T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/604
KARAR NO : 2024/117
KARAR TR : 01/04/2024
ÖZET: Organize sanayi bölgesi içerisinde kiracı olan davacının imalatlarının yapı ruhsatı eklerine aykırı bulunduğundan bahisle, aykırılığın 15güniçinde giderilmesine, aksi takdirde yapının yıktırılması ve masrafının davacıdan tahsil edilmesine ilişkin işleme karşı açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : H. T.
Vekili : Av. Ü. A.
Davalılar :1-Yenimahalle BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av. O. Ö. K. B.
2- OSTİM Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü
Vekili : Av.H. İ. K.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, organize sanayi bölgesi içerisinde ... ada, ...parsel, ... Cad. No: ..., ... adresinde bulunan taşınmazdakiracı olan müvekkilinin imalatlarının yapıruhsatı ve eklerine aykırı bulunduğundanbahisle,Yenimahalle Belediye Encümeninin 29/12/2022 tarih ve 1047 sayılıişlemi ile tesis edilen; yapının 15 gün içindeyıkılarak kaldırılması ve 3194 sayılıİmar Kanunu'nun 32. ve 42. maddeleri gereği düzenlenen idaripara cezası işlemininiptali için Ankara 15. İdareMahkemesinde dava açtıklarını, bu işlememükerrer olacak şekilde ruhsateklerineaykırılığın 15 gün içindegiderilmesine, aksi takdirde aykırı yapınınyıktırılması ve masrafınıntahsil edilmesineilişkin Yenimahalle Belediye Encümeninin 09/02/2023 tarih ve 119sayılı Kararının tesis edildiğini belirterek,Yenimahalle Belediye Encümeninin 09/02/2023 tarih ve 119sayılı işleminin iptali istemiyle, Yenimahalle BelediyeBaşkanlığına karşı idari yargı yerindedava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2.Ankara 13. İdare Mahkemesi 29/03/2023 tarih ve E.2023/515 sayılıkararı ile, görülmekte olan dava ile Ankara 15. İdareMahkemesinin E.2023/397 sayılı dosyası arasındabağlantı bulunup bulunmadığının saptanmasıamacıyla dosyanın Ankara Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesinekarar vermiştir.
3.Ankara Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari Dava Dairesi 26/04/2023tarih ve E.2023/877, K.2023/718 sayılı kararı ile davadosyaları arasında bağlantı bulunduğuna ve davalarabakmak üzere Ankara 15. İdare Mahkemesinin yetkilikılınmasına, dava dosyalarınınanılan mahkemeyegönderilmesine karar vermiştir.
4.Ankara 13. İdare Mahkemesi 10/05/2023 tarih ve E.2023/515, K.2023/930sayılı kararı ile; Ankara Bölge İdare Mahkemesi 6.İdari Dava Dairesininkararı uyarınca dosyanınbağlantı nedeniyle 15. İdare Mahkemesine gönderilmesinekarar vermiştir.
5.Ankara 15. İdare Mahkemesi 08/06/2023 tarih ve E.2023/1042sayılı kararı ile,... Organize Sanayi BölgeMüdürlüğünün de hasım mevkiinealınmasına karar vermiştir.
6.Davalılardan ... Organize Sanayi BölgeMüdürlüğü vekili cevap dilekçesinde,davanın adli yargı yerinde çözülmesigerektiğinden bahisle görev itirazında bulunmuştur.
7. Ankara 15. İdare Mahkemesi 26/07/2023 tarih veE.2023/1042 sayılı kararı ile, dava konusu işlemin, davalıidare tarafından, kamu gücüne dayalı olarak re’sen vetek yanlı irade açıklaması sonucu tesis edilen idariişlem olduğu, bu işleme karşı açılandavanın görüm ve çözümünün idariyargıya ait olduğu, dolayısı ile mahkemenin görevliolduğu gerekçesiyle, davalılardan ... Organize SanayiBölge Müdürlüğünün görevitirazının reddine karar vermiştir.
8.Davalılardan ... Organize Sanayi BölgeMüdürlüğü vekili tarafından, süresiiçinde verilen dilekçe ile olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılması istemiylebaşvuruda bulunulması üzerine dilekçe, davadosyasının aslı ile birlikte Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığına gönderilmiştir.
B. Olumlu Görev UyuşmazlığıÇıkarılmasına İlişkin Yargıtay CumhuriyetBaşsavcılığı Talebi
9.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı,davanın ... OSB Müdürlüğü yönünden,adli yargı yerinde görülmesi gerektiğinden bahisle, 2247sayılı Kanun'un 10. ve 13. maddeleri gereğince olumlu görevuyuşmazlığı çıkarılmasına kararvererek dosyayı Uyuşmazlık Mahkemesine göndermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Öte yandan, 4562sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu’nun 3. maddesininbirinci fıkrasının (h) bendine göre organize sanayibölgeleri "... Sanayinin uygun görülen alanlardayapılanmasını sağlamak, çarpık sanayileşmeve çevre sorunlarını önlemek, kentleşmeyiyönlendirmek, kaynakları rasyonel kullanmak, bilgi ve bilişimteknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerinin belirli bir plandahilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla;sınırları tasdik edilmiş araziparçalarının imar planlarındaki oranlar dahilinde gerekliidari, sosyal ve teknik altyapı alanları ile küçükimalat ve tamirat, ticaret, eğitim ve sağlık alanları,teknoloji geliştirme bölgeleri iledonatılıp planlı birşekilde ve belirli sistemler dahilinde sanayi için tahsisedilmesiyle oluşturulan ve bu Kanun hükümlerine göreişletilen mal ve hizmet üretim bölgelerini," ifade etmektedir.Aynı Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasının "OSB,müteşebbis heyetin başvurusu üzerine Bakanlıkçaverilen kamu yararı karan ve sınırlan belirlenmiş yetkiçerçevesinde kamulaştırma işlemleri (...)yaptırabilen bir özel hukuk tüzel kişiliğidir" hükmüve 8. maddesinde geçen,“Yönetim kurulu, müteşebbisheyetin en az dördü kendi üyeleri arasından olmaküzere seçeceği beş asıl, beş yedek üyedenoluşur. Yönetim kurulu üyeleri iki yıl içinseçilir./ Yönelim kurulu üyeleri kendi aralarında birbaşkan ve bir başkanvekili seçerler. Yönetim kurulu en azayda iki defa toplanır ve toplantı salt çoğunluk ileyapılır. Geçerli bir mazereti olmadan üst üsteyapılan üç toplantıya veya mazereti olsa dahi altıay içinde yapılan toplantıların en az yarısınakatılmayan üyeler üyelikten çekilmişsayılırlar. Kararlar salt çoğunlukla verilir.Oyların eşitliği halinde başkanın oyuna itibaredilir./Yönetim kurulu; kanun, yönetmelik, kuruluşprotokolü ve benzeri düzenlemeler ile müteşebbis heyetinkararları çerçevesinde OSB'nin sevk ve idaresiniyürütmekle görevlidir.” şeklindeki hükümlerkarşısında, organize sanayi bölgeleri yönetimlerininözel hukuk tüzel kişiliği olduğu tartışmasızdır.
Yine anılan Kanun'un 25.maddesinin beşinci fıkrasına göre de organize sanayibölgelerinin organları ile ilgili olarak Türk Ticaret Kanunu'nunanonim şirketlerin organları ile ilgili hükümlerininkıyasen uygulanacağı hükmü bulunmaktadır.
Öte yandan, 5393sayılı Belediye Kanunu'nun “Belediyenin görev vesorumlulukları” başlıklı 14. maddesinde 4562sayılı Kanun hükümlerinin saklı olduğubelirtilmiş; Değiştirilen, Eklenen ve YürürlüktenKaldırılan Hükümler başlıklı 85. maddesininbirinci fıkrasının (h) bendinde, " ...12.4.2000 tarihli ve4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 4 üncümaddesinin altıncı fıkrası aşağıdakişekilde değiştirilmiştir. / Yürürlüğegiren mevzii imar plânına göre arazi kullanımı,yapı ve tesislerinin projelendirilmesi, inşası vekullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ile işyeri açma veçalışma ruhsatları OSB tarafından verilir vedenetlenir. İşyeri açma ve çalışmaruhsatının verilmesi sırasında işyeri açma veçalışma ruhsatına ilişkin harçlar, OSBtarafından tahsil edilerek ilgili belediye veya il özel idaresihesabına yatırılır...", 4562 sayılı Kanun'un4. maddesinin on dördüncü fıkrasında“Yürürlüğe giren imar plânına görearazi kullanımı, yapı ve tesislerinin projelendirilmesi,inşası ve kullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ileişyeri açma ve çalışma ruhsatları OSBtarafından verilir ve denetlenir. İşyeri açma ve çalışmaruhsatının verilmesi sırasında işyeri açma veçalışma ruhsatına ilişkin harçlar, OSBtarafından tahsil edilerek ilgili belediye veya il özel idaresihesabına yatırılır. ” denilmiştir.
Yapılan inceleme sonucunda, ...OSB Müdürlüğünün, 4562 sayılı Kanunkapsamında kurulduğu anlaşılmıştır.
Yukarıdakiaçıklamalara göre, ... OSBMüdürlüğünün özel hukuk tüzelkişiliğine sahip olduğu ve özel hukuk tüzelkişilerince tesis edilen işlemlerin yargısal denetiminin adliyargı yerlerince yapılacağının açıkolduğu gözetildiğinde, davalı ... OSB içinde yeralan taşınmazda davacıya ait taşınmaz üzerindebulunan yapıda ruhsata ve mimari projeye aykırı imalatbulunduğundan bahisle idari para cezası verilmesine, imalatlarınyıkılması için 1 ay süre verilmesine veyıkılmadığı takdirde idareceyıkılmasına yönelik işlemin tesis edilmesinden sonra,söz konusu imalatların yıkılması içindavacıya 15 gün süre verilmesine, aksi hâlde idareceyıktırılmasına ilişkin 09.02.2023 tarihli ve 119sayılı belediye encümeni kararının iptali istemiyleilgili davanın, davalı ... OSB Müdürlüğüyönünden özel hukuk hükümlerine göre adliyargı yerinde görülmesi gerektiğidüşünülmektedir..."
10.Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığınca, 2247sayılı Kanun'un 13/3. maddesine göre DanıştayBaşsavcısının da yazılı düşüncesiistenilmiştir.
III. BAŞSAVCILIK DÜŞÜNCESİ
11. DanıştayBaşsavcısıuyuşmazlığınçözümünde idari yargının görevliolduğu ve 2247 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarıncayapılmış başvurunun reddi gerektiği yönündeyazılı düşünce vermiştir. Yazılıdüşüncenin ilgili kısmışöyledir:
''...İdarîyargının görev alanını belirleyen temel kanun olanİdarî Yargılama Usûlü Kanununun2. maddesinde"idarî işlemler", idarî eylemler" ve "idarîsözleşmeler"den dolayı açılacak iptal ve tamyargı davaları idarî dava türleri arasındasayılmak suretiyle bu davaların idarî yargınıngörev alanında bulunduğuna işaret edilmekle birlikte"idarî işlem", idarî eylem" ve "idarîsözleşme" tanımına yer verilmediğinden, bukavramların içeriğine hangi işlem, eylem vesözleşmelerin girdiğinin içtihaden belirlenmesizorunludur. Başka bir anlatımla, idarî işlem, idarîeylem ve idarî sözleşmelerin içerik ve kapsamlarıile diğer hukukî işlem, eylem ve sözleşmelerdenayrılan yönleri ve bu ayrımlarınkıstaslarının içtihadî olarak tespiti hukukîbir zorunluluktur. Adlîyargı-idarîyargıayrılığı esasıAnayasada yer aldığı halde bu ayrımınkıstaslarına ilişkin kanunî bir düzenleme mevcutolmadığından, içtihaden bu ayrımı belirlemenindışında bir seçenek bulunmamaktadır. Bu itibarla,kamu hizmeti gören özel hukuk tüzel kişilerinin kamuhizmetleriyle ilgili işlemlerinin idarî işlem sayılıpsayılmayacağının bilimsel ve yargısaliçtihatlar nazara alınarak belirlenmesi gerekmektedir.
İdare hukukuöğretisinde ve Danıştay kararlarında "idareninişlemi" ve "idarî işlem" ayrımıyapılmakta olup idarenin herhangi bir özelhukukkişisigibihareket etmek suretiyle egemenlik yetkisi(kamu gücü)kullanmadanözel hukuk alanında tesis ettiği işlemlerindendoğan uyuşmazlıkların adlî yargı mercilerinceçözümleneceği açıktır. Başka biranlatımla, bu tür işlemler idarenin işlemi olmasınakarşın "idarî işlem" olmadıklarıiçin idarî yargının görev alanınındışında kalırlar. Aynı şekilde özel hukuktüzel kişilerinin işlemlerinin tamamının özelhukuk işlemi olduğu yönündeki genellemeler de doğrudeğildir. İdarenin her işlemi idarî işlemolmadığı gibi bütün idarî işlemlerin kamutüzel kişileri tarafından tesis edilmesi de zorunlu olmadığından,özel hukuk tüzel kişisi olup da kamu hizmeti yapanlar, buhizmetleri yerine getirirken kamu tüzel kişisi gibi hareket ederekkamu gücükullanmak suretiyle karşı tarafınrızasını aramaya gerek olmadan hukuk aleminde yenilikdoğuran irade açıklamasında bulunmaları durumundaidare hukuku kurallarına tâbi olurlar. İdarî işlemtesis etme yetkisi tanınan özel hukuk tüzel kişilerincetesis edilen idarî işlemlerin yargısal denetiminin idarîyargı mercilerince yapılacağı Danıştay veUyuşmazlık Mahkemesi kararlarıyla kabul edildiği gibiFransız Danıştayı da bir kamu gücüayrıcalığının uygulanmasına dayalıişlemlerin özel hukuk tüzel kişileri tarafından tesisedilmiş olsa bile idarî işlem niteliğinde olduğuna vebunlardan kaynaklanan uyuşmazlıkların idarî yargımercilerince çözümleneceğine karar vermiştir.(31/07/1942 tarihli Monpeurt, 13/01/1961 tarihli Magnier, 08/06/1988 tarihliGradone kararları)
"Çoğunlukla kamutüzel kişileri tarafından tesis edilse de, kimi durumlardaözel hukuk tüzel kişileri de kendilerine tanınan kamugücü ayrıcalıkları ve yükümlülükleriuyarıncaidarîişlem tesis edebilirler" (GÖZLER Kemal,İdare Hukuku, Cilt I, 2019, s. 761-763).
"Kamu hizmetlerine şu yada buölçüdedoğrudandoğruyakatılanbütün özel örgütler, tamamenözelhukukrejimine tâbî olmakla birlikte, kamusalyetkilerkullanarak yaptıkları işlem ve eylemler konusunda, kamuhukuku ilke ve kurallarına ve idare yargısına tâbitutulurlar." ( Lütfi DURAN, Ders Notları, s.344-345).
"Özel hukuk tüzelkişilerininbazı işlemleri de tamamen idare işlevine ilişkin olup,bunlarınyargısal denetimi deidarî yargının görev alanı içindedir."(Celal ERKUT, İptal Davasının Konusunu OluşturmasıBakımından İdarî İşlemin Kimliği, s.75-82,dpn.10-İd.s.129).
"Özel hukuk tüzelkişilerinin idarî işlemini belirleyen ölçütkamu gücü ölçütüdür."(K.BurakÖZTÜRK, İdarenin Denetlenmesinde Zorunlu Tahkim Yolu, s.613.)
