T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/257
KARAR NO : 2023/417
KARAR TR : 19/06/2023
ÖZET: Çifte vatandaşlığa sahip olan davacının Türkiye nüfus kayıtlarında M.olarak yer alan adının M. olarak değiştirilmesine karar verilmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE yerinde görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : M.E'navelayeten annesi V. E
Vekili : Av.H. E. D
Davalı :İçişleri Bakanlığı- NusaybinKaymakamlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1. Davacı vekili, 01/12/2005 doğumlu,hem Türk hem Irak vatandaşı olan müvekkilinin,doğduktan hemen sonra annesiyle birlikte Irak'ın Zaho kentineyerleştiğini, yaşantısına, eğitim hayatınaorada devam ettiğini, Türkiye'deki nüfus kayıtlarındaismi her ne kadar M.olarak gözükse de fiilenyaşadığı Irak'ta isminin M.olduğunu, tümçevresi tarafından da bu isimle tanındığındanbüyük zorluklar yaşadığını, babası vebirçok akrabasının burada yaşaması sebebiyleTürkiye'ye rahatça gelip gitmek istediğini ancak isminin heriki ülkede farklı olması sebebiyle sınırkapısında sorunlarlakarşılaştığını ifade ederek,müvekkilininnüfus kayıtlarında M.olan ismininM.olarakdeğiştirilmesi ve nüfusa tesciline karar verilmesi istemiyleadliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİN BAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. NusaybinAsliye Hukuk Mahkemesi 08/06/2021 tarih ve E.2021/178,K.2021/448 sayı ile, HMK'nın 114/1-b ve 115. maddesihükümleri uyarınca yargı yolu caizolmadığından davanın dava şartı yokluğunedeniyle usulden reddine karar vermiş, bu karar istinaf yolunabaşvurulmaksızınkesinleşmiştir. Kararın ilgilikısımları şöyledir:
"Dava, isimdüzeltilmesi talebine ilişkindir.
Davacıtarafın dava dilekçesi incelendiğinde, davacınınTürkiye nüfus kayıtlarında M.olarak geçen ismininIrak'ta ki kayıtlara göre M.olarak düzeltilmesi sebebiyleiş bu davayı açtığıanlaşılmaktadır.
Davacı,kendisinin hem Türk Vatandaşı hem de Irak Vatandaşıolduğunu isim düzeltilmesini karar verilmesini talep etmiştir.
"5901sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun“Çok vatandaşlık” başlıklı 44.maddesinde “Herhangi bir nedenle yabancı bir devletvatandaşlığını kazanan kişilerin, budurumlarına ilişkin belgeleri ibraz etmeleri ve yapılacakinceleme sonucunda kayden aynı kişiler olduklarının tespitihalinde, nüfus aile kütüklerindeki kayıtlarınaçok vatandaşlığa sahip olduklarına dairaçıklama yapılır. ” hükmüne yerverilmiş, aynı Kanun’un 46. maddesine dayalı olarak çıkartılanTürk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasınaİlişkin Yönetmelik’in 80. maddesinde aynıdoğrultuda düzenleme yer almış, 83/1. maddesinde“Herhangi bir nedenle yabancı bir devletvatandaşlığını kazanan ve form dilekçe ilenüfus müdürlüklerine ya da dış temsilciliklerebildirimde bulunan Türk vatandaşlarının çokvatandaşlık işlemleri nüfus müdürlüklerinceyürütülür.” düzenlemesine yer verilerekdevamı fıkralarda çok vatandaşlığa ilişkinbildirimlerde nüfus müdürlüklerince yapılacakişlemler ve uygulanacak esaslar açıklanmıştır.
Hemenbelirtilmelidir ki, Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasınaİlişkin Yönetmelik’te “çokvatandaşlık”, bir kişinin Türkvatandaşlığından başka bir ya da birden fazlavatandaşlığa sahip olması olaraktanımlanmış, aynı Yönetmelik’in“Çok Vatandaşlığa sahip olan kişilerintescili” başlıklı 51. maddesinde “Türkvatandaşlığını muhafaza kaydıyla yabancıdevlet vatandaşlığına geçmesine veya izinalmaksızın kazanmış olduğu yabancı devletvatandaşlığının yanı sıra Türkvatandaşlığını korumasına izin verilen ya dairadesi dışında yabancı devletvatandaşlığını kazanmış kişilerin budurumları bildirim formuna dayanılarak diğer kişisel durumdeğişiklikleri alanına işlenir.” hükmüneyer verilmiş, 52. maddesinde çok vatandaşlığa sahipolan kişilerin nüfus olaylarının tescilinde uyulacak usulve esaslar belirtilmiştir." (Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi1.Hukuk Dairesi 2020/108 Esas- 2020/114 Karar sayılı, 2020/31Esas-2020/ 58 karar sayılı ilamları)
Davacınınhem Türk, hem de Irak vatandaşı olduğu davacınınçok vatandaşlılığa sahip olduğu çokvatandaşlılık halinde kayıtların tutulmasına ilişkinusul ve esasları düzenleyen 5901 Sayılı TürkVatandaşlığı Kanunu'nun 44. maddesi ilgiliYönetmelik'in 80. ve devamı maddeleri ile Nüfus HizmetleriKanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik 51 vedevamı maddeleri uyarınca eldeki dava dosyasınınkayıtlardaki uyumsuzluğun giderilmesine ilişkin olduğu, busebeple idari iş ve idareye verilmiş bir görev olduğuanlaşılmaktadır. 6100 sayılı HMK’nin 114/1 -b ve115. maddesi hükümleri uyarınca davanın yargı yolununcaiz olmaması nedeniyle dava şartı noksanlığıgereğince HMK'nın 115. maddesi gözetilerek yargı yolu caizolmadığından davanın usulden reddine karar vermekgerekmiş ve aşağıdaki gibi hüküm kurma yolunagidilmiştir.
HÜKÜM:Ayrıntısıyukarıda açıklandığı üzere;
1-HMK114/1-b ve115. maddesi hükümleri uyarınca yargı yolu caizolmadığından davanın dava şartı yokluğunedeniyle USULDEN REDDİNE..."
3. Davacı vekili bu kezaynı gerekçelerle,Nusaybin Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açtıklarıdavanın08/06/2021 tarihindeyargı yolunun caiz olmaması sebebiylereddedildiğini,kayıtlardaki uyuşmazlıklarıngiderilmesi istemiyle Nusaybin İlçe NüfusMüdürlüğü'neyazılı başvuruyaptıklarını ancak başvurularının18/11/2021 Tarihve E-28293777-113.1-2049 Sayı ile reddedildiğini ifade ederek,anılan işlemin iptaliistemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Mardin 1. İdare Mahkemesi 09/03/2023 tarih ve E.2021/2743sayıile, davanın adli yargıda görülmesigerektiği sonucuna varıldığından, 2247sayılı Kanunun 19. maddesi uyarınca olumsuz görevuyuşmazlığı çıkarılmak üzere UyuşmazlıkMahkemesine başvurulmasına, davanın incelemesininUyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin ertelenmesinekarar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Uyuşmazlık,her ne kadar Asliye Hukuk Mahkemesince dosyasının kayıtlardakiuyumsuzluğun giderilmesine ilişkin olduğu, bu sebeple idariiş ve idareye verilmiş bir görev olduğu şeklindedeğerlendirilmiş ise de yukarında yer verilen mevzuathükümleri birlikte değerlendirildiğinde davacınıntalebine konu düzeltmenin mevzuatta yer verilen maddi hata kapsamındakalmadığının açık olduğu, bu durumda daişbu davanın adli yargıda görülmesi gerektiğisonucuna varıldığından, davanın görev yönündenreddedilmesi gerekmektedir."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun"İdari dava türleri ve idari yargı yetkisininsınırı" başlıklı 2. maddesinin 1.fıkrası şöyledir:
"İdaridava türleri şunlardır:
a) İdariişlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksatyönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarındandolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdarieylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudanmuhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) Tahkim yoluöngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için ayıplanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkindavalar."
6. 4721 sayılı TürkMedeni Kanunu'nun "Adın değiştirilmesi" başlıklı27. maddesi şöyledir:
" Adındeğiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hakimdenistenebilir.
Adındeğiştirildiği nüfus siciline kayıt ve ilan olunur
Addeğişmekle kişisel durum değişmez.
Adındeğiştirilmesinden zarar gören kimse, bunuöğrendiği günden başlayarak bir yıl içindedeğiştirme kararının kaldırılmasınıdava edebilir. "
7. "Düzeltme" başlıklı 39. maddesişöyledir:
"Mahkemekararı olmadıkça, kişisel durum sicilinin hiçbirkaydında düzeltme yapılamaz."
8. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun "Kayıtdüzeltilmesi" başlıklı 35. maddesişöyledir:
"(1) Kesinleşmişmahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerininhiçbir kaydı düzeltilemez ve kayıtlarınanlamını ve taşıdığı bilgilerideğiştirecek şerhler konulamaz. Ancak olayların ailekütüklerine tescili esnasında yapılan maddi hatalarnüfus müdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarakdüzeltilir.
(2) Ailekütüklerindeki din bilgisine ilişkin talepler, kişininyazılı beyanına uygun olarak tescil edilir,değiştirilir, boş bırakılır veya silinir."
9. "Nüfus davaları" başlıklı36. maddesi şöyledir.
"(1) Mahkemekararı ile yapılan kayıt düzeltmelerindeaşağıdaki usûllere uyulur:
a) Nüfuskayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyiisteyen şahıslar ile ilgili resmî daireningöstereceği lüzum üzerine Cumhuriyet savcılarıtarafından yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdekigörevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kayıtdüzeltme davaları (..) nüfus müdürü veyagörevlendireceği nüfus memuru huzuru ile görülürve karara bağlanır.
b)(Değişik: 19/10/2017-7039/9 md.) Haklı sebeplerin bulunmasıhâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılmasıhâkimden istenebilir. Ad değişikliği hâlinde,nüfus müdürlüğü bu kişininçocuklarının baba veya ana adına ilişkin kaydı,soyadı değişikliğinde ise eşin ve ergin olmayançocukların soyadını da düzeltir.
c) Tespitdavaları, kaydın iptali veya düzeltilmesi içinaçılacak davalara karine teşkil eder.
(2)Kişilerin başkasına ait kaydı kullandıklarınailişkin başvurular Bakanlıkça incelenipsonuçlandırılır."
10. 5901 sayılı Türk VatandaşlığıKanunu'nun "Çok vatandaşlık" başlıklı44. maddesi şöyledir:
"Herhangibir nedenle yabancı bir devlet vatandaşlığınıkazanan kişilerin, bu durumlarına ilişkin belgeleri ibrazetmeleri ve yapılacak inceleme sonucunda kayden aynı kişilerolduklarının tespiti halinde, nüfus aile kütüklerindekayıtlarına çok vatandaşlığa sahipolduklarına dair açıklama yapılır."
11. Aynı Kanun'un 46. maddesine dayalı olarakçıkartılan Türk VatandaşlığıKanunu'nun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin"Ad ve soyadın tescili" başlıklı 74. maddesişöyledir:
"(1)Türk vatandaşlığını kazanmak üzerebaşvuruda bulunan yabancılar Türkçe ad ve soyadıalabilir. Ancak kendi ad ve soyadlarını muhafaza etmek istedikleritakdirde kişinin ad ve soyadı 1353 sayılı TürkHarflerinin Kabul ve Tatbiki hakkında Kanun gereğince Türkharfleri ile yazılır ve aile kütüğüne tesciledilir. Konulan ön adlar iki adı geçmemek üzere vekısaltma yapılmadan yazılır.
(2) Soyadıalınmasında Soyadı Nizamnamesinde belirtilen esaslargözönünde bulundurulur. Soyadı tek kelime halindeyazılır. Ad ve soyadında çizgi, tire, nokta gibiişaretler kullanılmaz."
12. "Çok vatandaşlığa ilişkinbildirimlerde nüfus müdürlüğünce yapılacakişlemler ve uygulanacak esaslar" başlıklı 83.maddesi şöyledir:
"(1)Herhangi bir nedenle yabancı bir devletvatandaşlığını kazanan ve form dilekçe ilenüfus müdürlüklerine ya da dış temsilciliklerebildirimde bulunan Türk vatandaşlarının çokvatandaşlık işlemleri nüfus müdürlüklerinceyürütülür.
(2) Bildirim üzerine nüfus müdürlüğünce,ilgili kişilerin nüfus kayıtlarında yer alan adı,soyadı, doğum tarihi ve cinsiyet bilgileri ile sahip olduklarıdiğer devlet vatandaşlığını gösterenbelgelerde yer alan kimlik bilgilerikarşılaştırılır.
(3) Yapılan karşılaştırma sonucunda kimlikbilgilerinin uyması halinde ilgili veri giriş formu düzenlenirve nüfus kaydına gerekli açıklama yapılır.Çok vatandaşlığa ait bildirim formuna diğer olaylarkütüğünden numara verilir ve dayanak belgeleri ile birliktemuhafaza edilir.
(4) Kimlikbilgilerinin farklı olması halinde bu kişilerin taleplerireddedilir.
(5) Yabancı devlet vatandaşlığınınkazanılması sırasında yabancı ad vesoyadının seçildiğini gösteren yetkili makamlarcaverilmiş belge ibraz edilmesi halinde, çok vatandaşlıkişlemi yapılan kişinin nüfus kaydına almışolduğu yabancı ad ve soyadı da işlenir.
(6) Çok vatandaşlığa sahip olduğu halde bu yoldabildirimde bulunmayan Türk vatandaşlarının diğerdevlet vatandaşlığı ile yapmış olduklarınüfus olayları, nüfus kayıtlarına işlenmez."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve AliÖZGÜR'ün katılımlarıyla yapılan 19/06/2023tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, Mahkemece idari yargı dosyasının ekinde adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14. Raportör-Hâkim Taşkın ÇELİK'in,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ile DanıştaySavcısı Yakup BAL’ın davada adli yargınıngörevli olduğu yolundaki sözlü açıklamalarıda dinlendikten sonra; gereği görüşülüpdüşünüldü:
15. Dava,hem Türkhem de Irak vatandaşı olandavacının, Türkiye nüfus kayıtlarında M.olarakgeçen isminin Irak'taki kayıtlara göre M.olarakdüzeltilmesi istemiyleaçılmıştır.
16. Dava dosyalarının incelenmesinden, 01/11/2004doğumlu davacı M.E'nun hem Türk hem de Irak vatandaşıolduğu, davacının Irak'taki isminin Türkiye'dekindenfarklı olarak M.olmasından kaynaklı zorluklar yaşandığıbu sebepten dolayı Türkiye'deki kayıtlı isminin M.olarakdeğiştirilmesi istemiyle Nusaybin Asliye Hukuk Mahkemesinde davaaçıldığı, anılan Mahkemece 08/06/2021 tarihE.2021/178, K.2021/448 sayı ile, "eldeki dava dosyasınınkayıtlardaki uyumsuzluğun giderilmesine ilişkin olduğu, busebeple idari iş ve idareye verilmiş bir görev olduğu"gerekçesiyle davanın dava şartı yokluğu nedeniyleusulden reddine karar verildiği; bunun üzerine davacınınvekili tarafından, bu Mahkeme kararıda gerekçegösterilerek, müvekkilinin Türkiye'deki isminin Irakkayıtlarındaki ismi olan M.olarak değiştirilmesi talebiyle,15/11/2021 tarihinde Nusaybin İlçe NüfusMüdürlüğü'ne başvurulduğu, anılanİdare tarafından "5490 Sayılı Nüfus HizmetleriKanunu uyarınca, "Nüfus Hizmetleri UygulamaYönetmeliği" 08.10.2021 tarihli Nüfus MevzuatınınUygulamasına İlişkin Açıklamanın, 30.1.2.maddesinde "Dayanak belgelerindeki bilgilerin aile kütüklerineişlenmesi sırasında yapılmış bir maddi hatasöz konusu değil ise aile kütüğünün herhangibir kaydında düzeltme veya değişiklik, mahkeme kararıile yapılır." hükmü yer almaktadır./ Bu kapsamda:yukarıda belirtilen mevzuat hükmü uyarınca, adıgeçen M.E'nun M.olan adının M.olduğuna ilişkinmahkeme kararı alınmadıkça idarece yapılacakherhangi bir işlem bulunmamaktadır."denilmek suretiyle18/11/2021 tarih ve 2049 sayılı işlemin tesis edildiği vebunun üzerine davacının vekili tarafından buişleminiptali istemiyle idari yargı yerinde davaaçıldığıanlaşılmaktadır.
17. Konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile somut olaybirlikte irdelendiğinde; 4721 sayılı Kanun'un 39. maddesinde,mahkeme kararı olmadıkça, kişisel durum sicilininhiçbir kaydında düzeltme yapılamayacağıhükme bağlanmış; 5490 sayılı Kanun'un 35.maddesinde, kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkçanüfus kütüklerinin hiçbir kaydınındüzeltilemeyeceği; 36. maddesinde, nüfus kayıtlarınailişkin düzeltme davalarının asliye hukuk mahkemesindeaçılacağı kurallarına yer verilmiş olduğu;nüfus davalarına yönelik olarak yerleşik içtihatlarda,nüfus kütüğünde bulunan bir kaydın baştanitibaren hatalı olduğu iddiasına dayalı davaların "kayıtdüzeltme" davası olarak kabulü ile söz konusuhataların hükmen adli yargı yerince düzeltilmesigerektiğinin belirtildiği; bakılanuyuşmazlığın da, Nüfus Hizmetleri Kanunu'nunUygulanmasına İlişkin Yönetmelikte açıklanankaydın düzeltilmesi kapsamında değerlendirilebileceğiaçıktır.
18. Bu durumda davacının işbu davadaki istemininhaklı nedene dayalı adın değiştirilmesiniteliğinde olduğu ve yukarıda yer verilen 5490 sayılıKanun'un 36. maddesi uyarınca davaya konu uyuşmazlığıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
19. Yukarıda belirtilen hususlar gözönündebulundurularak; Mardin 1. İdare Mahkemesinin başvurusununkabulü ile Nusaybin Asliye Hukuk Mahkemesinin 08/06/2021 tarih veE.2021/178, K.2021/448 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Mardin 1. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileNusaybinAsliye Hukuk Mahkemesinin 08/06/2021 tarih ve E.2021/178, K.2021/448sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
19/06/2023 tarihinde OY BİRLİĞİ İLE KESİNOLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nigün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Ali
ARSLAN BALLI ÖZGÜR