T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/632
KARAR NO : 2024/51
KARAR TR : 05/02/2024
ÖZET: Davacının ikamet adresinin, beyan etmiş olduğu adrese göre yeniden düzenlenmesi isteminin reddine dair işlemin iptali istemiyle açılan davanın İDARİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı :S.A
Vekili : Av. M. Ö
Davalı : Ataşehir Kaymakamlığıİlçe Nüfus Müdürlüğü
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin İstanbul ili, Ataşehirilçesi,... Mahallesi, ... Cad., ... 1 Sitesi, 1. Blok, No: 4A/53 olanmernis adresinin, eski bir fatura ile yapılan başvuru nedeniyle iptaledildiğini, bu işlemin hukuka aykırı olduğunu ilerisürerek, davalının 09/02/2023 tarih ve 9506 sayılıişleminin iptali ile müvekkilinin ikamet adresinin bu adresegöre düzenlenmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. İstanbul 9. İdare Mahkemesi 17/03/2023 tarihve E.2023/597, K.2023/742 sayılı kararı ile, davanın 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15/1-a. maddesi hükmüuyarınca görev yönünden reddine karar vermiş, bu kararistinaf edilmeksizin kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...davacının belirlibir adreste ikamet etmediğine ilişkin işleme karşı açılacakdavanın, ikametgah tespitine dair bir uyuşmazlık olduğu vebu uyuşmazlığın da nüfus hizmetlerine ilişkinolduğu dikkate alındığında, işbu davada 5490 sayılıNüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesi kapsamında, görevlimahkemenin asliye hukuk mahkemesi olduğu sonucunavarılmıştır."
3.Davacı vekili bu kez, müvekkilinin ikamet adresinin İstanbulili, Ataşehir ilçesi,... Mahallesi, ... Cad., ... 1 Sitesi, 1.Blok, No: 4A/53 olduğunun tespitine ve mernis kayıtlarınınbu adrese göre düzenlenmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
B. Adli Yargıda
4. İstanbul Anadolu 25. Asliye Hukuk Mahkemesi16/06/2023 tarih ve E.2023/399, K.2023/437 sayılı kararıile, dava konusu işlemin idari işlemolduğu ve idari yargıyı ilgilendirdiği gerekçesiyle,davanın yargı yolu uyuşmazlığı sebebiyle davaşartı yokluğundan reddine karar vermiş, karar istinafedilmeksizin kesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"5490 sayılıNüfus Hizmetleri Kanununa göre de, kişilerin yerleşim yeriadreslerinin nüfus aile kütüklerinde bulunması zorunludur.Bu kanuna dayanılarak çıkartılan ve 15.8.2007 tarihindeyürürlüğe giren Adres Kayıt SistemiYönetmeliği'ne göre, yerleşim yeri adreslerinin tutulmasındakişilerin yazılı beyanı esas alınır. Adres beyanformundaki bildirimler aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir.
5490 sayılı NüfusHizmetleri Kanununun bildirim yükümlülüğübaşlığını taşıyan 50. maddesinde; adresbeyanının yükümlü kişi ve kurumlar tarafındanyapılacağı, 51. maddesinde de adres değişikliklerininyine yükümlü kişi ve kurumlarca 20 iş günüiçerisinde İlçe Nüfus Müdürlüklerinebildirilmesi gerektiği hüküm altınaalınmıştır.
5490 sayılı Yasanın36. maddesi nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltmedavaları ile ilgilidir. Aynı maddenin l/c bendinde tespitdavalarının kaydın iptali veya düzeltilmesi içinaçılacak davalara karine teşkil edeceğibelirlenmiştir.
Adres kayıt sistemi, ilgilikişi ve kurumların yazılı beyanları esas alınarakoluşturulmakta olup idari işlem niteliğindedir. Varsa maddi hatadüzeltimi de idari işlem niteliğindedir. T.C.Uyuşmazlık Mahkemesi'nin 2019/779 E:, 2020/20 K. sayılıkararı, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesinin2018/821 E., 2018/623 K. sayılı kararı, Antalya BölgeAdliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesinin 2017/527 E., 2017/572 K. sayılı kararıda bu yöndedir. İzah edilen hususlar değerlendirilerek davakonusunun idari işlem olması idari yargıyı ilgilendirmesinedeni ile davanın yargı yolu uyuşmazlığı sebebiile dava şartı yokluğundan reddine."
III. İLGİLİ HUKUK
5.4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun "V. Yerleşim yeri/ 1.Tanım başlıklı"19. maddesi şöyledir:
"Yerleşim yeri birkimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir.
Bir kimsenin aynı zamandabirden çok yerleşim yeri olamaz.
Bu kural ticarî vesınaî kuruluşlar hakkında uygulanmaz. "
6.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun "İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"1. İdari davatürleri şunlardır:
a) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları
c) Tahkim yoluöngörülen imtiyaz şartlaşma vesözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar hariç,kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılanher türlü idari sözleşmelerden dolayı taraflararasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkindavalar."
7.5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun "Amaç"başlıklı 1. maddesi şöyledir :
"(1) Bu Kanunun amacı;kişinin doğumundan ölümüne kadar kişisel vemedenî durumuna, uyrukluğuna ve bunlarda meydana gelebilecekdeğişikliklere ait doğal ve hukukî olayların belirlenipsaptanması, bu amaçla düzenlenmiş kütüklereyazılması, elektronik ortamda ulusal adres veri tabanınınoluşturulması, nüfus kayıtları ile adres bilgilerininilişkilendirilmesini sağlamaktır."
8.5490 sayılı Kanun'un "Tanımlar"başlıklı 3. maddesinin ilgili kısımlarışöyledir:
" a) Adres: Herhangi bir toprakparçası veya binanın coğrafî konumu ve işleviaçısından tanımlanmasını,
b) Adres beyan formu: Adreslerinbildiriminde kullanılan, şekli ve içeriğiBakanlıkça belirlenen formu,
c) (Değişik:19/10/2017-7039/1 md.) Adres bileşenleri: İl, ilçe, köyve köy bağlıları, mahalle, bulvar, cadde, sokak, bina,dış kapı numarası, iç kapı numarası, postakodu gibi adres bilgisine ulaşmak için gerekli sözel vemekânsal verileri,
...
ı) Diğer adres:Yerleşim yeri adresi dışında kalan yerleri,
i) Genel Müdürlük:Nüfus ve Vatandaşlık İşleri GenelMüdürlüğünü,
j) İlmüdürlüğü: İl nüfus ve vatandaşlıkmüdürlüğünü,
k) (Değişik:19/10/2017-7039/1 md.) Kimlik Paylaşımı Sistemi: Merkezi veritabanında tutulan kayıtların kurumlar ve kamu hizmeti sunantüzel kişiler ile paylaşıldığı sistemi,
...
o) (Değişik:19/10/2017-7039/1 md.) Merkezî veri tabanı: GenelMüdürlükçe elektronik ortamda tutulan verileri,
ö) (Değişik:19/10/2017-7039/1 md.) MERNİS: Merkezî Nüfus İdaresiSistemini,
p) Numaralama: Mahalle, semt,meydan, bulvar, cadde, sokak ve bina gibi adres bileşenlerine isim veyanumara verilmesi işlemini,
...
s) Nüfus hizmetleri: Nüfusolaylarına ve kişinin nüfusa ve yerleşim yeri adresineilişkin bilgilerinin toplanmasına, nüfus kütüklerinegeçirilmesine, korunmasına ve gerektiğinde tasnif edilerekdeğerlendirilmesine dair iş ve işlemleri,
...
aa) Ulusal adres veri tabanı:Adres bilgilerinin tutulduğu merkezî veri tabanını,
...
ee) Yerleşim yeri adresi:Sürekli kalma niyetiyle oturulan yeri,
...
ifade eder."
9.5490 sayılı Kanun'un "Nüfushizmetleri yetkilileri" başlıklı 4. maddesişöyledir:
"(1) Nüfus hizmetleri,Bakanlığın merkez ve taşra teşkilâtı iledış temsilcilikler tarafındanyürütülür."
10.5490 sayılı Kanun'un "Adresbilgisi ve güncellenmesi" başlıklı 49.maddesi şöyledir:
"İl özel idaresi vebelediyeler sorumluluk alanlarındaki adres bileşenlerini adresstandardına uygun olarak tanımlayıp bunlaradeğiştirilemeyecek sabit tanıtım numarası vererekmahallindeki bütün adresleri kapsayacak şekilde adresbilgilerini oluşturmakla yükümlüdür. Herhangi birsebeple sabit tanıtım numarası dışında adresbileşenlerinde yapılan değişiklikler de il özelidaresi ve belediyelerce takip edilerek ulusal adres veri tabanınaişlenir.
(2) Ulusal adres veri tabanıGenel Müdürlükte tutulur. Genel Müdürlük, ulusaladres veri tabanındaki yerleşim yeri adresi bilgilerini nüfuskütüklerindeki kişi kayıtları ileilişkilendirerek elektronik ortamda, yedekleme sistemleri ile birliktegüncel olarak tutar.
(3) (Mülga: 9/5/2012-6304/13md.; Yeniden düzenleme: 2/1/2017-KHK-680/80 md.; Aynen kabul:1/2/2018-7072/78 md.) Yerleşim yeri adresi yurt dışındaolan Türk vatandaşlarının adres kayıtları,yaşadıkları ülkede kullanılan adres verilerine veya oülke ve bağlı olduğu temsilcilik bilgisine göretutulur"
11.5490 sayılı Kanun'un "Bildirimyükümlülüğü ve süresi" başlıklı 50. maddesi şöyledir :
"(Değişik:19/10/2017-7039/13 md.)
1) Adres bildiriminde kişilerinyazılı beyanı esas alınır. Bildirim şahsen veyagüvenli elektronik imza ile yapılır.
2) Adres bildirimi, nüfusmüdürlüklerine veya dış temsilciliklereyapılır. Hizmet alımı ile ilgili başvurusırasında, Bakanlıkça belirlenen adrese dayalıhizmet sunan kuruluşlara da adres değişikliğineilişkin beyanda bulunulabilir.
3) Adres bildiriminin, yirmiişgünü içinde yapılması zorunludur.
4) Yerleşim yeri ve diğeradresi aynı olan ailenin ergin fertleri birbirlerinin yerine adresbeyanında bulunabilirler. Vekâletname ibraz edenler dekişilerin adresleri ile ilgili bildirimde bulunabilirler.
5) Çocukların vekısıtlıların adresleri veli, vasi, kayyım,bunların bulunmaması hâlinde, çocuğunbüyük ana, büyük baba, ergin olan kardeşleri veyaçocuğu yanında bulunduranlar tarafından bildirilir.
6) Huzurevi, yetiştirme yurdu,cezaevi, öğrenci yurdu gibi yerlerde kalanların adresbildirimleri ilgili kurum yetkililerince, bildirim yapamayacak durumda olankimsesizlerin ise muhtarlar tarafından yapılır.
7) Beyanda şüpheduyulması hâlinde kişinin beyanını teyit eden bilgive belgeler istenebilir.
8) Yetkili idareler adresoluşumuna dayanak teşkil eden yapı belgelerini, belgelerinoluşturulması ile eş zamanlı olarak ulusal adres veritabanına işlemekle yükümlüdür."
12. 5490 sayılı Kanun'un "Beyanda şüphe" başlıklı60. maddesi şöyledir :
" (1) Nüfus olayları veadres ile ilgili beyanlarda şüpheye düşülmesi halindemülkî idare amirinin emri ile kolluk makamları tarafındangerekli soruşturma ve incelemeler yapılarak nüfus müdürlüğünebildirilir."
13.15/12/2006 tarih ve 26377 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarakyürürlüğe giren Adres Kayıt SistemiYönetmeliği'nin "Amaç"başlıklı 1. maddesi şöyledir:
"(1) Bu Yönetmeliğinamacı; Türk vatandaşlarının ve Türkiye’deherhangi bir amaçla en az altı ay süreli yabancılaramahsus ikamet tezkeresi alan yabancıların yerleşim yeri vediğer adres bilgilerinin tutulmasına ilişkin esas ve usulleridüzenlemektir. "
14. Yönetmeliğin "Kapsam" başlıklı 2. maddesişöyledir:
"1) Bu Yönetmelik, yerleşimyeri ve diğer adres bilgilerinin tutulmasına, güncellenmesine vekullanılmasına ilişkin düzenlemeleri kapsar. "
15. Yönetmeliğin "Yerleşim yeri ve diğer adres" başlıklı9. maddesi şöyledir:
" (1) Yerleşim yeri, birkimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Kişininaynı anda birden çok yerleşim yeri adresi olamaz.
(2) Yerleşim yeridışında kalan ve geçici süre ile oturulanyazlık, kışlık, ikinci veya üçüncügibi konutlar da kişinin talebi halinde diğer adres olaraktutulur."
16. Yönetmeliğin "Adres kayıtlarının tutulması"başlıklı 10. maddesi şöyledir:
"(1) Türkvatandaşları ve yabancıların yerleşim yeri adresi vediğer adresleri elektronik ortamda tutulur. "
17.Yönetmeliğin "Adres bildirimyükümlülüğü ve şekli"başlıklı 13. maddesinin birinci fıkrasışöyledir:
"(1) Yerleşim yeri ve diğeradreslerin tutulmasında kişilerin adres beyan formundakiyazılı beyanı esas alınır. Bildirim nüfusmüdürlüklerine, kurumlara ve dış temsilciliklereşahsen yapılır. Adres beyan formundaki bildirimler aksi sabitoluncaya kadar geçerlidir."
18.Yönetmeliğin "Düzeltme"başlıklı 27. maddesi şöyledir:
"(1) Veri girişisırasında adres bilgilerinde yapılan maddi hatalar ilgililerinmüracaatı üzerine, yeniden düzenlenecek adres beyan formunagöre, nüfus müdürlüklerince düzeltilir.
(2) Gerçeğeaykırı adres bileşeninin ulusal adres veri tabanına veyagerçeğe aykırı yerleşim yeri ile diğer adresbilgilerinin MERNİS veri tabanına işlenmesinin tespiti halinde;adres bileşenleri, yerleşim yeri ve diğer adres bilgileri GenelMüdürlükçe silinir. Sorumlular hakkında Kanunun 67nci maddesine göre işlem yapılır."
19. Yönetmeliğin "Beyanda şüphe" başlıklı29. maddesi şöyledir:
"(1) Beyan edilen adresdeğişiklikleri hakkında şüpheyedüşülmesi veya aynı yerleşim yerinin farklı hanehalkından olanların beyanlarının tespiti halinde, mülkiidari amirinin yazılı emri ile kolluk makamları tarafındangerekli soruşturma ve inceleme yapılarak sonucu nüfusmüdürlüğüne bildirilir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
20.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan05/02/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari ve adli yargıdosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygun olarakdavacının istemi üzerine, son görevsizlikkararını veren mahkemece Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
21.Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI’nın, davanın çözümündeidari yargının görevli olduğu yolundaki raporu iledosyadaki belgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarcagörevlendirilen Yargıtay Cumhuriyet Savcısı Halilİbrahim ÇİFTÇİ ile Danıştay SavcısıYakup BAL’ın davada idari yargının görevliolduğu yolundaki sözlü açıklamaları dadinlendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
22.Dava, davacının iptal edilen ikamet adresinin, yeniden İstanbulili, Ataşehir ilçesi,... Mahallesi, ... Cad., ... 1 Sitesi, 1.Blok, No: 4A/53 olarak düzenlenmesi talebinin reddine dair davalıidare işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
23.Dosyanın incelenmesinden, davacı tarafından 26/12/2022 tarihindeilçe nüfus müdürlüğüne müracaatedilerek yerleşim yeri adresinin İstanbul ili, Ataşehirilçesi,... Mahallesi, ... Cad., ... 1 Sitesi, 1. Blok, No: 4A/53 olarakbeyan edildiği, idarece adresin beyana göre düzenlendiğidaha sonra adresin dava dışı üçüncü birkişinin müracaatı üzerine adres kayıt sistemindensilindiği davacı tarafından 18/01/2023 tarihinde davalıidareye müracaat edilerek mernis adresinin iptali işlemininusulsüz olduğu belirtilmek suretiyle yeniden tesisinin talepedildiği davalı idarece kolluk kuvvetlerince yaptırılantahkikat neticesinde ilgilinin beyan ettiği adresteoturmadığının belirtilmesi ve davacının ikametkaydına yönelik bir işlem yapılmaması üzerinebakılmakta olan davaların açıldığıanlaşılmaktadır.
24.Yukarıda belirtilen mevzuat uyarınca, adres kayıt sistemininilgililerin beyanı uyarınca tutulmasının esas olduğu,adres bilgilerine ilişkin veri kayıtlarında hataların bulunmasıdurumunda ilgililerin beyanı üzerine gerekli düzeltmelerinyapılacağı, bu bilgilerde de şüphe olması halindeyetkili idarelerce gerekli araştırmalarınyapılacağı ve bunun sonucunda elde edilen bilgiler uyarıncagerekli düzeltmelerin yapılacağı anlaşılmaktadır.Dava konusu olayda da davacının beyanına göre adreskaydının, İstanbul ili, Ataşehir ilçesi, ...Mahallesi, ... Cad., ... 1 Sitesi, 1. Blok, 1. Blok, No: 4A/53 olarakbelirlendiği ancak söz konusu adresin dava dışıüçüncü bir kişinin müracaatı üzerine,davacının adres kayıt sisteminden silindiği davalıidarece yaptırılan kolluk araştırması neticesinde dedavacının dava konusu adreste ikamet etmediğinin tespitiüzerine, davacının bu konuya ilişkin talebininreddedildiği; açılan bu davada davacı talebinin, ikametadresinin yeniden Ataşehir ilçesi,... Mahallesi, ... Cad., ... 1Sitesi, 1. Blok, No: 4A/53 olarak kaydedilmesine yönelik olduğu,başka bir anlatımla talebin nüfus kütüklerindekikayıtların düzeltilmesine yönelik olmadığı,bu yönüyle talebin 5490 sayılı Kanun kapsamında olannüfus davası olarak değerlendirilmesinin mümkünolmadığı görülmektedir.
25.Bu durumda, adres kayıt sisteminin düzenlenmesi işleminin idarinitelikte olduğu, idari işleme karşı açılandavanın da, 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun 2/1-a maddesindeki idarî işlemler hakkındayetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukukaaykırı olduklarından dolayı iptalleri içinmenfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptaldavaları kapsamında bulunduğu anlaşıldığından,davacı tarafından açılan bu davanın idari yargıyerinde görülmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
26.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,İstanbul 9. İdare Mahkemesinin 17/03/2023 tarih ve E.2023/597,K.2023/742 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde İDARİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.İstanbul 9. İdare Mahkemesinin 17/03/2023 tarih ve E.2023/597,K.2023/742 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
05/02/2024tarihinde,OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN