştir. Kararın ilgili kısımlarışöyledir:
"...2918sayılı Kanun'da trafik suçu işleyenler hakkındatutanak düzenlemek, gerekli işlemleri yapmak ve takip etmeninİçişleri Bakanlığının görev veyetkileri arasında sayıldığı, trafik kazalarına,adli yönden gereği yapılmak üzere mahalli genelzabıtaca, kazanın oluş nedenlerini, iz ve delillerinibelirleyerek trafik kaza tespit tutanağı düzenlemek üzerede trafik zabıtasınca el konulacağı, trafikzabıtasının görevli olmadığı veyabulunmadığı karayollarında meydana gelen kazalarda trafikkaza tespit tutanağı mahalli genel zabıtacadüzenleneceği ve bir örneği o yerin trafikzabıtasına gönderileceği, 2918 sayılı Yasa'nm19.01.2011 tarihinde yürürlüğe giren 110. maddesininKarayollarında, can ve mal güvenliği
yönünden trafikdüzeninin sağlanarak trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri kapsadığı veKanun'un, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev yetkive sorumlulukları ile, çalışma usullerinikapsadığı, dolayısıyla oluşan trafik kazasınedeniyle açılacak sorumluluk davalarının görümve çözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
...
Öte yandan,davacı tarafından, meydana gelen trafik kazasında Susurlukİlçe Emniyet Müdürlüğünde görevlipolis memurlarının görevlerini gereği gibi yerinegetirmemesi ve ihmali neticesinde araçsürücüsünün tespit edilememesi nedeniyledosyasının faili meçhule kalmasına neden olduklarışeklinde davalı idareye kusur atfedildiğigörülmektedir.
...
Bu itibarla, somutolayda, meydana gelen yaralanmalı ve maddi hasarlı trafik kazasıneticesinde soruşturmanın Cumhuriyet savcılığıemrinde ve talimatıyla yapıldığı ve devamedildiği, Cumhuriyet savcılığının kamudavası açılması ya da açılmamasıyönündeki kararlarının yargısal faaliyet kapsamındaolduğunda kuşku bulunmadığı, yargılamasürecine katkıda bulunan işlemler ya da faaliyetler nedeniyleDevletin sorumlu tutulmasında da, bu sorumluluğun denetimininaynı yargı düzeni içinde yapılması veyargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimidışında tutulması gerektiğinden, bu işlemlerinetkin bir şekilde yapılmadığı nedeniyleuğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevizararların tazmini istemiyle açıldığıanlaşılan davanın görüm veçözümünün bu yönden de adli yargı yerineait olduğu sonucuna varılmıştır.
..."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 1. maddesinde,Kanun'un amacının karayollarında can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzenini sağlayacak ve trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemek olduğu belirtilmiştir.
7. 2918 sayılı Kanun'un “Kapsam”başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun,trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetkive sorumluluk, çalışma usulleri ile diğerhükümleri kapsar.
Bu Kanun,karayollarında uygulanır. Ancak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayoludışındaki alanlardan kamuya açık olanlar ile park,bahçe, park yeri, garaj, yolcu ve eşya terminali, servis veakaryakıt istasyonlarında karayolu taşıt trafiğiiçin faydalanılan yerler ile,
b) Erişme kontrollükarayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarınınkamuya açık kesimlerinde ve belirli bir karayolununbağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsularüzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayoluaraçlarına ayrılan kısımlarında da,
Bu Kanunhükümleri uygulanır."
8. 2918 sayılıKanun'un "İçişleriBakanlığının görev ve yetkileri"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(Başlığıile Birlikte Değişik:6/12/2019-7196/39 md.)
İçişleriBakanlığının görev ve yetkileri şunlardır:
a)Araçları, bu Kanuna göre araçlarda bulundurulmasıgerekli belge ve gereçleri, sürücüleri ve bunlara aitbelgeleri, sürücülerin ve karayolunu kullanan diğerkişilerin kurallara uyup uymadığını, trafikdüzenlemelerinin ve çeşitli tesislerin bu Kanunhükümlerine uygun olup olmadığını denetlemek.
b) Duran ve akantrafiği düzenlemek ve yönetmek.
c) Elkoyduğu trafik kazalarında trafik kaza tespit tutanağıdüzenlemek.
d) Trafiksuçu işleyenler hakkında tutanak düzenlemek, gerekliişlemleri yapmak ve takip etmek.
e) Trafikkazası neticesinde hastalanan veya yaralananlarınbakımlarını sağlayacak tedbirlerin süratlealınmasına yardımcı olmak ve yakınlarına habervermek.
f)Araçların tescil işlemlerini yaparak belge veplakalarını vermek.
g)Sürücülerin belgelerini vermek.
h) Ülkeçapında taşıtların ve sürücülerinsicillerini tutmak, bunlara ilişkin teknik ve hukukideğişiklikleri işlemek, işlettirmek, istatistikselbilgileri toplamak ve değerlendirmek.
i) Trafikkazalarının oluş nedenleri ile ilgili tüm unsurlarıkapsayan istatistik verileri ve bilgilerini toplamak, değerlendirmek,sonuçlarına göre gereken önlemlerinalınmasını sağlamak ve ilgili kuruluşlara tekliftebulunmak.
j) Hasartazminatı ödemelerini hızlandırmak amacıyla sigortaşirketlerince istenecek gerekli bilgi ve belgeleri vermek.
k) Ayrıca buKanunla ve bu Kanuna göre çıkarılmış olanyönetmeliklerle verilen diğer görevleri yapmak.
Sürücülereait bilgilerde meydana gelebilecek değişiklikler ve araçlarüzerinde meydana gelebilecek teknik veya hukuki değişikliklerile haciz, rehin, ihtiyati tedbir ve belge iptali gibikısıtlayıcı şerhlerin; elektronik ortamda tutulansiciller üzerine işlenmesi ve kaldırılmasıişlemleri, bu değişiklik veya şerhlere karar verenyargı ve icra birimleri ile kamu kurum veya kuruluşlarıtarafından elektronik sistemle yapılabilir. Sürücübelgesi ve tescil işlemlerine esas teşkil edecek bilgiler,İçişleri Bakanlığı tarafından ilgili kamukurum veya kuruluşlarından elektronik sistemle temin edilebilir veyakanunlardaki istisnalar hariç olmak üzere bu amaçlasınırlı olarak paylaşılabilir. Bu fıkrayailişkin usul ve esaslar yönetmelikte belirlenir.
Bu maddedekigörev, yetki ve sorumluluklara ait diğer esaslar ile trafikkuruluşlarının, çalışma şekil veşartları, görevlendirilecek personelin nitelikleri,seçimi, çalışma usulleri, görev, yetki vesorumluluklarına ait esaslar İçişleriBakanlığınca çıkarılacak yönetmeliktebelirtilir."
9. 2918 sayılı Kanun'un "Trafikzabıtasının görev ve yetki sınırı ile genelzabıtanın trafik hizmetlerini yürütmeye ilişkinyetkisi" başlıklı 6. maddesi şöyledir:
" Trafikzabıtası ve genel zabıtanın görev ve yetkisınırı;
a) Trafikzabıtası:
(Birincifıkra mülga: 17/10/1996-4199/4 md.)
Trafikzabıtası görevi sırasındakarşılaştığı acil ve zorunlu hallerde genelzabıta görevi yapmakla da yetkilidir.
Mülki idareamirlerince, emniyet ve asayiş bakımından zorunlugörülen haller dışında, trafik zabıtasınagenel zabıta görevi verilemez, araç, gereç ve özelteçhizatı trafik hizmetleri dışındakullanılamaz.
b)(Değişik: 21/5/1997-4262/1 md.) Genel Zabıta:
Trafikzabıtasının bulunmadığı veya yeterliolmadığı yerlerde polis; polisin ve trafikteşkilatının görev alanı dışında kalanyerlerde de jandarma, trafik eğitimi almış subay, astsubay veuzman jandarmalar eliyle yönetmelikte belirtilen esas ve usullere uygunolarak trafiği düzenlemeye ve trafik suçlarına el koymayagörevli ve yetkilidir."
10. 2918 sayılı Kanun'un “Karayolutrafik güvenliği” başlıklı 13.maddesinde,karayolunun yapımı, bakımı, işletilmesi ilegörevli ve sorumlu bütün kuruluşların, karayolu yapısını,trafik güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmaklayükümlü olduklarıbelirtilmiştir.
11. 2918 sayılıKanun'un "Trafik kazalarına el koyma ve bilirkişilik" başlıklı 83. maddesişöyledir:
"Trafikkazalarına;
a) Adliyönden gereği yapılmak üzere mahalli genel zabıtaca,
b) Kazanınoluş nedenlerini,iz ve delillerini belirleyerek trafik kaza tespittutanağı düzenlemek üzere de trafik zabıtasıncael konulur.
Trafikzabıtasının görevli olmadığı veyabulunmadığı karayollarında meydana gelen kazalarda trafikkaza tespit tutanağı mahalli genel zabıtaca düzenlenir vebir örneği o yerin trafik zabıtasına gönderilir.
Karayollarındameydana gelen ve yalnız maddi hasarla sonuçlanan trafikkazalarında tarafların anlaşması halinde ve fiil başkabir suç oluşturmuyorsa adli kovuşturma yapılmaz veTürk Ceza Kanununun 565 inci maddesi hükmü uygulanmaz.
Trafikkazalarında yolun trafiğe kapandığı hallerde; trafikzabıtası veya genel zabıta; iz ve delilleri kaybolmayacakşekilde işaretledikten ve gerekli işlemleri yaptıktan sonra,karayolunu trafiğe açmaya yetkilidir.
Karayolununtrafiğe kapanmasına ölümlü ve hayati tehlike yaratanyaralanmalı kazalar neden olmuş ve bu kaza can, mal ve trafikgüvenliğini etkiliyor ve başka bir yoldan geçişverilemiyorsa Cumhuriyet savcısının gecikeceğininanlaşılması halinde, gerekli işaretlemeleryapılıp araç ve ölüler kenara alınarak durumbir tutanakla tespit edildikten sonra yol trafiğe açılır.
Trafikzabıtası, usul kanunlarına göre görevlendirilirse,trafik kazalarında bilirkişilik yapar.
Trafikkazaları, kaza tahkik memurluğu, bilirkişilik ve bunlardaaranacak şartlar ile diğer esaslar yönetmeliktegösterilir."
12. 2918 sayılı Kanun'un "Trafikkazalarında sürücü kusurlarının tespiti ve aslikusur sayılan haller" başlıklı 84. maddesişöyledir:
"Araçsürücüleri trafik kazalarında;
a)Kırmızı ışıklı trafik işaretinde veyayetkili memurun dur işaretinde geçme,
b)Taşıt giremez trafik işareti bulunan karayoluna veyabölünmüş karayolunda karşı yönden gelentrafiğin kullandığı şerit, rampa ve bağlantıyollarına girme,
c) İkidenfazla şeritli taşıt yollarında, karşı yöndengelen trafiğin kullandığı şerit veya yolbölümüne girme,
d) Arkadançarpma,
e) Geçmeyasağı olan yerlerde geçme,
f) Doğrultudeğiştirme manevralarını yanlış yapma,
g) Şeride tecavüzetme,
h)Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama,
i)Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğineuymama,
j)Manevraları düzenleyen genel şartlara uymama,
k) Yerleşimbirimleri dışındaki karayolunun taşıt yoluüzerinde, zorunlu haller dışında park etme veya duraklamave her durumda gerekli tedbirleri almama,
l) Parkiçin ayrılmış yerlerde veya taşıt yoludışında kurallara uygun olarak park edilmiş araçlaraçarpma,
Hallerinde aslikusurlu sayılırlar.
Ancak, kazada buhareketlerden herhangi biri,kazaya karışan araçsürücülerinden birden fazlası tarafındanyapılmış veya kaza bu hareketler dışındakurallarla, yasaklamalara, kısıtlamalara ve talimatlarauyulmaması nedenlerinden doğmuşsa, karayolunu kullananlariçin kusur oranı yönetmelikte belirtilen esaslara göretespit edilir."
13. 2918 sayılı Kanun'un, 19/01/2011tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren6099 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değişik 110. maddesişöyledir:
"İşleteniveya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olanaraçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkinolanları dâhil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları,adli yargıda görülür. Zarar görenin kamugörevlisi olması, bu fıkra hükmünün uygulanmasınıönlemez. Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafikkazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorluaraç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkindavalar, sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir."
14. Aynı Kanun'un Geçici 21. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun110 uncu maddesinin birinci fıkrasının göreve ilişkinhükmü, yürürlüğe girdiği tarihten önceidari yargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmışbulunan davalara uygulanmaz."
15. 18/07/1997 tarihli ve 23053 mükerrer sayılıResmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girenKarayolları Trafik Yönetmeliği'nin "TrafikZabıtası Kuruluşları, Görev ve Yetkileri" başlıklı6. maddesi şöyledir:
"(Değişik:RG-18/05/2007-26526)
Trafikkuruluşlarının çalışma şekil veşartları, görevlendirilecek personelin nitelikleri,seçimi, çalışma usulleri, görev, yetki vesorumluluklarına ilişkin hususlar ilgili mevzuattagösterilmiştir."
16. Aynı Yönetmeliğin "TrafikZabıtası Dışındaki Polis Hizmet BirimlerininGörev ve Yetkileri" başlıklı 7. maddesişöyledir:
"EmniyetTeşkilatının trafik zabıtası dışındakihizmet birimlerinde görevli emniyet hizmetleri sınıfıpersonelinin trafik hizmetlerine ilişkin görev esasları ileyetki sınırları aşağıda gösterilmiştir.
a) Trafikdenetleme birimlerinin kurulmuş olduğu yerlerde;
önleyicizabıta olarak emniyet hizmetleri sınıfından her kademedekipersonel, trafik düzeni ve güvenliği açısındangörünür şekilde karşılaştıklarıolaylara ve suçlara müdahaleye yetkilidir.
Bu yetki;
1) Trafikdüzensizliğini yaratanları uyarma,
2) Trafiksuçu işleyenlerin araç plakalarını trafikzabıtasına bildirme, gerekli hallerde duruma müdahale edilmesiniisteme,
3)Müdahalenin mümkün olamayacağınınanlaşılması halinde durumu bir tutanakla tespit ederek trafikzabıtasına iletme,
hallerinemünhasır olmak üzere kullanılır.
b) Trafikdenetleme birimlerinin kurulmadığı yerlerde;
polis birimamirleri; trafiğin düzenlenmesi ve trafik suçlarına elkonulmasına ilişkin hizmetlerin yerine getirilmesi ile görevlive yetkilidirler.
Birim amirleri bugörevlerini; varsa, kadrosu trafik olan denetleme personeli ile yoksakendi personeli arasından seçip trafik denetleme birimlerinden enaz bir hafta kurs görmüş personeli görevlendirmek suretiyleaşağıdaki esas, usul ve şartlara uygun olarakyürütür.
c) Görevalanı içine giren belediye sınırları içindekiyollarda park düzeni, işaretleme, yaya ve okul geçitlerinibelirleme ve benzeri konulardaki trafiğin düzenlenmesine ilişkinhususlarda yaptığı tespitleri teklif halinde yetki durumunagöre il veya ilçe trafik komisyonlarına ileterek, kararabağlanmasını ve uygulamaya konulmasını sağlar,uygulamayı izler ve denetler.
d) Trafikdüzensizliğine neden olan; duraklama ve parketmelere engelolunmasını, trafik tıkanık vesıkışıklıklarının giderilmesini, pazarkurulan yerlerde, bayram ve törenlerde tedbirler alınmasınısağlar.
e) Trafiksuçu işleyenler hakkında suç veya cezatutanağı düzenlemek ve düzenlenen tutanaklardan; mahkemeliksuçlara ait olanların ilgili mahkemeye, para cezası tahsil vetakibini gerektirenlerin de ilgili kuruluşuna iletilmesinisağlar."
17. Aynı Yönetmeliğin "TrafikKazalarına El Konulması" başlıklı 154.maddesi şöyledir:
"Trafikkazalarına el konulmasında aşağıda gösterilenesas ve usuller uygulanır.
a) Trafikkazalarına;
1) Adliyönden gereği yapılmak üzere mahalli genel zabıtaca,
2) Kazanedenlerini, iz ve delillerini belirleyecek “Kaza TespitTutanağı” düzenlemek üzere de trafikzabıtasınca (polis veya jandarma),
El konulur.
Trafikzabıtasının görev alanı dışında kalanyerler ile el koyamadığı durumlarda, trafik kaza tespittutanağı, örneğine uygun olarak mahalli zabıtatarafından düzenlenir ve bir örneği o yerin trafikzabıtasına gönderilir.
b) Trafikkazalarında yolun trafiğe kapandığı hallerde;
Trafikzabıtası ve genel zabıta; iz ve delilleri bozmayacakşekilde belirleyip işaretledikten ve gerekli tespitleriyaptıktan sonra, karayolunu trafiğe açmaya yetkilidir.
Karayolununtrafiğe kapanmasına ölümlü veya ölümlesonuçlanabilecek şekilde yaralanmalı bir kazaya nedenolmuş ve bu kaza can, mal ve trafik güvenliğini etkiliyor vebaşka bir yoldan geçit verilemiyor ise; cumhuriyetsavcısının gecikeceğinin anlaşılmasıhalinde, gerekli işaretleme ve tespitler yapılarak durum bir tutanaklatespit edildikten sonra yol trafiğe açılır."
18. Aynı Yönetmeliğin "TrafikKazalarına İlişkin İşlemler" başlıklı156. maddesi şöyledir:
"(Değişik:RG-21/3/2012-28240)
Trafikkazaları ile ilgili olarak yapılacak işlemlerdeaşağıdaki usul ve esaslar uygulanır.
a) Trafikkazası tespit tutanağının düzenlenmesi
1)Örneğine uygun olarak; kaza yerinin durumu, iz ve deliller, kazayakarışan sürücüler, varsa ölü veyayaralılar, hasar veya zarar, gün ve saat ile gerekligörülen diğer hususlar belirtilmek üzere düzenlenir veolay yerinin durumu bir krokide gösterilir. Tutanağa kazazedelerinolay yerindeki ölüm veya yaralanma durumu işlenir.
TrafikKazası Tespit Tutanağı; soruşturma evrakına eklenmek,dosyasında saklanmak ve sayısına göre taraflara verilmeküzere yeter sayıda düzenlenir.
Trafikkazası tespit tutanağının düzenlenmesi ile tutanaktayer alan bilgilerin bir veri tabanında toplanmasına ve bu bilgilerinilgili taraflarla paylaşımına ilişkin usul ve esaslarEmniyet Genel Müdürlüğünce belirlenir.
2) Trafikkazası tespit tutanağı düzenlemeye 154 üncümaddenin (a) bendi gereğince trafik zabıtası ve genelzabıtanın görevli personeli yetkilidir.
Tutanaklar en aziki görevli tarafından düzenlenir. Hafif yaralanmalı veyahasarlı kazalarda tek görevli tarafından rapor şeklinde dedüzenlenebilir.
Ancak, TürkSilahlı Kuvvetlerine ait araçlarınkarıştığı trafik kazalarında bir askeritemsilcinin bulundurulması mecburidir.
3) Tutanakdüzenleyenler, tutanakta taraflar için kusur oranıbelirtmeksizin sadece kazanın oluşumunda kimin hangi trafikkuralını ihlal ettiğini belirtirler.
4) Karayoluüzerinde ölüm veya yaralanma ile sonuçlanıp, olayyerindeki iz ve delillerin tespit ve değerlendirilmesi sonucunda trafikkazası olduğu anlaşılan durumlarda; kazayakarışan taraf veya unsurlardan birinin, birkaçınınya da tamamının olay yerinden ayrılmış olmasıhalinde de trafik kazası tespit tutanağı düzenlenir.
5) Öncedenmeydana gelmiş veya olay yerinden kaldırılmışaraçların karıştığı ve yalnız maddihasarla sonuçlanan kazalar için trafik zabıtası vegenel kollukça hasar tespitine dair kazaya karışanlaraverilmek üzere tutanak veya rapor düzenlenmez. Bu durumlarda hasartespitleri ilgililerin sigortalarına veya yetkili mahkemelere başvurmalarısuretiyle yapılır.
Ancak;
Can, mal ve trafikgüvenliğini etkileyen veya yolun trafiğekapandığı maddi hasarlı trafik kazalarında, kazayakarışanların kazanın oluşuna göre iz ve delilleriişaretleyerek, mümkün olduğu takdirde olay yerininfotoğraflarını çekerek araçlarını enyakın ve uygun yerlere çekmeleri,
Karayoluüzerinde birden fazla sayıda aracınkarıştığı sadece maddi hasarla sonuçlanan vetarafların bu Yönetmelik çerçevesinde MaddiHasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağıdüzenlemediği trafik kazalarında; taraflara aitaraçlardan en az birinin olay yerinde bulunması ve olay yerindekiiz ve delillerden kazanın oluşumu ile o yerde meydana geldiğinekanaat getirilmesi,
hallerindegörevlilerce trafik kazası tespit tutanağı düzenlenir.
b) Kazaistatistikleri
Kazalarınnedenlerini tespit etmek ve alınacak tedbirlerin belirlenmesindekullanılmak üzere, trafik kazası tespit tutanaklarındakibilgilerden yararlanılarak, kazaya el koyan birimlerce örneğineuygun istatistik formu düzenlenir.
Düzenlenenistatistik formları, her ilde şehiriçi trafik denetlemeşube müdürlüklerinde toplanarak, il genelindedeğerlendirmesi yapıldıktan sonra Emniyet GenelMüdürlüğüne gönderilir."
19. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun“Bir suçun işlendiğini öğrenen Cumhuriyetsavcısının görevi” başlıklı 160.maddesi şöyledir:
“(1)Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle birsuçun işlendiği izlenimini veren bir hâliöğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yerolup olmadığına karar vermek üzere hemen işingerçeğini araştırmaya başlar.
(2) Cumhuriyetsavcısı, maddî gerçeğinaraştırılması ve adil bir yargılamanınyapılabilmesi için, emrindeki adlî kolluk görevlilerimarifetiyle, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarakmuhafaza altına almakla ve şüphelinin haklarınıkorumakla yükümlüdür. "
20. 5271 sayılıKanun’un “Cumhuriyetsavcısının görev ve yetkileri” başlıklı161. maddesinin bazı fıkraları şöyledir:
“(1)Cumhuriyet savcısı, doğrudan doğruya veya emrindekiadlî kolluk görevlileri aracılığı ile hertürlü araştırmayı yapabilir; yukarıdaki maddedeyazılı sonuçlara varmak için bütün kamugörevlilerinden her türlü bilgiyi isteyebilir. Cumhuriyetsavcısı, adlî görevi gereğince nezdinde görevyaptığı mahkemenin yargı çevresidışında bir işlem yapmak ihtiyacı ortayaçıkınca, bu hususta o yer Cumhuriyet savcısındansöz konusu işlemi yapmasını ister.
(2) Adlîkolluk görevlileri, elkoydukları olayları, yakalanankişiler ile uygulanan tedbirleri emrindeçalıştıkları Cumhuriyet savcısınaderhâl bildirmek ve bu Cumhuriyet savcısının adliyeyeilişkin bütün emirlerini gecikmeksizin yerine getirmekleyükümlüdür.
(3) Cumhuriyetsavcısı, adlî kolluk görevlilerine emirleriyazılı; acele hâllerde, sözlü olarak verir. (Ekcümle: 25/5/2005 - 5353/24 md.) Sözlü emir, en kısasürede yazılı olarak da bildirilir.
(4) Diğerkamu görevlileri de, yürütülmekte olan soruşturmakapsamında ihtiyaç duyulan bilgi ve belgeleri, talep edenCumhuriyet savcısına vakit geçirmeksizin temin etmekleyükümlüdür.
(5) Kanuntarafından kendilerine verilen veya kanun dairesinde kendilerinden istenenadliye ile ilgili görev veya işlerde kötüye kullanma veyaihmalleri görülen kamu görevlileri ile Cumhuriyetsavcılarının sözlü veya yazılı istem veemirlerini yapmakta kötüye kullanma veya ihmalleri görülenkolluk âmir ve memurları hakkında Cumhuriyet savcılarıncadoğrudan doğruya soruşturma yapılır. Vali vekaymakamlar hakkında 2.12.1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlarve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması HakkındaKanun hükümleri, en üst dereceli kolluk amirleri hakkındaise, hâkimlerin görevlerinden dolayı tâbi olduklarıyargılama usulü uygulanır.
..."
21. 5271 sayılıKanun’un “Adlîkolluk ve görevi” başlıklı 164. maddesişöyledir:
(1) Adlîkolluk; 4.6.1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet TeşkilatıKanununun 8, 9 ve 12 nci maddeleri, 10.3.1983 tarihli ve 2803 sayılıJandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanununun 7 nci maddesi,2.7.1993 tarihli ve 485 sayılı GümrükMüsteşarlığının Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesi ve 9.7.1982tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik KomutanlığıKanununun 4 üncü maddesinde belirtilen soruşturmaişlemlerini yapan güvenlik görevlilerini ifade eder.
(2)Soruşturma işlemleri, Cumhuriyet savcısının emir vetalimatları doğrultusunda öncelikle adlî kolluğayaptırılır. Adlî kolluk görevlileri, Cumhuriyetsavcısının adlî görevlere ilişkin emirleriniyerine getirir.
(3) Adlîkolluk, adlî görevlerin haricindeki hizmetlerde, üstlerininemrindedir."
22. 5271 sayılı Kanun’un “Koruma TedbirleriNedeniyle Tazminat” üst başlığı altındadüzenlenen “Tazminat istemi” başlıklı141. maddesinin bazı fıkraları şöyledir:
“1)Suç soruşturması veya kovuşturmasısırasında;
...
3)(Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Birinci fıkrada yazan hâllerdışında, suç soruşturması veyakovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiilveya diğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzerehâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlarveya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları ancakDevlet aleyhine açılabilir.
(4)(Ek:18/6/2014-6545/70 md.) Devlet, ödediği tazminattan dolayıgörevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiylegörevini kötüye kullanan hâkimler ve Cumhuriyetsavcılarına bir yıl içinde rücu eder."
B. Yargı Kararı
23. 2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrasının iptali istemiyle Bursa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi veBatman 2. Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurularıüzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, şu gerekçesi ileanılan kuralı Anayasa'ya aykırı görmemiş ve iptalistemini oy birliğiyle reddetmiştir:
"…Anayasa Mahkemesi’nin daha önceki kimi kararlarında dabelirtildiği üzere, tarihsel gelişime paralel olarakAnayasa’da adli ve idari yargı ayırımınagidilmemiş ve idari uyuşmazlıkların çözümündeidare ve vergi mahkemeleriyle Danıştay yetkilikılınmıştır. Bu nedenle, genel olarak idare hukukualanına giren konularda idari yargı, özel hukuk alanınagiren konularda adli yargı görevli olacaktır. Bu durumda, idariyargının görev alanına giren bir uyuşmazlığınçözümünde adli yargının görevlendirilmesikonusunda kanun koyucunun mutlak bir takdir yetkisinin bulunduğunusöylemek olanaklı değildir. Ancak, idari yargınındenetimine bağlı olması gereken idari biruyuşmazlığın çözümü, haklı nedenve kamu yararının bulunması halinde kanun koyucu tarafındanadli yargıya bırakılabilir. İtiraz konusu kural, trafikkazasında zarar görenin asker kişi ya da memur olmasına,aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veya olayın hemzemingeçitte meydana gelmesi durumlarına göre farklı yargıkollarında görülmekte olan 2918 sayılı Kanun’dankaynaklanan tüm sorumluluk davalarının adli yargıdagörüleceğini öngörmektedir. İtiraz konusudüzenlemenin gerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idariyargı, idari yargı veya adli yargı kolları arasındauygulamada var olan yargı yolu belirsizliği giderilerek söz konusudavalarla ilgili olarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı türdavaların aynı yargı yolunda çözümlenmesisağlanarak davaların görülmesi veçözümlenmesinin hızlandırıldığı,bu suretle kısa sürede sonuç alınmasınınolanaklı kılındığı ve bunun söz konusudavaların adli yargıda görüleceği yolunda getirilendüzenlemenin kamu yararına yönelik olduğuanlaşılmaktadır. Öte yandan, 2918 sayılıKanun’da tanımlanan Karayolu şeridi üzerindeki araçtrafiğinden kaynaklanan sorumlulukların, özel hukuk alanınagirdiği konusunda bir tartışma bulunmamaktadır. İdaretarafından kamu gücünden kaynaklanan bir yetkininkullanılması söz konusu olmadığı gibi, aynıkarayolu üzerinde aynı seyir çizgisinde hareket eden, bunedenle aynı tür risk üreten araçlar arasındaözel-kamu ayırımı yapılmasını gerektiren birneden de yoktur. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kuralAnayasa’nın 2.,125. ve 155. maddelerine aykırıdeğildir. İtirazın reddi gerekir…" (Any. Mah.'nin 26.12.2013 tarih ve E.2013/68,K.2013/165 sayılı kararı; R.G. 27.3.2014, Sayı: 28954,s.136-147.)
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
24. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan15/05/2023 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemeceidari yargı dosyasıörneğinin,ekinde adli yargı dosyasının UYAP sistemindekayıtlı bazı dökümanları ile birlikteUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği, adli yargıkararının bir örneğininmahkemesinden temin edildiği vesonuçtausule ilişkin başka bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
25. Raportör-Hakim Taşkın ÇELİK'in,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ’nindavada adli yargının,
DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada idari yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
26. Dava, davacının aracıyla seyir halinde iken meydanagelen maddi hasarlı ve yaralanmalı trafik kazasında, kazayasebebiyet veren aracın ve sürücünün, Susurlukİlçe Emniyet Müdürlüğünde görevlipolis memurlarının görevlerini gereği gibi yerinegetirmemesi ve ihmali neticesinde tespit edilememesi nedeniyledosyasının faili meçhule kalmasına nedenolduklarından bahisle, uğranıldığı ilerisürülen zararlarına karşılık maddi ve manevitazminatödenmesi istemiyle açılmıştır.
27. Anayasa Mahkemesinin yukarıda gerekçesine yer verilenkararı, kanun koyucunun idari yargının görevine giren birkonuyu adli yargının görevine verebileceğine,dolayısıyla 2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrası ile öngörülen, bu Kanun’dan doğantüm sorumluluk davalarının adli yargıda görülmesidüzenlemesinin Anayasa’ya aykırıbulunmadığına dair olup, esas itibariyle görev konusundaverilmiş bir karardır ve Anayasa’nın 158. maddesiuyarınca, başta Uyuşmazlık Mahkemesi olmak üzerediğer yargı organları bakımından da uyulmasızorunlu bir karar mesabesindedir.
28. 2918 sayılı Kanun'da ve ilgili Yönetmelikte; trafiksuçu işleyenler hakkında tutanak düzenlemek, gerekliişlemleri yapmak ve takip etmenin İçişleriBakanlığının görev ve yetkileri arasındasayıldığı, trafik kazalarına, adli yöndengereği yapılmak üzere mahalli genel zabıtaca, kazanınoluş nedenlerini, iz ve delillerini belirleyerek trafik kaza tespittutanağı düzenlemek üzere de trafik zabıtasıncael konulacağı, trafik zabıtasının görevli olmadığıveya bulunmadığı karayollarında meydana gelen kazalardatrafik kaza tespit tutanağının mahalli genel zabıtacadüzenleneceği ve bir örneğinin o yerin trafikzabıtasına gönderileceği hususlarına yerverilmiştir.
29.Buna göre, 2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı gözetildiğinde, bahsi geçenKanun maddesinin karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzeninin sağlanarak trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanun'un, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile, çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
30. Diğer taraftan,davacı tarafından, meydana gelentrafik kazasında Susurluk İlçe Emniyet Müdürlüğündegörevli polis memurlarının görevlerini gereği gibiyerine getirmemesi ve ihmali neticesinde, araçsürücüsünün tespit edilememesi nedeniyledosyasının faili meçhule kaldığından bahisle,uğranılan zararda idarenin kusurlu olduğu iddiaedildiğinden, bu konuda da bir değerlendirme yapılmasıgerekmektedir.
31. Somut olayda, meydana gelen yaralanmalı ve maddi hasarlıtrafik kazası sonucunda soruşturmanın Cumhuriyetsavcılığı emrinde ve talimatıylayapıldığı,Cumhuriyet savcılığınınkamu davası açılması ya da açılmamasıyönündeki kararlarının yargısal faaliyetkapsamında olduğu;yargılama sürecine katkıda bulunanişlemler ya da faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da,bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içindeyapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idariyargı denetimi dışında tutulması gerektiğinden,bu işlemlerin etkin bir şekilde yapılmadığınedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararlarıntazmini istemiyle açılandavanınçözümünün, bu yönden de adliyargı yerine ait olduğu açıktır.
32. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak, Balıkesir 1. İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile, Susurluk Asliye Hukuk Mahkemesinin 04/11/2021 tarih veE.2019/619, K.2021/591 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B. Balıkesir 1. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile, Susurluk Asliye Hukuk Mahkemesinin 04/11/2021 tarih veE.2019/619, K.2021/591 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
15/05/2023 tarihinde, Üye Ahmet ARSLAN’ın KARŞIOYU ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nigün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞI OY
İdarenin kendi kuruluş Kanununda belirlenen ve 2918sayılı Kanun'da tekrarlanan görevlerinden yani yol yapım,bakım, işletme, trafik güvenliğini sağlamaşeklinde yürütülen kamu hizmetlerinden kaynaklanan hukukisorumluluğunun idare hukuku ilke ve kurallarına görebelirlenmesi; uyuşmazlığın, özel hukuktaki araçişletenin hukuki sorumluluğundan değil, davalı idaretarafından görevlerinin tam ve eksiksiz yerine getirilmediği,dolayısıyla yürütülen hizmetlerin kusurlu işletildiği,meydana gelen zararda hizmet kusuru bulunduğu iddiasındankaynaklanması karşısında uyuşmazlığınçözümünün idari yargının görevindebulunduğu sonucuna ulaşıldığından,uyuşmazlığın çözümünde adliyargıyı görevli kabul eden çoğunluğunkararına katılmıyorum.
ÜYE
Ahmet ARSLAN