T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/1
KARAR NO : 2024/66
KARAR TR : 04/03/2024
ÖZET: Davacının oğlunun askerlik hizmeti sırasında vefat ettiğinden bahisle, vazife malullüğü aylığı bağlanması istemiyle açtığı davada, 5510 sayılı Kanun hükümleri kapsamında ADLİ YARGI YERİNİN görevli olduğu hk.
KA R A R
Davacı : K.Ö
Vekili : Av. S. Ö
Davalı : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Vekilleri : Av. T.Ç
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin oğlu R.Ö'in İzmir BornovaNaldöken Merkez Komutanlığı Özel KorumaBölük Komutanlığında askerlik hizmetiniyaptığı sırada 08/10/2017 tarihinde arkadaşınınelinde bulunan silahın patlaması sonucu başından vurularakşehit olduğunu, Kara Kuvvetleri Komutanlığıncaşehadet belgesi düzenlendiğini, davacı tarafındanvazife malüllüğü aylığı bağlanmasıistemiyle yapılan başvurunun davalı idarenin 31/01/2019 tarih ve46220173/97.544.027 sayılı işlemiyle reddedildiğini ifadeederek, davalı idare işleminin iptali ve ödenmemişaylıkların hak ediş tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikteödenmesi istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Ankara 7. İdare Mahkemesi 27/03/2020 tarih veE.2019/255, K.2020/712 sayılı kararı ile, davada adliyargı mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle, 2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14/3-a ve15/1-a maddeleri uyarınca, davanın görev yönündenreddine karar vermiş, bu karar istinaf edilmeksizinkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...Dava dosyasınınincelenmesinden; 27/01/1997 doğumlu olan davacının oğlunun1997/1 celp döneminde askere alındığı, Manisa'dakiacemi eğitimini tamamladıktan sonra Ege Ordu Komutanlığınabağlı İzmir Bornova Naldöken MerkezKomutanlığı Özel Koruma BölükKomutanlığı emrinde Korgeneral A.Cahit Sarsılmaz'ınyakın koruması olarak askerlik görevini yapmakta iken 08/10/2017tarihinde arkadaşının elinde bulunan silahın patlamasısonucu başından vurularak şehit olduğu, Kara KuvvetleriKomutanlığınca davacının oğluna şehadetbelgesi düzenlendiği, davacı tarafından vazifemalüllüğü aylığı bağlanmasıistemiyle yapılan 26/12/2018 tarihli başvurunun Kamu GörevlileriEmeklilik Daire Başkanlığının 31/01/2019 tarih ve46220173/97.544.027 sayılı işlemiyle reddedilmesi üzerinebakılmakta olan davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta,davacının askerlik görevine başladığıtarihin 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmetarihinden sonraki bir tarih olduğu dosyadaki bilgi ve belgelerden anlaşıldığındananılan kanunun 101 'inci maddesinin açık hükmükarşısında iş bu davada adli yargı mahkemeleriningörevli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Nitekim UyuşmazlıkMahkemesinin 08/07/2019 tarih ve E:2019/442 K:2019/503 sayılıkararı da aynı yöndedir.
Açıklanan nedenlerle;2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14/3-a ve15/1-a maddeleri uyarınca davanın görev yönündenreddine..."
3.Davacı vekili bu kez, müvekkilinin oğlunun askerliğin sebepve tesiri ile vefat ettiğinin tespiti ile öncelikle 2330sayılı Kanun gereğince vazife malullüğüaylığı bağlanmasını; bu talebin kabulgörmemesi halinde 5434 ve 5510 sayılı Kanunlar gereğincevazife malullüğü aylığıbağlanmasını ve ödemelere olay tarihinden itibaren faizişletilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
B. Adli Yargıda
4.Ankara 33. İş Mahkemesi 08/12/2020 tarih ve E.2020/128, K.2020/216sayılı kararı ile, uyuşmazlığınesasını inceleyerek 5510 sayılı Kanun'un 47. maddesiuyarınca R.Ö'in vazife malulü sayılması gerektiğikanaatiyle davanın kabulüne karar vermiş, bu kararakarşı istinaf isteminde bulunulmuş; Ankara Bölge AdliyeMahkemesi 10. Hukuk Dairesi 20/10/2022 tarih ve E.2021/632, K.2022/1682sayılı kararı ile, dava şartı yokluğu nedeniyledavanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken davayabakılmış olmasının hukuka aykırı olduğugerekçesiyle, istinaf başvurusunun kabulü ile mahkemekararının kaldırılmasına, davanın yenidengörülmesi için dosyanın mahkemesine gönderilmesinekesin olarak karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...davacılar murisiR.Ö'inerolarak askerlik görevi sırasında vefat ettiği,kurum tarafındanvazife malüllüğü aylığıbağlanması talebinin reddedildiği. Davacılar murisi meydanagelen olayesnasında er olarak askerlik görevini yapmakta olup, 5434sayılı Yasaya tabidir. Dolayısıylauyuşmazlığın 5434 sayılı Kanunhükümlerine göre çözülmesi gerektiğianlaşılmakla, uyuşmazlığın çözümününidari yargının görev alanına girdiği, adliyargının görev alanındaolmadığı,dolayısıyla iş mahkemesinin bu davayabakamayacağı, adli yargı yolu caiz olmadığından,dava şartı yokluğu nedeniyle davanın usulden redkararı verilmesi gerekirken davaya bakılmışolmasının hukuka aykırı olduğundan istinafbaşvurunun kabulü ile kararın kaldırılmasına,dosyanın mahkemesine gönderilmesine "
5. Ankara 33. İş Mahkemesi 27/12/2022 tarih veE.2022/354, K.2022/384 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın 5434 sayılı Kanunhükümlerine göre çözümlenmesigerektiğinden idari yargının görev alanınagirdiği gerekçesiyle, yargı yolunun caiz olmamasıgerekçesiyle davanın usulden reddine karar vermiş, bu kararistinaf edilmeksizin kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...davacılar murisiR.Ö'inerolarak askerlik görevi sırasında vefat ettiği,kurum tarafındanvazife malüllüğü aylığıbağlanması talebinin reddedildiği. Davacılar murisi meydanagelen olayesnasında er olarak askerlik görevini yapmakta olup, 5434sayılı Yasaya tabidir. Dolayısıylauyuşmazlığın 5434 sayılı Kanun hükümlerinegöre çözülmesi gerektiği anlaşılmakla,uyuşmazlığın çözümünün idari yargınıngörev alanına girdiği, adli yargının görevalanında olmadığı,dolayısıyla işmahkemesinin bu davaya bakamayacağı, adli yargı yolu caizolmadığından, dava şartı yokluğu nedeniyledavanın usulden red kararı verilmesi gerekirken davayabakılmış olmasının hukuka aykırıolduğundan...' gerekçesiyle mahkememiz kararınınkaldırılmasına karar verilmiştir.
Kaldırma kararında dabelirtildiği şekilde davacılar miras bırakanıR.Ö'in er olarak görevini yaptığı sıradayaşamını yitirdiği sabit olup, 5434 sayılı Yasahükümlerine tabiidir. Uyuşmazlığın 5434sayılı Yasa hükümlerine göreçözümü gerektiğinden,uyuşmazlığın çözümü de İdari Yargınıngörev alanına girdiğinden, yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle davanın usulden reddi gerekmiş ve aşağıdakişekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM:
1-Uyuşmazlığınçözümü İdari Yargının görevalanına girdiğinden yargı yolu nedeniyle davanın usuldenreddine..."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6.3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun "Yardım"başlıklı 21. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:
"(…) kamugörevlilerinden yurtiçinde ve yurtdışındagörevlerini ifa ederlerken veya sıfatları kalkmış olsabile bu görevlerini yapmalarından dolayı terör eylemlerinemuhatap olarak yaralanan, engelli hâle gelen, ölen veyaöldürülenler hakkında 2330 sayılı Nakdi Tazminatve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümleriuygulanır. Ayrıca;
a) (Değişik: 28/2/1995 -4082/6 md.) Malul olanlarla, ölenlerin aylığa müstehak dulve yetimlerine bağlanacak aylığın toplam tutarı,bunların görevde olan emsallerinin almakta olduklarıaylıklardan; emekli olanların öldürülmeleri halindeise,dul ve yetimlerine bağlanacak aylığın toplamtutarı ve Kanuna göre kendisine bağlanabilecek emekli aylığındanaz olamaz. Yaşamak için gereken hareketleri yapamayacak ve başkasınınyardım ve desteğine muhtaç olacak derecede malül olanlarile ölenlerin dul ve yetimlerine en yüksek devlet memuruaylığı üzerinden, diğerlerine mevcutaylıkları üzerinden, 30 yıl hizmet yapmış gibiemekli ikramiyesi ödenir. Bu bent hükümlerine göreilgililere fazla olarak yapılan ödemeler, faturasıkarşılığı ilgili sosyal güvenlikkuruluşlarınca Hazineden tahsil edilir.
...
h) (Değişik:4/7/2012-6353/75 md.) (2) Erbaş ve erlerden veya geçici veyagönüllü köy korucularından; terörle mücadelegörevi ifa ederken yaralanarak veya engelli hâle gelerek ilgilimevzuatına göre malullük aylığıbağlanması koşullarının oluştuğu tespitolunanlar, 2330 sayılı Kanuna göre aylıkbağlanması hakkından ve bu fıkranın (c), (d) ve (g)bentlerindeki haklardan, bunların eş, ana ve babaları ilebakmakla yükümlü olunan kişi kapsamına girençocukları da bu fıkranın (d) bendinde düzenlenenhaklardan yararlandırılır. Erbaş ve erlerden veya geçiciveya gönüllü köy korucularından; aynı sebeplerlehayatını kaybedenlerin veya bu fıkra kapsamında malulolması sebebiyle aylık almakta iken hayatını kaybedenlerindul aylığına müstehak eşi, ana ve babaları ileyetim aylığına müstehak çocukları 2330 sayılıKanun hükümlerine göre aylık bağlanmasıhakkından ve bu fıkranın (c) ve (d) bendindeki haklardanyararlandırılır. Bu fıkra kapsamında er veerbaşlar için bağlanacak aylıklar, bitirmişoldukları okullar neticesinde hak kazandıkları unvanlarüzerinden yürütmüş oldukları kamu görevlerisebebiyle daha yüksek aylık bağlanmasına ilişkinhakları saklı kalmak kaydıyla; en az dört yıllıkyüksek öğrenim mezunu olanlar sekizinci derecenin birincikademesindeki, diğerleri ise eğitim durumlarınabakılmaksızın onuncu derecenin birinci kademesindeki“Memur” unvanlı kadrolarda bulunanların emeklikeseneğine esas aylıkları üzerinden hesaplanacak vazifemalullüğü aylığı tutarındandüşük olamaz ve bunlar için 5434 sayılı Kanununek 77 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göreyapılacak yükseltmelerde aynı unvan ve derecebaşlangıç olarak esas alınır ve dereceyükselmelerinde kadro şartı aranmaksızın yükseköğrenim mezunu gibi işlem yapılır.
...
(Ek fıkra: 4/7/2012-6353/75md.) Birinci fıkranın (h), (i) ve (j) bentlerinde belirtilenlerden buKanun kapsamındaki olaylar sebebiyle yaralananlar, tedavilerisonuçlanıncaya veya maluliyetleri kesinleşinceye kadargeçen süre içinde 5510 sayılı Kanuna göresağlanan sağlık hizmetlerinden ve diğer haklardan,aynı sebeplerle tedavi gören malul kamu görevlilerineilişkin hükümler çerçevesindeyararlandırılır. Erbaş ve erler için TürkSilahlı Kuvvetlerine ait sağlık kurum vekuruluşlarında yapılan tedaviler hariç, bu kapsamdayapılacak giderlerin tamamı; ilgililerin genel sağlıksigortalısı olup olmadığınabakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafındankarşılanır. Ancak, bu kişilerden 5510 sayılıKanuna göre genel sağlık sigortası kapsamında yeralmayanlar için, Sosyal Güvenlik Kurumunca yapılmışolan giderler, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından; erbaş ve erleriçin ilgisine göre Millî Savunma Bakanlığı,Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil GüvenlikKomutanlığı, diğerleri için MaliyeBakanlığından tahsil olunur"
7.2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık BağlanmasıHakkında Kanun'un "Amaç"başlıklı 1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacı;barışta güven ve asayişi korumak, kaçakçılığımen, takip ve tahkikle, trafik ve yol güvenliğini veya tutuklu vehükümlülerin sevk ve nakillerini sağlamakla görevliolanların; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma GenelKomutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı veEmniyet Teşkilatında bulunan patlayıcı maddelerinincelenmesi, muhafazası, nakli, imha edilmesi ve zararsız hâlegetirilmesi işlemlerinde görevlendirilenler, ormanyangınlarını söndürmeçalışmalarında fiilen görevli olanlar ileyetkililerce kendilerine bu kapsamda görev verilen kamu görevlilerive gönüllüler bu görevlerinden dolayı ya dagörevleri sona ermiş olsa bile yaptıkları hizmet nedeniylederhal veya bu yüzden maruz kaldıkları yaralanma veyahastalık sonucu ölmeleri veya engelli hâle gelmelerihâlinde ödenecek nakdi tazminat ile birlikte bağlanacakaylığın ve bu yüzden yaralanmaları hâlindeödenecek nakdi tazminatın esas ve yöntemlerinindüzenlenmesidir.
8.2330 sayılı Kanun'un "Kapsam"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun;
a) İçgüvenlik ve asayişin korunması veya kaçakçılığınmen, takip ve tahkiki veya trafik ve yol güvenliğini sağlamakkonularında görevlendirilen:
1. (Değişik: 7/6/1990 - 3658/1 md.) Jandarma GenelKomutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü veSahil Güvenlik Komutanlığı personelini,
2. Silahlı Kuvvetlermensuplarını,
3. Milli İstihbaratTeşkilatı mensuplarını,
4. Çarşı, mahalleve kır bekçilerini,
5. (Değişik: 7/6/1990 - 3658/1 md.) Orman memurları ve personeliile Gümrük Muhafaza memurlarını,
b) Güven ve asayişi ihlal eden eylemlere vekaçakçılığa ilişkin olaylarınsoruşturma ve kovuşturma işlemlerini yürüten adli veaskeri hakimleri, Cumhuriyet savcı ve yardımcılarıylaaskeri savcı ve yardımcılarını;
c) (Değişik: 4/7/2012-6353/73 md.) Güven ve asayişi ihlal edeneylemler ile kaçakçılığa ilişkin eylemlerinönlenmesine yönelik görev yapan mülki idare amirlerini;
d) Tutuklu ve hükümlülerin sevk ve nakilleri ile ceza vetutukevlerinin iç ve dış güvenliğini sağlamaklagörevli bulunan personeli;
e) Güven ve asayişin korunmasındahizmetlerinden yararlanılması zorunlu olan ve yetkililercekendilerine bu amaca yönelik görev verilen kamu görevlileri vesivilleri;
f) (Ek: 7/6/1990 - 3658/1 md.) İç güvenlik ve asayişinkorunmasında veya kaçakçılığın men,takip ve tahkiki ile ilgili olarak güvenlik kuvvetlerine kendiliklerindenyardımcı olmuş ve faydalı oldukları yetkililercetevsik edilmiş şahısları;
g) (Ek: 7/6/1990 - 3658/1 md.) Devlet güçlerini sindirmeamacına yönelik olarak yapılan saldırılara maruz kalankamu görevlilerini;
h) (Ek: 12/7/2013-6495/79 md.)Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı,Sahil Güvenlik Komutanlığı ve EmniyetTeşkilatında bulunan ve 24/2/2000 tarihli ve 4536 sayılıDenizlerde ve Yurt Yüzeyinde Görülen Patlayıcı Maddeve Şüpheli Cisimlere Uygulanacak Esaslara İlişkin Kanundatanımlanan patlayıcı maddelerin incelenmesi, muhafazası,nakli, imha edilmesi ve zararsız hâle getirilmesi işlemlerindegörevlendirilenleri;
ı) (Ek:23/3/2023-7442/34 md.)Orman yangınlarını söndürmeçalışmalarında Orman GenelMüdürlüğü tarafından fiilen görevlendirilenpersonel ve gönüllüler ile bu kapsamda görev verilendiğer kamu görevlilerini;
i) (Ek: 7/6/1990-3658/1 md.) Yukarıdaki bentlerde sayılanlarınyaptıkları görevler veya yardımlar sebebiylesaldırıya maruz kalan eş, füru, ana, baba vekardeşlerini;
kapsar."
9.2330 sayılı Kanun'un "Aylıkbağlanması" başlıklı 4. maddesişöyledir:
"Bu Kanun kapsamına girenlerden;
a) Engelli hâle gelerek bağlı oldukları sosyalgüvenlik mevzuatına göre emekliye sevk edilenlere görevmalullüğü aylığı bağlanır.
b) Emekli aylığı almakta iken engelli hâle gelenlerinalmakta oldukları aylıkları görev malullüğüaylığına dönüştürülür.
c) Ölenlerin kendilerine bağlanması gereken görevmalullüğü aylığı, dul ve yetimlerine intikalettirilir.
Bu madde gereğince ilgili sosyal güvenlik kurumlarınca kendimevzuatlarına göre bağlanan aylıklar, (…) (4) % 25artırılarak ödenir.
d)Herhangibir sosyal güvenlik kurumuna tabi olmayanların engellihâle gelmeleri halinde, öğrenim durumlarına göre 657sayılıDevletMemurlarıKanununundeğişik 36 ncımaddesi hükümlerine göre belirlenecek giriş derece vekademeleri üzerinden (Öğrenimi bulunmayanların ilkokulmezunu gibi) kendilerine, ölümlerinde dul ve yetimlerine 5434sayılı Kanun hükümlerine göre T.C. EmekliSandığınca görev malullüğüaylığı % 25 artırılarak bağlanır.
(Değişik fıkra:12/7/2013-6495/80 md.) Birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerihükümleri uygulanarak aylık bağlananlara aylıkbağlama tarihi itibarıyla sosyal güvenlik kurumlarıncakendi sigortalılığı nedeniyle ödenmekte olan gelirve/veya aylıkların toplamı, 14/7/1965 tarihli ve 657sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesigereğince öğrenim durumuna göre belirlenecek girişderece ve kademesi ile 30 yıl fiili hizmet süresi esas alınarakmülga hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanunhükümlerine göre hesaplanacak vazife malullüğüaylığının %25 artırımlı tutarından azolamaz ve bu şekilde belirlenen gelir ve/veya aylıklar ilgilisigortalılık hâlindeki aylık artışlarıdikkate alınarak artırılır. Birinci fıkranın (a)ve (b) bentleri kapsamına girenler, aylıklara ilişkinhükümler hariç olmak üzere (d) bendi kapsamınagirenlerin malullük hâline bağlı olarakyararlandığı haklardan da aynı esas ve usullerçerçevesinde yararlandırılır. Bu Kanuna veya buKanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasınıgerektiren kanunlara göre aylık bağlanan maluller ile 5434sayılı Kanunun 56 ncıve mülga 64 üncü maddesikapsamında aylık bağlanan malullerin, malulsayılmaları sebebiyle aylık bağlandığıtarihten önceki her türlü sigortalılık ve primödeme süreleri, iştirakçilik ve fiili hizmetsüreleri ile bunların itibari ve fiili hizmet süresi zammıolarak değerlendirilen süreleri, malullük aylığıbağlanmasından sonra geçecek çalışma veyasigortalılık süreleriyle hiçbir sebeplebirleştirilemez. Bu şekilde aylık bağlanmasındanönce geçen söz konusu süreler; malullükaylığı bağlanmasından sonra geçen sigortalılıkve çalışma sürelerinin tabi olacağısigortalılık hâli ile mülga 2829 sayılı Kanunuygulaması yönünden dikkate alınmayacağı gibi,sonradan geçen sigortalılık veya çalışmasüreleri yaşlılık/emeklilik, malullük ya daölüm/dul veya yetim aylığı bağlanmasındaveya toptan ödeme yapılmasında ilgili mevzuatına göreayrı bir çalışma veya sigortalılık süresiolarak değerlendirilir. Ancak, bu Kanuna göre aylık bağlandığıtarihten sonra çalışmaya başlayanlardan, aylıkbağlandıktan sonraki çalışmaları 5510 sayılıKanunun yürürlük tarihinden sonra olanlar için 5510sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesihükümleri uygulanamaz. Yukarıda belirtilen kanunlara göremalullük aylığı bağlanmasına esasalınmış hastalık ya da engellilik hâlleri ve buhastalık ya da engellilik hallerindeki ilerlemeler, sonradan geçençalışmalar sebebiyle yaşlılıkaylığına hak kazanılması koşullarınınbelirlenmesinde dikkate alınmaz. (Ek cümle:25/3/2020-7226/6 md.)Ancak, bu kapsamdakiler aylık bağlandığı tarihtensonra geçen çalışmaları esas alındığındaen az 20 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 5000 günmalullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primiödemiş olmak şartıyla talepleri halinde ayrıcayaşlılık aylığından yararlanırlar.
(Ek fıkra: 12/7/2013-6495/80md.) Bu madde hükümleri 5434 sayılı Kanunun 56 ncımaddesi kapsamındakiler ve harp malulleri hakkında dauygulanır."
10.5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli SandığıKanunu'nun "VazifeMalullüğü Aylığı" üstbaşlığı altında düzenlenen 56. maddesişöyledir:
"(Değişik:18/3/1976-1976/1 md.)
Muvazzaf, yedek vegönüllü erlerin silah altında bulundukları esnada veyacelp ve terhislerinde (Serbest sevkler dahil) sevkleri sırasında,yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencilerinin gerek okulda, gerekokuldan evvelki hazırlık kıtasında vazife malulüolmaları halinde, kendilerine, öğrenim durumlarınagöre, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncımaddesinde tespit edilen giriş derece ve kademe tutarlarının,daha önce Devlet Memuriyetinde bulunmuş olanlardankazanılmış hak aylıkları veya emekli keseneğineesas aylıkları, sözü edilen giriş derece ve kademetutarının üzerinde olanlara bu aylıkları emeklilikgösterge tablosunda karşılığı olan derece ve kademetutarının,% 70’i üzerinden aylık bağlanır.
(Ek fıkra: 4/7/2012-6353/68md.; Değişik fıkra: 2/1/2017-KHK-680/29 md.; Aynen kabul:1/2/2018-7072/28 md.) Harp okulları ve astsubay meslekyüksekokullarında okuyanlar, Jandarma ve Sahil GüvenlikAkademisi fakülte ve yüksekokullarında okuyanlar, üniversitelerinfakülte ve yüksekokullarında Milli SavunmaBakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve SahilGüvenlik Komutanlığı adına öğrenimgörenler ya da kendi hesabına öğrenim görmekte ikenMilli Savunma Bakanlığı, Jandarma GenelKomutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınam ve hesabına okumaya devam edenler, Polis Akademisi ile Polis MeslekEğitim Merkezlerinde veya üniversitelerin fakülte veyüksekokullarında Emniyet Genel Müdürlüğühesabına öğrenim görenler veya kendi hesabınaöğrenim görmekte iken Emniyet GenelMüdürlüğü hesabına öğrenim görmeyedevam edenler, Emniyet Genel Müdürlüğü veyaMillî İstihbarat Teşkilatı hesabınaaçılan okullarda öğrenim görenler ile Milli SavunmaBakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, SahilGüvenlik Komutanlığı veya Emniyet GenelMüdürlüğü adına öğrenim görmeküzere temel ve intibak eğitimine tabi tutulanlardan; 5510sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birincifıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalısayılmamış olup bu öğrenimleri veya eğitimlerinedeniyle 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle MücadeleKanunu kapsamındaki terör eylemlerinde hedef alınarakhayatını kaybedenlerin hak sahibi yakınlarına veyaengelliliğinin derecesi itibarıyla bu Kanun hükümlerinegöre malul olduğuna karar verilenler, birinci fıkrahükümlerinden aynı şekildeyararlandırılırlar.
Bu suretle bağlanacakaylıklarına, maluliyet derecelerine göre, 55 nci maddedegösterilen nispetlerde zam yapılır.
Askerlik vazifesini veya yedeksubaylık ve yedek astsubaylık hizmetini başkasınınyerine yaptığı anlaşılanlara aylıkbağlanmaz."
11.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun "Amaç"başlıklı 1. maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacı,sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortasıbakımından kişileri güvence altına almak; busigortalardan yararlanacak kişileri ve sağlanacak hakları, buhaklardan yararlanma şartları ile finansman ve karşılanmayöntemlerini belirlemek; sosyal sigortaların ve genelsağlık sigortasının işleyişi ile ilgiliusûl ve esasları düzenlemektir."
12.5510 sayılı Kanun'un "Kapsam"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun; sosyal sigortalarile genel sağlık sigortasından yararlanacak kişileri,işverenleri, sağlık hizmeti sunucularını, bu Kanununuygulanması bakımından gerçek kişiler ile hertürlü kamu ve özel hukuk tüzel kişilerini vetüzel kişiliği olmayan diğer kurum ve kuruluşlarıkapsar."
13.5510 sayılı Kanun'un "Tanımlar"başlıklı 3. maddesinin ilgili kısımlarışöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
30) (Ek: 17/4/2008-5754/1 md.)Vazife malûllüğü: Bu Kanunun 47 nci maddesinde
tarif edilen vazife ve/veya harpmalûllüğü hallerini
...
ifade eder."
14.5510 sayılı Kanun'un "Malûlsayılma" başlıklı 25. maddesinin ilgilikısımları şöyledir:
"...
Yedek subay, yedek astsubay veyaerbaş ve er olarak ya da talim, manevra, seferberlik veya harpdolayısıyla görevleri ile ilgileri kesilmeksizin silâhaltına alındıkları dönemde malûl olup, bumalûllükleri asıl görevlerini veya işlerini yapmayamani olmayanlar hakkında, bu hastalık veya engellilik hâllerisebebiyle malûllük sigortasına ilişkin hükümleruygulanmaz.
...
4 üncü maddenin birincifıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılardan,vazifelerini yapamayacak derecede hastalığa uğrayanlar,hastalıkları kanunlarında tayin edilen sürelerden fazladevam etmesi halinde, hastalıklarının mahiyetlerine vedoğuş sebeplerine göre birinci fıkra uyarıncamalûl veya 47 nci madde hükümlerine göre vazifemalûlü sayılırlar.
..."
15.5510 sayılı Kanun'un "Vazifemalullüğü" başlıklı 47.maddesinin ilgili fıkraları şöyledir:
"Bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa 4üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendikapsamında sigortalı olanlar için aşağıdakihallerde vazife malûllüğü hükümleriuygulanır. 25 inci maddede belirtilen malûllük;sigortalıların vazifelerini yaptıkları sırada veyavazifeleri dışında idarelerince görevlendirildikleriherhangi bir kamu idaresine ait başka işleri yaparken buişlerden veya kurumlarının menfaatini korumak maksadıylabir iş yaparken ya da idarelerince sağlanan bir taşıtla işegelişi ve işten dönüşü sırasında veyaişyerinde meydana gelen kazadan doğmuş olursa, buna vazifemalûllüğü ve bunlara uğrayanlara da vazifemalûlü denir.
...
Süresi içerisindebildirimde bulunulan vazife malûllüğü aylıkları,sigortalının ölüm ya da malûliyeti sebebiylegöreviyle ilişiğinin kesildiği tarihi takip edenaybaşından itibaren bağlanır. (Ek cümle:4/7/2012-6353/82 md.; Değişik ikinci cümle: 12/7/2013-6495/97md.) Ancak, harp malulleri ile 2330 sayılı Nakdi Tazminat veAylık Bağlanması Hakkında Kanuna veya 2330 sayılıKanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasınıgerektiren kanunlara göre veya 5434 sayılı Kanunun 56 ncımaddesine göre vazife malulü olduğuna karar verilenlerden,sınıf veya görev değiştirerek çalışmayadevam edenlere ise görevden ayrılmalarına ve başkaca birmüracaata gerek kalmaksızın sınıf veya görevdeğiştirerek çalışmaya başladıklarıtarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır.
Vazifemalûllüğü süresi içerisinde bildirilmeyensigortalılara; kamu idareleri ya da sigortalılar veya haksahiplerince sonradan yapılacak bildirim üzerine, vazifemalûllüklerinin belgelenmesi ve müstahak olmalarışartıyla, bu Kanunun zamanaşımı hükümleridikkate alınmak suretiyle vazife malûllüğüaylığı bağlanır veya bağlanmış olanaylıklar düzeltilir. Bu durumda sigortalı veya hak sahiplerinebağlanacak aylık ya da aylık farklarının, vazifemalûllüğünün bildirildiği tarihe kadar olantoplam tutarı Kurumca ilgili kamu idaresine ödettirilir.
...
Subay, astsubay, uzman jandarma,uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve er ile TürkSilâhlı Kuvvetlerince görevlendirilen 4 üncü maddeninbirinci fıkrasının (c) bendi kapsamındakisigortalılardan;
a) Harpte fiilen ateşaltında,
b) Harpte, harp bölgelerindekiharp harekât ve hizmetleri sırasında, bu harekât vehizmetlerin sebep ve etkileriyle,
c) Harpte veya harbe hazırlıkdevresinde her çeşit düşman silâhlarınınetkisiyle,
d) Askerî harekâtıgerektiren iç tedip ve sınır hareketleri sırasında,bu hareketlerin sebep ve etkisiyle,
e) Barışta veyaolağanüstü hallerde, emir veya görev ile uçuşyapan uçucularla hangi meslek ve sınıftan olursa olsun emirlegörevli olarak uçakta bulunanlardan uçuşun havadaki veyerdeki sebepleriyle ve yine emir ve görev ile dalış yapandalgıçlarla, hangi meslek ve sınıftan olursa olsun emirlegörevli olarak denizaltı gemisinde veya dalgıçkıtasında bulunanlardan denizaltıcılığınveya dalgıçlığın çeşitli sebep veetkileriyle,
f) Anayasanın 92 nci maddesiveya Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeleruyarınca Türk Silâhlı Kuvvetleri, Jandarma GenelKomutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığımensuplarının yabancı ülkelere gönderilmesinigerektiren durumlarda, birliklerin bulundukları yerlerden hareketlerindenitibaren yurt içinde, yurt dışında, yabancıülkelerde veya yurda dönüş sırasında,
vazife malûlü olanlaraharp malûlü denir.
...
Bunlardan uzman erbaş vesözleşmeli erbaş ve erlere bulundukları kademeninüç ilerisindeki kademenin, uzman jandarmalara bulunduklarırütbenin bir üst rütbesinin aynı kademesinin; astsubaylarlayarbay rütbesine kadar (yarbay hariç) bir üst rütbeninaynı kademesinin, yarbaylara albay, albaylara kıdemli albay,kıdemli albay ile general ve amirallere bir üst rütbenin, buKanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendikapsamında bulunan sigortalılara ise bir üst derecesine veyakademesine karşılık gelen prime esas kazancı üzerindenaylık bağlanır.
..."
16.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
17.5510 sayılı Kanun'un "5434sayılı Kanuna ilişkin geçişhükümleri" başlıklı geçici 4.maddesinin ilgili fıkraları şöyledir:
"Bu Kanununyürürlüğe girdiği tarih itibarıyla 8/6/1949tarihli ve 5434 sayılı Kanuna göre; aylık, tazminat, harpmalûllüğü zammı, diğer ödemeler veyardımlar ile 8/2/2006 tarihli ve 5454 sayılı Kanunun 1 incimaddesine göre ek ödeme verilmekte olanlara, bu Kanunlayürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil5434 sayılı Kanunda kendileri için belirtilmiş olanşartları haiz oldukları müddetçe bunlarınödenmesine devam olunur. Ancak, 5 ilâ 10 yıl arasındafiili hizmet süresi olan iştirakçilerden dolayı dul veyetim aylığı almakta olanların, aylık ve diğerödemeleri, bu Kanunun 32 nci, 34 üncü ve 37 nci maddelerindekişartları haiz oldukları müddetçe devam edilir.
Bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten önceiştirakçiliği sona erenlerden tahsis talebinde bulunacaklarile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce5434 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsis talebinde bulunanlardanişlemleri devam edenler hakkında, bu Kanunlayürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlemyapılır.
5434 sayılı Kanunagöre iştirakçi olup bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihten sonra bu Kanunun 4 üncü maddesinin birincifıkrasının (c) bendine tabi olarak çalışmayabaşlayanlardan vazife malûllüğü kapsamınagirenler hakkında, bu Kanunun 47 nci maddesinin birincifıkrasına göre işlem yapılır. (Ek cümle:4/7/2012-6353/85 md.) 5434 sayılı Kanunun mülgahükümlerine göre vazife malullüğüaylığı bağlananlardan malullüklerinin sürekliolduğuna Kurum Sağlık Kurulunca karar verileniştirakçiler yine aynı Kanunun 40 ıncı maddesindebelirtilen yaş hadleri ile özel kanunlarındaki yaşhadlerini doldurduğu tarihe kadar yeniden muayene edilmelerini Kurumdanisteyebilir.
..."
B. Yargı Kararı
18. 5510 sayılı Kanun'un 101.maddesinin iptali istemiyle açılan davada verilen AnayasaMahkemesinin 22/12/2011 tarihli ve E.2010/65, K.2011/169 sayılı kararında,özetle;5510 sayılı Kanun'a 5754 sayılı Kanun ileeklenen geçici 4. maddenin yürürlüğe girmesindenönce 5434 sayılı Kanun kapsamında bulunan memurlar vediğer kamu görevlileri ile ilgili sosyal güvenlik mevzuatınınuygulanmasından doğan idari işlem ve eylem niteliğindekiuyuşmazlıklarda idari yargının görevinin devamedeceği belirtilmiş, 5510 sayılı Kanun'unyürürlüğünden sonra Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkanuyuşmazlıkların çözümünde işmahkemelerinin görevlendirilmesinde Anayasaya aykırılıkgörülmemiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
19.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, EyüpSARICALAR, Muharrem ÜRGÜP, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan04/03/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idari ve adliyargı yerleri arasında anılan Kanun’un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığıdoğduğu, idari ve adli yargı dosyalarının 15. maddedebelirtilen yönteme uygun olarak davacının istemi üzerine,son görevsizlik kararını veren mahkemece UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin işlemlerdeherhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
20.Raportör-Hâkim Arzu ÇETİNDEREŞAŞI’nın, davanın çözümündeadli yargının görevli olduğu yolundaki raporu ile dosyadakibelgeler okunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilenYargıtay Cumhuriyet Savcısı Halil İbrahimÇİFTÇİ ile Danıştay Savcısı YakupBAL’ın davada adli yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
21.Dava; davacının oğlu R.Ö'in askerlik hizmetiniyaptığı sırada 08/10/2017 tarihinde vurularak şehitolduğu gerekçesiyle, tarafına vazife malullüğüaylığı bağlanması talebiyle yapmışolduğu başvurunun reddine ilişkin davalı idareişleminin iptali ve vazife malulü emekli aylığıbağlanması istemiyle açılmıştır.
22.5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile 5434sayılı Emekli Sandığı Kanunu'nun bazı maddeleriyürürlükten kaldırılmış, kamu tüzelkişiliğine sahip Türkiye Cumhuriyeti EmekliSandığı, hiç bir işleme gerek kalmaksızın,bu Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla görevleri ilebirlikte, 1. maddeye dayanılarak kurulan kamu tüzelkişiliğine sahip Sosyal Güvenlik Kurumuna devredilmiştir.
23.5510 sayılı Kanun'la 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu,1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve DiğerBağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar KurumuKanunu, 2925 sayılı Tarım İşçileri SosyalSigortalar Kanunu, 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına veHesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ve 5434sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunukapsamında bulunanlar, geçici maddelerle korunan haklardışında, sosyal güvenlik ve sağlık hizmetleriyönünden yeni bir sisteme bağlı tutulmuş ve 5510sayılı Kanun'un yürürlüğünden sonragöreve başlayanlar yönünden, prim esasına dayalısigorta sistemine geçilmiştir. Bu sistemle, devlet memurlarıve diğer kamu görevlileri, hizmet akdine göre ücretleçalışanlar, tarım işlerinde ücretleçalışanlar, kendi hesabına çalışanlar vetarımda kendi hesabına çalışanları kapsayanbeş farklı emeklilik rejimi, aktüeryal olarak hak veyükümlülükler yönünden tek bir sosyalgüvenlik sistemi altında toplanmıştır.
24. Bu durumda, yukarıda yer verilen Kanunhükümleri ve Anayasa Mahkemesi kararı nazaraalındığında, davacının şehit olan oğlunun 5510 sayılı Kanun'unyürürlüğe girmeden önce 5434 sayılı Kanun'atabi hizmetinin bulunmadığı, olayın 08/10/2017tarihinde yani 5510sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihtensonra vuku bulduğu, uyuşmazlığın davacı K.Ö'e 5510 sayılıKanun'un 47. maddesi kapsamında vazife malulü aylığıbağlanıp bağlanamayacağına ilişkin olduğugörülmekle, 5510 sayılı Kanun'un 101. maddesindekidüzenleme karşısında bu Kanun'un uygulanmasındankaynaklanan davanın görüm ve çözümündeadli yargının görevli bulunduğu sonucuna varılmıştır.
25.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak;Ankara 33. İş Mahkemesinin 27/12/2022 tarih ve E.2022/354, K.2022/384sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Ankara 33. İş Mahkemesinin 27/12/2022 tarih ve E.2022/354, K.2022/384sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
04/03/2024tarihinde, OYBİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Eyüp Muharrem
GÜLEÇ TAŞ SARICALAR ÜRGÜP
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN