T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/559
KARAR NO : 2024/45
KARAR TR : 05/02/2024
ÖZET: Ankara Olgunlaşma Enstitüsü'nde usta öğretici olarak çalışırken iş akdi feshedilen davacının, İş Kanunu’ndan kaynaklanan parasal haklarının ödenmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : S.A
Vekili : Av. M.T.T
Davalı : Milli Eğitim Bakanlığı
Vekili : Av. Ş. A
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin davalı bakanlık bünyesindekiAnkara Olgunlaşma Enstitüsünde 26/01/2004 - 30/07/2020 tarihleriarasında usta öğretici olarak görevyaptığını, 30/07/2020 tarihinde iş akdinin davalıtarafından sona erdirildiğini ancak, hak kazandığıkıdem tazminatı, ücret farkı, yıllık izin, ilavetediye ve ayrımcılık tazminatı alacaklarınınödenmediğini ileri sürerek, fazlaya ilişkin haklarısaklı kalmak kaydıyla şimdilik 500 TL kıdem tazminatı,250 TL ücret farkı, 100 TL yıllık izin, 100 TL ilave tediyeve 100 TL ayrımcılık tazminatı alacağınınfaiziyle birlikte tahsili istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2.Ankara 58. İş Mahkemesi 07/12/2021 tarih ve E.2021/398, K.2021/247sayılı kararı ile, davanın kısmen kabulüne kararvermiş, tarafların kararı istinaf etmesi üzerine, AnkaraBölge Adliye Mahkemesi 30. Hukuk Dairesi 18/10/2022 tarih ve E.2022/3326,K.2022/3488 sayılı kararı ile tarafların istinafbaşvurusunun esastan reddine karar vermiş, kararıntemyizedilmesi üzerine, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 23/01/2023 tarih veE.2022/17656, K.2023/1210 sayılı kararı ile, istinafbaşvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesikararının ortadan kaldırılmasına ve ilk derecemahkemesi kararının usulden bozulmasına, dosyanınkararı veren ilk derece mahkemesine gönderilmesine kararvermiştir. Bozma kararının ilgili kısmışöyledir:
"1.Mahkemenin görevi gibiyargı yolu da kamu düzenine ilişkindir. Bu sebeple,yargılamanın her aşamasında yargı yolunun caiz olupolmadığının mahkemece resen gözetilmesi gerekir.Görülmekte olan bir davada iş mahkemesinin görevliolmadığının belirlenmesi hâlinde adli yargıgörevli ise davanıngöreve ilişkin dava şartıyokluğu nedeniyle usulden reddine ve dosyanın görevli hukukmahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. Bunakarşılık idari yargının görevli olmasıdurumunda, davanın yargı yoluna ilişkin davaşartının mevcut olmaması sebebiyle nedeni ile usuldenreddikararı ile yetinilir; ayrıca gönderme kararıverilemez.
2. 657 sayılıKanun’un 89 uncu maddesinde “Her derecedeki eğitim veöğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (AskeriAkademiler dâhil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapankurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veyaöğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere,öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahutaçıktan atanacaklara ücret ile ek ders göreviverilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, dersgörevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar ilgili Bakanlığınteklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile tespit olunur,"hükmü yer almaktadır.
3. Yukarıda yer alan düzenlemeyeistinaden çıkarılan Milli Eğitim BakanlığıKurumlarında Sözleşmeli veya Ek Ders Görevi ileGörevlendirilecek Uzman ve Usta Öğreticiler HakkındaYönetmelik'in 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında da, uzman veusta öğreticilere, 657 sayılı Kanun'un 89 uncu maddesiuyarınca 02.12.1998 tarihli ve 98/12120 sayılı Bakanlar KuruluKararı ile yürürlüğe konulan Milli EğitimBakanlığı Öğretmen ve Yöneticilerinin Ders ve EkDers Saatlerine İlişkin Esaslar'da belirtilen miktarda, ek dersgörevi verilebileceği düzenlenmiştir.
4. 7036 sayılıKanun’un 5 inci maddesi uyarınca 4857 sayılı Kanun'agöre işçi sayılan kimselerle işveren veyaişveren vekilleri arasında, iş sözleşmesinden veya4857 sayılı Kanuna dayanan her türlü hak iddialarındandoğan hukuk uyuşmazlıklarının çözümyeri iş mahkemeleridir.
5. Davacının sosyalgüvenlik hukuku yönünden 5510 sayılı Sosyal Sigortalarve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesininbirinci fıkrasının (a) bendi kapsamında gösterilmesiiş sözleşmesi ileçalıştığını göstermez.
6. Dosya içeriğinegöre davacının, davalı nezdindeçalışması için 657 sayılı Kanun'un 89uncu maddesinde belirtilen statü içinde ve Kaymakamlıkonayı ile görevlendirilmiş olduğuanlaşılmaktadır. Şu hâlde davacı ile davalıarasında iş sözleşmesi bulunduğundan sözedilemeyecektir. Bu durumda aradaki hukuki ilişki işsözleşmesi, bir başka anlatımla işçiişveren ilişkisi olarak nitelendirilemeyeceğinden taraflar arasındakiilişkinin statü hukukuna tâbi olduğunun kabulügerekmektedir.
7. Bu maddi ve hukuki olgularagöre uyuşmazlığın çözüm yeri idariyargı olup Mahkemecedavanın yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerekirken uyuşmazlığınesası hakkında karar verilmesi hatalı olup bozmayıgerektirmiştir."
3. Ankara 58. İş Mahkemesi 06/06/2023 tarih veE.2023/186, K.2023/313 sayılı kararı ile, yargıyolunun caiz olmaması nedeniyle HMK'nin 114/1-b ve 115/2. maddeleriuyarınca davanın usulden reddine karar vermiş, karar kesinleşmiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Usta öğretici olarakçalışan davacının talep ettiği alacaklara hakkazanıp kazanmadığı, uyuşmazlığınstatü hukukuna tabi olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.
Mahkememizce verilen davanınkısmen kabulü kararına karşı yapılan istinafbaşvurusunun esastan reddine karar verildiği, Ankara BAM 30. Hukukdairesinin esastan red kararına karşı yapılan temyizbaşvurusu üzere, Yargıtay 9. Hukuk Dairesince verilen kararla,BAM kararının ortadan kaldırılarak mahkememiz kararınınusulden bozulmasına karar verildiğigörülmüştür. Yargıtay ilamının usul veyasaya uygun olması nedeniyle Yargıtay kararına uyulmasınakarar vermek gerekmiştir. Gerçekten de somutolayincelendiğinde, davacının, davalı nezdindeçalışması için 657 sayılı Kanun'un 89uncu maddesinde belirtilen statü içinde ve Kaymakamlıkonayı ile görevlendirilmiş olduğu, davacı iledavalı arasında iş sözleşmesi bulunduğundansöz edilemeyeceği, bu durumda aradaki hukuki ilişki işsözleşmesi, bir başka anlatımla işçi işverenilişkisi olarak nitelendirilemeyeceği, taraflar arasındakiilişkinin statü hukukuna tâbi olduğuanlaşılmıştır. Hal böyle olunca bozma ilamıdoğrultusunda davacının usulden reddine, ..."
4.Davacı vekili, bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Ankara 18. İdare Mahkemesi 27/09/2023 tarih veE.2023/1532 sayılı kararı ile, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun'un 19.maddesi uyarınca görevli yargı yerinin belirlenmesi içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve dosyaincelemesinin bu konuda Uyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceyekadar ertelenmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"Dava dosyasınınincelenmesinden; Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeusta öğretici olarak çalışmaktayken 30.07.2020tarihinde iş akdi sonlandırılan davacınınödenmeyen kıdem/iş sonu tazminat alacağı, eksiködenen ücret alacağı, yıllık izinalacağıve ilave tediye alacağının ödenmesiistemiyle istemiyle açılmıştır.
Bakılan uyuşmazlıkta,davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen tazminatların ve diğer işçialacaklarının 4857 sayılı İş Kanunu’ndankaynaklanan haklardan olduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim UyuşmazlıkMahkemesi'nin 27.03.2023 tarih ve E:2023/214 K:2023/243 sayılıkararı da aynı yöndedir."
III. İLGİLİ HUKUK
6.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesi şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar…"
7.506 sayılı Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
8.5510 sayılı Kanun'un "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
9.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.Kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
10.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
11.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerin çalışmaşartları ve çalışma ortamına ilişkin hakve sorumluluklarını düzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
12.4857 sayılı Kanun'un8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
13.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
14.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1)Kanuna, bireysel veya topluiş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olmasıdava şartıdır."
15.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
16.7036 sayılı Kanun'un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmışolan davalar, açıldıkları mahkemelerdegörülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ileYargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerinedevredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafından görülmeyedevam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
17.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'in Başkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan 05/02/2024 tarihli toplantısında;2247 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca yapılanincelemeye göre, İdare Mahkemesince, anılan Kanun'un 19.maddesine göre başvuruda bulunulmuş olduğu, idariyargı dosyasının ekinde adli yargı dosyası ilebirlikte Uyuşmazlık Mahkemesine gönderildiği ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
18.Raportör-Hakim Süleyman ARIDURU'nun, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
19.Dava, davacının davalı bakanlık bünyesindeki AnkaraOlgunlaşma Enstitüsü'nde 26/01/2004 - 30/07/2020 tarihleriarasında, usta öğretici olarakçalıştığı döneme ilişkin, kıdemtazminatı, ücret farkı, yıllık izin, ilave tediye veayrımcılık tazminatı alacaklarının faiziylebirlikte ödenmesi istemiyle açılmıştır.
20.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen alacakların, İş Kanunu’ndankaynaklanan haklardan olduğu dikkate alındığında,uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
21.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak;Ankara 18. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Ankara 58.İş Mahkemesince verilen 06/06/2023 tarih ve E.2023/186, K.2023/313sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Ankara 18. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile Ankara 58.İş Mahkemesince verilen 06/06/2023 tarih ve E.2023/186, K.2023/313 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
05/02/2024tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN