T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/616
KARAR NO : 2024/5
KARAR TR : 08/01/2024
ÖZET: 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun 21. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi uyarınca verilen idari para cezasının iptali istemiyle açılan davanın; idari para cezasına konu işlem kapsamında, bozulan alanın tarımsal üretime uygun hale getirilmesi yolundaki Belediye Encümen Kararının da idari yargıda davaya konu edilmesi nedeniyle,5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 3. maddesi ve aynı Kanun’un 27. maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A.F.Y.A.Ş
Vekili : Av. Ö. G
Davalı : YenişehirKaymakamlığı
Vekili : Av. G. A.B
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı şirket tarafından, Bursa ili, Yenişehirilçesi,... Mahallesi, ... ada ...parselde, "tarla"vasfıyla kayıtlı taşınmazın izin alınmadantarım dışı amaçla kullanıldığıve doğal toprak yapısının bozulduğundan bahisle, 5403sayılı Kanun'un 21/a maddesi uyarınca 898.718 TL idari paracezası uygulanmasına ilişkin YenişehirKaymakamlığı İlçe Tarım ve OrmanMüdürlüğü'nün 13/03/2023 tarih ve E.9041797sayılı işleminin; hukuka aykırı olduğu, davakonusu işlemin gerekçesinin tarım arazisine futbol sahasıyapılması olduğu, aynı fiile ilişkin olarak 3194sayılı Kanun'un 42. maddesi uyarınca Yenişehir BelediyeEncümeni tarafından da idari yaptırımuygulandığı, encümen kararına karşıaçılan davanın Bursa 4. İdare Mahkemesi'nin E:2023/505numaralı dosyasında derdest olduğu, olayda tek fiil nedeniyleiki ayrı ceza uygulandığı, bu durumun Kabahatler Kanunu'nun15/1. fıkrasına aykırı olduğu ilerisürülerek adli yargı yerinde davaaçılmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Yenişehir Sulh Ceza Hakimliği 24/05/2023tarih ve D.İş No: 2023/283 sayılı kararı ile,başvuruya konu idari para cezası konusundaki incelemenin idariyargının görev alanına girdiği gerekçesiyle, 5326sayılı Kanun'un 28/1-b. maddesi gereğince başvurununreddine karar vermiş, bu karara karşı itiraz istemindebulunulmuştur. İnegöl Sulh Ceza Hakimliği 14/06/2023tarihli ve D. İş 2023/2300 sayılı kararı ileitirazın reddine kesin olarak karar vermiş, kararkesinleşmiştir. Görevsizlik kararının ilgilikısmı şöyledir:
"...Somut olayda idari para cezasıve bozulan alanların tarımsal üretime uygun hale getirilmesineilişkin 20/02/2023 tarihli ve 49 karar sayılı YenişehirBelediyesi Encümen Kararı ve itiraza konu YenişehirKaymakamlığı İlçe Tarım ve OrmanMüdürlüğü'nün 13/03/2023 tarih 2023/66 karar sayılıidari yaptırım kararının bulunduğu, yani her ikiişlemin de, başvuran şirket tarafından toprak korumaprojesine aykırı hareket edildiği ve anılantaşınmazın tarım arazisi dışındakullanılarak bozulan alanın bulunduğuna yönelik tespittenkaynaklandığı, başka bir deyişle işlemlerindayanağının aynı fiil olduğu, dolayısıylasöz konusu idari işlemlerin birbirinden bağımsızolarak değerlendiremeyeceği kanaatine varılmış olup,idari para cezasının verildiği işlem kapsamındaaynı kişi ile ilgili olarak idari yargının görevalanına giren bir kararın da verilmiş olduğu,dolayısıyla iş bu başvuruya bakma görevinin idaremahkemesine ait olduğu, başvuru konusunun, sulh cezahakimliğince incelenebilecek kararlardan olmadığıanlaşılmakla 5326 sayılı yasanın 28/1 -b maddesiuyarıca talebin reddine..."
3.Davacı vekili, bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Bursa 4. İdare Mahkemesi 12/10/2023 tarih veE.2023/1154 sayılı kararı ile, "5403 sayılıKanun uyarıncaverilen idari para cezasına karşı açılandavanın, 5403 sayılı Kanun ve5326 sayılı KabahatlerKanunu uyarınca görüm ve çözümününadli yargı yerine ait olduğu" gerekçesiyle,2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirtilmesi için UyuşmazlıkMahkemesine başvurulmasına ve davanın incelenmesininUyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine kararvermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
5.5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi KullanımıKanun’nun “Amaç”başlıklı 1. maddesi şöyledir:
“(Değişik:30/4/2014-6537/1 md.)
Bu Kanunun amacı;toprağın korunması, geliştirilmesi, tarım arazilerininsınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yetergelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi vebölünmelerinin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirlitarımsal arazilerin çevre önceliklisürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak planlıkullanımını sağlayacak usul ve esasları belirlemektir.”
6.5403 sayılı Kanun’un “Kapsam”başlıklı 2. maddesi şöyledir:
“(Değişik:30/4/2014-6537/2 md.)
Bu Kanun; arazi ve toprakkaynaklarının bilimsel esaslara uygun olaraksınıflandırılması, tarımsal arazi ve yetergelirli tarımsal arazilerin asgari büyüklüklerininbelirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, arazi kullanım planlarınınhazırlanması, koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal,ekonomik ve çevresel boyutlarının katılımcıyöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı veyanlış kullanımların önlenmesi, korumayısağlayacak yöntemlerin oluşturulması ile görev, yetkive sorumluluklara ilişkin usul ve esasları kapsar.”
7.5403 sayılı Kanun’un “Tarımdışı amaçlı arazi kullanımlarınailişkin cezalar ve yükümlülükler”başlıklı 21. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarışöyledir:
“(Başlığıile Birlikte Değişik: 28/10/2020-7255/25 md.)
Tarımsal amaçlıyapılarda ve tarım dışı arazikullanımlarında izin alınması ve toprak koruma projelerineuyulması zorunludur.
Tarımsal amaçlıyapılara ve tarım dışı arazi kullanımınaizinsiz başlanılması, alınan izne uygunkullanılmaması veya hazırlanan toprak koruma projelerineuyulmaması halinde, aşağıdaki işlemlergerçekleştirilir ve yaptırımlar uygulanır:
a) Arazi kullanımıiçin izinsiz işe başlanılması ya da alınan izneuygun kullanılmaması halinde; valilik işi tamamen durdurur,yapılan iş tamamlanmış ise kullanımına izinverilmez. Arazi sahibine veya araziyi bozana bin Türk Lirasından azolmamak kaydıyla, kullanılan veya zarar verilen alanın hermetrekaresi için on Türk Lirası idarî para cezasıverilir. Büyük ova koruma alanlarında bu ceza iki katıolarak uygulanır. İdarî para cezasınıntebliğinden itibaren bir ay içinde başvurularak 13üncü veya 14 üncü maddelerdeki izinlerin alınmasışartıyla işin tamamlanmasına, bitmiş isekullanımına izin verilebilir. Başvuru yapmayanlara veya izintalepleri uygun görülmeyenlere, izinsiz bütünyapılarını yıkması ve araziyi tarımsalüretime uygun hale getirmesi için iki ay süre verilir. Verilensüre içinde izinsiz yapılarınyıkılmadığı ve arazinin tarımsal üretimeuygun hale getirilmediğinin Bakanlık birimlerince tespit edilmesidurumunda; valilikçe faaliyet durdurulur ve bu bendin ikincicümlesinde belirtilen idarî para cezası üçkatı olarak uygulanır. İzinsiz bütün yapılar,masrafları Bakanlıkça karşılanmak kaydıyla, biray içinde belediyeler veya il özel idarelerinceyıkılır ve taşınmazlar tarımsal üretimeuygun hale getirilir. Arazinin tarımsal üretime uygun halegetirilmesi için yıkım ve temizleme masraflarısorumlulardan Bakanlıkça genel hükümlere göre tahsiledilir.
b) Toprak koruma projelerineaykırı hareket edilmesi halinde valilik tarafından bin TürkLirasından az olmamak kaydıyla, bozulan arazinin her metrekaresiiçin on Türk Lirası idarî para cezasıuygulanır ve projeye uygunluk sağlanması için azami ikiay süre verilir. Büyük ova koruma alanlarında bu ceza ikikatı olarak uygulanır. Bu sürenin sonunda aykırıkullanımların devam etmesi durumunda; valilikçe faaliyetdurdurulur, verilen kullanım izni iptal edilir ve bu bendin birincicümlesinde belirtilen idarî para cezası üçkatı olarak uygulanır. İzinsiz bütün yapılar,masrafları Bakanlıkça karşılanmak kaydıyla, biray içinde belediyeler veya il özel idarelerinceyıkılır ve taşınmazlar tarımsal üretime uygunhale getirilir. Arazinin tarımsal üretime uygun hale getirilmesiiçin yıkım ve temizleme masrafları sorumlulardanBakanlıkça genel hükümlere göre tahsiledilir..."
8.5403 sayılı Kanun’un “İdarîcezalara itiraz ve para cezalarının tahsili”başlıklı 22. maddesinde, “BuKanunda yazılı olan idarî cezalar mahallîmülkî amir tarafından verilir.”hükmü yer almıştır.
9.30/03/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun "Genel Kanun Niteliği"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
“(Değişik:6/12/2006-5560/31 md.)
(1) Bu Kanunun;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında, uygulanır.”
10.5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun "Yaptırım türleri "başlıklı 16. maddesi şöyledir:
" (1) Kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idarîyaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerdenibarettir.
(2) İdarî tedbirler,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alandiğer tedbirlerdir."
11.5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun “Başvuru yolu” başlıklı 27.maddesinin birinci ve sekizinci fıkraları şöyledir:
"(1) İdarî paracezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidarî yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş güniçinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidarî yaptırım kararı kesinleşir.
...
8) (Ek: 6/12/2006-5560/34 md.)İdarî yaptırım kararının verildiğiişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarîyargının görev alanına giren kararların daverilmiş olması halinde; idarî yaptırım kararınailişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işleminiptali talebiyle birlikte idarî yargı merciindegörülür."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL’ınBaşkanlığında, ÜyelerNilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan08/01/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari yargıyerince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13.Raportör-Hâkim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ın,davanın çözümünde idari yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının,Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüp düşünüldü:
14.Dava, davacı şirketin Bursa ili, Yenişehir ilçesi,...Mahallesi, ... ada ...parselde izin almadan tarım alanınıtarım dışı amaçla kullandığındanbahisle 5403 sayılı Kanun’un 21. maddesinin ikincifıkrasının (a) bendi uyarınca verilen idari paracezasının iptali istemiyle açılmıştır.
15.Dosyanın incelenmesinden; davacı vekilinin öncelikle hem idaripara cezasına hem de arazinin tarımsal üretime uygun halegetirilmesi kararına karşı yargıya müracaatettiği, davacı vekilinin idari para cezasının iptaliiçin adli yargıya başvurduğu, arazinin tarımsalüretime uygun hale getirilmesi kararına karşıaçılan davanın ise Bursa 4. İdare Mahkemesinin 2023/505esasında derdest olduğu anlaşılmıştır.
16.Yukarıda yer verilen düzenlemelere göre, KabahatlerKanunu’nun; idari yaptırım kararlarına karşıkanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksinehüküm bulunmaması halinde uygulanacağı; diğerkanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumundaiseuygulanmayacağı ancak; idari yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında aynıkişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanınagiren kararların da verilmiş olması halinde; idariyaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılıkiddialarının, bu işlemin iptali talebiyle birlikte idariyargı merciinde görüleceği anlaşılmaktadır.
17.İncelenen uyuşmazlıkta, 5403 sayılı Kanun’un 21.maddesi uyarınca verilen idari para cezasının,5326sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden biri olduğu, 5403 sayılıKanun’da idari para cezasına itiraz konusunda görevlimahkemenin gösterilmediği anlaşılmıştır.Ancak; idari para cezasına konu işlem kapsamında aynıkişi ile ilgili olarak idari yargı yerinde derdest bir davanın dabulunduğu anlaşıldığından; idari paracezasına ilişkin kararın hukuka aykırılığıiddiasının da, idari yargı yerinde görüleceğikuşkusuzdur.
18.Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesi ve aynı Kanun'un 27. maddesine 5560sayılı Kanun’la eklenen sekizinci fıkra hükmübir arada değerlendirildiğinde, 5403 sayılı Kanun’un21/b maddesi uyarınca verilen para cezasına karşıaçılacak davanın çözümünde idariyargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
19.Yukarıdabelirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, Bursa 4.İdare Mahkemesinin 12/10/2023 tarih ve E.2023/1154 sayılıbaşvurusunun reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Bursa 4. İdare Mahkemesinin 12/10/2023 tarih ve E.2023/1154sayılı BAŞVURUSUNUN REDDİNE
08/01/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN