T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/67
KARAR NO : 2024/63
KARAR TR : 04/03/2024
ÖZET: 2247 sayılı Kanun'un 19.maddesinde öngörülen koşulları taşımayan başvurunun, aynı Kanun'un 27. maddesi uyarınca REDDİ gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : ... Köyü TüzelKişiliği
Vekili : Av. N.A
Adli ve İdari
Yargıda Davalı : MilliSavunma Bakanlığı
Vekili :Av. E.A
İdari Yargıda
Davalı : İçişleri Bakanlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, Hakkari ili, Yüksekova ilçesi,...köyü, ... ada, ... parsel sayılıtaşınmazın köy tüzel kişiliğine aitolduğunu, İran sınırına çekilen güvenlikduvarının yasak bölge ilan edildiğini,taşınmazın bu kısımda kaldığını,taşınmazın bahçe vasfında ve sulak olduğunu,2016 yılından itibaren taşınmaza hiçbir suretleerişim imkanının kalmadığını ilerisürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıylataşınmaza yapılan el atmanın tespitine,kamulaştırma bedeli olarak şimdilik 20 TL, ağaçbedeli olarak 10 TL, geriye yönelik 5 yıllık ecrimisil bedeliolarak 20 TL olmak üzere toplam 50 TL tazminatın, dava tarihindenitibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline kararverilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Yüksekova 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 19/10/2023tarih ve E.2022/484, K.2023/1001 sayılı kararı ile,davada görevli yargı yerinin idari yargı olduğugerekçesiyle6100 sayılı HMK'nın 114/1-b ve 115/2maddeleri uyarınca yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davaşartı yokluğundan davanın usulden reddine kararvermiş, bu karar istinaf edilmeksizin kesinleşmiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Dava konusu sınırduvarının devamı niteliğinde olan Ağrı ilindebulunan sınır duvarı hakkında verilen Yargıtay 5.Hukuk Daire'sinin 28/04/2022 tarihli 2022/1239 Esas, 2022/7815 sayılıkararı'Davalı idare tarafından, dava konusutaşınmazın bulunduğu bölgede Ağrı İli,Acil Sınır Fiziki Güvenlik Sistemi Projesi kapsamındasınıra duvar yapıldığı, davacıya ait...Köyü,... ada, ... ve ... parsel sayılıtaşınmazların yapılan duvarın arkasındakaldığı anlaşılmakta olup, davalı idaretarafından dava konusu taşınmazlara doğrudan elatılmamış ve üzerinde çalışmayapılmamıştır. 11/02/1959 gün ve 1958/17-1959/15sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirmekararında belirtildiği gibi kamulaştırma yetkisine sahipidarelerin, verdikleri kararlar üzerine plan ve projelere uygun olmaküzere tesisler yaptırmış olmaları veya tesislerikullanmaları veya bu tesislere bakmaları sebebiyle kişilerinuğramış oldukları zararlara ilişkin davalar idarinitelikte olup bu tür davaların idari yargıdagörülmesi gerektiği gözetilip idari yargınıngörevli olması sebebiyle dava şartı yokluğundandavanın usulden reddine verilmesi gerekirken, yazılışekilde karar verilmesi' şeklindedir.
Uyuşmazlık Mahkemesi'ninbenzer mahiyetteki 06.04.2015 tarih, 2015/201 Esas ve 2015/217 Kararsayılı kararında '...Anayasanın 125 inci maddesinin sonfıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğanzararı ödemekle yükümlü olduğu kuralabağlanmış olup, bununla birlikte idarenin yürütmeklegörevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda,düzenlenişinde veya işleyişinde nesnel nitelikli bozukluk,aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusurununhizmetin kötü işlemesi veya hiç işlememesihallerinde gerçekleştiği ve bunun idarenin tazminyükümlülüğünün doğmasına yolaçtığında kuşku bulunmamaktadır.
Öte yandan, kamu hizmetinin,yöntemine ve hukuka uygun olarak yürütülüpyürütülmediğinin, kamu yararına uygun şekildeişletilip işletilmediğinin, hizmet kusuru ya da başka birnedenle idarenin sorumluluğu bulunup bulunmadığınınyargısal denetiminin, 2577 sayılı İdari YargılamaUsulü Kanunu’nun 2. maddesinde 'idari dava türleri'arasında sayılan 'idari işlem ve eylemlerden dolayı zararauğrayanlar tarafından açılacak tam yargıdavası' kapsamında, idari yargı yerlerinceyapılacağı açıktır.' şeklinde değerlendirmedebulunulmuştur.
Dava dilekçesi, cevapdilekçesi, yerleşik içtihatlar, davalıtaşınmazın tamamının Türkiye-İransınır güvenlik duvarının diğer tarafındaolduğuna ilişkin fen bilirkişi raporu ile tüm dosyakapsamı bir arada değerlendirildiğinde; sınırduvarı yapılmasından dolayı davacıya aittaşınmaza ulaşımın mümkünolmadığı, taşınmazın tamamınınsınır duvarının diğer tarafındakaldığı, fiili bir el atmanın bulunmadığı,kamu hizmetinin yerine getirilmesi sırasında meydana gelenzararın hizmet kusurunu oluşturucağı, 2577 sayılıKanun'un 2. maddesi hükmü gereğince idare aleyhineaçılacak tam yargı davalarında görevli mahkemeninidari yargı olduğunun da açık olduğudeğerlendirilerek HMK m. 114/1-b ve 115/2 hükmü uyarıncayargı yolunun caiz olmaması nedeniyle davanın davaşartı yokluğundan usulden reddine"
3.Davacı vekili bu kez, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmakkaydıyla, 50 TL taşınmaz bedeli, taşınmazıntarımsal amaçlı kullanılamaması nedeniyleuğranılan zarar için 50 TL ve ağaç bedeli olarak50 TL olmak üzere toplam 150 TL tazminatın ödenmesi istemiyleidari yargı yerinde dava açmıştır.
B. İdari Yargıda
4. Van 2. İdare Mahkemesi 22/01/2024 tarih veE.2024/13 sayılı kararı ile, 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca arakararı gereğinin yerine getirilmesine kadar yargılamanınbekletilmesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
"...2247 sayılıUyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişiHakkında Kanun'un 19. maddesinde; 'Adli ve idari yargı mercilerindenbirisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararıüzerine kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veyaincelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararıveren merciin görevli olduğu kanısına varırsa,gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi içinUyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işinincelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değinerteler. Yargı merciince, önceki görevsizlik kararınailişkin dava dosyası da temin edilerek, gerekçeli başvurukararı ile birlikte dava dosyaları Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilir.' düzenlemesi yer almaktadır.
Yukarıda aktarılan kanunhükmü gereğince Uyuşmazlık Mahkemesi'nebaşvurulabilmesi için aynı istemle açılan davadaYüksekova 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nce verilen görevsizlikkararına ilişkin dava dosyasının aslının teminigerektiğinden,
Yüksekova l. Asliye Hukuk Mahkemesinden;
-Mahkemenizin E:2022/484,K:2023/1001 sayılı dava dosyasının aslının(kararın kesinleşme şerhi de eklenmek suretiyle) Mahkememizeivedilikle gönderilmesinin istenilmesine,
2577 sayılı İdariYargılama Usulü Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca ara kararıgereğinin yerine getirilmesine kadar yargılamanınbekletilmesine."
5.Van 2. İdare Mahkemesi 29/01/2024 tarih ve E.2024/13 sayılıüst yazı ile, dava dosyalarını UyuşmazlıkMahkemesine göndermiştir.
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6.Anayasa'nın "D. Duruşmalarınaçık ve kararların gerekçeli olması" başlıklı141.maddesininüçüncü fıkrasışöyledir:
“Bütünmahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarakyazılır."
7.2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun’un "Yargı merciilerinin uyuşmazlıkmahkemesine başvurmaları" başlıklı 19.maddesi şöyledir:
"Adli ve idari yargımercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlikkararı üzerine kendisine gelen bir davayı incelemeyebaşlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davadagörevsizlik kararı veren merciin görevli olduğukanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevlimerciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvururve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin kararvermesine değin erteler.
(Değişikikinci fıkra: 23/7/2008-5791/9 md.) Yargı merciince, öncekigörevsizlik kararına ilişkin dava dosyası da teminedilerek, gerekçeli başvuru kararı ile birlikte davadosyaları Uyuşmazlık Mahkemesine gönderilir."
8.2247 sayılı Kanun'un "İncelemedeizlenecek sıra" başlıklı 27. maddesişöyledir:
"UyuşmazlıkMahkemesi, uyuşmazlık çıkarmaya veya görevuyuşmazlıklarına ilişkin istemleri önce şekil vesüre açısından inceler; yöntemine uymayan veya süresiiçinde ileri sürülmemiş istemleri reddeder."
9.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Hükmün kapsamı"başlıklı 297. maddesi şöyledir:
"(1)Hüküm “Türk Milleti Adına” verilir ve buibareden sonra aşağıdaki hususları kapsar:
a) Hükmü veren mahkeme ilehâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibinin ad vesoyadları ile sicil numaraları, mahkeme çeşitlisıfatlarla görev yapıyorsa hükmün hangi sıfatlaverildiğini.
b) Tarafların ve davayakatılanların kimlikleri ile Türkiye Cumhuriyeti kimliknumarası, varsa kanuni temsilci ve vekillerinin ad ve soyadları ileadreslerini.
c) Tarafların iddia vesavunmalarının özetini, anlaştıkları veanlaşamadıkları hususları, çekişmelivakıalar hakkında toplanan delilleri, delillerintartışılması ve değerlendirilmesini, sabitgörülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuçve hukuki sebepleri.
ç) Hüküm sonucu,yargılama giderleri ile taraflardan alınan avansın harcanmayankısmının iadesi, varsa kanun yolları ve süresini.
d) Hükmün verildiğitarih ve hâkim veya hâkimlerin ve zabıt kâtibininimzalarını.
e) Gerekçeli kararınyazıldığı tarihi.
(2) Hükmün sonuçkısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekraredilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle,taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıranumarası altında; açık, şüphe ve tereddütuyandırmayacak şekilde gösterilmesi gereklidir."
10.2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Kararlarda bulunacak hususlar"başlıklı24.maddesinin (e) bendişöyledir:
" Kararlarda:
...
e) Kararındayandığı hukuki sebepler ile gerekçesi vehüküm:tazminat davalarında hükmedilen tazminatınmiktarı,
...
Belirtilir..."
B. Yargı Kararları
11.Danıştay 8. Dairesinin 19/10/2021 tarihli ve E.2019/1164, K.2021/4647sayılı kararının ilgili kısımlarışöyledir:
"Öte yandan, AnayasaMahkemesinin bireysel başvuru kararlarında da değinildiğiüzere; Anayasa'nın 36. maddesinin 1. fıkrasında herkesinadil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş ancak bumaddede gerekçeli karar hakkından açıkça sözedilmemiştir. Anayasa'nın 36. maddesine "adilyargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede,Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerle degüvence altına alınan adil yargılama hakkınınmadde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. NitekimAvrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinin 1.fıkrasındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkınınkapsamına gerekçeli karar hakkının da dâhilolduğu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)'ninbirçok kararında vurgulanmıştır.Dolayısıyla Anayasa’nın 36. maddesinde düzenlenenadil yargılanma hakkının gerekçeli karar hakkıgüvencesini de kapsadığının kabul edilmesi gerekir.(Anayasa Mahkemesi, Abdullah Topçu, B. No:2014/8868, 19/4/2017, p. 75)
Bu bağlamda, AİHMiçtihatlarına göre, genel olarak her bir kararaçık, konuyla ilgili herkesin, mahkemenin neden belirli birkararı verdiğini anlamasına imkan verecek şekildeolmalıdır. (AİHM, Seryavin ve Diğerleri/Ukrayna, p.57-61).
Mahkeme kararlarının,hüküm fıkrası ve hükmün dayandığıgerekçe ile bir bütünolduğu, gerekçesiz kararverilmesinin mümkün olmadığı açıkolduğuna göre, gerekçeninhem temyiz incelemesini yapacak merciaçısından hem de kararı uygulayacak olan idareaçısından yeterli açıklıkta olmasıgerekmektedir.
Yargılama hukukunda, yargı(hüküm), uyuşmazlığı çözmeklegörevli ve yetkili yargı yerinin yargılama sürecininsonunda ulaştığı 'sonuç'tur. Gerekçe,yargıcın çözümlemek durumunda olduğuuyuşmazlığa uygulanması gereken soyut hukukkuralının saptanmasında, yorumlanmasında ve tümayrıntılarıyla ortaya konulup nitelendirilen maddi olayauygulanmasında izlemiş olduğu yöntemi gösteren ve bu özelliğisebebiyle, yargılamanın nesnelliği ile varılanyargının doğruluğu konusunda davanın taraflarınagüven, üst yargı yerine de denetleme olanağı verenaçıklamadır."
12. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin21/12/2021 tarihli ve E.2021/14691, K.2021/12738sayılıkararının ilgili kısımları şöyledir:
"Belirtmek gerekir ki; T.C.Anayasa'sının 138 ve 141/3 maddeleri gereğince bütünmahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olarakyazılması gerekir. 1086 sayılı Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanunu'nun 388/1-3. maddesi ile 6100 sayılı HukukMuhakemeleri Kanunu'nun 297/1-c. maddesi, bir mahkeme hükmününkapsamının ne şekilde olması gerektiğiniaçıklamıştır. Bir mahkeme hükmünde, taraflarıniddia ve savunmalarının özetinin, anlaştıkları veanlaşamadıkları hususların, çekişmelivakıalar hakkında toplanan delillerin,tartışılması ve değerlendirilmesinin, sabitgörülen vakıalarla, bunlardan çıkarılansonuç ve hukuki sebeplerin birer birer, şüphe ve tereddütuyandırmayacak şekilde hükümde gösterilmesigereklidir. Bu kısım, hükmün gerekçebölümüdür. Gerekçe, hakimin (mahkemenin) tespitetmiş olduğu maddi vakıalar ile hükümfıkrası arasında bir köprü görevi yapar.Gerekçe bölümünde hükmündayandığı hukuki esaslar açıklanır. Hakim,tarafların kendisine sundukları maddi vakıaların hukukiniteliğini kendiliğinden (re’sen) araştırıpbularak hükmünü dayandırdığı hukukkurallarını ve bunun nedenlerini gerekçedeaçıklar.
Hakim, gerekçe sayesindeverdiği hükmün doğru olup olmadığını,yani kendini denetler. Üst mahkeme de, bir hükmün hukuka uygunolup olmadığını ancak gerekçe sayesindedenetleyebilir. Taraflar da ancak gerekçe sayesinde haklı olupolmadıklarını daha iyi anlayabilirler. Bir hüküm, nekadar haklı olursa olsun, gerekçesiz ise tarafları tatminedemez. (Kuru, Baki/ Arslan, Ramazan/ Yılmaz, Ejder; Medeni Usul HukukuDers Kitabı 6100 sayılı HMK’ye göre YenidenYazılmış, 22 Baskı, Ankara 2011, s.472). Gerekçeninönemi Anayasal olarak hükme bağlanmakla gösterilmişolup, gerekçe ve hüküm birbirine sıkısıkıya bağlıdır."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
13.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, EyüpSARICALAR, Muharrem ÜRGÜP, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan04/03/2024 tarihli toplantısında; Raportör-Hâkim ArzuÇETİNDERE ŞAŞI'nın, 2247 sayılıKanun’da öngörülen koşulları taşımayanbaşvurunun reddi gerektiği yolundaki raporu ve dosyadaki belgelerokunduktan, ilgili Başsavcılarca görevlendirilen YargıtayCumhuriyet Savcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİile Danıştay Savcısı Yakup BAL’ınbaşvurunun reddi gerektiği yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
14.Yukarıda mevzuat kısmında belirtildiği üzere,yargı yerlerince 2247 sayılı Kanun'un19. maddesi kapsamındaUyuşmazlık Mahkemesine yapılacak başvurularda, davayıincelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı merciinin, davadagörevsizlik kararı veren merciin görevli olduğukanısına varması halinde, gerekçeli bir karar ile başvurusunuyapması ve kararında elindeki işin incelenmesini UyuşmazlıkMahkemesinin karar vermesine değin ertelemesigerektiğiaçıkça düzenlenmiştir.
15.Dava dosyalarının incelenmesinden, adli yargı yerince verilengerekçeli görevsizlik kararından sonra, idari yargıyerine taşınan davada İdare Mahkemesince, davada görevsizlikkararı veren merciin görevli olduğuna yönelikgerekçeli ve işin incelenmesinin ertelendiğine yönelikbir karar verilmediği ve bir üst yazıyla dosyalarınUyuşmazlık Mahkemesine gönderildiğigörülmüştür. Bu durumun yukarıdaaçıklanan kararların gerekçeli olmasıgerektiğine ilişkin Anayasa ve Kanun hükümlerine,yüksek mahkeme içtihatlarına, somut uyuşmazlıkkapsamında ise 2247 sayılı Kanun'un 19.maddesineaykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
16.Yukarıda belirtilen hususlar gözönünde bulundurularak, 2247sayılı Kanun'un 19. maddesinde öngörülenkoşulları taşımayan Van 2. İdare Mahkemesinin22/01/2024 tarih ve E.2024/13 sayılı başvurusunun, aynıKanun'un 27. maddesi uyarınca reddi gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
2247sayılı Kanun'un 19. maddesinde öngörülenkoşulları taşımayan Van 2. İdare Mahkemesinin22/01/2024 tarih ve E.2024/13 sayılı BAŞVURUSUNUN, aynıKanun'un 27. maddesi uyarınca REDDİNE,
04/03/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Eyüp Muharrem
GÜLEÇ TAŞ SARICALAR ÜRGÜP
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN