T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/655
KARAR NO : 2024/53
KARAR TR : 05/02/2024
ÖZET: Taraflar arasında imzalanan 25/12/2012 tarihli işbirliği protokolü uyarınca, üniversite inşaatında kullanılmak üzere davacı tarafından, davalı idareye ödenen 3.000.000 TL bedelin, protokolde belirtilen edimin yerine getirilmediğinden bahisle iadesine karar verilmesi istemiyle açılan davanın, özel hukuk hükümlerine göre ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Kestel BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av.D. K
Davalı : BursaTeknik Üniversitesi Rektörlüğü
Vekili : Av. E. I
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, taraflar arasında 25/12/2012 tarihliişbirliği protokolü imzalandığını, protokoliçeriğinde her iki idarenin birbirine karşıyükümlülüklerinin belirlendiğini, buna göredavalı Üniversiteninyükümlülüğünün, BelediyeBaşkanlığına danışmanlık desteğisağlamak, kurum içi seminerlerde eğitim desteğisağlanmak ve belediye tarafından ödenmesi gereken 3.000.000TL'nin üniversite inşaatında kullanmak olduğunu, BelediyeBaşkanlığı'nınyükümlülüğünün ise, Üniversitesınırları içerisinde çevre düzenlemeleriyapmak, üniversite sınırlarında kentmobilyalarını ve tanıtıma yönelik görselleritemin etmek, çöp ve geri dönüşümatıklarının alınmasına yardımcı olmak veÜniversitenin banka hesabına 3.000.000 TL nakit aktarımındabulunmak şeklinde belirlendiğini, protokolün imzalanmasısonrasında 31/12/2012 tarihinde davalıRektörlüğün banka hesabına protokolde belirlenen3.000.000 TL'nin gönderildiğini ancak ödenen bu bedelinkarşılığı olan edimin (Kestel ilçesınırlarında üniversite inşaatıyapılması) davalı Rektörlük tarafından yerinegetirilmediğini ileri sürerek, ödemeninyapıldığı tarihteki inşaat maliyetleri vegünümüzdeki inşaat maliyetlerikarşılaştırılmak suretiyle belirlenecek zararailişkin olmak üzere şimdilik 3.000.000 TL'nin faiziyle birlikteödenmesine karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Bursa 4. Asliye Hukuk Mahkemesi 20/12/2022 tarih veE.2022/202, K.2022/486 sayılı kararı ile, davadaidari yargı mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle,davanın 6100 sayılı Kanun'un 114/1-b ve 115/2. maddeleriuyarınca, dava şartı yokluğundan usulden reddine kararvermiş, bu karar istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir.Görevsizlik kararının ilgili kısmı şöyledir:
"...Dava; sözleşmedenkaynaklanan tazminat istemine ilişkindir. 2577 sayılı İdariYargılama Usulü kanunu'nun 2. maddesine göre ise, biruyuşmazlığın idari yargıdaçözümlenebilmesi için idari işlem/eylem veya idarisözleşmeden kaynaklanması gerekmektedir. Dolayısıyla,taraflar arasındaki sözleşmenin idari sözleşme olupolmadığının tespiti, yargı yolunu da belirleyecektir.
İdare, kamusal yetkilerinedayanarak bir takım sözleşmeler yapabilir. İşteidarenin bu tür sözleşmeleri özel hukuksözleşmelerine benzese bile, konuları, hükümleri veşartları bakımından onlardan ayrılırlar.İdare, kamusal yetkilerine dayanarak yaptığısözleşmelerinde, sahip olduğu kamu gücünden ve kamusalyetkisinden yararlanmaktadır. Bu şekilde oluşansözleşmeler idare hukuku esaslarına göregerçekleştirilirler. Dolayısıyla bunlar idarenin özelhukuk sözleşmelerinden farklı olarak idari sözleşmediye adlandırılırlar.
Genel anlamda, idare hukukunun tektaraflı hukukî tasarruflar, icrai kararlar ve statüler hukukuolduğu belirtilmekte ve medeni hukuk teorilerinin çoğu kezidare hukukunda da yer aldığı ve kamu hizmetleriningörülmesine vasıta oldukları ancak bu müesseselerinidare hukukunda, kamu yararı, kamu gücü, kamu hizmeti gibiesasların etkisiyle farklı nitelik kazandıklarısöylenmektedir (Onar, S. Sami: İdare Hukukunun Umumi Esasları,İstanbul 1966, s. 1590).
İdari sözleşmeleri,idarenin özel hukuk sözleşmelerinden ayırabilmekiçin, sözleşmenin konusuna bakmak gerekir. Sözleşmekonusu olan ilişki idare hukukundan kaynaklamyorsa idarisözleşme, buna karşın sözleşme konusu olanilişki özel hukuktan kaynaklanıyorsa idarenin özel hukuksözleşmesidir (Gözübüyük. A. Şeref:Yönetim Hukuku, Ankara 1996, s.254).
Bu açıklamalarışığında idari sözleşmeler ile özelhukuk sözleşmelerini değerlendirdiğimizde; özel hukuksözleşmelerinde taraflar arasında eşitlik varken, idarisözleşmelerde idarenin tek yanlı hareket etme ve doğrudanyerine getirme yetkileri vardır. Özel hukuk sözleşmelerindesözleşme serbestisi ilkesi hakimken, idari sözleşmelerdeidarenin hareket serbestisi kısıtlanmıştır. Özelhukuk sözleşmelerinde olduğu gibi bir serbestlikbulunmamaktadır. Netice itibariyle, bir sözleşmenin idarisözleşme olabilmesi için taraflardan birinin idareolması, sözleşmenin konusunun kamu hizmetine ilişkinolması ve sözleşmede idareye ayrıcalık veüstünlük tanınması gerekmektedir.
Ez cümle; taraflararasındaki ilişkinin idare hukukundan kaynaklandığı vesözleşmenin konusunun kamu hizmetine ilişkin olduğuanlaşılmakla, taraflar arasındaki sözleşmenin idarisözleşme olduğu kanaatine varılarak, 6100 sayılıHukuk Muhakemeleri Kanununun 114/1-b ve 115/2. maddeleri uyarıncadavanın usulden reddine karar vermek gerekmiştir."
3.Davacı vekili bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Bursa 4. İdareMahkemesi 22/08/2023 tarih ve E.2023/854 sayılı kararı ile,taraflar arasında imzalanan protokolün uygulanmasındankaynaklanan uyuşmazlığın, 3533 sayılı Kanunuyarınca tahkim usulüne göre çözümlenmesigerektiğinden görüm ve çözümünde adliyargının görevli olduğu gerekçesiyle, 2247sayılı Kanun’un 19. maddesi uyarınca görevliyargı yerinin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinebaşvurulmasına ve davanın incelenmesinin UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine karar vermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...3533 sayılı Kanunuyarınca uyuşmazlığın tahkim yoluylaçözümlenebilmesi için, Kanun'un 1. maddesindebelirtilen idareler arasında bir uyuşmazlığınbulunması ve bu uyuşmazlığın adli yargınıngörevine giren bir uyuşmazlık olması gerekmektedir.
Davalı Bursa TeknikÜniversitesi Rektörlüğünün 5018 sayılıKanun'un ek (II) sayılı Cetvelinde yer alan özelbütçeli idareler arasında bulunduğu, bu haliyle her ikitarafın da 3533 sayılı Kanun'un 1. maddesinde yer verilenkurumlar arasında yer aldığıanlaşılmaktadır.
Uyuşmazlığınadli yargının görevine giren bir uyuşmazlık olupolmadığı yönünden ise: bakılan davada,davacı Kestel Belediye Başkanlığı ile davalıBursa Teknik Üniversitesi Rektörlüğü arasında,tarafların özgür iradeleriyle, eğitim ve teknik alanlarbaşta olmak üzere mümkün olan her alandakarşılıklı işbirliği yapılmasıkonusunda protokol imzalandığı, uyuşmazlığa konuolan alacağın ise anılan protokolde belirlenenyükümlülüğün yerine getirilmemesindenkaynaklandığı, bahse konu edimin konusunun üniversiteyerleşkesinin Kestel ilçesi sınırlarındakurulması halinde tarafların birbirine tanımayı taahhütettikleri imtiyazlara ilişkin olduğu, olayda anılansözleşmenin, herhangi bir kamu hizmetinin yerine getirilipgetirilmeyeceğine ilişkin olmadığı, buna göredava konusu edilen alacağın, kamu alacağına ilişkinolmayıp, özel hukuktan kaynaklanan bir alacak olduğuanlaşılmaktadır.
Bu durumda, davacı KestelBelediye Başkanlığı ile davalı Bursa TeknikÜniversitesi Rektörlüğü arasında, eğitim veteknik alanlar başta olmak üzere mümkün olan her alandakarşılıklı işbirliği yapmak konu veamaçlarıyla imzalanan protokolün uygulanmasındankaynaklanan uyuşmazlığın, 3533 sayılı Yasahükümleri uyarınca, tahkim usulüne göreçözümlenmesi gerektiği ve taraflar arasındaki özelhukuktan kaynaklı işbu uyuşmazlığıngörüm ve çözümünün adli yargınıngörev alanı içinde bulunduğu sonucunaulaşılmıştır..."
III. İLGİLİ HUKUK
5.5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Tanımlar"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Belediye: Belde sakinlerinin mahallîmüşterek nitelikteki ihtiyaçlarınıkarşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenlertarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malîözerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,
b) Belediyenin organları: Belediye meclisini, belediyeencümenini ve belediye başkanını,
c) Belde: Belediyesi bulunan yerleşim yerini,
d) Mahalle: Belediye sınırları içinde,ihtiyaç ve öncelikleri benzer özellikler gösteren vesakinleri arasında komşuluk ilişkisi bulunan idarî birimi,
İfade eder."
6.5393 sayılı Kanun'un "Belediyeningörev ve sorumlulukları" başlıklı 14.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendişöyledir:
"b) (…) Devlete ait herderecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım veonarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlüaraç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarınıkarşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisiaçabilir ve işletebilir; mabetlerin yapımı,bakımı, onarımını yapabilir; kültür vetabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihibakımından önem taşıyan mekânların veişlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçlabakım ve onarımını yapabilir, korunmasımümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşaedebilir; cemevlerinin yapım, bakım ve onarımınıyapabilir. (Değişik ikinci cümle: 12/11/2012-6360/17 md.)Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spormalzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardımyapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör sporkarşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurtdışı müsabakalarda üstün başarıgösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknikyöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıylaödül verebilir. Gıda bankacılığıyapabilir."
7.5393 sayılı Kanun'un "Diğerkuruluşlarla ilişkiler" başlıklı 75.maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c)bendişöyledir:
"Belediye, belediye meclisininkararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarakgörev ve sorumluluk alanlarına giren konularda;
a) Mahallî idareler ilediğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait yapım, bakım,onarım ve taşıma işlerini bedelli veya bedelsizüstlenebilir veya bu kuruluşlar ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilirve bu amaçla gerekli kaynak aktarımında bulunabilir. Butakdirde iş, işin yapımını üstlenenkuruluşun tâbi olduğu mevzuat hükümlerine göresonuçlandırılır.
...
c) (Değişik:12/11/2012-6360/19 md.) Kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler,Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmışvakıflar ve 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf veSanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu kapsamına girenmeslek odaları ile ortak hizmet projeleri gerçekleştirebilir.Diğer dernek ve vakıflar ile gerçekleştirilecek ortakhizmet projeleri için mahallin en büyük mülki idareamirinin izninin alınması gerekir."
8.6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "Sözleşmenin kurulması"üst başlığı altında düzenlenen 1. maddesişöyledir:
"Sözleşme,tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygunolarak açıklamalarıyla kurulur.
İradeaçıklaması, açık veya örtülüolabilir."
9.3533 sayılı Umumi Mülhak ve Hususi Bütçelerleİdare Edilen Daireler ve Belediyelerle Sermayesinin Tamamı Devleteveya Belediye veya Hususi İdarelere Aid Daire ve MüesseselerArasındaki İhtilafların Tahkim Yolile Halli HakkındaKanun'un 4. maddesi şöyledir:
"Katma bütçe ileidare edilen daireler, belediyeler, özel bütçe ile idareolunan veya sermayesinin tamamı Devlet, belediye veya özel idarelereait olan daire ve müesseselerin veya bu daire ve müesseselerdenbiriyle ikinci maddede yazılı dairelerden biri arasındaçıkan uyuşmazlıklar, bulunduğu yerin vetaşınmaza ilişkin uyuşmazlıklarda,taşınmazın aynına yönelik olanlar hariç olmaküzere o taşınmazın bulunduğu yerin ve taraflardeğişik yerlerde bulunuyorlarsa davalı durumunda olan daire veyamüessesenin ve davalılar birden çok olduğu takdirdebunlardan birinin bulunduğu yerin yüksek dereceli hukuk mahkemesibaşkanı veya hakimi tarafından hakem sıfatıyla çözümlenir.
10.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun "İdari dava türleri ve idariyargı yetkisinin sınırı"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"1. (Değişik:10/6/1994-4001/1 md.) İdari dava türleri şunlardır:
a) (İptal: Anayasa Mahkemesinin21/9/1995 tarihli ve E:1995/27, K:1995/47 sayılı kararı ile;Yeniden Düzenleme: 8/6/2000-4577/5 md.) İdarî işlemlerhakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleriiçin menfaatleri ihlâl edilenler tarafındanaçılan iptal davaları,
b) İdari eylem veişlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtelolanlar tarafından açılan tam yargı davaları,
c) (Değişik:18/12/1999-4492/6 md.) Tahkim yolu öngörülen imtiyazşartlaşma ve sözleşmelerinden doğanuyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birininyürütülmesi için yapılan her türlü idarisözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkanuyuşmazlıklara ilişkin davalar.
2. İdari yargı yetkisi,idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ilesınırlıdır. İdari mahkemeler; yerindelik denetimiyapamazlar, yürütme görevinin kanunlarda veCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilenşekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesinikısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veyaidarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararıveremezler.
3. (Mülga: 2/7/2018 -KHK-703/185 md.)"
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
11.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan05/02/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idare mahkemesince, anılanKanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu,idari yargı dosyasının ekinde adli yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görev uyuşmazlığınınesasının incelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
12.Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDERE ŞAŞI'nındavanın çözümünde adli yargınıngörevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan,ilgili Başsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
13.Dava, taraflar arasında imzalanan 25/12/2012 tarihli protokoluyarınca üniversite inşaatında kullanılmak üzeredavacı Belediye tarafından, davalı Rektörlüğeödenen 3.000.000 TL bedelin, protokolde belirtilen edimin yerinegetirilmediğinden bahisle iadesine karar verilmesi istemiyleaçılmıştır.
14.İdari yargının görev alanı, idare hukukununuygulanmasından doğan uyuşmazlıklardır. İdarehukuku kuralları içinde, kamu hizmetinin yürütülmesiamacıyla, kamu gücü kullanılarak tesis edilen idariişlemler, idari eylem ve idari sözleşmelerden doğanuyuşmazlıkların görüm ve çözümüidari yargının görev alanına girmektedir. Davanınidari yargıda görülebilmesi için taraflar arasındayapılan sözleşmenin bir idari sözleşme olmasıgerekir. Bilindiği üzere, idari sözleşmeler, idarelerin tekyanlı, kamusal yetkiye dayanarak, kamu hizmetinin gereklerinin yerinegetirilmesi için kamu yararı amacı ile taraflar arasındaakdedilen ve idareye üstün hak ve yetkiler veren, gerektiğindetek yanlı değişiklik ve fesih yetkisini de idareye tanıyannitelikte sözleşmelerdir. Kamu idarelerinin özel hukukalanında akdettikleri sözleşmeler ise idari sözleşmeniteliği taşımayıp, özel hukuk kurallarınagöre düzenlenmektedir.
15.Dava konusu olayda, davacı Kestel Belediyesinin 03/09/2012 tarih ve2012/245 sayılı Meclis Kararı ile "Çataltepe mevkiinde Bursa Teknik Üniversitesiinşaatı yapımı için 3.000.000 TL ödenek tahsisedilmesi ve 5393 sayılı Kanun'un 14/b ve 75/a-c maddeleriuyarınca protokol yapmak üzere" belediyebaşkanına yetki verildiği ve taraflar arasında 25/12/2012tarihli protokolün imzalandığı; uyuşmazlık konusuprotokol incelendiğinde, protokolün amacının "Kestel Belediyesi sınırlarıiçinde henüz kuruluş aşamasındaki Bursa TeknikÜniversitesi ile Kestel Belediyesi arasında işbirliğiyapmak" olduğu, 5. maddesinde her iki idarenin birbirinekarşı olan yükümlülüklerinin belirlendiği,buna göre davalı Bursa Teknik Üniversitesi'ninyükümlülüklerinin "KestelBelediye Başkanlığı'na danışmanlıkdesteği sağlamak, kurum içi seminerlerde eğitimdesteği sağlanmak ve belediye tarafından ödenmesi gereken3.000.000 TL yardım tutarının üniversiteinşaatında kullanmak" olduğu davacı Kestel BelediyeBaşkanlığı'nın yükümlülüklerininise, "Üniversitesınırları içerisinde mümkün olduğuölçüde çevre düzenlemeleri yapmak, kentmobilyalarını ve tanıtıma yönelik görselleritemin etmek, çöp ve geri dönüşümatıklarının alınmasına yardımcı olmak ve BursaTeknik Üniversitesi'nin banka hesabına 3.000.000 TL nakitaktarımında bulunmak" şeklindebelirlendiği; işbu protokolün imzalanmasınımüteakip 31/12/2012 tarihinde davacı BelediyeBaşkanlığı tarafından davalıRektörlüğün banka hesabına 3.000.000 TL tutarınödendiği; yine protokolde taraflara üstün hak ve yetkilerveren, gerektiğinde tek yanlı değişiklik yapma ve feshetmeyetkisi içeren hükümlere yer verilmediğigörülmektedir.
16.Buna göre, dava konusu protokol ile taraflara hukuki statülerindenbağımsız olarak imtiyazlı bir yetki, başka birdeyişle protokolü tek taraflı değiştirme, denetleme,cezai işlem tesis etme veya tek taraflı feshetme gibi üstünbir kamu gücünü kullanma yetkisi tesis edilmediği, protokolhükümlerine aykırılık halinde müeyyidelerin düzenlenmediği,yine protokolün karşılıklı edimleri içeren birişbirliği protokolü olduğu,uyuşmazlığın davacı tarafından protokolimzalandıktan sonra belirlenen bedelin ödenmesine rağmendavalı Rektörlük tarafından edimlerin yerinegetirilmemesinden kaynaklandığı, bu haliyle alacağınkamu alacağından ziyade özel hukuk alacağınadönüştüğü gözetildiğinde davanın,özel hukuk hükümlerine göre adli yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği sonucunavarılmıştır.
17.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Bursa 4. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile, Bursa 4.Asliye Hukuk Mahkemesinin 20/12/2022 tarih ve E.2022/202, K.2022/486sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Bursa 4. İdare Mahkemesinin BAŞVURUNUN KABULÜ ile, Bursa 4.Asliye Hukuk Mahkemesinin 20/12/2022 tarih ve E.2022/202, K.2022/486sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
05/02/2024tarihinde OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN