T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/44
KARAR NO : 2024/143
KARAR TR : 01/04/2024
ÖZET: Davacı şirkete 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca verilen idari para cezası ile on gün süre ile otobüsün parka çekilerek faaliyetten men edilmesine ilişkin kararın iptali istemiyle açılan davanın, ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A. Ş. O. T. İ. R. İ. S.ve T. A. Ş.
Vekili : Av. M. B. A.
Davalı : Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığı
Vekili : Av. D. B. G.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığının 13/04/2023 tarihli ve 695sayılı Encümen Kararı ile, davacıya ait 06 ... 7271plaka sayılı havalimanı ile şehir merkezi arasındakombine taşımacılık yapan otobüse ilişkin UKOMEKararının ibraz edilemediğinden bahisle, davacı adına1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı CezaiyeHakkında 16 Nisan 1340 (1924) tarih ve 486 numaralı Kanun'unbazı maddelerini Muaddil Kanun’un 1. maddesi uyarınca 1.295 TLidari para cezası verilmiş, ayrıca davacıya aitotobüsün on gün süre ile parka çekilerek faaliyettenmen edilmesine karar verilmiştir.
2.Davacı vekili, idari para cezası ile 10 gün süre ilefaaliyetten men kararına ilişkin Encümen Kararınıniptali istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimliği 20/10/2023tarih ve D. İş No.2023/4421 sayılı kararı ile, davaya konu edilenidari yaptırımkararının sulh ceza hakimliğince incelenebilecek kararlardanolmadığı, bu işlemin iptali istemiyle açılandavada idari yargının görevli olduğu gerekçesiyle,görevsizlik nedeniyle başvurunun reddine karar vermiş, kararayapılan itiraz Ankara 5. Sulh Ceza Hakimliğince reddedilmiş veilgi kararkesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"....1608 sayılıKanun'un 1. maddesinde: "Belediye meclis ve encümenlerininkendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyetdairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanunve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleriişleyenlere veya yapmayanlara belediye encümenince KabahatlerKanununun 32 nci maddesi hükmüne göre İdarî paracezası ve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgilikişiye bir süre de verilebilir." hükmüne yerverilmiştir.
5326 sayılı KabahatlerKanunu’nun “Çeşitli Kabahatler” üstbaşlığı altında düzenlenen “Emreaykırı davranış” başlıklı 32.maddesinde: "(1) Yetkili makamlar tarafından adlî işlemlernedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genelsağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarakverilen emre aykırı hareket eden kişiye yüz TürkLirası İdarî para cezası verilir. Bu cezaya emri verenmakam tarafından karar verilir. (2) Bu madde, ancak ilgili kanundaaçıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabilir. (3)1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 526 ncımaddesine diğer kanunlarda yapılan yollamalar, bu maddeyeyapılmış sayılır." hükmüne yerverilmiştir.
Aynı Kanun’un 3.maddesini değiştiren 06/12/2006 tarihli, 5560 sayılıKanun'un 31. maddesinde: “ (1) Bu Kanunun; a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmamasıhalinde, b) Diğer genel hükümleri, İdarî paracezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesiyaptırımını gerektiren bütün fiillerhakkında uygulanır. ” düzenlemesi yer almaktadır.
Kanun'un 16. maddesinde,kabahatler karşılığında uygulanacak olan idariyaptırımların idari para cezası ve idari tedbirlerdenibaret olduğu, idari tedbirlerin ise, mülkiyetin kamuyageçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerolduğu hükme bağlanmıştır.
Aynı Kanun'un 19.maddesinde ise: "(1) Diğer kanunlarda kabahatkarşılığında öngörülen belirli birsüre için; a) Bir meslek ve sanatın yerine getirilmemesi, b)İşyerinin kapatılması, c) Ruhsat veya ehliyetin gerialınması, d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafiktenveya seyrüseferden alıkonulması, gibi yaptırımlarailişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanunhükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadarsaklıdır” hükmüne,
“Başvuru yolu”başlıklı 27. maddesinin birinci fıkrasında:“İdari para cezası ve mülkiyetin kamuyageçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararınakarşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren engeç on beş gün içinde, sulh ceza mahkemesinebaşvurulabilir. Bu süre içinde başvurununyapılmamış olması halinde idari yaptırımkararı kesinleşir” hükmü yer almakta olup, sekizincifıkrasında ise; "İdari yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında aynıkişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanınagiren kararlarında verilmiş olması halinde; idariyaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılıkiddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargımerciinde görülür” düzenlemeleri dikkatealındığında, idari yargı yoluna başvurulacağıbelirtildiğinden söz konusu itiraz hakkında idariyargının görevli olduğu anlaşılmışolup, Hakimliğimizin görevsizliğine..."
4.Davacı vekili, bu kez aynı istemleidari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Ankara 16. İdare Mahkemesi 21/12/2023 tarih veE.2023/2186 sayılı kararı ile, 5326 sayılı Kanun'un 32.maddesine göre 1608 sayılı Kanun uyarınca verilen idaripara cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesindebelirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 1608sayılı Kanun’da idari para cezasına itiraz konusundagörevli mahkemenin gösterilmediği, bu durumda 5326sayılı Kanun hükümleri dikkatealınacağından, idari para cezasına karşıaçılan davanın görüm veçözümünün, anılan Kanun'un 27/1.maddesiuyarınca adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için UyuşmazlıkMahkemesine başvurulmasına ve davanın incelenmesininUyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine kararvermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir :
"...AnkaraBüyükşehir Belediye Başkanlığı ZabıtaDairesi Başkanlığı'nca 08/04/2023 tarihinde yapılandenetimde davacı şirkete ait 06 ... 7271 sayılıaraçta mevzuat hükümlerine aykırı hareketedildiğinden (14/02/2013tarih ve 2013/07 sayılı kararı ile verilen 10 yıllıksürenin 04/04/2023 tarihinde sona ermesi ve Özel TopluTaşıma Aracı Çalıştırılmasınailişkin UKOME kararının denetim ekibine ibraz edilememesinedeniyle) 1608 sayılıKanun'un 1.maddesi gereğince 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun32.maddesine istinaden 1.295,00 TL idari para cezasıylacezalandırılmaları ve aracın 10 gün süreyle parkaçekilerek faaliyetten men edilmesine ilişkin AnkaraBüyükşehir Belediye Encümeni'nin 13/04/2023 tarih ve 695sayılı kararının iptali istemiyle bakılan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda izah edilendüzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı; diğer kanunlardagörevli mahkemenin gösterilmesi durumunda iseuygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, 1608sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca davacınınidari para cezası ile cezalandırılmasına ve aracın bumaddede öngörülen sürelere uygun olarak süresizdeğil, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 19. maddesindebelirtildiği üzere belirli bir süre içinon günfaaliyetten men edilmesine karar verildiği, kararın bu haliyle 5326sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden olduğu, 1608 sayılıKanun’da idari yaptırımlara karşı itiraz konusundagörevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır.
Bu durumda, KabahatlerKanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.maddesinde bu Kanun’un, idari yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı belirtildiğinden, idari para cezası ilearacın on gün süre ile faaliyetten men edilmesi kararına karşıaçılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin birincifıkrası uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim, UyuşmazlıkMahkemesi'nin 31/10/2022 tarih ve E:2022/408, K:2022/589 sayılıkararı da bu yöndedir.
Öte yandan;tarafları, konusu ve sebebi aynı olan davanın ilk olarak Ankara4. Sulh Ceza Mahkemesinde açıldığı ve adıgeçen Mahkemenin20/10/2023 tarih ve D.iş: 2023/4421sayılı kararı ile uyuşmazlığın görümve çözümünde idari yargının görevliolduğu gerekçesiyle davanın görev yönündenreddine karar verildiği, itiraz yoluna başvurulması üzerineAnkara 5. Sulh Ceza Hakimliği'nin 2023/12095 D.iş sayılıkararı ile itirazın reddine kesin olarak karar verildiğianlaşıldığından, görevli yargı yerininbelirlenmesi amacıyla dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesi'negönderilmesi gerekmektedir.
Açıklanannedenlerle, uyuşmazlığın görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu sonucuna ulaşılan dava hakkında 2247sayılı Yasanın 19.maddesi uyarınca görevli yargımerciinin belirlenmesi için dava dosyasının Ankara 4. SulhCeza Mahkemesi'nin ilgili dosyası da temin edilmek suretiyleUyuşmazlık Mahkemesi'ne gönderilmesine, dava konusuuyuşmazlığın esasının incelenmesininUyuşmazlık Mahkemesi tarafından karar verilinceye değinertelenmesine..."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6.5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Encümeningörev ve yetkileri" başlıklı 34. maddesininbirinci fıkrasının (e) bendi şöyledir:
"Belediye encümeniningörev ve yetkileri şunlardır:
......
e) Kanunlardaöngörülen cezaları vermek.
......"
7.Belediye encümenlerinin Kabahatler Kanunu hükümlerine göreidari para cezası ve idari tedbir kararları verebileceğine dairhüküm 1608 sayılıUmuru Belediyeye MüteallikAhkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 (1924) tarih ve 486numaralı Kanun'un Bazı Maddelerini MuaddilKanun’un 1.maddesinde belirtilmiştir. Kanun'un 1. maddesi şöyledir:
"(Değişik:23/1/2008-5728/66md.)
Belediye meclis veencümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerin verdiğivazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalif hareketedenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veya emrettiğifiilleri işleyenlereveya yapmayanlara belediye encümenince KabahatlerKanununun 32 nci maddesi hükmüne göre idarî para cezasıve yasaklanan faaliyetin menine karar verilir. Bu kararda ilgili kişiyebir süre de verilebilir.
Belediye encümenikararında belli bir fiilin muayyen bir süre zarfındayapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilin ilgili kişitarafından yapılmaması hâlinde, masrafları yüzdeyirmi zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediyetarafından yerine getirilir.
Bu maddehükümleri ilgili kanunda ayrıca hüküm bulunmayanhâllerde uygulanır.”
8. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun "Genel kanun niteliği"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"(Değişik: 6/12/2006-5560/31md.)
(1) Bu Kanun'un;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında,
uygulanır.”
9.5326 sayılı Kanun’un "Yaptırımtürleri" başlıklı16. maddesişöyledir:
“(1) Kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idarîyaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerdenibarettir.
(2) İdarî tedbirler,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alandiğer tedbirlerdir”
10.5326 sayılı Kanun'un"Saklı tutulan hükümler" başlıklı19. maddesi şöyledir:
“(1) Diğer kanunlardakabahat karşılığında öngörülen belirlibir süre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerinegetirilmemesi,
b) İşyerininkapatılması,
c) Ruhsat veya ehliyetin gerialınması,
d) Kara, deniz veya hava nakilaracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
gibi yaptırımlarailişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanunhükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadarsaklıdır”
11.5326 sayılı Kanun'un “Başvuruyolu” başlıklı 27. maddesinin 1. ve 8.fıkraları şöyledir:
“(1) İdarî paracezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidarî yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş güniçinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidarî yaptırım kararı kesinleşir.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/34 md.)İdarî yaptırım kararının verildiğiişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarîyargının görev alanına giren kararların daverilmiş olması halinde; idarî yaptırım kararınailişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işleminiptali talebiyle birlikte idarî yargı merciindegörülür .”
B. Yargı Kararı
12.1608 sayılıKanun'un mülga 5. maddesinde; “Ceza kararlarına tebliği tarihindenitibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayanyerlerde sulh hakimliğine müracaatla şifahi veyayazılı itiraz olunabilir. İtiraz şifahi ise bir zabıttutularak muterize imza ettirilir. İtirazda sebep gösterilmesişarttır. Sebep gösterilmeyen itirazlar yapılmamışsayılır. Ticaret ve sanattan men kararıyla paracezasını vermediğinden dolayı hapse değiştirmehükmünün infazı itirazın neticesine karar geribırakılır.” hükmü yer almakta iken,maddenin birinci fıkrasının Anayasayaaykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine itirazyoluna başvurulmuş olup, Anayasa Mahkemesi 22/12/2006 tarih,E.2001/26, K.2006/119 sayılı karar ile, “… haklı nedenlerin ve kamu yararınınbulunması halinde idari işlemlere yönelik itirazlarıinceleme görevi yasa koyucu tarafından adli yargıyabırakılabilir. Bu çerçevede, belediyelerce uygulanankimi idari yaptırımlara karşı, belediyeteşkilatının yaygınlığına paralel bir idariyargı teşkilatlanmasının söz konusu olmamasınedeniyle sulh ceza mahkemelerine başvuru olanağıtanımasının hak arama özgürlüğünükolaylaştırıcı nitelikte olduğu, bu suretle kısasürede sonuç alınmasını olanaklıkıldığı ve sayılan hususların sözüedilen itirazları inceleme görevinin adli yargıyabırakılmasının haklı nedenini oluşturduğusonucuna varılmıştır….” demeksuretiyle kanun kuralının Anayasa’ya aykırıolmadığından bahisle iptal isteminin reddine kararvermiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. UyuşmazlıkMahkemesinin Kenan YAŞAR'ın Başkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ınkatılımlarıyla yapılan01/04/2024tarihlitoplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27. maddesiuyarınca yapılan incelemeye göre, İdare Mahkemesince,anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvuruda bulunulmuşolduğu, Mahkemece idari yargı dosyasının ekinde adliyargı dosyası ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14.Raportör-Hâkim Şerife ÖZDOĞAN'ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
15.Dava, 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesi ile 1608 sayılıKanun uyarınca Belediye Encümenince verilen idari paracezasının ve aracın 10 gün süreyle faliyettenmenedilerek parka çekilmesi kararının iptaliistemiyleaçılmıştır.
16.Yukarıda belirtilen düzenlemelere göre; KabahatlerKanunu’nun, idarî yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
17.İncelenen uyuşmazlıkta, 1608 sayılı Kanun’un 1.maddesi uyarınca davacının idari para cezası ilecezalandırılmasına ve aracın 10 gün süreyle parkaçekilerek faaliyetten men edilmesine karar verildiği, kararınbu haliyle 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden olduğu, 1608 sayılıKanun’daidari yaptırımlara karşı itiraz konusundagörevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır.
18.Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesinde bu Kanun’un, idari yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağı belirtildiğinden, idaripara cezası ve aracın 10 gün süreylefaaliyetten menedilmesi kararına karşı açılan davanıngörüm ve çözümünde, anılan Kanun'un 27.maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca adli yargıyerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
19.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Ankara 16. İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ileAnkara 4. Sulh Ceza Hâkimliğince verilen 20/10/2023 tarih veD.İş No.2023/4421 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Ankara 16. İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜ ileAnkara 4. Sulh Ceza Hakimliğinin 20/10/2023 tarih ve D.İş2023/4421 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
01/04/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN