T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/598
KARAR NO : 2024/47
KARAR TR : 05/02/2024
ÖZET: 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 22. maddesinin ikinci fıkrası ve 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanunu 8. maddesi uyarınca verilenürünlerin toplatılması kararının iptali istemiyle açılan davanın, toplatılma kararı mülkiyetin kamuya geçirilmesi niteliğinde bulunduğundan, uyuşmazlığın Kabahatler Kanunu’nun 3 ve 27/1. maddesi uyarınca ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Dr. O.Gıd. San.ve Tic. A.Ş.
Vekili : Av.M.K
Davalı : TorbalıKaymakamlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacıvekili, müvekkili şirketin ürettiği "Dr. ... Mısır Nişastası(TETT:31/01/2024 PNO:2201511)" isimli ürünün"G.D.O. miktarı" yönünden 5977 BiyogüvenlikKanunu hükümlerine uygun olmadığından bahisle 15gün içerisinde ürünlerin son tüketim tarihi de dikkatealınarak piyasadan toplatılması, aksi takdirde 5996sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı,Gıda ve Yem Kanunu'nun 22. maddesinin 2. fıkrasınaaykırılıktan idari para cezası uygulanarak, Bakanlıktarafından ürünler toplatılıp masraflarınıniki katı tutarının tahsil edileceğine yönelikTorbalı Kaymakamlığı İlçe Tarım ve OrmanMüdürlüğünün 14/04/2023 tarih ve ...-9590954sayılı işleminin tesis edildiğini, ancak numune almaişleminin Biyogüvenlik Mevzuatı Uygulama talimatınaaykırı olması sebebiyle, işlemin iptali istemiyle25/04/2023 tarihli dilekçe ileidari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. İzmir 7. İdare Mahkemesi04/05/2023 tarih veE.2023/731, K.2023/1007 sayılı kararı ile,davanın görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varıldığıgerekçesiyle, 2577 sayılı İYUK'nun 15/1-a maddesiuyarınca davanın görev yönünden reddine kararvermiş, karara karşı istinaf yoluna başvurulmasıüzerine, İzmir Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari DavaDairesinin 19/09/2023 tarih ve E.2023/1353, K.2023/2067 sayılıkararı ile, istinaf başvurusunun reddine kesin olarak kararvermiş ve görevsizlik kararıkesinleşmiştir.Kararın ilgili kısmışöyledir:
''...Dava dosyasınınincelenmesinden; davacı tarafından üretilen "Dr. ...Mısır Nişastası (TETT:31/01/2024 PNO:2201511)" isimliüründen alınan şahit numune analiz sonucuna göre buürünün "G.D.O. miktarı" yönünden 5977Biyogüvenlik Kanunu hükümlerine uygunolmadığından bahisleTorbalı Kaymakamlığıİlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün14/04/2023 tarih ve ...-9590954 sayılı işlemi ile sözkonusu ürünlerin 15 gün içerisinde ürünlerinson tüketim tarihi de dikkate alınarak piyasadantoplatılması, aksi takdirde 5996 sayılı VeterinerHizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun22'nci maddesinin 2'nci fıkrasına aykırılıktan idaripara cezası uygulanarak, Bakanlık tarafından ürünlertoplatılıp masraflarının iki katı tutarınıntahsil edilmesine karar verilmesi üzerine işbu davanınanılan işlemin iptali istemiyle açıldığıgörülmektedir.
Yukarıda yapılanaçıklamalar doğrultusunda uyuşmazlıkdeğerlendirildiğinde, dava konusu işlemde söz konusuürünün "G.D.O. miktarı" yönünden 5977sayılı Kanun hükümlerine uygun olmadığıbelirtilerek bu Kanun ile 5996 sayılı Kanun hükümleriuyarınca söz konusu ürünlerin 15 gün içerisindeürünlerin son tüketim tarihi de dikkate alınarak piyasadantoplatılmasına, aksi takdirde 5996 sayılı Kanun'un 22/2.maddesine aykırılıktan idari para cezası uygulanarak,Bakanlık tarafından ürünler toplatılıpmasraflarının iki katı tutarının tahsil edilmesinekarar verildiği, bu bağlamda dava konusu işlemin idari tedbirniteliğinde yaptırım olduğunda duraksamabulunmadığı, gerek 5977 sayılı Kanun'da gerekse de5996 sayılı Kanun'da idari para cezası ve yaptırımgerektiren fiil ve haller ile tahsili ve itiraz yoluna ilişkindüzenleme yapılmış ise de anılan kanunlara göreverilecek olan idari yaptırımlara karşı itiraz ve davaaçma yoluna ilişkin hükümlere yer verilmemişolduğundan söz konusu Kanun'lar kapsamında uygulanan idariyaptırımlar, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'na tabi halegelmiş olup, esasen27. maddenin 1. fıkrasıdışındaki fıkralarında da mülkiyetin kamuyageçirilmesi şeklinde bir sınırlandırmayapılmadan idari tedbirleri de kapsayacak şekilde idariyaptırım kararı ifadesine yer verilmesikarşısında; 27. madde hükmü kapsamınabütün idari tedbirlerin dahil olduğu; özel kanunlardaaksine hüküm bulunmaması halinde idari tedbirlerden doğanuyuşmazlıkların görüm veçözümünün Sulh Ceza Hakimliğinin görevalanına girdiği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu durumda, davacıtarafından üretilen "Dr. ... Mısır Nişastası(TETT:31/01/2024 PNO:2201511)" isimli ürünlerin, 15 güniçerisinde ürünlerin son tüketim tarihi de dikkatealınarak piyasadan toplatılması, aksi takdirde 5996sayılı Kanun'un 22/2. maddesine aykırılıktan idaripara cezası uygulanarak, Bakanlık tarafından ürünlertoplatılıp masraflarının iki katı tutarınıntahsil edilmesine yönelik tesis edilen dava konusu işlem idari tedbirniteliği taşıdığından, İdare Mahkemelerinebaşvurulacağına ilişkin mevzuatta özel hükümbulunmayan bu idari yaptırıma karşı, Kabahatler Kanunu'nungenel hükümlerinin uygulanması gerektiğianlaşılmakla bu uyuşmazlığın görüm veçözümünde, anılan Kabahahatlar Kanunu'nun 27'ncimaddesinin 1'inci fıkrası uyarınca adli yargı yeriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim, İzmir Bölgeİdare Mahkemesi Altıncı İdare Dava Dairesinin 25/10/2022tarih ve E:2022/2443, K:2022/2133 sayılı kararı da buyöndedir...''
3. Davacı vekili, idari yargıdakidava sonuçlanmadan aynı istemle 28/04/2023 tarihli dilekçeile adli yargı yerinde de dava açmıştır.
B. Adli Yargıda
4. Torbalı Sulh Ceza Hakimliği 09/05/2023 tarihve D.İş. No:2023/1242 sayılı kararı ile,başvuruya konu kararın idari yargının görevalanına giren kararlardan olduğunu belirterek, başvurunungörevsizlik nedeniyle reddine karar vermiş, verilen kararayapılan itiraz İzmir 3. Sulh Ceza Hakimliğinin 18/05/2023 tarihve D.İş.No: 2023/3397 sayılı kararı ile kesin olarakreddedilmiş ve karar kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
''...Tüm buaçıklamalarla birlikte; kurum tarafından verilen cevap ilebirlikte bahse konu firmaya yönelik herhangi bir idari para cezasıuygulanmadığının yalnızca toplatılma idariyaptırım kararı uygulandığının belirtilmesive ilgili toplatılma idari yaptırım kararına dair kararevrakı incelendiğinde "kararın tebliğ veya tefhimitarihinden itibaren en genç 60 (altmış) gün içindeidare mahkemesine başvurulabileceğinin" şeklinde ibareningörülmesi ile muteriz aleyhine düzenlenen idari yaptırımkararının Sulh Ceza Hakimliğince incelenebilecek kararlardanolmadığı, İdari Yargı tarafından incelenebilecekkararlardan olduğu sonucuna ulaşılarak, Hakimliğimizingörevli olmaması sebebiyle kurum tarafından verilen cevapdilekçesi tebliğ edilmeden, talebin reddine ve muterizin ilgiliidare mahkemesine dava açmasına yönelik muhtariyetineilişkin aşağıdaki şekilde karar vermekgerekmiştir.
KARAR: Yukarıdaaçıklanan nedenlerle:
1-Başvuran hakkındaTorbalı Kaymakamlığı İlçe Tarım veTarım ve Orman Müdürlüğünce düzenlenen14.04.2023 tarih ve E-78520927-300-9590954 sayılı idari para cezasınıniptaline yönelik yapmış olduğu başvurununREDDİNE,
2- Muterizin 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanununun 9/1-2 maddesi gereğincesüresi içinde İdare Mahkemesinde dava açmaktaMUHTARİYETİNE...''
III. İLGİLİ HUKUK
5.5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı,Gıda ve Yem Kanunu'nun, "Amaç"başlıklı 1. maddesişöyledir:
" (1) Bu Kanunun amacı,gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı,bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı verefahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunmasıda dikkate alınarak korumak ve sağlamaktır."
6.5996 sayılı Kanun’un,“Sorumluluklar” başlıklı 22. maddesinin2. fıkrası şöyledir:
".....
(2) Gıda ve yemişletmecisi ürettiği, işlediği, ithal ettiği,satışını veya dağıtımınıyaptığı bir ürününün, gıda ve yem güvenilirliğişartlarına uymadığını değerlendirmesi veyabuna ilişkin makul gerekçelerinin olması durumunda, sözkonusu ürünü kendi kontrolünden çıktığıaşamadan başlamak üzere, toplanması için gerekliişlemleri derhal başlatmak ve konu ile ilgili Bakanlığıbilgilendirmek zorundadır. Gıda ve yem işletmecisi,ürünün toplanması gerektiğinde, toplanma nedenihakkında tüketiciyi veya kullanıcıyı doğru veetkin olarak bilgilendirmek ve gerekli hâllerde, insansağlığını korumaya yönelik alınacaktedbirlerin yeterli olmaması durumunda, tüketiciye veyakullanıcıya ürünün iadesi içinçağrıda bulunmak zorundadır.
....."
7.5996 sayılı Kanun’un, “Gıdave yem ile ilgili yaptırımlar” başlığıaltında düzenlenen 40. maddesinin ilgili kısımlarışöyledir:
(1) Gıda ve yem ile ilgiliyaptırımlar aşağıda belirtilmiştir:
a) İnsan tüketimine uygunolmayan gıdalar, masrafları sorumlusuna ait olmak üzerepiyasadan toplatılır ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesinekarar verilir. Bu ürünleri üreten veya piyasaya arz edenlerhakkında kamunun sağlığına karşısuçlar kapsamında Cumhuriyet savcılığınasuç duyurusunda bulunulur.
…..."
8.5977 sayılı Biyogüvenlik Kanunu'nun ''Bakanlığın görev ve yetkileri''başlıklı 8. maddesi şöyledir:
''(1) Bakanlığıngörev ve yetkileri şunlardır:
a) Kurula uygunçalışma koşullarını sağlamak ve Kurulunsekretarya hizmetlerini yürütmek.
b) Kurulca talep edilen bilgi ve belgeleri temin etmek, istenenaraştırma, deneme, kontrol ve denetlemeleri yaparak veyayaptırarak sonuçlarını Kurula bildirmek.
c) Bu Kanunda belirtilen iş ve işlemlerin uygulanması,istenmeyen GDO bulaşıklarının engellenmesi, izlenmesi,kontrolü ve denetimini sağlamak.
ç) Gerek görülmesi halinde GDO ve ürünleri ileilgili çalışmalar yapmak için gerçek veyatüzel kişileri yetkilendirmek, yetkilendirilen bu gerçek veyatüzel kişileri denetlemek ve bunlara ilişkin usul veesasları düzenlemek.
d) Ülkesel biyolojik çeşitlilik ve genetik kaynaklarınkorunması ve sürdürülebilir kullanımı içinstrateji geliştirmek, uygulamak veya uygulanmasınısağlamak.
e) Biyogüvenlik bilgi değişim mekanizmasıaracılığıyla kamuoyunun GDO ve ürünleri ileilgili bilgilendirilmesi ve karar alma sürecinekatılımının sağlanması için gereklitedbirleri almak.
f) Kurul ve bilimsel komitelerinfaaliyetleri ile ilgili usul ve esasları belirlemek.
g) GDO ve ürünlerinin bu Kanunda düzenlenen hallerdışındaki dolaşımını vekullanımını önlemek için, sınırkontrolleri hususunda ilgili kurumlarla iş birliği yapmak.
ğ) İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ileçevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunması,sürdürülebilirliğinin sağlanması hususundaöngörülemeyen durumlara yönelik acil durumlarda uygulanacakyöntem ile acil eylem planlarını hazırlamak ve uygulamak.
h) Kurulun görüşleri doğrultusunda GDO veürünlerinin özelliklerine göre eşik değerinibelirlemek.
ı) Bu Kanun kapsamındaki ürünler ile GDO’lardan eldeedilen ürünlerin etiketlenmesine ilişkin usul ve esaslarıbelirlemek.
(2)Bakanlık, gerekli hallerde bu Kanunun uygulanması ile ilgili olarak,diğer bakanlıklar ve ilgili kurum ve kuruluşlar ile işbirliği yapar.
(3) GDO ve ürünleri ile bunlara ilişkin her türlüfaaliyet sürecinde meydana gelebilecek kaza durumunda, çevre,biyolojik çeşitlilik, tarımsal üretim ve insansağlığı üzerinde olabilecek zararlarınönlenmesine yönelik acil eylem planlarının zamanındahazırlanması ve uygulanmasından Bakanlık sorumludur.
(4) Bakanlık; insan, hayvan, bitki sağlığı ileçevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunmasıamacıyla bu Kanun kapsamına giren ürünler hakkındatamamen veya kısmen toplatma, mülkiyetin kamuya geçirilmesi,ürünün mahrecine iadesi, faaliyetin geçici olarakdurdurulması, ürünün imhası, piyasaya arzı,ticareti ve işlenmesinin yasaklanması gibi ihtiyati tedbirleri almayave her türlü düzenlemeyi yapmaya yetkilidir.''
9.5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun''Amaç ve kapsam'' başlıklı 1. maddesişöyledir:
“(1) Bu Kanunda; toplumdüzenini, genel ahlâkı, genel sağlığı,çevreyi ve ekonomik düzeni korumak amacıyla;
a) Kabahatlere ilişkin genelilkeler,
b) Kabahatlerkarşılığında uygulanabilecek olan idariyaptırımların türleri ve sonuçları,
c) Kabahatler dolayısıylakarar alma süreci,
d) İdari yaptırımailişkin kararlara karşı kanun yolu,
e) İdari yaptırımkararlarının yerine getirilmesine ilişkin esaslar,
Belirlenmiş ve çeşitli kabahatlertanımlanmıştır.”
10.5326 sayılı Kanun’un "Tanım"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
(1) Kabahat deyiminden; kanunun,karşılığında idarî yaptırımuygulanmasını öngördüğü haksızlıkanlaşılır.
11.30/03/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun3.maddesini değiştiren 06/12/2006 tarihli, 5560 sayılıKanun'un 31. maddesi şöyledir:
“ (1) Bu Kanunun;
a) İdari yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri,diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idari para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında,
uygulanır.”
12.5326 sayılı Kanun’un "Yaptırımtürleri" başlıklı 16. maddesişöyledir:
(1) Kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idarîyaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerdenibarettir.
(2) İdarî tedbirler,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alandiğer tedbirlerdir.
13.5326 sayılı Kanun’un“Mülkiyetinkamuya geçirilmesi” başlıklı 18.maddesi şöyledir:
“(1) Kabahatin konusunuoluşturan veya işlenmesi suretiyle elde edilen eşyanınmülkiyetinin kamuya geçirilmesine, ancak kanunda açıkhüküm bulunan hallerde karar verilebilir.
(2) Mülkiyetin kamuyageçirilmesine ilişkin karar, eşyanın;
a) Kullanılmaz halegetirilmesi,
b) Niteliğinindeğiştirilmesi,
c) Ancak belli bir surettekullanılması,
Koşullarından birininyerine getirilmesine bağlı olarak belli bir süregeciktirilebilir. Belirlenen süre zarfında koşulun yerinegetirilmemesi halinde eşyanın mülkiyetinin kamuyageçirilmesine karar verilir.
(3) Mülkiyetin kamuyageçirilmesine ilişkin karar kesinleşinceye kadar ilgili kamukurum ve kuruluşu tarafından eşyaya elkonulabileceği gibi;eşya, kişilerin muhafazasına da bırakılabilir.
(4) Eşyanınmülkiyeti, kanunda açık hüküm bulunan hallerdeilgili kamu kurum ve kuruluşuna, aksi takdirde Devlete geçer.
(5) Eşyanınmülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilebilmesi içinfail hakkında idarî para cezası veya başka bir idarîyaptırım kararı verilmiş olması şartdeğildir.
(6) Kaim değerinmülkiyetinin kamuya geçirilmesine de karar verilebilir.
(7) Mülkiyeti kamuyageçirilen eşya, başka suretle değerlendirilmesimümkün olmazsa imha edilir.
(8) Mülkiyetin kamuyageçirilmesine ilişkin karar, kesinleşmesi halinde yerinegetirilir.”
14.5326 sayılıKanun'un “Başvuruyolu” başlıklı 27. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
“(1) İdari paracezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin idariyaptırım kararına karşı, kararın tebliğiveya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş güniçinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidari yaptırım kararı kesinleşir”
15.5326 sayılı Kanun'unikinci kısmında yer alan 32. ila 43.maddelerinde, Türk Ceza Kanunu kapsamı dışında kalançeşitli kabahatler sayılarak, bu eylemlereyaptırımlar öngörülmüştür.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16. Uyuşmazlık MahkemesininRıdvan GÜLEÇ'in Başkanlığında, ÜyelerNilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, AhmetARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan 05/02/2024 tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesigereğince yapılan incelemeye göre, idari ve adli yargıyerleri arasında anılan Kanun'un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görevuyuşmazlığı doğduğu, idari yargı ve adliyargı dosyalarının 15. maddede belirtilen yönteme uygunolarak davacı vekilinin istemi üzerine mahkemece UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerdeherhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Hâkim Gülay DOĞAN’ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
18.Dava, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, BitkiSağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 22. maddesinin2. fıkrası ve 5977 sayılı Biyogüvenlik Kanunu'nun 8.maddesi uyarınca verilen ürün toplatılmakararınıniptali istemiyle açılmıştır.
19.5996 sayılı ve 5977 sayılı Kanunlar'da idariyaptırımlara karşı kanun yoluna ilişkin birdüzenlemeye yer verilmemiştir.
20.Yukarıda izah edilen düzenlemelere göre; KabahatlerKanunu’nun, idarî yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
21.İncelenen uyuşmazlıkta, mülkiyetin kamuyageçirilmesi amacıyla"Toplatılma İdari Yaptırım Kararı" verildiği,sözkonusu yaptırımın kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idari tedbirleriçinde sayılan yaptırımlardanbiridaha açıkbir ifade ile 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilenidari yaptırım türlerinden biri olduğu,5996sayılı ve 5977 sayılı Kanunlar’da idari tedbirlerekarşı itiraz konusunda görevli mahkemeningösterilmediği anlaşılmıştır. Bu durumda,Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesinde belirtildiği üzere, idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı nedeniyle, görevlimahkemenin belirlenmesinde 5326 sayılı Kanun hükümleridikkate alınacağından, mülkiyetin kamuya geçirilmesiamacıyla verilen “Toplatılmaİdari Yaptırım Kararı” na karşıaçılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanunun 27. maddesinin (1)numaralı bendi uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
22.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak,Torbalı Sulh Ceza Hâkimliğince verilen09/05/2023 tarih veD.İş.2023/1242 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Torbalı Sulh Ceza Hâkimliğince verilen09/05/2023 tarih veD.İş.2023/1242 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
05/02/2024tarihinde,OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN