T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/36
KARAR NO : 2024/78
KARAR TR : 04/03/2024
ÖZET: Karayolunda meydana gelen trafik kazasında uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davanın, 2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihinde yürürlüğe giren 110.maddesi kapsamında ADLİ YARGI YERİNDE çözümlenmesi gerektiği hk.
K A R A R
Davacılar: 1- A.Ç 2- B.Ç 3- D.Ç4- Z.Ç
Vekili : Av. H.F.T
Davalı : Karayolları Genel Müdürlüğü
Vekili : Av.M.M.B
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacılar vekili, davacıların yakını olanmüteveffa M.M.Ç 'in, 27/03/2021 tarihinde, Siverek-Diyarbakırkarayolunda, sevk ve idaresindeki ...BE ...plakalı TIR ile seyirhalindeyken, yoldaki buzlanmadan kaynaklı olarak meydana gelen tektaraflı, ölümlü ve maddi hasarlı trafik kazasısonucu hayatını kaybetmesi olayında davalı idarenin hizmetkusuru bulunduğundan bahisle, meydana gelen kaza sonucu oluşan maddive manevi zararın tazmini istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. İdari Yargıda
2. Şanlıurfa 2. İdare Mahkemesi17/11/2021 tarih ve E.2021/1456, K.2021/1087 sayılı kararıile, 2918 sayılı Kanun'un 110.maddesindeki düzenlemeye göreuyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlikkararı vermiş, bu karar kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...Dava dosyasınınincelenmesinden, davacılar tarafından, yakınları olanmüteveffa M.M.Ç 'in, 27/03/2021 tarihinde, Siverek-Diyarbakırkarayolunda, sevk ve idaresindeki ...BE ...plakalı TIR ile seyirhalindeyken yoldaki buzlanamadan kaynaklı olarak meydana gelen tektaraflı trafik kazasında hayatını kaybetmesi olayındadavalı idarenin hizmet kusuru bulunduğundan bahisle meydana gelenzararların karşılığı olarak 2.000,00-TL destektenyoksun kalma tazminatı ve 150.000,00-TL manevi tazminat olmak üzeretoplam 152.000,00-TL tazminatın yasal faizi ile birlikte ödenmesinekarar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanınaçıldığı anlaşılmaktadır.
2918 sayılı Yasanın19.1.2011 tarihinde yürürlüğe giren 110. maddesi ileAnayasa Mahkemesi’nin işaret edilen kararıgözetildiğinde, bahsi geçen Kanun maddesininkarayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzeninin sağlanarak trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri kapsadığı veKanunun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak veyükümlülükleri, bunların uygulanmasını vedenetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev yetkive sorumlulukları ile çalışma usullerinikapsadığı, dolayısıyla oluşan trafik kazasınedeniyle açılacak sorumluluk davalarının görümve çözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararın tazmini istemiyle açılan budavanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu durumda, davanıngörüm ve çözümünde adli yargı yerleriningörevli olduğu anlaşıldığından davanıngörev yönünden reddi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle,davanın 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüYasasının 15/1-a. maddesi hükmü uyarınca görevyönünden reddine..."
3.Davacılar vekili, bu kez aynı istemle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
4. Bahçe Asliye Hukuk Mahkemesi 30/05/2022 tarihve E.2022/10, K.2022/97 sayılı kararı ile, hizmetkusurundan kaynaklı tazminat davasının yargı yolunun caizolmaması nedeniyle usulden reddine kararvermiş, bu karar kesinleşmiştir. Kararın ilgilikısmı şöyledir:
"...Somut olaydadavacılar, davalının yolda meydana gelen buzlanma nedeni ilegerekli önlemlerin alınmaması nedeni ile oluşan kazadakusurlu olduğunu ileri sürerek tazminat talebinde bulunduğunagöre hizmet kusuruna dayanmaktadır.
Yargı yolunun caiz olmasıdava şartlarından olup bu nedenle kamu düzenine ilişkinolduğundan taraflarca yargılamanın her aşamasındaileri sürülebileceği gibi mahkeme tarafından resengözetilmesi gereken bir husustur.
Davalı Karayolları GenelMüdürlüğü kamu tüzel kişisi olup kamuhizmeti görmekle yükümlü bulunmaları nedeni ile kamuhizmeti sırasında verdikleri iddia olunan zararlardan dolayıoluşan sorumlulukları özel hukuk hükümlerine tabideğildir. Kamu tüzel kişilerinin yasalar tarafındankendilerine verilen görev ve yetkilerin kullanılmasısırasında oluşan zararlar, niteliği itibariyle hizmetkusurundan kaynaklanan zararlar olup bu zararların tazmini amacıylaanılan idareye karşı hizmet kusuruna dayalı olarak idari yargılamausulü hakkındaki kanunun 2. maddesi uyarınca idari yargıyerinde tam yargı davası açılması gerektiğindenhizmet kusuruna dayanılarak kusur izafe edilen davalı aleyhineaçılan davada yargı yolu bakımından davaşartı yokluğu nedeni ile davanın usulden reddine kararverilerek aşağıdaki şekilde hükümkurulmuştur.
HÜKÜMAyrıntısı yukarıda açıklandığıüzere:
1- HMK 114/1-b maddesigereğince yargı yolu caiz olmaması nedeni ile davanın davaşartı yokluğu nedeni ile USULDEN REDDİNE..."
III. İLGİLİ HUKUK
A. Mevzuat
5.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun "Amaç" başlıklı1. maddesi şöyledir
"Bu Kanunun amacı,karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendirentüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir."
6.2918 sayılı Kanun'un “Kapsam”başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışmausulleri ile diğer hükümleri kapsar.
Bu Kanun, karayollarındauygulanır. Ancak aksine bir hüküm yoksa;
a) Karayolu dışındakialanlardan kamuya açık olanlar ile park, bahçe, park yeri,garaj, yolcu ve eşya terminali, servis ve akaryakıtistasyonlarında karayolu taşıt trafiği içinfaydalanılan yerler ile,
b) Erişme kontrollükarayolunda ve para ödenerek yararlanılan karayollarınınkamuya açık kesimlerinde ve belirli bir karayolununbağlantısını sağlayan deniz, göl ve akarsularüzerinde kamu hizmeti gören araçların, karayoluaraçlarına ayrılan kısımlarında da,
Bu Kanun hükümleriuygulanır."
7.2918 sayılı Kanun'un "Tanımlar"başlıklı 3. maddesinde, "trafik", yayaların,hayvanların ve araçların karayolları üzerindeki halve hareketleri olarak; "karayolu"ise, trafik için kamunun yararlanmasına açık olan arazişeridi, köprüler ve alanlar olaraktanımlanmıştır.
8.2918 sayılı Kanun'un “KarayollarıGenel Müdürlüğünün görev ve yetkileri”başlıklı 7. maddesi şöyledir:
“Karayolları GenelMüdürlüğünün bu Kanunla ilgili görev veyetkileri şunlardır:
a) Yapım ve bakımdansorumlu olduğu karayollarında can ve mal güvenliğiyönünden gerekli düzenleme ve işaretlemeleri yaparakönlemleri almak ve aldırmak,
b) Tüm karayollarındakiişaretleme standartlarını tespit etmek, yayınlamak vekontrol etmek,
c) (Mülga: 17/10/1996-4199/47md.)
d) Trafik ve araçtekniğine ait görüş bildirmek, karayolugüvenliğini ilgilendiren konulardakiprojeleri incelemek ve onaylamak,
e) Yapım vebakımından sorumlu olduğu karayollarında,İçişleri Bakanlığının uygungörüşü alınmak suretiyle, yönetmelikte belirlenenhız sınırlarının üstünde veya altındahız sınırları belirlemek ve işaretlemek,
f) Trafik kazalarınınoluş nedenlerine göre verileri hazırlamak vekarayollarında, gerekli önleyici teknik tedbirleri almak veyaaldırmak,
g) Yapım vebakımından sorumlu olduğu karayollarında trafikgüvenliğini ilgilendiren kavşak, durak yeri, aydınlatma,yol dışı park yerleri ve benzeri tesisleri yapmak,yaptırmak veya diğer kuruluşlarca hazırlanan projeleritetkik ve uygun olanları tasdik etmek,
h) Yetkili birimlerce veya trafikzabıtasınca tespit edilen trafik kaza analizi sonucu, altyapı veyolun fiziki yapısı ile işaretlemeye dayalı kaza sebeplerigöz önünde bulundurularak önerilen gerekli önlemlerialmak veya aldırmak,
i) (Mülga: 3/5/2006 –5495/4 md.)
j) (Değişik:17/10/1996-4199/5 md.) Trafik zabıtasının görev veyetkileri saklı kalmak üzere Bu Kanunun 13,14,16,17,18,47/a ve 65inci maddeleri hükümlerine aykırı hareket edenlerhakkında suç veya ceza tutanağı düzenlemek; 47 ncimaddenin (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen kural ihlallerinin tespitihalinde, durumu bir tutanakla belirlemek ve gerekli işleminyapılması için en yakın trafik kuruluşuna teslimetmek,
k) (Ek:18/10/2018-7148/14 md.) BuKanunun 31 ve 49 uncu maddeleri kapsamında takoğraf veçalışma-dinlenme süreleri yönündenkarayolları denetim istasyonlarında denetim yapmak ve trafik idaripara cezası karar tutanağı düzenlemek,
l) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.)10Otoyolların habitatları böldüğü yerlerde DoğaKoruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğününgörüşünü alarak yaban hayvanlarınıngeçişlerine izin verecek menfez, ekolojik köprü vebenzeri tesisleri yapmak,
m) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.)Otoyollarda yaban hayvanlarından kaynaklanacak trafik kazalarınıönlemek maksadı ile kafes tel çit yapmak,
n) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.) Yabanhayvanlarının muhtemel yaşam alanlarınınbulunduğu bölgelerdeki karayollarında uyarıcılevhalara yer vermek,
o) (Ek:24/12/2020-7261/23 md.)11Gürültü eylem planı ve bisiklet master planlarıgöz önündebulundurularak ve Çevre ve ŞehircilikBakanlığının görüşü alınarak,trafik güvenliğinin ve teknik koşullarınsağlandığı mevcut yollarda ve yeni yapılacak olanyapım ve bakımından sorumlu olduğu karayollarınınkenarına bisiklet yolu ile gürültü bariyeri yapmak,
p) (Ek:24/12/2020-7261/23 md.)Trafik güvenliğinin ve teknik koşullarınsağlandığı yerlerde, banketleri bisiklet şeridi olarakişaretleyerek bisiklet ve elektrikli skuter kullanımına uygunhale getirmek,
r) Bu Kanunla ve bu Kanuna göreçıkarılmış olan yönetmeliklerle verilendiğer görevleri yapmaktır.
(Son fıkra Mülga:28/3/1985 - 3176/16 md.)”
9.2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren6099 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değişik 110. maddesişöyledir:
"(Değişik:11/1/2011-6099/14 md.)
İşleteni veya sahibiDevlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçlarınsebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları dâhil, buKanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıda görülür.Zarar görenin kamu görevlisi olması, bu fıkrahükmünün uygulanmasını önlemez. Hemzemingeçitte meydana gelen tren-trafik kazalarında da bu Kanunhükümleri uygulanır.
Motorlu araçkazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar,sigortacının merkez veya şubesinin veya sigortasözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerindenbirinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yermahkemesinde de açılabilir."
10.2918 sayılı Kanun'un geçici 21. maddesi şöyledir:
"(Ek: 11/1/2011-6099/15 md.)
Bu Kanunun 110 uncu maddesininbirinci fıkrasının göreve ilişkin hükmü,yürürlüğe girdiği tarihten önce idariyargıda ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesindeaçılmış bulunan davalara uygulanmaz."
B. Yargı Kararı
11.2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birincifıkrasının iptali istemiyle Bursa 3.Asliye Hukuk Mahkemesi veBatman 2.Asliye Hukuk Mahkemesince yapılan itiraz başvurularıüzerine konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, 26/12/2013 tarih ve E.2013/68,K.2013/165 sayılı kararında şu gerekçe ileanılan kuralı Anayasaya aykırı görmemiş ve iptalistemini oy birliğiyle reddetmiştir:
“… AnayasaMahkemesi’nin daha önceki kimi kararlarında dabelirtildiği üzere, tarihsel gelişime paralel olarakAnayasa’da adli ve idari yargı ayırımınagidilmemiş ve idari uyuşmazlıklarınçözümünde idare ve vergi mahkemeleriyleDanıştay yetkili kılınmıştır. Bu nedenle,genel olarak idare hukuku alanına giren konularda idari yargı,özel hukuk alanına giren konularda adli yargı görevli olacaktır.Bu durumda, idari yargının görev alanına giren biruyuşmazlığın çözümünde adliyargının görevlendirilmesi konusunda kanun koyucunun mutlak birtakdir yetkisinin bulunduğunu söylemek olanaklı değildir.Ancak, idari yargının denetimine bağlı olması gerekenidari bir uyuşmazlığın çözümü,haklı neden ve kamu yararının bulunması halinde kanunkoyucu tarafından adli yargıya bırakılabilir. İtirazkonusu kural, trafik kazasında zarar görenin asker kişi ya damemur olmasına, aracın askeri hizmete ilişkin olmasına veyaolayın hemzemin geçitte meydana gelmesi durumlarına görefarklı yargı kollarında görülmekte olan 2918sayılı Kanun’dan kaynaklanan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görüleceğiniöngörmektedir. İtiraz konusu düzenlemeningerekçesinde de ifade edildiği gibi, askeri idari yargı, idariyargı veya adli yargı kolları arasında uygulamada var olanyargı yolu belirsizliği giderilerek söz konusu davalarla ilgiliolarak yeknesak bir usul belirlenmektedir. Aynı tür davalarınaynı yargı yolunda çözümlenmesi sağlanarakdavaların görülmesi ve çözümlenmesininhızlandırıldığı, bu suretle kısa süredesonuç alınmasının olanaklıkılındığı ve bunun söz konusu davaların adliyargıda görüleceği yolunda getirilen düzenlemenin kamuyararına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Öteyandan, 2918 sayılı Kanun’da tanımlanan Karayoluşeridi üzerindeki araç trafiğinden kaynaklanansorumlulukların, özel hukuk alanına girdiği konusunda birtartışma bulunmamaktadır. İdare tarafından kamugücünden kaynaklanan bir yetkinin kullanılması sözkonusu olmadığı gibi, aynı karayolu üzerinde aynıseyir çizgisinde hareket eden, bu nedenle aynı tür risküreten araçlar arasında özel-kamu ayırımıyapılmasını gerektiren bir neden de yoktur.Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa’nın2.,125. ve 155. maddelerine aykırı değildir. İtirazınreddi gerekir…”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
12.Uyuşmazlık Mahkemesinin Rıdvan GÜLEÇ'inBaşkanlığında,Üyeler Nilgün TAŞ, EyüpSARICALAR, Muharrem ÜRGÜP, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN'ın katılımlarıyla yapılan04/03/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre adli ve idariyargı yerleri arasında 2247 sayılı Kanun'un 14. maddesindeöngörülen biçimde olumsuz görev uyuşmazlığıdoğduğu, adli yargı ile idari yargı dosyalarının15. maddede belirtilen usule uygun olarak davacılar vekilinin istemiüzerine idari yargı yerince Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin işlemlerde herhangi birnoksanlık bulunmadığı anlaşıldığından,görev uyuşmazlığının esasınınincelenmesine oy birliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
13.Raportör-Hâkim Şerife ÖZDOĞAN'ın davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ’nindavada adli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
14.Dava, davalı idarenin hizmet kusurundan kaynaklı olduğugerekçesiyle trafik kazası nedeniyle oluştuğu ilerisürülen maddi ve manevi zararın tazmini istemiyleaçılmıştır.
15.Anayasa Mahkemesinin yukarıda gerekçesine yer verilen kararı,kanun koyucunun idari yargının görevine giren bir konuyu adliyargının görevine verebileceğine, dolayısıyla2918 sayılı Kanun'un 110. maddesinin birinci fıkrası ileöngörülen, bu kanundan doğan tüm sorumlulukdavalarının adli yargıda görülmesi düzenlemesininAnayasa’ya aykırı bulunmadığına dair olup, esasitibariyle görev konusunda verilmiş bir karardır veAnayasa’nın 158. maddesi uyarınca, baştaUyuşmazlık Mahkemesi olmak üzere diğer yargıorganları bakımından da uyulması zorunlu bir kararmesabesindedir.
16.2918 sayılı Kanun'un 19/01/2011 tarihindeyürürlüğe giren 110. maddesi ile Anayasa Mahkemesininişaret edilen kararı ve tazminat istemine ilişkin davanınmaddenin yürürlük tarihinden sonraaçıldığı hususu gözetildiğinde, bahsigeçen Kanun maddesinin karayollarında, can ve malgüvenliği yönünden trafik düzeninin sağlanaraktrafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri kapsadığı ve Kanun'un, trafikle ilgilikuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri,bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgilikuruluşları ve bunların görev yetki ve sorumluluklarıile çalışma usullerini kapsadığı,dolayısıyla oluşan trafik kazası nedeniyleaçılacak sorumluluk davalarının görüm veçözümünde adli yargının görevliolduğu; meydana gelen zararların tazmini istemiyle açılanbu davanın da adli yargı yerinde çözümlenmesigerektiği sonucuna varılmıştır.
17.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Bahçe Asliye Hukuk Mahkemesinin 30/05/2022 tarih ve E.2022/10, K.2022/97sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Bahçe Asliye Hukuk Mahkemesinin 30/05/2022 tarih ve E.2022/10, K.2022/97sayılı GÖREVSİZLİK KARARININ KALDIRILMASINA,
04/03/2024tarihinde Üyeler Ahmet ARSLAN ve Bilal ÇALIŞKAN'ınKARŞI OYLARI ve OY ÇOKLUĞUYLA KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Eyüp Muharrem
GÜLEÇ TAŞ SARICALAR ÜRGÜP
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN
KARŞIOY
İdareninkendi kuruluş Kanunu'nda belirlenen ve 2918 sayılı Kanun'datekrarlanan görevlerinden, yani; yol yapım, bakım, işletme,trafik güvenliğini sağlama şeklindeyürütülen kamu hizmetlerinden kaynaklanan hukukisorumluluğunun idare hukuku ilke ve kurallarına görebelirlenmesi; uyuşmazlığın, özel hukuktaki araçişletenin hukuki sorumluluğundan değil, davalı idaretarafından görevlerinin tam ve eksiksiz yerine getirilmediği,dolayısıyla yürütülen hizmetlerin kusurluişletildiği, meydana gelen zararda hizmet kusuru bulunduğuiddiasından kaynaklanması karşısındauyuşmazlığın çözümünün idariyargının görevinde bulunduğu sonucunaulaşıldığından, uyuşmazlığınçözümünde adli yargıyı görevli kabul edençoğunluğun kararına katılmıyoruz.
Üye Üye
AhmetARSLAN BilalÇALIŞKAN