"Bazıkuruluşların özel hukuk hükümlerine tâbitutulması onların mutlaka özel hukuktüzel kişisiolduğu anlamına gelmez. Özel hukuk hükümlerinetâbi olma kuruluşuntürünükendiliğindendeğiştiripidarenindışınaçıkarmaz."(İlhan ÖZAY,Futbolda Özelleştirme,İdare Hukuku veİlimleri Dergisi (İHİD), Sayı:1-3,1990, s.33).
"Kanunda Türkiye FutbolFederasyonu (TFF)'nin özel hukuk hükümlerine tâbiolduğunun belirtilmesi onu özel hukuk tüzel kişisihâline getirmez. Kanunla bir kamu kurumunun bazı faaliyetleriözel hukuka tâbi kılınabilir. Ancak bir kurumun bazıfaaliyetlerinin özel hukuka tâbi kılınması o kurumukamu kurumu olmaktan çıkarmaz. TFF bir kamu tüzel kişisidirve yürüttüğü faaliyet itibarıyla da hizmetyerinden yönetim kuruluşu, yani bir kamu kurumudur." (KemalGÖZLER, İdare Hukuku, Cilt I, 2019, s.213-214)
"Türksat A.Ş.'ninşirket statüsünde kurulmuş olması ve 406sayılı Kanun'da özel hukuk kurallarına tâbiolduğunun belirtilmesi, kamusal yetki kullandığıölçüde idare hukuku kurallarınınuygulanmasındanbağışıklık kazandırmayacaktır. Bu durum,Türksat A.Ş.'ninrutin faaliyetlerinin yürütülmesinde,personel istihdam rejiminde ve benzeri hususlarda özel hukukkurallarının uygulanmasına engel değildir."(Ali D.ULUSOY, Yeni Türk İdare Hukuku, 2019, s. 211)
"Adlî-idarîyargı görev ayrımının kıstaslarınınneler olduğu mer'i mevzuatımızda düzenlenmemiştir.Ancak, doktrinde kabul edilen bazı kıstaslar mevcuttur. Bukıstaslardan biri de, maddî olaya uygulanacak kanununniteliğidir. Eğer uyuşmazlıkkonusuolayauygulanmasıgerekenkanun,kamuhizmetlerininihdasveyürütülmesiileilgiliysebudavanınidarî yargıda görülmesi gerekir."(Aydın H. TUNCAY, Orhan ÖZDEŞ, Recep BAŞPINAR,Yüzyıl Boyunca Danıştay, 1968, s. 652)
Bilimsel görüşler ileadlî yargı-idarî yargı ayrımına ilişkinyüksek mahkeme kararları birlikte değerlendirildiğinde,kamuhizmeti yapmakla görevlendirilen özel hukuk tüzelkişilerinin bu hizmetleri yerine getirirken tesis ettikleri işlemlerhakkında uygulanacak hukukî rejimin tespitiaçısındanidare işlevinin belirleyici olduğu, idare işlevine ilişkinayırıcı kıstasların; kamu gücü ve kamuhizmetiolduğu,idarî kararalmayetkisiyledonatılmışolmalarınakarşılık,gerekstatüleri ve gerekseteşkilatlanmaları veyönetimleribakımındanözelhukuk tüzel kişisi olupda, kamu hizmeti görenlerin, bu hizmetleri yerine getirirken kamugücü kullanmaları hâlinde bu işlemlerinin idarehukuku kurallarına tâbi olduğu ve idarîyargının görevalanıiçindeyeraldığısonucunavarılmaktadır.
Bu itibarla, özel hukuktüzel kişisi tarafından tesis edilmiş olsa da birhukukî işlemin idarî işlemolupolmadığınınbelirlenebilmesi için işlemintesisi sırasında özel hukuk tüzel kişisitarafındankamugücü ayrıcalığından yararlanılıpyararlanılmadığının tespiti gerekir. Bir başkaifadeyleişlemi tesis edenin özel hukuk tüzel kişisiolması, sadece bu sebeple işlemi özel hukuk işlemi halinegetirmeyeceğinden, işlemin hukukî mahiyetideğerlendirilmelidir.
Kamu hizmetlerinintamamının Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinceyerine getirildiği dönemlerde özel hukuk tüzelkişilerinin idarî işlem tesis etmesi ve idarî davalardadavalı mevkiine alınması söz konusuolamazdı. Bunedenle idarî işlem tanımı yapılırken organikkıstas esas alınmak suretiyle işlemin Devlet ve diğer kamutüzel kişilerinden biri tarafından tesis edilmişbulunması idarî işlemin zorunlu unsuru olarak kabul edilirdi.
İmtiyaz sözleşmelerive özelleştirmeye ilişkin Anayasal vekanunîdüzenlemeler uyarınca tekel niteliğindeki bazıkamu hizmetlerinin sunumunun işletme hakkının belirli birsüreyle özel hukuk tüzel kişilerine devredilmesi,yap-işlet-devret modeli çerçevesinde bazıyatırım ve hizmetlerin kamunun gözetimve denetimi altındaözel hukuk tüzel kişilerince yerine getirilmesininbenimsenmesive ekonomik kolluk işlemlerinin bir kısmının mevzuatlaözel hukuk tüzel kişilerine bırakılmasıüzerine kamu hizmetlerini bu usûllerle yerinegetirenözelhukuktüzel kişilerine kamu gücükullanarak idarî işlemtesis etme yetkisi verilmesi nedeniyle idarî işlemintanımında organik kıstas zorunlu unsur olmaktançıkmıştır.
Ekonomik gelişmelerebağlı olarak yaşanan bu hukukî değişimlersonucunda özel hukuk tüzel kişilerinin hiç bir suretleidarî işlem tesis edemeyeceğine ilişkin kabûlünartık geçerliliğinin kalmadığı bilimsel veyargısal içtihatlarla ortaya konulduğundan, özel hukukalanına ilişkin işlemlerinin adlî yargıda davaedilebileceğikonusundatereddütbulunmayan organize sanayi bölgesiyönetim organlarının kamu gücü kullanarak tesisettiği işlemlerin fonksiyonel anlamda idarîişlemolması nedeniyle bu işlemlerin hukukî denetiminin idarîyargı mercilerince yapılması gerekmektedir.
Uyuşmazlık MahkemesininE.1991/1, K.1999/11 sayılı kararında; kurucuları veorganları kamu görevlilerinden oluşan AdaletTeşkilatını Güçlendirme Vakfının (ATGV)adalet hizmetine yardımcı ve o'na bitişik olarak kamu hizmetiyerine getirmesi ve ağırlıklı olarak kamusalbir niteliktaşıması dolayısıyla kamu tüzelkişiliğine yaklaşan yeni bir müessese olduğununkabulü gerektiği, buna göre idare hukuku alanınailişkin bulunan Vakıf Konut Yönetmeliği ile öncedendüzenlenmiş objektif kurallara göre yapılandeğerlendirme sonucunda re'sen ve tek yanlı biçimde tesisedilen lojman tahsisine ilişkin dava konusu işlemintümunsurlarıbakımından idarî işlemniteliğitaşıdığı, ATGV'nin Medenî Kanunhükümlerine göre kurulmuş bir özel hukuk tüzelkişisi olmasının, tümü üst düzey kamugörevlilerinden oluşan Vakıf Yönetim Kurulunca idarîusûl ve esaslara göre tesis edilen işlemin idarîniteliğini ortadan kaldırmayacağı ve bu itibarla,davanın çözümünde idarî yargı merciiningörevli olduğu belirtilmiş, Uyuşmazlık MahkemesininE.1995/2, K.1995/2 sayılı kararında bir başka özelhukuk tüzel kişisi olan Türkiye Jokey KulübüDerneğinin 6132 sayılı At Yarışları Kanunuuyarınca Tarım Bakanlığı ile yaptığısözleşme ve anılan Kanun hükümlerine göre atyarışında dereceye giren atlar ve müşterek bahis ileilgili olarak tesis ettiği işlemden kaynaklananuyuşmazlığın görüm veçözümünde idarî yargı merciinin görevliolduğu ifade edilmiştir.
Danıştayca da özel hukuktüzel kişilerinin tesis ettiği işlemlerin, kamuhizmetlerinin yürütülmesine ilişkin olması ve kamugücü kullanılmak suretiyle tesis edilmesi halinde davanınidarî yargı merciince çözümlenmesigerektiğince istikrarlı bir şekilde karar verilmekte olup, organizesanayi bölgesi yönetim organıtarafındanyürütülen hizmetin kamu hizmeti niteliğindeolup olmadığı ve işlem tesis edilirken kamu gücükullanılıp kullanılmadığı gözetilmeksuretiyle görevli yargı merciinin belirlenmesi gerekir.
4562 sayılı Kanunun 5.maddesinde özel hukuk tüzel kişisi olduğu belirtilenorganize sanayi bölgesi tüzel kişiliğine kolluk yetkisiniteliğindeki yetkilerin, anılan Kanunla verilmesi nedeniyleistisnaî olarak, idare hukuku ilke ve kurallarına göreişlem tesis edebilme yetkisiyledonatılan organize sanayi bölgesiyönetim organlarının tesis etmiş oldukları idarîişlemlerin yargısal denetiminin idarî yargı mercilerinceyapılması gerekmektedir.
Nitekim "...Organize SanayiBölgesi Yönetim Kurulu kararının Organize SanayiBölgeleri Uygulama Yönetmeliği'nin 108. maddesinedayanılarak alındığı dolayısıyla,uyuşmazlığın davacı ile davalı arasındaimzalanan arsa tahsis sözleşmesi hükümlerineaykırılıktandeğil,Yönetmelik hükümlerine aykırılıktankaynaklandığı, anılan Yönetmeliğin ise Sanayi veTeknoloji Bakanlığı tarafındançıkarıldığı dikkatealındığında, Mahkemenin davanın görevyönünden reddine ilişkin kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır."gerekçesiyleverilen Danıştay Onuncu Dairesinin 13/05/2019 tarihli ve E:2015/3103,K:2019/3763 sayılı kararı ile "....4562sayılıOrganize Sanayi Bölgeleri Kanununun 4. maddesinegöre, imar ve parselasyon planları ve değişikliklerinin,OSB tarafından hazırlanacağı ve Bakanlığınonayına sunularak hukuken tamamlanarak kesin veyürütülebilir bir işlem haline geleceğitabiîdir. OSB tarafından hazırlanan ancak Bakanlıktarafından onaylanmayan birimar işleminin hukuken icraî,hukukî sonuç doğran bir işlem haline gelmesisözkonusu olmayacaktır. Dolayısıyla imar planıdeğişikliğindeOSBveBakanlıkişlemlerinin birliktedeğerlendirilmesi gerekmektedir. Uyuşmazlığa konu imarplanı değişikliğinin OSB tarafından reddedilmesi veböylece Bakanlığa sunulmaması işleminin özelhukuk hükümlerine göre tesis edilmiş bir işlem olarakdeğerlendirilmesi hukuken mümkün değildir."gerekçesiyleverilenDanıştayAltıncı Dairesinin13/05/2019 tarihli ve E:2015/3103, K:2019/3763sayılı kararıorganize sanayi bölgelerinin kamu gücü kullanarak tesisettiği işlemlerin yargısal denetiminin idarîyargımerciilerince yapılacağına ilişkindir.
4562 sayılı Kanun'un 4.maddesinin 14. fıkrasında yer alan "...arazikullanımı, yapı ve tesislerinin projelendirilmesi,inşası ve kullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ileişyeri açma ve çalışmaruhsatlarıOSBtarafındanverilirvedenetlenir." hükmü veOrganize Sanayi Bölgeleri Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin 44.maddesinde yer alan OSB Müdürlüğünün OSB'nin imarplanına uygun yapılaşmasından sorumlu olduğu, OSB'ceruhsata aykırı veya ruhsatsız yapıldığıtespit edilen yapının o andaki inşaat durumu belirlenerekaykırılığın giderilmesi içinkatılımcıya 30 gün süre verileceği ve sürebitiminde yapı mevzuata uygun hâle getirilmediği takdirdeinşaatın bu durumunun OSB tarafından belediyeyebildirileceği kuralı dayanak gösterilerek ... Organize SanayiBölge Müdürlüğünce, 06/09/2022 ve 21/02/2022tarihli inşaat durumunu gösterir tespit tutanaklarıdüzenlenmesi ve yapı hakkında işlem tesis edilmesininBelediyeden istenmesi üzerine Yenimahalle Belediye Encümenince bututanaklara dayanılarak yıkım kararı verildiğidosyanın incelenmesinden anlaşılmaktadır.
Özel hukuk tüzelkişilerinin imar planına göre yapı ve tesislerininşası ve kullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ileişyeri açma ve çalışma ruhsatlarınıverme ve denetlemeyetkisinin bulunmadığı, kolluk yetkisininkullanımı mahiyetinde olan bu işlemlerin egemenlik yetkisinedayanarak idarî makamlarca tesis edilebileceği kuşkusuzdur.Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğü,inşaatın yapı ruhsatına aykırılıklarınıgösteren tutanak düzenleme işlemlerini Kanun veYönetmeliklekendisine tanınan kamugücünü(egemenlikyetkisini)kullanarakkarşıtarafınrızasınıaramadantesis ettiğinden, bu işlem fonksiyonel anlamda idarîişlemdir. OSBMüdürlüğü özel hukuk hükümlerinegöre tesis etmesi mümkün olmayan bu işlemi bu alanailişkin egemenlik yetkisininkullanımının Kanunla kendisinetanınması nedeniyle tesis edebilmiştir.
Kanun ve Yönetmelik gereğiOSB Müdürlüğü tarafından düzenlenentutanaklara dayalı olarak Yenimahalle Belediye Encümenincealınan yıkımkararınıniptaliistemiyle Yenimahalle BelediyeBaşkanlığına karşı açılan davada,inşaatın durumunu tespit etmek üzere OSBMüdürlüğünce düzenlenen tutanakların iptalitalep edilmediği ve OSB Müdürlüğü davacıtarafından davanın tarafı olarak gösterilmediğihaldeİdarî Yargılama Usûlü Kanununun 15. maddesinin (1-c)işaretli bendi ile idarî mahkemelere tanınan yetkiye istinadenİdare Mahkemesince re'sen hasım mevkiinealınmıştır.
İdarî işlemi tesisedenin özel hukuk tüzel kişisi olmasından hareketleyargısal denetimin adlî yargı merciince yapılmasıgerektiğinin kabulü hâlinde Hukuk Muhakemeleri Kanununun 24.maddesi uyarınca "tasarruf" ilkesinin geçerli olduğuhukuk mahkemelerinde açılan davalarda mahkemece re'sen hasımdeğişikliği yapılamayacağından, OSBMüdürlüğünün re'sen hasım mevkiinealınmasına ilişkin İdare Mahkemesi kararı esasalınarak hukuk mahkemesince taraf teşkiline ilişkin usûlişlemleri sonuçlandırılamayacaktır.
Başka bir anlatımla,davacı tarafından davalı olarak gösterilmeyenkişilerin re'sen hasım mevkiine alınması idarîdavalarda mümkün olup, hukuk mahkemelerinde Hukuk MuhakemeleriKanununun 119. maddesi uyarınca dava dilekçesinde bulunmasızorunlu olan davalı adının eksik olması hâlindehâkim tarafından verilen kesin süre içindetamamlanması ve 124. maddesi uyarınca karşı tarafınaçık rızası ile yapılabilen iradî tarafdeğişikliği dışında kural olarakdavacıtarafından davalı olarak gösterilen kişiler husumetiyledavanın görülmesi zorunlu olduğundan, dava dilekçesindesadece Yenimahalle Belediye Başkanlığının davalıolarak gösterilmesi nedeniyle OSB Müdürlüğütarafından tesis edilen işlemler yönündenadlîyargı merciince yargısal denetimyapılamayacaktır.
SONUÇ :Açıklanan nedenlerle, 2247 sayılı Kanun'un 13. maddesiuyarınca yapılan başvurunun reddi gerektiğidüşünülmektedir.''
IV. İLGİLİ HUKUK
12.5393 sayılı Belediye Kanunu’nun "Belediyenin görev ve sorumlulukları"başlıklı 14. maddesinde, 4562 sayılı Organize SanayiBölgeleri Kanunu hükümlerinin saklı olduğubelirtilmiştir.
13.5393 sayılı Kanun'un "Değiştirilen,Eklenen ve Yürürlükten Kaldırılan Hükümler"başlıklı 85. maddesinin (h) bendi şöyledir:
"12.4.2000tarihli ve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun 4üncü maddesinin altıncı fıkrasıaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Yürürlüğe girenmevzii imar plânına göre arazi kullanımı, yapıve tesislerinin projelendirilmesi, inşası ve kullanımıylailgili ruhsat ve izinler ile işyeri açma veçalışma ruhsatları OSB tarafından verilir vedenetlenir. İşyeri açma ve çalışmaruhsatının verilmesi sırasında işyeri açma veçalışma ruhsatına ilişkin harçlar, OSBtarafından tahsil edilerek ilgili belediye veya il özel idaresihesabına yatırılır."
14.4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun "Tanımlar vekısaltmalar"başlıklı 3. maddesinin (h) bendi şöyledir:
" (Değişik: 18/6/2017-7033/39 md.)
Bu Kanunun uygulanmasında;
...
Organize Sanayi Bölgesi (OSB):Sanayinin uygun görülen alanlarda yapılanmasınısağlamak, çarpık sanayileşme ve çevresorunlarını önlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynaklarırasyonel kullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayitürlerinin belirli bir plan dâhilinde yerleştirilmesi vegeliştirilmesi amacıyla, sınırları tasdik edilmişarazi parçalarının imar planlarındaki oranlar dâhilindegerekli ortak kullanım alanları, hizmet ve destek alanları veteknoloji geliştirme bölgeleri ile donatılıp planlıbir şekilde ve belirli sistemler dâhilinde sanayi için tahsisedilmesiyle oluşturulan ve bu Kanun hükümlerine görekurulan, planlanan ve işletilen, kaynak kullanımındaverimliliği hedefleyen mal ve hizmet üretim bölgelerini"
...
ifade eder."
15.4562 sayılı Kanun'un "Yerseçimi kuruluş ve planlama" başlıklı4. maddesinin on üçüncü ve devamıfıkralarışöyledir:
'' (Değişik:18/6/2017-7033/40 md.)
...
OSB sınırlarıiçerisinde yapılacak imar ve parselasyon planları vedeğişiklikleri, OSB tarafından yönetmeliğe uygunolarak hazırlanır ve Bakanlıkça onaylanır.Onaylı imar planları valilikçe tespit edilen ilan yerlerinde,Bakanlığın internet sayfasında bir hafta süre ile ilanedilir. Askı süresinin sonunda Bakanlıkçayürürlüğe konulur ve ilgili kurumlara bilgi içingönderilir. Bir haftalık ilan süresi içinde planlaraitiraz edilebilir. İtirazlar Bakanlığa veya valiliğeyapılır. Bakanlık itirazları ve planları on beşgün içerisinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Katılımcıtarafından OSB’ye başvurulduğu hâlde başvurutarihinden itibaren üç ay içinde herhangi bir kararabağlanmayan imar ve parselasyon planı ve değişiklikleri katılımcınınmüracaatı hâlinde Bakanlıkça değerlendirmeyealınır. Bakanlık değerlendirme aşamasındaOSB’nin başvuru hakkındaki görüşünüister. OSB başvuru hakkındaki görüşünü onbeş gün içinde Bakanlığa bildirmek zorundadır.Başvuruya konu imar ve parselasyon planı ile değişiklikleriBakanlık tarafından uygun bulunması hâlinde onaylanabilir.
Yürürlüğe girenimar plânına göre arazi kullanımı, yapı vetesislerinin projelendirilmesi, inşası ve kullanımıylailgili ruhsat ve izinler ile işyeri açma ve çalışmaruhsatları OSB tarafından verilir ve denetlenir. İşyeriaçma ve çalışma ruhsatının verilmesisırasında işyeri açma ve çalışmaruhsatına ilişkin harçlar, OSB tarafından tahsil edilerekilgili belediye veya il özel idaresi hesabınayatırılır.
(Ek fıkra:4/4/2023-7451/5 md.)Bakanlık tarafından OSB olarak sınırlarıkesinleştirilenalanlarda, acele kamulaştırma kararınaistinaden Kamulaştırma Kanununun 27 nci maddesi kapsamındamahkemece takdir edilen taşınmaz bedelinin banka hesabınayatırılması ve acele el koyma kararı verilmesini takibenyatırımların gecikmemesini teminen, OSB tarafındanaltyapı inşaatı ve tahsis yapılabilir, yatırımlariçin ruhsat ve izinler verilebilir. Bedel tespitine ilişkinKamulaştırma Kanununun 11 inci maddesininüçüncü fıkra hükmü saklıdır. Bufıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslaryönetmelikte düzenlenir.
OSB tüzel kişiliği,OSB’nin mevzuata ve imar planına uygunyapılaşmasından sorumludur. Ruhsatsız veya ruhsataaykırılığı tespit edilen yapılar hakkındailgili idarece 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 32nci ve 42 nci maddeleri çerçevesinde tesis edilen işlemlerilgili OSB ve Bakanlığa bildirilir. Yıkım,Bakanlığın talimatı üzerine valilik veyakaymakamlık tarafından yapılır. Yıkım bedeli,yapı sahibi tarafından karşılanır.
Bu maddenin uygulanmasınailişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir."
16.4562sayılı Kanun'un "Nitelikleri"başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"(Değişik:4/7/2012-6353/20 md.)
OSB, müteşebbis heyetinveya genel kurulun vereceği karar üzerine yönetim kurulununbaşvurusu üzerine Bakanlıkça verilen kamu yararı kararıve sınırları belirlenmiş yetki çerçevesindekamulaştırma işlemleri (…) yaptırabilen bir özelhukuk tüzel kişiliğidir. OSB; kamulaştırmaişlemlerini Valilik, İl Özel İdaresi, Belediye veyaYatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığınayaptırabilir."
17.12/04/2000 tarih ve 4562 sayılı Kanun’un, 04/07/2012 tarih ve6353 sayılı Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un20. maddesiyle değiştirilen 5. maddesinin Anayasa’yaaykırılığı iddiasıyla DanıştayAltıncı Dairesi tarafından yapılan itiraz başvurusuüzerine, Anayasa Mahkemesi 31/10/2013 tarih ve E.2013/49, K.2013/125sayılı kararı ile, 04/07/2012 tarih ve 6353 sayılıKanun’un 20. maddesiyle değiştirilen 5. maddesinin birincifıkrasında yer alan "…yapabilenveya…" sözcüklerinin Anayasa’yaaykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir.
18.4562 sayılı Kanun'un "YönetimKurulu" başlıklı 8. maddesi şöyledir:
"(Değişik Fıkra:18/06/2017-7033/43 md.) Yönetim kurulu, müteşebbis heyetin enaz dördü kendi üyeleri arasından olmak üzereseçeceği beş asıl, beş yedek üyedenoluşur. Genel kurula geçen ve müteşebbis heyetin sonaerdiği OSB’lerde, yönetim kurulu yönetmelikle belirlenecekkriterlere göre en fazla on bir asıl ve on bir yedek üyedenoluşur. Yönetim kurulu üyeleri dört yıl içinseçilir.
Yönetim kurulu üyelerikendi aralarında bir başkan ve bir başkanvekili seçerler.Yönetim kurulu en az ayda iki defa toplanır ve toplantı saltçoğunluk ile yapılır. Geçerli bir mazereti olmadanüst üste yapılan üç toplantıya veya mazereti olsadahi altı ay içinde yapılan toplantıların en azyarısına katılmayan üyeler üyeliktençekilmiş sayılırlar. Kararlar salt çoğunluklaverilir. Oyların eşitliği halinde başkanın oyunaitibar edilir.
Yönetim kurulu; kanun,yönetmelik, kuruluş protokolü ve benzeri düzenlemeler ilemüteşebbis heyetin kararları çerçevesindeOSB’nin sevk ve idaresini yürütmekle görevlidir."
19.4562 sayılı Kanun'a dayanılarak hazırlanan Organize SanayiBölgeleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Ruhsata aykırı yapılan yapılar"başlıklı 44. maddesi şöyledir:
"(1) OSBtüzelkişiliği, OSB’nin mevzuata ve imar planına uygunyapılaşmasından sorumludur. OSB’ce, ruhsataaykırı veya ruhsatsız yapıldığı tespitedilen yapının, o andaki inşaat durumu belirlenerekaykırılığın giderilmesi için katılımcıya30 gün süre verilir.
(2) Süre bitiminde yapımevzuata uygun hale getirilmediği takdirde, inşaatın bu durumuOSB tarafından 3194 sayılı Kanun uyarınca belediye vemücavir alan sınırları içinde belediyeye,dışında ise valiliğe bildirilir. Ruhsatsız veyaruhsata aykırılığı tespit edilen yapılarhakkında ilgili idarece, 3194 sayılı Kanunun 32 nci ve 42 ncimaddeleri çerçevesinde tesis edilen işlemler OSB’ye veBakanlığa bildirilir. Yıkım, Bakanlığıntalimatı üzerine valilik veya kaymakamlık tarafındanyapılır. Yıkım bedeli, yapı sahibi tarafındanyıkımı gerçekleştiren idareye ödenir. "
V. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
20.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan01/04/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un27.maddesi gereğince yapılan incelemeye göre, davalılardan ...Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü vekilinin,anılan Kanun'un 10/2. maddesinde öngörülen yöntemeuygun olarak yaptığı görev itirazınınreddedilmesi ve 12/1. maddede belirtilen süre içinde başvurudabulunması üzerine Yargıtay CumhuriyetBaşsavcısınca 10. maddede öngörülenbiçimde anılan davalı yönünden olumlu görevuyuşmazlığı çıkarıldığı ve usuleilişkin herhangi bir noksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
21.Raportör-Hâkim Gülay DOĞAN'ın davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
22.Dava, organize sanayi bölgesi içerisinde ... ada, ... parsel, ....Cad. No:... ... adresinde bulunan taşınmazda davacınınimalatlarının yapı ruhsatı ve ve eklerine aykırıbulunduğundan bahisle, ruhsat eklerineaykırılığın 15 gün içinde giderilmesine,aksi takdirde aykırı yapınınyıktırılması ve masrafınıntahsil edilmesineilişkin Yenimahalle Belediye Encümeninin 09/02/2023 tarih ve 119sayılı Kararının iptali istemiyleaçılmış, davalılardan ... OSB Müdürlüğüyönünden olumlu görev uyuşmazlığıçıkarılmıştır.
23.Konuya ilişkin mevzuat hükümleri ve UyuşmazlıkMahkemesinin benzer konularda istikrar kazanmışkararlarının birlikte değerlendirilmesinden, Organize SanayiBölgesinin, özel hukuk tüzel kişiliğini haizolduğu ve özel hukuk tüzel kişilerince tesis edilenişlemlerin yargısal denetiminin de adli yargı yerlerinceyapılacağı gözetildiğinde, davanındavalılardan ... OSB aleyhine yönelik kısmınınyargısal denetiminin, adli yargı yerinde yapılmasıgerektiği sonucuna varılmıştır.
24.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusununkabulü ile, davalılardan ... Organize Sanayi BölgeMüdürlüğü vekilinin görev itirazınınreddine ilişkin, Ankara 15. İdare Mahkemesinin 26/07/2023 tarih veE.2023/1042 sayılı görevlilik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
VI. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının BAŞVURUSUNUNKABULÜ ile, davalılardan ... Organize Sanayi BölgeMüdürlüğü vekilinin görev itirazınınreddine ilişkin, Ankara 15. İdare Mahkemesinin 26/07/2023 tarih veE.2023/1042 GÖREVLİLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
01/04/2024tarihinde, Üyeler Ahmet ARSLAN ve Bilal ÇALIŞKAN’ınKARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞU İLE KESİN OLARAK kararverildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
Görevselbakımdan bir girişim ve etkinliğin kamu hizmetisayılması veya sayılmaması, değişik koşullardikkate alınarak yasakoyucunun görüşleridoğrultusundaki belirlemelerine göre şekillenendeğişken ve göreceli bir konudur. Kamu hizmetinin yönetselöğesi, genelde kamusal yönetim biçimi ise de, İdareninözel hukuk hükümlerine göreyürüttüğü kimi etkinliklerin de bu nitelikteolduğu görülmektedir Fakat bir hizmetin amacı kamuyararı ise kamu hukuku esaslarına bağlı kalacağıaçıktır. Bu nedenle idarenin, toplumun yararına olarakgenel ve ortak ihtiyaçlarını karşılamak içingiriştiği etkinlikler hangi yol ve usulle yapılırsayapılsın kamu hizmeti sayılacağından "kamu hizmeti"kavramının en önemli öğesi yönetim biçimideğil, hizmetin amacı ve bunun sorumluluğunu üstlenenorganın niteliğidir. Böyle olunca, kamu hizmetleri, Devletin vediğer kamu tüzelkişilerinin toplumun genel olarakihtiyaçlarını karşılamak amacıylayürüttüğü veya buyruğu ve sorumluluğualtında başkalarına yaptırdığı etkinliklerolarak tanımlanabilir.
İdarîişlemler, çeşitli hukukî etkiler doğurmakamacıyla yapılan tek yanlı ve icraî iradeaçıklamaları olarak tanımlandığında, "iradenin açıklanması"yönünden, bu iradenin sahibi durumunda olan "idarî makam" kavramıönem kazanmaktadır. Bu noktada, yalnızca işlemi yapanmerciye göre belirlenen organik ölçüt tekbaşına yeterli olmamaktadır. Yani idarenin her işlemiidarî işlem olmadığı gibi, bütünidarî işlemlerin kamu tüzel kişileri tarafından tesisedilmesi de söz konusu değildir. Bu açıdan, idarîkarar alma yetkisi ve gücüyle donatılmış olmalarınakarşılık, gerek statüleri ve gerekseteşkilatlanmaları ve yönetimleri bakımından özelhukuk tüzel kişisi olup da, kamu hizmeti gören kuruluşlar,bu hizmetleri yerine getirirlerken kamu makamı gibi hareket etmekte veişlemleri de idare hukuku kurallarına tabi olmaktadır.
Kamuyararı içermesi ve özel faaliyet olarak gereği gibisunulmasının mümkün olmaması nedeniyle, yasamaorganı tarafından özel faaliyetleriçin söz konusuolmayacak bir ayrıcalıklar ve yükümlülüklerrejimine tabi tutulan ve sorumluluğu ile denetimi son tahlilde bir kamuotoritesi tarafından üstlenilen faaliyetler, kamu hizmeti olarakkabul edilmektedir. Kamu hizmeti yerine getirilirken sahip olunanayrıcalıklara dayanılarak, tek yanlı irade beyanıyla tesisedilen, hukuk düzeninde değişiklik yapan, başka birdeyişle, kişilerin hukukî durumlarındadeğişiklik meydana getiren etkili ve yürütülmesizorunlu işlemler iptal davasına konu edilebileceği gibi, buişlemler nedeniyle uğranılan zararların tazmini içintam yargı davası açılması da mümkündür.
4562sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu'nun 3. maddesinin (h)bendinde, organize sanayi bölgeleri (OSB), sanayinin uygungörülen alanlarda yapılanmasını sağlamak,çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarınıönlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonelkullanmak, bilgi ve bilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayitürlerinin belirli bir plan dâhilinde yerleştirilmesi vegeliştirilmesi amacıyla, sınırları tasdik edilmişarazi parçalarının imar planlarındaki oranlardâhilinde gerekli ortak kullanım alanları, hizmet ve destekalanları ve teknoloji geliştirme bölgeleri iledonatılıp planlı bir şekilde ve belirli sistemlerdâhilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan ve buKanun hükümlerine göre kurulan, planlanan ve işletilen,kaynak kullanımında verimliliği hedefleyen mal ve hizmetüretim bölgeleri olarak tanımlanmış; 4. maddesinde, "OSB yer seçimine ilişkinyönetmeliğe göre uygun görülen yerlerdeBakanlığın onayı ile kurulur. OSB lere ait yerseçimi, Bakanlığın koordinatörlüğündeilgili kurum ve kuruluşların temsilcilerininkatılımıyla oluşan yer seçimi komisyonunun yerindeyaptığı inceleme sonucunda, varsa üst ölçekliplan kararları dikkate alınarak yapılır. Komisyondakararlar oybirliği ile alınır. Oybirliğisağlanamaması durumunda yer seçimi ile ilgili nihai karar,yönetmelikte belirlenen esaslar doğrultusunda Bakanlıkçaverilir. Mevzuat gereğince korunması gereken ve sanayi tesislerininkurulmasına izin verilmeyen alanlar OSB yeri olarak incelemeyealınmaz. OSB alanı içinde Hazine veya kamu kurum vekuruluşlarına ait arazilerin bulunması hâlinde; buaraziler, talep edilmesi ve başkaca bir sakıncasıbulunmaması durumunda, 29/1/2004 tarihli ve 5084 sayılıYatırımların ve İstihdamın Teşviki ile BazıKanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un 2.maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındakiillerde bedelsiz devredilir. Diğer illerde ise 2/7/1964 tarihli ve 492sayılı Harçlar Kanunu'nun 63. maddesinde yer alan harca esasdeğerleri üzerinden peşin veya taksitle ödenmek üzereOSB lere satılır. Buna ilişkin usûl ve esaslarBakanlık ile Maliye Bakanlığınca müşterekenbelirlenir. Toplu Konut idaresi Başkanlığımülkiyetinde bulunan stok araziler ise ilgili mevzuatına göreOSB tüzel kişiliğine tapuda devredilirken 29/4/1969 tarihli ve1164 sayılı Arsa Üretimi ve Değerlendirilmesi HakkındaKanun'un 11 nci maddesinde belirtilen şerh tapuya işlenmez.Seçilen alanda özel mülkiyette olan araziler bulunmasıhâlinde bu araziler rızaen satın alma veyakamulaştırma yoluyla iktisap edilir. Bu niteliktetaşınmazlar hakkında 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu hükümleri uygulanır. Yerseçiminin kesinleşmesinden sonra OSB sınırlarıdışında kalan alanların planlanması Çevre veŞehircilik Bakanlığı ve/veya ilgili belediyetarafından en geç bir yıl içinde yapılır.Bununla ilgili usûl ve esaslar Bakanlık ve Çevre veŞehircilik Bakanlığınca müştereken belirlenir.OSB alanı dışındaki içme ve kullanma suyu, karayolu,demiryolu, elektrik ve doğalgaz bağlantıları ile ilgiliiş ve işlemler Bakanlığın koordinasyonunda ilgilikurum ve kuruluşlarca yerine getirilir. Yer seçimikesinleştirilen alandaki büyükşehir belediyesi, ilbelediyesi, ilçe belediyesi, belde belediyesi, 18/5/2004 tarihli ve 5174sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar veBorsalar Kanununa göre kurulan sanayi odası, yoksa ticaret ve sanayiodası, o da yoksa ticaret odası, il özel idaresi veyayatırım izleme ve koordinasyon başkanlığıtemsilcileri ile alanın hiçbir belediye sınırıiçinde olmaması hâlinde il belediyesi, ilçebelediyeleri ile bu ilçelerdeki odalar valilik uygungörüşüne istinaden OSB kuruluşunda yer alabilir. OSBkuruluşuna katılan kurum ve kuruluşların temsilcileri vevali tarafından imzalanmış kuruluş protokolününBakanlıkça onaylanması ve sicile kaydı ile OSB tüzelkişilik kazanır. OSB kuruluşunda, altıncı fıkradabelirtilen usuller çerçevesinde belirlenen odanın yeralması zorunludur. İhtisas OSB'lerde konuyla ilgili, mesleki kuruluşlarve teşekküllerin temsilcileri, talepleri hâlindemüteşebbis heyete dâhil edilirler. Tüzel kişilikkazanan OSB'lerden, kuruluş tarihinden itibaren altı ayiçerisinde kamulaştırma işlemlerine başlayıp,iki yıl içerisinde uzlaşılamayan tüm parselleriçin tespit ve tescil davası açmayan veya tüm parsellerİçin açılan davalar neticesinde 2942 sayılıKanun'un 10 uncu maddesinde belirtilen süreler içerisinde bedeliödenmeyen OSB lerin tüzel kişilikleri, tasfiye sürecibaşlatılarak Bakanlık tarafından resen terkin edilebilir.OSB alanında Sağlık Bakanlığıncaöngörülen sağlık koruma bandıbırakılır. Ortak kullanım alanları, OSBbüyüklüğünün %8'inden az; hizmet ve destekalanları ise OSB büyüklüğünün %10'undanfazla olamaz. OSB sınırları içerisinde yapılacakimar ve parselasyon planları ve değişiklikleri,OSBtarafından yönetmeliğe uygun olarak hazırlanır veBakanlıkça onaylanır Onaylı imar planlarıvalilikçe tespit edilen ilan yerlerinde, Bakanlığıninternet sayfasında bir hafta süre ile ilan edilir. Askı süresininsonunda Bakanlıkça yürürlüğe konulur ve ilgilikurumlara bilgi için gönderilir. Bir haftalık ilan süresiiçinde planlara itiraz edilebilir. İtirazlar Bakanlığaveya valiliğe yapılır. Bakanlık itirazları veplanları on beş gün içerisinde inceleyerek kesin kararabağlar. Katılımcı tarafından OSB'yebaşvurulduğu hâlde başvuru tarihinden itibarenüç ay içinde herhangi bir karara bağlanmayan imar veparselasyon planı ve değişikliklerikatılımcının müracaatı hâlindeBakanlıkça değerlendirmeye alınır. Bakanlıkdeğerlendirme aşamasında OSB'nin başvuru hakkındakigörüşünü ister. OSB başvuru hakkındakigörüşünü on beş gün içindeBakanlığa bildirmek zorundadır. Başvuruya konu imar veparselasyon planı ile değişiklikleri Bakanlık tarafındanuygun bulunması hâlinde onaylanabilir. Yürürlüğegiren imar plânına göre arazi kullanımı, yapı vetesislerinin projelendirilmesi, inşası ve kullanımıylailgili ruhsat ve izinler ile işyeri açma veçalışma ruhsatları OSB tarafından verilir vedenetlenir, işyeri açma ve çalışmaruhsatının verilmesi sırasında işyeri açma veçalışma ruhsatına ilişkin harçlar, OSBtarafından tahsil edilerek ilgili belediye veya il özel idaresihesabına yatırılır."; 5. maddesinde "OSB, müteşebbis heyetinbaşvurusu üzerine Bakanlıkça verilen kamu kararı vesınırları belirlenmiş yetki çerçevesindekamulaştırma işlemleri yaptırabilen bir özel hukuktüzel kişiliğidir. OSB adına kamulaştırma yapacakidare, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uyarıncaoluşturacağı kıymet takdir ve uzlaşma komisyonlarındaOSB'den en az bir üyenin görevlendirilmesini ister. Tanınacaksüre zarfında görevlendirme yapılmaması hâlinde,ilgili idare, komisyon üyelerinin tamamını kendibünyesinden seçer. Arazinin mülkiyetinin edinilmesindeyapılan masraflar ile arazi bedeli ödeme yükümlülüğüOSB tüzel kişiliğine aittir."; 20. maddesinde, " OSB'lerin ihtiyacı olan elektrik, su,kanalizasyon, doğalgaz, arıtma tesisi, yol, haberleşme, sportesisleri gibi altyapı ve genel hizmet tesislerini kurma ve işletme,kamu ve özel kuruluşlardan satın alarak dağıtımve satışını yapma hakkı sadece OSB'nin yetki vesorumluluğundadır. OSB'ler, Bakanlıktan izin almak kaydıylaayrı şirket kurma şartı aranmaksızın OSBalanı İçerisinde öncelikle kendi ihtiyacı olmaküzere eletrik üretim tesisleri kurma ve işletme hakkınasahiptir. OSB'deki katılımcıların elektrik üretimtesisleri kurması ve işletmesi OSB iznine tabidir.Atıkların ortak arıtma tesisinin kabul edebileceğistandartlara düşürülmesi amacıyla münferidenön arıtma tesisi yapılması gerekir. OSB'de yer alankuruluşlar, altyapı ihtiyaçlarını OSB'nintesislerinden karşılamak zorundadır. OSB'nin izniolmaksızın altyapı ihtiyaçları başka bir yerdenkarşılanamaz ve bu amaçla münferiden tesis kurulamaz. Bukuruluşlar kendilerine tahsis edilen altyapı kullanma hakkınıbaşka kuruluşlara devir ve temlik edemez vebaşkalarının istifadesine tahsis edemez."; 21.maddesinde, "OSB tüzelkişiliği, bu Kanunun uygulanması ile ilgili işlemlerde hertürlü vergi, resim ve harçtan muaftır. OSBkatılımcılarının enerji giderlerine dairdüzenlemeler, serbest piyasa koşulları ile oluşmuşfiyatlara müdahale edilmeksizin, Cumhurbaşkanı tarafındanyapılır. Atık su arıtma tesisi işletenbölgelerden, belediyelerce atık su bedeli alınmaz.";22. maddesinde de, "OSB ve OSBÜKorgan üyeleri ile personeli, kendi kusurlarından ileri gelenzararlardan sorumludurlar. Bunlar, para ve para hükmündeki evrak vesenetler ile bilanço, tutanak, rapor, defter ve belgeler üzerindeişledikleri suçlardan dolayı kamu görevlisi gibicezalandırılırlar. Birinci fıkrada belirtilenyükümlülüklerini yerine getirmeyen OSB organ üyelerindenkamu görevlisi olmayanlar ile OSBÜK organ üyeleri, beş binTürk lirası idari para cezasıyla, kamu görevlisi olanlarilgili mevzuat hükümlerine göre cezalandırılır.Bu madde kapsamındaki idari para cezaları Bakanlıkçaverilir." hükümlerine yer verilmiştir.
Yukarıdaaktarılan yasal düzenlemeden de anlaşılacağıüzere, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının onayı ileve anılan Bakanlıkça belirlenen yerde kurulan organize sanayibölgelerine; sanayileşmenin sağlıklı düzenli veçevreyle uyumlu gelişimini sağlamak amacıyla kamuyararı çerçevesinde özel bir takım görevlerverilmiş ve bu görevlerini yerine getirilebilmeleri için dekamusal yetkiler tanınmıştır.
4562sayılı Kanun'da özel hukuk tüzel kişisi olduklarıbelirtilen organize sanayi bölgelerinin kamusal yetki veayrıcalıklarla donatıldıkları, bu yetki veayrıcalık dahilinde kamu hukuku alanında görülmesigereken tek yanlı, kesin, doğrudan uygulanabilir işlemler detesis ettikleri açıktır.
Kurumungörevleri arasında özel hukuk alanına giren birtakımuğraşıları bulunmakta ise de, bu uğraşılarüstlenilen kamu hizmetini yerine getirmek amacına yönelikolduğundan, yalnızca anılan uğraşılara veya buuğraşılarında özel hukuk hükümlerinebağlılığına bakılarak, kurumun kamu hizmetigörmediği veya kamu kurumu olmadığı söylenemez .Kurumun tüzel kişiliğinin olması ve özel hukukhükümlerine bağlı bulunması, üstlendiği kamuhizmetinin, etkin, kolay ve çabuk bir biçimde yürütmeyeolanak sağlamaya yöneliktir. Bu bakımdan, 4562 sayılıKanun'da yer alan özel hukuk hükümlerine bağlı olmakeyfiyeti kurumun üçüncü kişilerlegirişeceği hukuki işlemlere özel hukukhükümlerinin uygulanacağını belirtmekten öte biranlam taşımadığı ortadadır.
Kanunve Yönetmelik gereği OSB Müdürlüğütarafından düzenlenen tutanaklara dayalı olarak ... BelediyeEncümenince alınanyıkımkararınıniptaliistemiyle... Belediye Başkanlığına karşıaçılan davada, inşaatın durumunu tespit etmek üzereOSB Müdürlüğünce düzenlenen tutanaklarıniptali talep edilmediği ve OSB Müdürlüğüdavacı tarafından davanın tarafı olarakgösterilmediği haldeİdarî Yargılama UsûlüKanunu'nun 15. maddesinin (1-c) işaretli bendi ile idarî mahkemeleretanınan yetkiye istinaden İdare Mahkemesince re'sen hasımmevkiine alınmıştır.
İdarîişlemi tesis edenin özel hukuk tüzel kişisi olmasındanhareketle yargısal denetimin adli yargı merciince yapılmasıgerektiğinin kabulü hâlinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 24.maddesi uyarınca "tasarruf"ilkesinin geçerli olduğu hukuk mahkemelerinde açılandavalarda mahkemece re'sen hasım değişikliği yapılamayacağından,OSB Müdürlüğünün re'sen hasım mevkiinealınmasına ilişkin İdare Mahkemesi kararı esasalınarak hukuk mahkemesince taraf teşkiline ilişkin usûlişlemleri sonuçlandırılamayacaktır.
Davacıtarafından davalı olarak gösterilmeyen kişilerin re'sen hasımmevkiine alınması idarî davalarda mümkün olup, hukukmahkemelerinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 119. maddesi uyarınca davadilekçesinde bulunması zorunlu olan davalı adınıneksik olması hâlinde hâkim tarafından verilen kesinsüre içinde tamamlanması ve 124. maddesi uyarıncakarşı tarafın açık rızası ileyapılabilen iradî taraf değişikliğidışında kural olarakdavacı tarafından davalıolarak gösterilen kişiler husumetiyle davanıngörülmesi zorunlu olduğundan, dava dilekçesinde sadece... Belediye Başkanlığının davalı olarakgösterilmesi nedeniyle OSB Müdürlüğütarafından tesis edilen işlemler yönünden adlîyargı merciince yargısal denetim yapılamayacağısonucuna varıldığından, uyuşmazlığıngörüm ve çözümünün idari yargı yerineait bulunduğu görüşü ile çoğunlukkararına katılmıyoruz.
Üye
Ahmet ARSLAN
Üye
Bilal ÇALIŞKAN