T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/646
KARAR NO : 2024/25
KARAR TR : 08/01/2024
ÖZET: Karayolunda meydana gelen trafik kazasında sigortalı aracın uğradığı hasar bedelini ödeyen sigorta şirketinin, zararın idarece giderilmesi istemiyle açtığı davanın, 2918 sayılı Kanun'un110. maddesi kapsamında, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : G.S.A.Ş
Vekili : Av.M.C.A
Davalı : Karasu Belediye Başkanlığı
Vekili : Av. A.Y
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkili şirket tarafından sigortalanan...PL ... plakalı aracın sürücüsününkontrolünde 27/07/2013 tarihinde üç yol mevkiinden gelipçarşı istikametine giderken, Kabakoz Mahallesi, İstiklalCaddesi, Fatih Cami önü noktasına ulaştığındayol üzerinde bulunan rögarın kapağınınaçık olması ve kapağın önüne konulan ve defark edilmesi olanaksız olan taşa aracının ön tamponuve alt kısımlarının çarpmasıyla maddihasarlı trafik kazası meydana geldiğini, bu kaza sebebiylerögar kapağını açık olarak bırakan veönüne koruyucu işaret koymayan davalı belediyenin tamkusurlu ve sorumlu olduğunu ifade ederek, araçta meydana gelenhasar nedeniyle yetkili servise ödenen 7.282 TL maddi zararın, davatarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte rücuen tazminiistemiyle adli yargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2.Karasu 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 05/03/2015 tarih ve E.2014/588, K.2015/121sayılı kararı ile, davanın kabulüne karar vermiş,kararın temyiz edilmesi üzerine, Yargıtay 17. Hukuk Dairesi21/03/2016 tarih ve E.2015/15911, K.2016/3580 sayılı kararı ile,"yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle HMK 115/2 maddesi gereğince davanın dava şartıyokluğundan usulden reddine karar verilmesi gerekirken, işinesasına girilerek yazılı şekilde hükümkurulması" nedeniyle hükmün bozulmasınakarar vermiş, karar düzeltme istemi de aynı Dairenin 06/12/2016tarih ve E.2016/15339, K.2016/11256 sayılı kararı ilereddedilmiştir.
3. Karasu 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 12/04/2017 tarih veE.2017/11, K.2017/138 sayılı kararı ile, yargıyolunun caiz olmaması nedeniyle HMK'nin 114/1-b maddesi uyarınca(dava şartı yokluğundan) davanın usulden reddine kararvermiş, tarafların temyiz etmemesi üzerine kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...tüm dosyamünderecatı bir bütün olarak değerlendirildiğindeKarasu Belediyesinin sorumluğunda bulunan bölgede logarkapağının açık olmasından kaynaklıkazanın gerçekleştiği, belediye yetkilerininsözü edilen taşı logar kapağının yanınakoymadığı, yetkililer dışında başka biriaracılığıyla sözü edilen taşıkoyabileceği beyanı hayatın olağan akışınauygun düşmeyeceği kanaatine varılmakla açılandavanın kabulüne dair karar verilmiştir.
Mahkememiz 2014/588 Esas ve 2015/121Karar sayılı kararı taraflarca temyiz edilmekle Yargıtay17.Hukuk Dairesinin 21/03/2016 tarih ve 2015/15911-2016/3580 Esas ve Kararsayılı ilamı ile hükmün bozulmasına kararverilmiş, dosyaya 2017/11 Esas sayılı dosyasıüzerinden devam olunmuştur.
Böylece yapılanyargılama sonucu davacı ve davalı taraf yazılı vesözlü beyanları, mahkememizin 2014/588 Esas ve 2015/121 Kararsayılı kararının bozma öncesi toplanan tüm belge,kayıt ve deliller, Yargıtay 17.Hukuk Dairesinin21/03/2016 tarih ve2015/15911-2016/3580 Esas ve Karar sayılı ilamı ile tümdosya münderecatı bir bütün olarakdeğerlendirildiğinde; Karayolları Trafik Kanunu 10.maddesine göre yapım ve bakımından sorumlu olduğuyolları trafik düzeni ve güvenliğini sağlayacakdurumda bulundurmak ve Belediyeler Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca,kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesiningerektirdiği bütün işleri yürütmek belediyeleringörevleri arasındadır. Belediyelerin bu mecburi kamu görevidolayısıyla meydana gelen zararlar, hizmet kusuru sonucudoğmuş zararlardan sayılacağından, bu türtazminat davalarının çözümlenme yerinin de idariyargı mercii olması gerekir. Bu itibarla, idari yargıgörevli olduğundan HMK 115/2 maddesi gereğince davanın davaşartı yokluğundan usulden reddine dair karar verilerekaşağıdaki şekilde hüküm kurulması uygungörülmüştür."
4.Davacı vekili bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Sakarya 2. İdare Mahkemesi 16/11/2023 tarih veE.2023/1112 sayılı kararı ile, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesininbu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesinekarar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Anayasa Mahkemesininyukarıda gerekçesine yer verilen kararı, kanun koyucunun idariyargının görevine giren bir konuyu adli yargınıngörevine verebileceğine, dolayısıyla 2918 sayılı Kanun'un110. maddesinin birinci fıkrası ile öngörülen, buKanun’dan doğan tüm sorumluluk davalarının adliyargıda görülmesi düzenlemesinin Anayasa’yaaykırı bulunmadığına dair olup, esas itibariylegörev konusunda verilmiş bir karar olduğugörülmektedir.
Bu durumda,2918 sayılıKanun'un 19/01/2011 tarihinde yürürlüğe giren 110. maddesiile Anayasa Mahkemesinin işaret edilen kararıgözetildiğinde, bahsi geçen Kanun maddesininkarayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzeninin sağlanarak trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri kapsadığı veKanun'un, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev yetkive sorumlulukları ile çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
Nitekim, UyuşmazlıkMahkemesi Hukuk Bölümü'nün 03.05.2021 tarih, E:2021/223,K:2021/318 sayılı kararı dabu doğrultudadır..."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun "Amaç" başlıklı1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanununamacı, karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzenini sağlamak ve trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemektir."
7.2918 sayılı Kanun'un"Kapsam" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"Bu Kanun, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk,çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsar.
Bu Kanun, karayollarındauygulanır. Ancak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayolu dışındakialanlardan kamuya açık olanlar ile park, bahçe, park yeri,garaj, yolcu ve eşya terminali, servis ve akaryakıtistasyonlarında karayolu taşıt trafiği için faydalanılanyerler ile,
b) Erişme kontrollükarayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarınınkamuya açık kesimlerinde ve belirli bir karayolununbağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsularüzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayolu araçlarınaayrılan kısımlarında da,
Bu Kanun hükümleriuygulanır."
8.2918 sayılı Kanun'un "Belediyetrafik birimleri, görev ve yetkileri"başlıklı 10. maddesi şöyledir:
"(Değişik:18/1/1985 - KHK 245/3 md.; Aynen kabul: 28/3/1985 - 3176/3 md.)
Bu Kanunla belediyelere verilengörevler il ve ilçe trafik komisyonları ve mahalli trafik birimleriile işbirliği yapılarak yürütülür.
a) Kuruluş
Her belediyebaşkanlığı bünyesinde, hizmet kapasitesigözönünde tutularak İçişleriBakanlığınca tespit edilecek ölçülere ve genelhükümlere göre, belediye trafik şubemüdürlüğü, şefliği veya memurluğu kurulur.
b) Görev ve yetkiler
1. Yapım vebakımından sorumlu olduğu yolları trafik düzeni vegüvenliğini sağlayacak durumda bulundurmak,
2. Gerekli görülenkavşaklara ve yerlere trafik ışıklı işaretleri,işaret levhaları koymak ve yer işaretlemeleri yapmak,
3. Karayolu yapısında veüzerinde yapılacak çalışmalarda gerekli tedbirlerialmak, aldırmak ve denetlemek,
4. Karayolunda trafik içintehlike teşkil eden engelleri gece veya gündüze görekolayca görülebilecek şekilde işaretlemek veya ortadankaldırmak,
5. Yol yapısı veyaişaretleme yetersizliği yüzünden trafikkazalarının vukubulduğu
yerlerde, yetkililerce teklif edilentedbirleri almak,
6. Çocuklar içintrafik eğitim tesisleri yapmak veya yapılmasınısağlamak,
7. Bu Kanun ve bu Kanuna göreçıkarılan yönetmeliklerle verilen diğergörevleri yapmak.
(Ek fıkra: 25/6/1988 - KHK330/2 md.)"
9.2918 sayılı Kanun'un “Karayolutrafik güvenliği” başlıklı 13. maddesişöyledir:
"(Değişik birincifıkra: 25/6/2010-6001/34 md.) Karayolunun yapımı,bakımı, işletilmesi ile görevli ve sorumlu bütünkuruluşlar, karayolu yapısını, trafik güvenliğinisağlayacak durumda bulundurmakla yükümlüdür.
Çeşitli kişi, kurumve kuruluşlar, karayolu yapısında yapacakları veesasları yönetmelikte belirtilen çalışmalarda;
a) Yolun yapım vebakımı ile görevli kuruluştan izin almak,
b)Çalışmaları, gerekli önlemleri alarak,aldırarak ve devamlılığını sağlayarak,trafik akımını ve güvenliğini bozmayacak tarzdayapmak,
c) Zorunlu nedenlerle meydana gelenarıza, engel ve benzerlerini en kısa zamanda ortadan kaldırarakkarayolunu kullananlara ve araçlara zarar vermeyecek duruma getirmek,
d) Şehiriçi karayolukenarında çeşitli tesislerin yapımı süresince;kaldırımlarda, tünel, tünel aydınlatılmasıve benzerlerini yaparak güvenli geçiş sağlamak ve yayayollarını trafiğe açık bulundurmak,
Zorundadırlar.
Bu çalışmalarsırasında meydana getirilen tehlikeli durum ve engellerbütün sorumluluk, bunları yaratan kişilere ait olmaküzere zabıtaca kaldırılır, yapılan masraflarsorumlulara ödetilir.
(Dördüncü fıkramülga: 18/1/1985 - KHK 245/16 md.)
(Değişik: 21/5/1997-4262/4md.) Bu madde hükümlerine uymayanlar fiil başka bir suçoluştursa bile ayrıca 7 200 000 lira para cezası ilecezalandırırlar."
10.2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren 6099 sayılı Kanun'un 14.maddesiyle değişik 110. maddesi şöyledir:
“İşleteni veyasahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olanaraçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkinolanları dahil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adliyargıda görülür. Zarar görenin kamu görevlisiolması, bu fıkra hükmünün uygulanmasınıönlemez. Hemzemin geçitte meydana gelen tren-trafikkazalarında da bu Kanun hükümleri uygulanır.
Motorlu araçkazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar,sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir”
11. 2918sayılıKanun'un geçici 21. maddesi şöyledir:
“(Ek: 11/1/2011-6099/15 md.)
Bu Kanunun 110 uncu maddesininbirinci fıkrasının göreve ilişkin hükmü,yürürlüğe girdiği tarihten önce idariyargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde açılmışbulunan davalara uygulanmaz”
B. Yargı Kararı
12.Anayasa Mahkemesinin 26/12/2013 tarihli ve E.2013/68, K.2013/165sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
“… Anayasa Mahkemesinindaha önceki kimi kararlarında da belirtildiği üzere,tarihsel gelişime paralel olarak Anayasa’da adli ve idari yargıayırımına gidilmemiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle,genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idari yargı,özel hukuk alanına giren konularda adli yargı görevliolacaktır. Bu durumda, idari yargının görev alanınagiren bir uyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü, haklıneden ve kamu yararının bulunması halinde kanun koyucutarafından adli yargıya bırakılabilir. İtiraz konusukural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya da memurolmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğiniöngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemeningerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idariyargı veya adli yargı kolları arasında uygulamada var olanyargı yolu belirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgiliolarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı tür davalarınaynı yargı yolunda çözümlenmesi sağlanarakdavaların görülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusunda birtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması sözkonusu olmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynıseyir çizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risküreten araçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur. Açıklanannedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın 2.,125. ve 155.maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddigerekir…”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13.Uyuşmazlık Mahkemesinin Muammer TOPAL'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan08/01/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, idari yargı dosyasının ekinde adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14.Raportör-Hakim Süleyman ARIDURU’nun, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan; ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ’nindavada adli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada idari yargının görevli olduğu yolundakisözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
15.Dava, davacı şirketin sigortalamış olduğu aracınuğradığı maddi hasarlı trafik kazasında, kusur vesorumluluğu bulunduğundan bahisle, sigortalıya ödenen hasarbedelinin faiziyle birlikte, davalı idareden rücuan tazmini istemiyleaçılmıştır.
16.Anayasa Mahkemesinin yukarıda gerekçesine yer verilen kararı,kanun koyucunun idari yargının görevine giren bir konuyu adliyargının görevine verebileceğine, dolayısıyla2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birinci fıkrası ileöngörülen, bu Kanun’dan doğan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görülmesi düzenlemesininAnayasa’ya aykırı bulunmadığına dair olup, esasitibariyle görev konusunda verilmiş bir karardır veAnayasa’nın 158. maddesi uyarınca, baştaUyuşmazlık Mahkemesi olmak üzere diğer yargıorganları bakımından da uyulması zorunlu bir kararmesabesindedir.
17.2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı ve tazminat istemine ilişkin davanınmaddenin yürürlük tarihinden sonraaçıldığı hususu gözetildiğinde, bahsigeçen Kanun maddesinin karayollarında, can ve mal güvenliğiyönünden trafik düzeninin sağlanarak trafikgüvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanun'un, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu, meydana gelen zararın rücuen tazmini istemiyle açılanbu davanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
18.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Sakarya 2. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Karasu 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 12/04/2017 tarih ve E.2017/11, K.2017/138sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Sakarya 2. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Karasu 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 12/04/2017 tarih ve E.2017/11, K.2017/138sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
08/01/2024tarihinde, Üyeler Ahmet ARSLAN ve Bilal ÇALIŞKAN'ınKARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Muammer Nilgün Doğan Eyüp
TOPAL TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
İdareninkendi kuruluş kanununda belirlenen ve 2918 sayılı Kanun'datekrarlanan görevlerinden, yani; yol yapım, bakım, işletme,trafik güvenliğini sağlama şeklindeyürütülen kamu hizmetlerinden kaynaklanan hukukisorumluluğunun idare hukuku ilke ve kurallarına görebelirlenmesi; uyuşmazlığın, özel hukuktaki araçişletenin hukuki sorumluluğundan değil, davalı idaretarafından görevlerinin tam ve eksiksiz yerine getirilmediği,dolayısıyla yürütülen hizmetlerin kusurluişletildiği, meydana gelen zararda hizmet kusuru bulunduğuiddiasından kaynaklanması karşısındauyuşmazlığın çözümünün idariyargının görevinde bulunduğu sonucunaulaşıldığından, uyuşmazlığınçözümünde adli yargıyı görevli kabul edençoğunluğun kararına katılmıyoruz.
Üye
Ahmet ARSLAN
Üye
Bilal ÇALIŞKAN