T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/20
KARAR NO : 2024/140
KARAR TR : 01/04/2024
ÖZET: Davacının .... Halk Eğitim Merkezinde usta öğretici olarak çalışırken iş akdinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklanan kıdem tazminatının ödenmesi istemiyle açtığı davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : Z.Y.
Vekilleri : 1- Av.M. M. S.2- Av. G. N.K.
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
Vekili : Av. E. Ş.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin 01/11/1993-01/05/2012 tarihleriarasında ... Halk Eğitim Merkezinde usta öğretici olarakgörev yaptığını, 01/05/2012 tarihinde işakdininfeshedildiğini belirterek, fazlaya ilişkin haklarısaklı kalmak üzere 3.550 TL kıdem tazminatı alacağınıniş akdinin sona erdiği tarihten itibaren işleyecek enyüksek mevduat faizi ile birlikte, davalıdan tahsili istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Vezirköprü 1. Asliye Hukuk Mahkemesi(İş Mahkemesi Sıfatıyla)20/02/2023 tarih ve E.2022/86,K.2023/53 sayılıkararı ile, davada idari yargı mahkemelerinin görevliolduğu gerekçesiyle, 6100 sayılı Kanun'un 114 ve 115.maddeleri uyarınca, yargı yolunun caiz olmaması nedeni iledavanın usulden reddine karar vermiş, bu kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir :
"...657 sayılı DevletMemurları Kanunu’nun 89. maddesinde “Her derecedekieğitim ve öğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi(Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapankurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veyaöğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere,öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahutaçıktan atanacaklara ücret ile ek ders göreviverilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, dersgörevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar ilgiliBakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile tespitolunur, hükümleri yer almaktadır.
Bu maddeye istinadençıkarılan, T.C. Milli Eğitim Bakanlığıkuramlarında sözleşmeli veya ek ders görevi ilegörevlendirilecek uzman ve usta öğreticiler hakkındayönetmeliğin 5/2 maddesi uyarınca da, Uzman ve UstaÖğreticilerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 89uncu maddesi uyarınca 02/12/1998 tarihli ve 98/12120 sayılıBakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan T.C.MilliEğitim Bakanlığı Öğretmen ve YöneticilerininDers ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Esaslarda belirtilen miktarda ekders görevi verilebileceği belirtilmiştir.
Görev konusu kamu düzenineilişkin olup, mahkemece kendiliğinden dikkatealınmalıdır.
İş mahkemeleriningörev alanını hakim, tarafların iddia ve savunmalarınagöre değil, 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun1. maddesini esas alarak belirleyecektir.
Ayrıca belirtmek gerekir ki,işçinin İş Kanunu kapsamında kalmaması halindeiş mahkemesine açılan davada, davanın esastan reddi usuleaykırıdır. Dava dilekçesinin görev nedeni ile reddive adli yargı görevli ise davanın görevli hukuk mahkemesinegönderilmesine karar verilmesi gerekir. İdari Yargınıngörevli olması “dava dilekçesinin yargı yoluyanlışlığı nedeni ile reddine” karar verilmesigerekir. İdari Yargı görevli ise gönderme kararıverilemez.
5521 sayılı İşMahkemeleri Kanunu’nun 1. maddesi uyarınca İş Kanununagöre işçi sayılan kimselerle işveren veyaişveren vekilleri arasında iş akdinden veya iş Kanununadayanan her türlü hak iddialarından doğan hukukuyuşmazlıklarının çözüm yeri işmahkemeleridir.
Davacınındışarıdan ücretli usta öğretici olarakgörevlendirildiği, davacıya ücretlerinin 657Sayılı Devlet Memurları kanununun 89.maddesine uygun olarakBakanlar Kurulunca çıkarılan kararlar uyarınca MaliyeBakanlığınca belirlenen ders ücretleriyleödendiği anlaşılmaktadır. Davacının sosyalgüvenlik hukuku yönünden Sosyal Sigortalar Kurumukapsamında olması iş sözleşmesi ile çalıştığınıgöstermez. (Samsun BAM 8. HD 16/01/2023 tarih 2022/1147 E. 2023/36 K.Yargıtay 9. HD 2022/8928 E 2022/12290 K, Samsun Bam 7. HD 2022/1127 E.2022/1048 K. )
Görevle ilgilidüzenlemeler kamu düzenine ilişkin olup, taraflar ilerisürmese dahi yargılamanın her aşamasında re'sengözetilir. Taraflar da yargılama bitinceye kadar görevitirazında bulunabilirler. Görev itirazıyapılmamış olsa bile re'sen mahkeme, ilk önce görevliolup olmadığını inceleyip kararabağlamalıdır.
Yargılamanınsürüncemede kalmaması adına resen celse arasında dosyaincelenmiş ve somut olayda davacı ile davalı arasındaiş sözleşmesi bulunmadığıanlaşılmıştır. Taraflar arasındaki ilişkininstatü hukukuna tabi olduğunun kabulü gerekir. Aradaki hukukiilişki iş sözleşmesi, bir başka anlatımlaişçi-işveren ilişkisi olarak nitelenemez.Açıklanan nedenlerle uyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olduğuanlaşılmış yargı yolunun caiz olmaması nedeni iledavanın usulden reddine karar verilerek Türk Milleti Adına kararvermeye yetkili ve görevli Vezirköprü 1. Asliye Hukuk Mahkemesiolarak ve İş Mahkemesi sıfatı ile aşağıdakişekilde hüküm tesisi yoluna gidilmiştir.
6100 sayılı HMK'nun 114 ve115. maddeleri uyarınca dava konusu uyuşmazlığın idariyargının görev alanına girmesi, yargı yolunun caizolmaması nedeni ile dava dilekçesinin USULDEN REDDİNE..."
3.Davacı vekili bu kez, aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Samsun 2. İdareMahkemesi 13/12/2023 tarih ve E.2023/1238 sayılı kararı ile,davanın 2577 sayılı Kanun'un 14/3-(a) ve 15/1-(a) maddeleriuyarınca görev yönünden reddigerektiğine, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarınca görevliyargı yerinin belirlenmesi için dosyanın UyuşmazlıkMahkemesine gönderilmesine ve dosya incelemesinin bu konudaUyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine kararvermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Somut olayda, MilliEğitim Bakanlığı’na bağlı eğitimkurumlarında (Halk Eğitim Merkezlerinde) 657 sayılı DevletMemurları Kanunu'nun 4. maddesi kapsamına alınmaksızınusta öğretici olarak istihdam edilmiş olan kişilerinçalışma sürelerine ilişkin kıdem (iş sonu)tazminatı ile yıllık izin ücreti ödenmesi istemindendoğan uyuşmazlıklara ilişkin davalarda çıkarılanyargı yolu (görev) uyuşmazlıkları üzerineUyuşmazlık Mahkemesi tarafından, davacı ile idarearasında bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilentazminatların İş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğudikkate alındığında, uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu yönünde verilmiş olan kesin nitelikte çoksayıda kararın bulunduğu, 2247 sayılı UyuşmazlıkMahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un 1,16, 21 ve 25. maddeleri gereği adli ve idari yargı mercileriarasında görev ve hükümuyuşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkiliolan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin süreklilik (yargısaliçtihat) arz eden bu kararlarının bakılan davada dadikkate alınması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuathükümleri ile dava dosyası bir bütün halindedeğerlendirildiğinde; davacı ile davalı idare arasındageçici bir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilen işsonu tazminatı ile yıllık izin ücreti bedellerininİş Kanunu'ndan kaynaklanan parasal haklara yönelik olduğudikkate alındığında, uyuşmazlığınözel hukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmaktadır.
Bu durumda, özel hukukhükümlerine tabi olan Milli Eğitim Bakanlığıaleyhine açılan bu davanın adli yargı yerindeçözümlenmesi gerektiği sonucunaulaşıldığından, Vezirköprü 1. Asliye HukukMahkemesi'nin 20/02/2023 tarih ve E:2022/86, K:2023/53 sayılı davaşartı yokluğu sebebiyle davanın usulden reddineilişkin kararının kaldırılması içindosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, benzer davalardaçıkarılan görev uyuşmazlığıüzerine, davanın adli yargı merciinin görevindeolduğuna dair Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü'nün21/03/2022 tarihli ve E:2022/126, K:2022/168 sayılı; 21/03/2022tarihli ve E:2022/88, K:2022/158 sayılı; 21/03/2022 tarihli veE:2022/85, K2022/157 sayılı; 21/03/2022 tarihli ve E:2022/33,K2022/156 sayılı kararları da bu yöndedir..."
III. İLGİLİ HUKUK
5.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlarbu Kanun'a göre sigortalı sayılırlar."
6.506 sayılı Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
7.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu'nun "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
8.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
9.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
10.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
11.4857 sayılı Kanun'un8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
12.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
13.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1) Kanuna, bireysel veyatoplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması davaşartıdır."
14.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklananuyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
15.7036 sayılı Kanun'un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarih itibarıylailk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtaydagörülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerine devredilmez;kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafından görülmeyedevam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
16.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ınkatılımlarıyla yapılan01/04/2024 tarihli toplantısında;2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, idare mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, idari yargı dosyasının ekinde adli yargıdosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
17.Raportör-Savcı Dr. Berrak YILMAZ'ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
18.Dava, davacının ... Halk Eğitim Merkezinde ustaöğretici olarak çalışmakta iken, 01/05/2012tarihinde iş akdinin feshedildiğini belirterek, fazlaya ilişkinhakları saklı kalmak üzere 3.550 TL kıdemtazminatının faizi ile birlikte tahsili istemiyleaçılmıştır.
19.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen tazminat alacağının İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
20.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak;Samsun 2. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile,Vezirköprü 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş MahkemesiSıfatıyla) 20/02/2023 tarih ve E.2022/86, K.2023/53 sayılıgörevsizlik kararının kaldırılmasıgerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanınçözümünde ADLİ YARGININ GÖREVLİOLDUĞUNA,
B.Samsun 2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ileVezirköprü 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş MahkemesiSıfatıyla) 20/02/2023 tarih ve E.2022/86, K.2023/53 sayılıGÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
01/04/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN