T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/569
KARAR NO : 2024/2
KARAR TR : 08/01/2024
ÖZET: 4925 sayılı Kanun'a istinaden çıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliği uyarınca davacı şirkete ait araçta kayıtlı yetki belgesinin kapsamı dışında tarifeli bir şekilde yolcu taşımacılığı yapıldığının tespit edilmesi üzerine tesis edilen idari para cezasının ve davacı şirket hakkında "50 Uyarma" cezası tatbik edilmesine ilişkin ihlal tespit tutanağının iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A.Tur.Tic. A.Ş.
Vekili : Av. F.A
Davalı : Ulaştırma ve AltyapıBakanlığı
Vekili : Av. E.N.A
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı VI. BölgeMüdürlüğünce değişik tarihlerde yapılandenetimler sonucunda, davacı firmanın Karayolu TaşımaYönetmeliği'nin muhtelif maddelerini ihlal ettiğinden bahisle,UBAB-A seri ve 218400, 222681, 222682, 222683 sıra numaralıdörtadet ve ayrı ayrı 2.174 TL bedelli idari para cezasıtutanağı düzenlendiği yine UDHB-ELK-A ve 349812, 349813,349662 seri nolu ihlal tespit tutanakları tutularak, davacıadına her sefer için uyarma cezası verildiğibildirilmiştir.
2.Davacı vekili, idari para cezaları ve ihlal tespittutanaklarının iptali istemiyleadli yargı yerine başvurudabulunmuştur.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Antalya 4. Sulh Ceza Hâkimliği 25/06/2021tarih ve D.İş No.2020/3514 sayılı kararı ile, başvurununçözümünün idari yargı yerine ait olduğugerekçesiyle, uyarma cezası bakımından itirazıngörev yönünden reddine karar vermiş, bu karar itirazedilmeden kesinleşmiştir. Görevsizlik kararının ilgilikısmı şöyledir:
"...Dava konusu uyarmacezalarının; Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 3.bölümünde düzenlenen idari yaptırımlariçerisinde yer aldığı belirtilmiş ise de, idariyaptırım türlerini belirleyen Kabahatler Kanunu'nun 16.maddesinde sayılan idari yaptırımlar arasındabulunmadığı açıktır.
Bu durumda dava konusu uyarmacezalarına ilişkin işlemin idarenin tek taraflı kamugücüne dayalı icrai nitelikte bir idari işlemi olduğuve Kabahatler Kanunun 27. maddesinin 1. fıkrası uyaııncapara cezasına ilişkin kısım adli yargınıngörev alanında bulunsa da aynı maddenin 8. fıkrasıuyarınca idari yaptırım kararının verildiğiişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idariyargının görev alanına giren kararların daverilmiş olması halinde idari yaptırım kararınailişkin hukuka aykırılık iddalarının buişlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı mercindegörüleceği kuralı uyarınca UDHB-ELK-A seri 349662sıra numaralı uyarma cezası yine aynı işlemkapsamında verilen UAB-A seri 222681 sıra numaralı paracezası ile UDHB-ELK-A seri 349812 sıra numaralı uyarmacezası yine aynı işlem kapsamında verilen UAB-A seri 222682sıra numaralı para cezası ile UDHB-ELK-A seri 349813 sıranumaralı uyarma cezalarının uyuşmazlık konusu paracezaları ve uyarma cezalarına ilişkin işlemlerin iptaliistemiyle açılan davanın görüm veçözümünde idare mahkemesinin görevli olduğukuşkusuzdur.
Buna karşın, muterizeait...NH ... plakalı taşıtın Dİ Yetki Belgesinekayıtlı olup Antalya-Alanya arası yetki belgesi kapsamıdışında il içi yolcutaşıdığından bahisle muteriz hakkında idariyaptırım uygulanmış ise de, ihlalin ne şekildeyapıldığının denetime elverecek şekilde EK-4 teyer alan Tutanaklar ile dosya kapsamında gösterilmediği yinemuterizin savunması da dikkate alındığında muterizinatılı kabahati işlediğine dair dosyada somut bir delilin bulunmadığıanlaşılmakla UAB-A seri 222683 sıra numaralı paracezası tutanağının kaldırılmasına kararverilmiştir.
Muterize ait...HTV ... plakalıtaşıtın Dİ Yetki Belgesine kayıtlı olupAntalya-Alanya arası il içi iki nokta arasındataşımacılık faaaliyetinde bulunduğundan bahislemuteriz hakkında idari yaptırım uygulanmış ise de,idarenin sunmuş olduğu EK-7 de yer alan bilet ve fotoğraflardanmuterizin ne şekilde atılı kabahati işlendiğinanlaşılamadığı yine muterizin iliçinde hangiyolcuyu taşıdığı veya nerden nereyetaşıdığına dair dosyaya yansıyan somut birdelilin bulunmadığı anlaşılmakla, UAB-A seri 218400sıra numaralı para cezası tutanağınınkaldırılmasına karar verilerek aşağıdakişekilde karar verilmiştir.
HÜKÜM: Yukarıdaaçıklanan nedenlerle;
Başvurunun kısmenKABULÜ/REDDİ ile;
UDHB-ELK-A seri 349662 sıranumaralı uyarma cezası, UAB-A seri 222681 sıra numaralıpara cezası, UDHB-ELK-A seri 349812 sıra numaralı uyarmacezası, UAB-A seri 222682 sıra numaralı para cezası ileUDHB-ELK-A seri 349813 sıra numaralı uyarma cezasıyönünden GÖREV YÖNÜNDEN REDDİNE,
UAB-A seri 218400 sıranumaralı para cezası tutanağı ile UAB-A seri 222683sıra numaralı para cezası tutanağınınKALDIRILMASINA..."
4.Davacı vekili bu kez, davacı şirkete ait...HZP ... plakasayılı araçta kayıtlı yetki belgesinin kapsamıdışında tarifeli bir şekilde yolcutaşımacılığıyapıldığının tespit edilmesi üzerine tesis edilen25/08/2020 tarihlive UAB-A222681 sayılı 2.174,00 TL tutarındakiidari para cezasının ve davacı şirket hakkında "50 Uyarma" cezası tatbikedilmesine ilişkin aynı tarihli 349812 sayılı ihlal tespittutanağının iptali istemiyle, idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdariYargıda
5.Antalya 3. İdare Mahkemesinin 09/03/2022 tarih ve E.2021/1041, K. 2022/273sayılı kararı ile, UAB-A222681 sıra numaralı ihlaltespit tutanağı ile davacı şirkete her sefer için 50uyarma cezası verilmesi işlemi uygulandığı,davacının bildirim yükümlülüğüneaykırı davranışının sabit olduğunungörüldüğü, dava konusu işlemde hukukaaykırılık bulunmadığı gerekçesiyle,davanın reddine karar vermiş, karar davacı vekilitarafından istinaf edilmiştir.
6.Konya Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi 04/11/2022tarih ve E.2022/1295, K.2022/2767 sayılı kararı ile, "...Kabahatler Kanunu’nun 5560sayılı Kanun’la değişik 3. maddesinde, buKanun’un, idarî yaptırım kararlarına karşıkanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde uygulanacağıbelirtildiğinden, para cezası ve uyarma cezasına ilişkinkarara karşı açılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu anlaşılmakla davanın görev yönündenreddine karar verilmesi gerekirken, davanın reddine ilişkin istinafakonu idare mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Nitekim,09/06/2022 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan benzer biruyuşmazlıkta Uyuşmazlık Mahkemesince verilen 28/02/2022tarih ve E:2022/57, K:2022/92 sayılı karar da budoğrultudadır.
Açıklanannedenlerle; davacı tarafından yapılan istinaf istemininkabulüne,Antalya 3. İdare Mahkemesi'nce verilen 09/03/2022günlü, E:2021/1041, K:2022/273 sayılı kararınkaldırılmasına, kaldırma kararı doğrultusundayeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Mahkemesinegönderilmesine..." kesin olarak kararvermiştir.
7.Antalya 3. İdare Mahkemesi 14/12/2022 tarih ve E.2022/1629, K.2022/1436sayılı kararı ile, "...KabahatlerKanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.maddesinde, bu Kanun’un, idari yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağıbelirtildiğinden, para cezası ve uyarma cezasına ilişkinkarara karşı açılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu anlaşılmakla davanın görev yönündenreddine karar verilmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle davanın 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının15/1-a.maddesi hükmü uyarınca görev yönündenreddine..." karar vermiş, karar davacı vekilitarafından istinaf edilmiştir.
8.Konya Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi 14/03/2023tarih ve E.2023/1270, K.2023/1027 sayılı kararı ile,uyuşmazlıkta Antalya 4. Sulh Ceza Hakimliğince davanıngörev yönünden reddine karar verildiğinden, davadosyasının Uyuşmazlık Mahkemesine görevuyuşmazlığının çözümüamacıyla gönderilmesi gerekirken, davanın görevyönünden reddine ilişkin kararda hukuki isabetbulunmadığı gerekçesiyle, davacı tarafındanyapılan istinaf isteminin kabulüne, mahkeme kararınınkaldırılmasına, kaldırma kararı doğrultusundayeniden bir karar verilmek üzere dosyanın mahkemesinegönderilmesine kesin olarak karar vermiştir.
9. Antalya 3. İdare Mahkemesi 14/06/2023 tarih veE.2023/767 sayılı kararı ile, uyarma cezasınakarşı açılan davanın görüm veçözümünde, adli yargı yerinin görevliolduğu gerekçesiyle, 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
10.4925sayılı Karayolu TaşımaKanunu’nun "Amaç" başlıklı1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacı;karayolu taşımalarını ülke ekonomisiningerektirdiği şekilde düzenlemek, taşımada düzenive güvenliği sağlamak, taşımacı, acente vetaşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı vekargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarınıbelirlemek, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerini,haklarını ve sorumluluklarını saptamak, karayolu taşımalarının,diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirlerinitamamlayıcı olarak hizmet vermesini ve mevcut imkânlarındaha yararlı bir şekilde kullanılmasını sağlamaktır."
11.4925sayılı Kanun'un "Kapsam"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun kamuyaaçık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu veeşya taşımalarını, taşımacıları,taşıma acentelerini, taşıma işlerikomisyoncularını, nakliyat ambarı ve kargo işletmecilerini,taşıma işlerinde çalışanlar iletaşımalarda yararlanılan her türlü taşıt,araç, gereç, yapıları ve benzerlerini kapsar.
Ancak, özel otomobillerle ve bunların römorklarıylayapılan taşımalar, genel ve katma bütçelidairelerle, il özel idareleri, belediyeler, üniversiteler ve kamuiktisadî teşebbüslerine ait otomobillerle yapılantaşımalar, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma GenelKomutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı veEmniyet Genel Müdürlüğüne ait motorlu taşıtve bunların römorkları ile yapılan taşımalar,lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yapılantaşımalar bu Kanun hükümlerine tâbi değildir.
İl sınırları içerisindeki taşımalar ileyüz kilometreye kadar olan şehirlerarasıtaşımaların düzenlenmesi il ve ilçe trafikkomisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgilivaliliklere, belediye sınırları içerisindekişehiriçi taşımalar belediyelere bu Kanuna göredüzenlenecek yönetmelik esasları dahilindebırakılabilir.
Uluslararası anlaşmalarile savaş hali, olağanüstü hal ve doğal afetdurumlarında uygulanacak hükümler saklıdır."
12.4925 sayılı Kanun'un "Cezauygulaması" başlıklı 27. maddesişöyledir:
" (Değişik:25/6/2009-5917/34 md.)
Bu Kanunda yazılı idari para cezalarını uygulamayaUlaştırma Bakanının yetkilendirdiği Bakanlıkpersoneli, trafik polisi ve zabıtası, trafik polisinin görevalanı dışında kalan yerlerde rütbeli jandarmapersoneli, sınır kapılarında görev yapangümrük muhafaza ve gümrük muayene memurları ilebunların amirleri, terminallerde görevli belediye zabıtasıyetkilidir.
Bu Kanun kapsamında faaliyet gösterenlere hangi hallerde uyarma,geçici durdurma ve iptal şeklinde idari müeyyideleruygulanacağına ilişkin hususlar yönetmelikledüzenlenir.
Bu Kanuna göre verilen idari para cezaları, yönetmeliktedüzenlenen uyarma, geçici durdurma ve iptal şeklindeki idarimüeyyidelerin uygulanmasına engel teşkil etmez."
13.08/01/2018 tarihli ve 30295 sayılı Resmi Gazete'de yayımlananKarayolu Taşıma Yönetmeliğinin “Yetki belgesi alma zorunluluğu”başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"Bu Yönetmelik kapsamınagiren taşımacılık, acentelik, taşıma işlerikomisyonculuğu, taşıma işleriorganizatörlüğü, nakliyat ambarıişletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistikişletmeciliği, dağıtım işletmeciliği,terminal işletmeciliği ve benzeri faaliyetlerde bulunacak gerçekve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygun olan yetkibelgesini/belgelerini Bakanlıktan almaları zorunludur."
14.Yönetmeliğin “Taşımacılıkfaaliyetlerinde genel kural” başlıklı 8.maddesi şöyledir:
"(1)Taşımacılık faaliyetleri; ekonomik, seri, elverişli,güvenli, çevreye kötü etkisi en aza indirilecek, fert,toplum ve çevre sağlığı ile bunlarıngüvenliğini olumsuz yönde etkilemeyecek ve kamuyararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamındagerçekleştirilir.
15.Yönetmeliğin “Yetki belgesisahiplerinin ortak yükümlülükleri”başlıklı 40. maddesinin 4. fıkrasışöyledir:
"(4) (Değişikibare:RG-15/11/2019-30949) A1, B1 ve D1 ile kalkış veyavarış yeri Büyükşehir olup tarifeli olarak faaliyetgösterecek D4 yetki belgesi sahipleri, yapacakları düzenli yolcutaşımacılığı faaliyetinde, onaylı zamantarifesinde belirtilen saatteki sefere göndereceğitaşıtın plakası ve ATS bilgileri, taşıttagörevli personel bilgileri ile birlikte yolculara ait, 36 ncımaddenin ikinci ve üçüncü fıkraları ile 38 incimaddesinin birinci fıkrasında belirtilen bilgileri, seyahatbaşlayıncaya kadar, seyahati yapamayan veya tamamlamayan yolcubilgilerinin ise, bu durumun meydana geldiği saatten en geç 30dakika sonrasına kadar Bakanlığın U-ETDS sistemineişlemek/iletmek zorundadırlar. (Mülgacümle:RG-15/11/2019-30949) (…)"
16.Yönetmeliğin "Yolcutaşımacılığı faaliyetinde bulunanlarınyükümlülükleri" başlıklı 41.maddesinin dokuzuncu fıkrası şöyledir:
"Yetki belgesi sahiplerinin,sefere gönderdikleri taşıtları kullanan taşıtşoförü ve yolculara hizmet eden personel; trafiğin seyir vegüvenliğini tehlikeye düşürecek, yolcularırahatsız edecek, genel ahlaka ve adaba aykırı tutum vedavranışlarda bulunamazlar. Bu fıkrada belirtilen personelinmesleki saygınlığını kaybetmesi halinde, bu personeliniş akdinin yetki belgesi sahibince fesh edilmesi zorunludur. Bufıkraya uymayan yetki belgesi sahiplerine 20 uyarma verilir."
17.Yönetmeliğin "İhlal veidari para cezası karar tutanağı düzenlenmesi" başlıklı67. maddesişöyledir:
"(1) Kanundaöngörülen ve bu Yönetmelikte belirtilen kusurlarıve/veya ihlalleri işleyenler hakkında, 66 ncı maddede belirtilengörevliler tarafından idari para cezası ve/veya ihlal tespitinedair tutanak düzenlenir.
(2) Tutanaklar, para cezasıgerektiren kusurlar için idari para cezası karartutanağı, uyarma gerektiren mevzuat ihlalleri için ihlaltespit tutanağı olmak üzere iki şekilde düzenlenir.
(3) Birden fazla kusurun bir aradaişlenmesi halinde her kabahat için ayrı idari para cezasıkarar tutanağı düzenlenir.
(4) Birden fazla mevzuat ihlalininbir arada işlenmesi halinde her ihlal için ayrı ihlal tespittutanağı düzenlenir. (Ek cümle:RG-21/11/2020-31311) Ancak,bu fıkra kapsamında ayrı ayrı düzenlenmesi gerekenihlal tespit tutanakları, yapılan ihlaller vekarşılığındaki uyarma adetleri ayrı ayrıbelirtilmek suretiyle elektronik ortamda tek bir ihlal tespittutanağı olarak düzenlenebilir.
(5) İdari para cezalarınailişkin diğer hususlarda (Değişikibare:RG-15/11/2019-30949) Hazine ve Maliye Bakanlığınca yayımlananmevzuat esas alınır.
(6) Bu maddeye göredüzenlenecek tutanaklar, elektronik olarak da düzenlenebilir.Elektronik olarak düzenlenecek tutanaklara ilişkin hususlar,Bakanlıkça düzenlenir."
18.Yönetmeliğin "Uyarma" başlıklı69. maddesi şöyledir:
"(1)(Değişik:RG-21/11/2020-31311) Bu maddenin sekizincifıkrasındaki ihlallere verilecek uyarmalar hariç olmaküzere, yetki belgesi sahiplerine uyarma verilmesini gerektiren ayrıayrı her bir ihlal için uyarmaya konu olan ihlalin devam etmesihalinde aynı yaptırım yeniden uygulanır ve busüreç ihlal giderilinceye kadar tekrarlanır.
(2) 40 ıncı maddeninyirminci fıkrasının (a) bendinde belirlenen sermaye haricindekidiğer değişikliklere ilişkin verilmesi gereken uyarmalar,firmanın birden fazla yetki belgesi sahibi olması halinde, her yetkibelgesi için ayrı ayrı uygulanır.
(3) Yetki belgesi sahiplerinin, 40ıncı maddenin yirminci fıkrasının (a) bendindebelirlenen değişiklikleri, kısmen veya toplu olarak aynıTürkiye Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlatarak yasal süresigeçtikten sonra bildirmeleri halinde, bu durum tek bir ihlal kabuledilir.
(4) Yenileme işlemitamamlanmış yetki belgesi için, yenileme işlemindenönce gerçekleşmiş olan, ancak uyarma verilmemişihlallere ilişkin uyarma verilemez.
(5) Yetki belgesi sahiplerinin, buYönetmeliğe göre verilen uyarmaları kaldırabilmeleriiçin, uyarma başına (Değişikibare:RG-31/12/2021-31706 6. Mükerrer) Ek-1’de belirtilenücreti, Bakanlık döner sermaye hesaplarına ödemelerişarttır. Söz konusu ödemenin yapılmasından sonrauyarmalar kaldırılır. Bu ücret, her yıl birönceki yıla ilişkin olarak213 sayılı Kanunuyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında her takvimyılı başından geçerli olmaküzerearttırılır.
(6) Bakanlıkça, takvimyılı başından itibaren (Değişik ibare:RG-15/11/2019-30949)aylık dönemlerle re’sen yapılacak kontrollerde; yetkibelgesi sahiplerinin, kontrol edilen dönem için, 40 ıncımaddenin üçüncü, dördüncü, altıncıve onüçüncü fıkraları (Mülgaibare:RG-2/7/2021-31529) ile 44 üncü maddenin altıncı veyedinci fıkralarındaki yükümlülüklerini yerinegetirenlerin (Ek ibare:RG-31/12/2021-31706 6. Mükerrer)veya TS ISO 39001standardına uygunluğunu belgeleyen yetki belgesi sahiplerinin,kontrolü yapılan yetki belgesi faaliyetleri için, varsa dahaönce verilmiş ve henüz kaldırılmamış olanuyarmalarından, toplam 20 uyarma iptal edilir. Bu fıkranınuygulanması sırasında, iptal edilebilecek toplam uyarmasayısının 20’den az olması halinde, iptal edilecekuyarma sayısı, mevcut olan uyarma sayısı olarakdeğerlendirilir. Ancak, bu fıkraya görekaldırılmış olan uyarmaların, haksız yere iptaledildiğinin sonradan tespit edilmesi halinde, iptal edilen uyarmalaryeniden verilir.
(7) (Ek:RG-15/11/2019-30949) BuYönetmeliğin 40 ıncı maddesininüçüncü, dördüncü, altıncı ve onüçüncüfıkraları (Mülga ibare:RG-2/7/2021-31529) ile 44 üncümaddesinin altıncı ve yedinci fıkralarındakiyükümlülüklerle ilgili, Bakanlıkça yapılacakkontroller neticesinde, yetki belgesinin geçerlilik süresiiçerisinde;
a) Hiç uyarma almayanlara 1yıllık süre,
b) En fazla 50 uyarma alanlara 6aylık süre,
yetki belgelerinin yenilenmesisırasında, 17 nci maddenin birinci fıkrasındaki süreyeeklenir. Ancak, bu fıkraya göre verilmiş sürelerinhaksız yere verildiğinin sonradan tespit edilmesi halinde, verilensüreler, ilgili yetki belgesinin ilk yenilenmesi sırasında 17nci maddenin birinci fıkrasındaki sürelerdendüşülür.
(8) (Ek:RG-15/11/2019-30949) 40ıncı maddenin üçüncü, dördüncüve altıncı (Mülga ibare:RG-2/7/2021-31529)fıkrasındaki yükümlülüklerle ilgili olarakU-ETDS’ye;
a) Yapılan sefere ilişkinbilgi/veri iletmeyenlere, her sefer için 15 uyarma,
b) İletilen seferlerde, seferbaşına (gidiş veya dönüş) 10 adedigeçmemek üzere eksik/yanlış bilgi/veri gönderenlere,her eksiklik/yanlışlık için 1 uyarma,
c) (Ek:RG-10/1/2020-31004)Taşıtta görevli personel bilgisinin hiç bildirilmemesiveya eksik/yanlış bildirilmesi halinde, her sefer için 10uyarma,
ç) (Ek:RG-16/7/2023-32250)Yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde, yolcununbeyan ettiği ve Bakanlığa bildirilen/iletilen varışnoktasından önce inen yolculara ilişkin bilgilerin, bu hususungerçekleştiği andan itibaren 30 dakika sonrasına kadarbildirilmemesi/iletilmemesi durumunda her yolcu için 5 uyarma, yetkibelgesi sahibine verilir. Ancak, bu maddeye göre yaptırımuygulanan firmanın, bu kabahatinin sonradan suç unsuru teşkilettiğinin tespiti halinde, yetki belgesi sahibine ayrıca 150 uyarmaverilir."
19.Yönetmeliğin "Geçicidurdurma ve yetki belgesi iptali" başlıklı 70.maddesinin üçüncü ve dördüncüfıkrası şöyledir:
"(3) Yetki belgesi sahibineverilen ve kaldırılmamış olan uyarmalarınsayısının 150 adede ulaşması ve bu hususuntebliğini izleyen 15 gün içinde ödeme yapılarakuyarmaların sayısının 150 adedinin altınadüşürülmemesi halinde, ihlale konu olan yetki belgesininfaaliyeti geçici olarak durdurulur. Bu şekilde yetki belgesikapsamında geçici olarak faaliyeti durdurulanların, gerekliödemeyi yaparak uyarmaların sayısını 150 adedinaltına düşürmeleri halinde, yetki belgesi faaliyetlerineizin verilir.
(4) 40 ıncı maddeninüçüncü, dördüncü, altıncı veonüçüncü fıkraları (Mülgaibare:RG-2/7/2021-31529) ile 44 üncü maddenin altıncı veyedinci fıkralarının; bir yıl içerisinde 30 kezihlal edildiğinin tespiti halinde, firmanın ilgili yetki belgesikapsamındaki faaliyeti üç gün süreyle durdurulur.Sürenin hesabında, ilk ihlalin tespit edildiği tarih esasalınır."
20.Yönetmeliğin "İdari paracezası ve diğer idari yaptırımların birlikteuygulanması" başlıklı 72. maddesişöyledir:
"(1) Kanundaöngörülen idari para cezaları, Kanunda ve buYönetmelikte düzenlenen uyarma, geçici durdurma ve iptal gibiidarî müeyyidelerin uygulanmasına engel teşkil etmez.
(2) Birden fazla kabahatin bir aradaişlenmesi halinde her kabahat için ayrı ayrı idari paracezası uygulanır.
(3) Kanun veya buYönetmeliğe muhalefet nedeniyle, elektronik ortamda tespit edilecekkabahat ve ihlal için, denetimle görevli Bakanlık personeligıyaben işlem tesis eder."
21.5326sayılı Kabahatler Kanunu’nun "Genelkanun niteliği" başlıklı 3. maddesişöyledir:
“(Değişik:6/12/2006-5560/31 md.)
(1) Bu Kanun'un;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında,
uygulanır.”
22.5326 sayılı Kanun’un "Yaptırımtürleri" başlıklı 16. maddesişöyledir:
“(1) Kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idarîyaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerdenibarettir.
(2) İdarî tedbirler,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alandiğer tedbirlerdir”
23.5326 sayılı Kanun'un "Saklıtutulan hükümler" başlıklı 19. maddesişöyledir:
“(1) Diğer kanunlardakabahat karşılığında öngörülen belirlibir süre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerinegetirilmemesi,
b) İşyerininkapatılması,
c) Ruhsat veya ehliyetin gerialınması,
d) Kara, deniz veya hava nakilaracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
Gibi yaptırımlarailişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanunhükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadarsaklıdır”
24.5326 sayılı Kanun'un “Başvuruyolu” başlıklı 27. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
“İdari para cezasıve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idariyaptırım kararına karşı, kararın tebliğiveya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş güniçinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidari yaptırım kararı kesinleşir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
25. UyuşmazlıkMahkemesinin Muammer TOPAL'ın Başkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan 08/01/2024 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre, davacı tarafındanadli yargı yerinde, Karayolu Taşıma Yönetmeliğininmuhtelif maddelerinin ihlal edildiğinden bahisle, hakkında tesisedilen UBAB-A seri ve 218400, 222681, 222682, 222683 sıra numaralıdörtadet ve 2.174 TL bedelli idari para cezası ile UDHB-ELK-A ve349812, 349813, 349662 seri nolu ihlal tespit tutanakları uyarıncaverilen uyarma cezalarının iptali için davaaçıldığı; idari yargı yerinde ise, UDHB-ELK-Aseri ve 349812 sıra numaralı ihlal tespit tutanağıuyarınca her sefer için verilen 50 uyarma cezası ile UAB-A222681 sayılı idari para cezası tutanağınıniptali için dava açıldığı, yargıkolları arasında sadece UDHB-ELK-A seri ve 349812 sıra numaralıihlal tespit tutanağı uyarınca her sefer için verilen 50uyarma cezası ve UAB-A 222681 sayılı idari para cezasıbakımından görev uyuşmazlığınındoğduğu; görev uyuşmazlığınıngiderilmesi için idare mahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesinegöre başvuruda bulunulmuş olduğu, mahkemece idariyargı dosyası ekinde adli yargı kararının kesinleşmeşerhli örneği ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
26.Raportör-Hâkim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ın,davanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonragereği görüşülüpdüşünüldü:
27.Davacı tarafından, UDHB-ELK-A seri ve 349812 sıra numaralıihlal tespit tutanağı uyarınca her sefer için verilen 50uyarma cezası ile UAB-A 222681 sayılı idari para cezasıtutanağının iptali istemiyle açıldığıanlaşılmıştır.
28.Yukarıda izah edilen düzenlemelere göre; KabahatlerKanunu’nun; idari yaptırım kararlarına karşıkanun yoluna ilişkin hükümlerinin, Kanun’un 19. maddesindesayılan yaptırımlar saklı tutulmak kaydıyla,diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı, diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
29. 5326 sayılı Kanun’un 27.maddesine, 5560 sayılı Kanun ile eklenen sekizincifıkrasında, idari yaptırım kararınınverildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarakidari yargının görev alanına giren kararların daverilmiş olması halinde; idari yaptırım kararınailişkin hukuka aykırılık iddialarının, buişlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciindegörüleceği kurala bağlanmış, bu maddeningerekçesinde de bu hükümle, Kabahatler Kanunu'ndakidüzenlemelerin ortaya çıkardığıbağlantı sorununa çözüm getirilmesininamaçlandığı ifade edilmiştir.
30. 19/12/2006 tarihinde yürürlüğegiren bu düzenlemeye göre, Kabahatler Kanunu’nun; idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı, diğer kanunlardagörevli mahkemenin gösterilmesi durumunda iseuygulanmayacağı ancak idari yaptırım kararınınverildiği işlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarakidari yargının görev alanına giren kararların daverilmiş olması halinde, idari yaptırım kararınailişkin hukuka aykırılık iddialarının, buişlemin iptali talebiyle birlikte idari yargı merciindegörüleceği anlaşılmaktadır.
31. Uyuşmazlık Mahkemesince, idari paracezası yönünden oluşan olumsuzgörevuyuşmazlıklarının çözümünde, idaripara cezasına konu işlem kapsamında aynı kişi ileilgili olarak idari yargının görev alanına girenkararın da verilmiş olması ve dosya içeriğinden bukararın idari yargı yerinde dava konusu edildiğininanlaşılması halinde; idari para cezasına ilişkinkararın hukuka aykırılığı iddiasınında, idari yargı yerinde görüleceği sonucuna varılarak,idari yargı yerince verilen görevsizlikkararlarınınkaldırılmasına karar verilmiştir.
32. İncelenen uyuşmazlıkta, 4925sayılı Kanun ve bu Kanun'a dayanılarak hazırlanan KarayoluTaşıma Yönetmeliği uyarınca süreli ya dasüresiz faaliyetindurdurulmasına ilişkin bir idariyaptırım kararının bulunmadığı, aynıveya benzer fiillerin tekrarı ve verilen uyarı cezasıpuanlarının belirli bir sayıya ulaşması halinde buhususun Yönetmeliğin 70. maddesinin üçüncüfıkrası düzenlemesi kapsamında yeni bir tartışmakonusu olabileceği; bu durumda 50 uyarma cezasının, 5326sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden biri olduğu, 4925 sayılıKanun’da yapılan değişikliklerle Kanun’un yenidendüzenlendiği ve bu haliyle 4925 sayılı Kanun’da ve buKanun'a dayanılarak hazırlananYönetmeliktegörevliyargıyerine ve kanun yoluna ilişkin birdüzenlemenin yer almadığıanlaşılmıştır.
33. Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 3.maddesinde, bu Kanun’un, idarî yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı belirtildiğinden, uyarma ve idari paracezasına ilişkin kararlara karşı açılandavanın görüm ve çözümünde, anılanKanun'un 27. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca adliyargı yerinin görevli olduğu sonucunavarılmıştır.
34.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Antalya 3. İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulüile, Antalya 4. Sulh Ceza Hâkimliğinin 25/06/2021 tarih veD.İş.2020/3514 sayılı görevsizlik kararının,UDHB-ELK-A seri ve 349812 sıra numaralı ihlal tespittutanağı uyarınca verilen her sefer için 50 uyarmacezası ile UAB-A 222681 sayılı idari para cezasıtutanağının iptali istemiyle yapılan itiraz başvurusuile ilgili kısmının, kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Antalya 3. İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜile, Antalya 4. Sulh Ceza Hâkimliğinin 25/06/2021 tarih veD.İş.2020/3514 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ,UDHB-ELK-A seri ve 349812 sıra numaralı ihlal tespittutanağı uyarınca verilen her sefer için 50 uyarmacezası ile UAB-A 222681 sayılı idari para cezasıtutanağının iptali istemiyle yapılan itiraz başvurusuile ilgili kısmının KALDIRILMASINA,
08/01/2024tarihinde, ÜyelerNilgün TAŞ ve Ahmet ARSLAN’ınKARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Dava,4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu uyarıncaçıkarılan Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin69, 70 ve 72. maddeleri kapsamında uygulanan idari yaptırımniteliğindeki işleme dayanak oluşturmak üzeredüzenlenen tutanağın iptali istemiyleaçılmıştır.
5326sayılı Kabahatler Kanunu'nun 3. maddesinde, bu Yasanın;İdarî yaptırım kararlarına karşı kanunyoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde; diğer genelhükümlerinin, İdarî para cezası veya mülkiyetinkamuya geçirilmesi yaptırımını gerektirenbütün fiiller hakkında uygulanacağı; 16. maddesinde,kabahatler karşılığında uygulanacak olan idariyaptırımların, idari para cezası ve idari tedbirlerdenibaret olduğu; idari tedbirlerin, mülkiyetin kamuya geçirilmesive ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirler olduğuöngörülmüş; Kanun'un 27. maddesinin 8.fıkrasında ise, İdarî yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında, aynıkişi ile ilgili olarak İdarî yargının görevalanına giren kararların da verilmiş olması halinde;İdarî yaptırım kararına ilişkin hukukaaykırılık iddialarının bu işlemin iptaliistemiyle birlikte İdarî yargı yerlerindegörüleceği hükmüne yer verilmiştir.
Öteyandan; iptal davalarının konusunu, ilgililerin hukukunu etkileyen,bu özellikleri nedeniyle de idari yargı düzeni içindeyargısal denetime tabi tutulan idari işlemleroluşturmaktadır.
İdariişlem; idarenin, hukuk aleminde değişiklik, yenilik doğuranirade açıklaması olup; bir tasarruf veya kararın idariişlem sayılabilmesi için, idari makamca verilmişolması ve idarenin, idare hukuku alanında gördüğüidari faaliyete ilişkin olması gerekmektedir.
İdarimakamların, idari faaliyetin görülmesi sırasındakullandıkları kamu gücü ise, söz konusu makamlara,bireyler ile girdikleri ilişkilerde, onların iradesindenbağımsız bir şekilde, hatta karşıt iradelerinerağmen, tek yanlı olarak hukuki sonuçlar ve etkileryaratabilecek işlemler yapabilme yetki ve yeteneği tanıdığından,kamu gücünün kullanılmasından doğanuyuşmazlıkların idari yargı yerinde görülmesigerektiği açıktır.
Uyuşmazlık,davacıya Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 69. maddesiuyarınca uyarma cezası verilmesine yönelik olarak tutulan ihlaltespit tutanağından kaynaklanmakta olup; karayolu taşımamevzuatının yetki belgesi sahiplerine yüklediğiyükümlülüğün yerine getirilmesininsağlanması için, davalı idarece kamu gücünedayalı olarak, tek yanlı irade beyanı ile tesis edilen davakonusu işlemin iptali istemiyle açılan davanın, 5326sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırımtürlerine yönelik bir niteliği bulunmamaktadır.
Bunagöre idari yaptırım uyuşmazlığındankaynaklanmayan, karayolu taşıma mevzuatının yetki belgesisahiplerine yüklediği yükümlülüğünyerine getirilmesi amacıyla idarenin kamu gücüne dayanarak tekyanlı irade beyanı ile tesis ettiği bir idari işlemdendoğan uyuşmazlığın görüm veçözümü idari yargı yerinin görevinegirmektedir.
Açıklanannedenlerle, yukarıda yer alan kanun hükümleri uyarıncadavanın görüm ve çözümünde idariyargı yeri görevli olduğundan adli yargıyıgörevli kabul eden çoğunluğun kararınakatılmıyoruz.
Üye
Nilgün TAŞ
Üye
Ahmet ARSLAN