T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/43
KARAR NO : 2024/142
KARAR TR : 01/04/2024
ÖZET: 1608 sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca verilen idari para cezası ile on gün süre ile davacıya ait otobüsün parkaçekilerekfaaliyetten men edilmesine ilişkin olarak verilen kararın iptaliistemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A. Ş. O. T. İ. R. İ. S.ve T.A. Ş.
Vekili : Av. M. B. A.
Davalı : Ankara BüyükşehirBelediye Başkanlığı
Vekili : Av. D. B. G.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Ankara Büyükşehir BelediyeBaşkanlığının 13/04/2023 tarihli ve 691sayılı Encümen Kararı ile, davacıya ait 06 ...5093plakasayılı hava limanı ile şehirmerkezi arasındakombine taşımacılık yapan otobüse ilişkin UKOMEkararının ibraz edilemediğindenbahisle, davacı adına1608 sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı CezaiyeHakkında 16 Nisan 1340 (1924) tarih ve 486 numaralı Kanun'unbazı maddelerini Muaddil Kanun’un 1. maddesi uyarınca 1.295 TLidari para cezası verilmiş, ayrıca davacıya aitotobüsün on gün süre ile parka çekilerek faaliyettenmen edilmesine karar verilmiştir.
2.Davacı vekili, idari para cezası ile 10 gün süreilefaaliyetten men kararına ilişkin Encümen Kararınıniptali istemiyle adliyargı yerinde dava açmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
3. Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimliği 08/09/2023tarih ve D. İş No.2023/4418 sayılı kararı ile, davaya konu edilenAnkaraBüyükşehir Belediyesi Encümeninin 13/04/2023 tarih ve691 sayılı idari yaptırım kararının sulh cezahakimliğinde incelenebilecek kararlardan olmadığı,buişlemin iptali istemiyle açılan davada idariyargının görevli olduğu gerekçesiyle,görevsizlik nedeniyle başvurunun reddine karar vermiş, kararayapılan itiraz Ankara 5. Sulh Ceza Hakimliğince kesinolarakreddedilmiş ve ilgi karar kesinleşmiştir. Kararınilgili kısmı şöyledir:
"Belediye encümenlerininKabahatler Kanunu hükümlerine göre idari para cezası veidari tedbir kararları verebileceğine dair hüküm 1608sayılı Umuru Belediyeye Müteallik Ahkamı CezaiyeHakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih ve 486 Numaralı Kanua’unBazı Maddelerini Muaddil Kanun’un 1. maddesinde belirtilmiştir.
1608 sayılı Kanun'un1. maddesinde: "Belediye meclis ve encümenlerinin kendilerine kanun,nizam ve talimatnamelerin verdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihazettikleri kararlara muhalif hareket edenlerle belediye kanun ve nizam vetalimatnamelerinin men veya emrettiği fiilleri işleyenlere veyayapmayanlara belediye encümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesihükmüne göre idari para cezası ve yasaklanan faaliyetinmenine karar verilir. Bu kararda ilgili laşiye bir süre deverilebilir." hükmüne yer verilmiştir.
5326 sayılıKabahatler Kanunu’nun "Çeşitli Kabahatler" üstbaşlığı altında düzenlenen "Emreaykırı davranış” başlıklı 32.maddesinde: "(1) Yetkili makamlar tarafından adlî işlemlernedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genelsağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarakverilen emre aykırı hareket eden kişiye yüz TürkLirası idari para cezası verilir. Bu cezaya emri veren makamtarafından karar verilir. (2) Bu madde, ancak ilgili kanundaaçıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabilir. (3)1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 526 ncımaddesine diğer kanunlarda yapılan yollamalar, bu maddeyeyapılmış sayılır." hükmüne yerverilmiştir.
Aynı Kanun’un 3.maddesini değiştiren 06/12/2006 tarihli, 5560 sayılıKanun'un 31. maddesinde: " (1) Bu Kanunun; a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idari paracezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesiyaptırımını gerektiren bütün fiillerhakkında uygulanır. ” düzenlemesi yer almaktadır.
Kanun'un 16. maddesinde,kabahatler karşılığında uygulanacak olan idariyaptırımların idari para cezası ve idari tedbirlerdenibaret olduğu, idari tedbirlerin ise, mülkiyetin kamuyageçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerolduğu hükme bağlanmıştır.
Aynı Kanun'un 19.maddesinde ise: "(1) Diğer kanunlarda kabahatkarşılığında öngörülen belirli birsüre için; a) Bir meslek ve sanatın yerine getirilmemesi, b)işyerinin kapatılması, c) Ruhsat veya ehliyetin gerialınması, d) Kara, deniz veya hava nakil aracının trafiktenveya seyrüseferden alıkonulması, gibi yaptırımlarailişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanunhükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadarsaklıdır” hükmüne, “Başvuru yolu”başlıklı 27. maddesinin birinci fıkrasında:“İdari para cezası ve mülkiyetin kamuyageçirilmesine ilişkin idari yaptırım kararınakarşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren engeç on beş gün içinde, sulh ceza mahkemesinebaşvurulabilir. Bu süre içinde başvurununyapılmamış olması halinde idari yaptırımkararı kesinleşir” hükmü yer almakta olup, sekizincifıkrasında ise; “İdari yaptırımkararının verildiği işlem kapsamında aynıkişi ile ilgili olarak idari yargının görev alanınagiren kararlarında verilmiş olması halinde; idariyaptırım kararına ilişkin hukuka aykırılıkiddiaları bu işlemin iptali talebiyle birlikte idari yargımerciinde görülür” düzenlemeleri dikkatealındığında, idari yargı yolunabaşvurulacağı belirtildiğinden söz konusu itirazhakkında idari yargının görevli olduğuanlaşılmış olup, Hakimliğimizingörevsizliğine dair aşağıda yazılıolduğu şekilde karar verilmiştir..."
4.Davacı vekili, bu kez aynı istemleidari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
5. Ankara 21. İdare Mahkemesi 13/12/2023 tarih veE.2023/2058 sayılı kararı ile; 5326 sayılı Kanun'un 32.maddesine göre 1608 sayılı Kanun uyarınca verilen idaripara cezasının 5326 sayılı Kanun’un 16. maddesindebelirtilen idari yaptırım türlerinden biri olduğu, 1608sayılı Kanun’da idari para cezasına itiraz konusundagörevli mahkemenin gösterilmediği, bu durumda 5326sayılı Kanun hükümleri dikkatealınacağından, idari para cezasına karşıaçılan davanın görüm veçözümünün, anılan Kanun'un 27/1.maddesiuyarınca adli yargı yerine ait olduğu gerekçesiyle, 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun’un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için UyuşmazlıkMahkemesine başvurulmasına ve davanın incelenmesininUyuşmazlık Mahkemesince karar verilinceye kadar ertelenmesine kararvermiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir :
"Davacı şirkete ait06 ... 5093 sayılı araçta mevzuat hükümlerineaykırı hareket edildiğinden (Özel Toplu TaşımaAracı Çalıştırılmasına ilişkin UKOMEkararının denetim ekibine ibraz edilememesi nedeniyle) 1608sayılı Kanun'un 1.maddesi gereğince 5326 sayılıKabahatler Kanunu'nun 32.maddesine istinaden 1.295,00 TL idari paracezasıyla cezalandırılmaları ve aracın 10 günsüreyle parka çekilerek faaliyetten men edilmesine ilişkinAnkara Büyükşehir Belediye Encümeni'nin 13.04.2023 tarih ve691 sayılı kararının iptali istemiyle bakılmakta olandavanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Yukarıda izah edilendüzenlemelere göre; Kabahatler Kanunu’nun, idarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmamasıhalinde uygulanacağı; diğer kanunlarda görevli mahkemeningösterilmesi durumunda ise uygulanmayacağıanlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, 1608sayılı Kanun’un 1. maddesi uyarınca davacınınidari para cezası ile cezalandırılmasına ve aracın bumaddede öngörülen sürelere uygun olarak süresizdeğil, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 19. maddesindebelirtildiği üzere belirli bir süre içinon günfaaliyetten men edilmesine karar verildiği, kararın bu haliyle 5326sayılı Kanun’un 16. maddesinde belirtilen idariyaptırım türlerinden olduğu, 1608 sayılıKanun’da idari yaptırımlara karşı itiraz konusundagörevli mahkemenin gösterilmediğianlaşılmıştır.
Bu durumda, KabahatlerKanunu’nun 5560 sayılı Kanun’la değişik 3.maddesinde bu Kanun’un, idari yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halindeuygulanacağı belirtildiğinden, idari para cezası ilearacın on gün süre ile faaliyetten men edilmesi kararına karşıaçılan davanın görüm veçözümünde, anılan Kanun'un 27. maddesinin birincifıkrası uyarınca adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim UyuşmazlıkMahkemesi 31/10/2022 tarih ve E:2022/408, K:2022/589 sayılıkararı da bu yöndedir.
Açıklanan nedenlerle;Mahkememezin görevine girmeyen ve Ankara 4.Sulh Ceza Mahkemesinin08.09.2023 tarih ve Değişik İş No:2023/4418 D.İşsayılı kararı ile de görevsizlik verilen bu davada,görevli mahkemenin belirlenmesi için dava dosyasının 2247sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanunun 19. maddesi uyarıncaUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine, Uyuşmazlık Mahkemesince bir karar verilinceye kadaryargılamanın ertelenmesine, bilgilendirilmesini teminen bukararın taraflara tebliğine..."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
6.5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Encümeningörev ve yetkileri" başlıklı 34. maddesininbirinci fıkrasının (e) bendi şöyledir:
"Belediye encümeniningörev ve yetkileri şunlardır:
......
e) Kanunlardaöngörülen cezaları vermek.
......"
7.Belediyeencümenlerinin Kabahatler Kanunu hükümlerine göreidari para cezası ve idari tedbir kararları verebileceğine dairhüküm 1608 sayılıUmuru Belediyeye MüteallikAhkamı Cezaiye Hakkında 16 Nisan 1340 (1924) Tarih ve 486 NumaralıKanun'un Bazı Maddelerini MuaddilKanun’un 1. maddesinde belirtilmiştir.Kanun'un 1. maddesi şöyledir:
(Değişik madde: 03/01/1940- 3764/1 md.;Değişik madde: 23/01/2008-5728 S.K./66.mad)
Belediye meclisve encümenlerinin kendilerine kanun, nizam ve talimatnamelerinverdiği vazife ve salahiyet dairesinde ittihaz ettikleri kararlara muhalifhareket edenlerle belediye kanun ve nizam ve talimatnamelerinin men veyaemrettiği fiilleri işleyenlere veya yapmayanlara belediyeencümenince Kabahatler Kanununun 32 nci maddesi hükmünegöre idarî para cezası ve yasaklanan faaliyetin menine kararverilir. Bu kararda ilgili kişiye bir süre de verilebilir.
Belediyeencümeni kararında belli bir fiilin muayyen bir sürezarfında yapılmasını da emredebilir. Emredilen fiilinilgili kişi tarafından yapılmaması hâlinde, masraflarıyüzde yirmi zammı ile birlikte tahsil edilmek üzere belediyetarafından yerine getirilir.
Bu maddehükümleri ilgili kanunda ayrıca hüküm bulunmayanhâllerde uygulanır.
8.5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun "Genel kanun niteliği"başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"(Değişik:6/12/2006-5560/31 md.)
(1) Bu Kanun'un;
a) İdarîyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümleri, diğer kanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde,
b) Diğer genelhükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuyageçirilmesi yaptırımını gerektiren bütünfiiller hakkında,
uygulanır.”
9.5326 sayılı Kanun’un "Yaptırımtürleri" başlıklı16. maddesişöyledir:
“(1) Kabahatlerkarşılığında uygulanacak olan idarîyaptırımlar, idarî para cezası ve idarî tedbirlerdenibarettir.
(2) İdarî tedbirler,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alandiğer tedbirlerdir”
10.5326 sayılı Kanun'un"Saklı tutulan hükümler" başlıklı19. maddesi şöyledir:
“(1) Diğer kanunlardakabahat karşılığında öngörülen belirlibir süre için;
a) Bir meslek ve sanatın yerinegetirilmemesi,
b) İşyerininkapatılması,
c) Ruhsat veya ehliyetin gerialınması,
d) Kara, deniz veya hava nakilaracının trafikten veya seyrüseferden alıkonulması,
gibi yaptırımlarailişkin hükümler, ilgili kanunlarda bu Kanunhükümlerine uygun değişiklik yapılıncaya kadarsaklıdır”
11.5326 sayılı Kanun'un “Başvuruyolu” başlıklı 27. maddesinin 1. ve 8.fıkraları şöyledir:
“(1) İdarî paracezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkinidarî yaptırım kararına karşı, kararıntebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş güniçinde, sulh ceza mahkemesine başvurulabilir. Bu süreiçinde başvurunun yapılmamış olması halindeidarî yaptırım kararı kesinleşir.
(8) (Ek: 6/12/2006-5560/34 md.)İdarî yaptırım kararının verildiğiişlem kapsamında aynı kişi ile ilgili olarak idarîyargının görev alanına giren kararların daverilmiş olması halinde; idarî yaptırım kararınailişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işleminiptali talebiyle birlikte idarî yargı merciinde görülür.”
B. Yargı Kararı
12.1608 sayılı Kanun'un mülga 5. maddesinde; “Ceza kararlarına tebliği tarihindenitibaren beş gün içinde mahsus hakimlere ve bulunmayanyerlerde sulh hakimliğine müracaatla şifahi veyayazılı itiraz olunabilir. İtiraz şifahi ise bir zabıttutularak muterize imza ettirilir. İtirazda sebep gösterilmesişarttır. Sebep gösterilmeyen itirazlar yapılmamışsayılır. Ticaret ve sanattan men kararıyla paracezasını vermediğinden dolayı hapse değiştirmehükmünün infazı itirazın neticesine karar geribırakılır.” hükmü yer almakta iken,maddenin birinci fıkrasının Anayasayaaykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine itirazyoluna başvurulmuş olup, Anayasa Mahkemesi 22/12/2006 tarih,E.2001/26, K.2006/119 sayılı karar ile, “… haklı nedenlerin ve kamu yararınınbulunması halinde idari işlemlere yönelik itirazlarıinceleme görevi yasa koyucu tarafından adli yargıyabırakılabilir. Bu çerçevede, belediyelerce uygulanankimi idari yaptırımlara karşı, belediyeteşkilatının yaygınlığına paralel bir idari yargıteşkilatlanmasının söz konusu olmaması nedeniyle sulhceza mahkemelerine başvuru olanağı tanımasınınhak arama özgürlüğünükolaylaştırıcı nitelikte olduğu, bu suretle kısasürede sonuç alınmasını olanaklıkıldığı ve sayılan hususların sözüedilen itirazları inceleme görevinin adli yargıyabırakılmasının haklı nedenini oluşturduğusonucuna varılmıştır….” demeksuretiyle kanun kuralının Anayasa’ya aykırıolmadığından bahisle iptal isteminin reddine kararvermiştir.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
13. UyuşmazlıkMahkemesinin Kenan YAŞAR'ın Başkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR,Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN'ın katılımlarıylayapılan01/04/2024tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre,İdare Mahkemesince, anılan Kanun'un 19. maddesine görebaşvuruda bulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargıdosyasının ekinde adli yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
14.Raportör-HâkimŞerife ÖZDOĞAN' ın, davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ ileDanıştay Savcısı Yakup BAL’ın davada adliyargının görevli olduğu yolundaki sözlüaçıklamaları da dinlendikten sonra, gereğigörüşülüp düşünüldü:
15.Davanın, 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesi ile 1608sayılı Kanun uyarıncaBelediye Encümenince verilen idaripara cezasının ve aracın 10 gün süreyle faliyettenmenedilerek parka çekilmesi kararının iptaliistemiyleaçıldığı anlaşılmıştır.
16.Yukarıda izah edilen düzenlemelere göre; KabahatlerKanunu’nun, idarî yaptırım kararlarınakarşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde uygulanacağı;diğer kanunlarda görevli mahkemenin gösterilmesi durumunda iseuygulanmayacağı anlaşılmaktadır.
17.İncelenen uyuşmazlıkta, 1608 sayılı Kanun’un 1.maddesi uyarınca davacının idari para cezası ilecezalandırılmasına ve aracın bu maddedeöngörülen sürelere uygun olarak süresiz değil,5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 19. maddesinde belirtildiğiüzerebelirli bir süre için(10 gün) faaliyetten menedilmesine karar verildiği, kararın bu haliyle 5326 sayılıKanun’un 16. maddesinde belirtilen idari yaptırımtürlerinden olduğu, 1608 sayılı Kanun’daidariyaptırımlara karşı itiraz konusunda görevli mahkemeningösterilmediği anlaşılmıştır.
18.Bu durumda, Kabahatler Kanunu’nun 5560 sayılı Kanun’ladeğişik 3. maddesinde bu Kanun’un, idari yaptırımkararlarına karşı kanun yoluna ilişkinhükümlerinin, diğerkanunlarda aksine hükümbulunmaması halinde uygulanacağıbelirtildiğinden,aracın 10 güngün süre ile faaliyettenmen edilmesi kararına karşı açılan davanıngörüm ve çözümünde, anılan Kanun'un 27.maddesinin (1) numaralı bendi uyarınca adli yargı yeriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır.
19.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Ankara 21. İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ileAnkara 4. Sulh Ceza Hâkimliğince verilen 08/09/2023 tarih veD.İş No.2023/4418 sayılı görevsizlikkararının kaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Ankara 21. İdare Mahkemesince yapılan BAŞVURUNUN KABULÜile;Ankara 4. Sulh Ceza Hakimliğinin 08/09/2023 tarih ve D.İş.2023/4418 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
01/04/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
BaşkanVekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN