T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/140
KARAR NO : 2024/108
KARAR TR : 01/04/2024
ÖZET: Ankara Olgunlaşma Enstitüsünde usta öğretici olarak çalışırken iş akdinin feshi nedeniyle, İş Kanunu’ndan kaynaklananparasal haklarının ödenmesi istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : E. D.
Vekili : Av. M. T. T.
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
Vekili : Av. G. E. D.
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin 10/10/2016 - 28/07/2021 yıllarıarasında Ankara Olgunlaşma Enstitüsünde ustaöğretici olarak görev yapmakta iken 28/07/2021 tarihinde işakdinin hiçbir gerekçe gösterilmeden feshedildiğini,kıdem tazminatına hak kazandığını ifade ederek;bu süreye ilişkin olarak, fazlaya ilişkin haklarısaklı kalmak üzere şimdilik 1.300 TL kıdem tazminatı,1.300 TL eksik ödenen ücret alacağı, 800 TLyıllık izin ücreti, 300 TL ilave tediye alacağının,dava tarihinden itibaren işleyecekyasal faizi ile birlikte tahsili istemiyleadli yargı yerinde dava açmış, davacı vekili dahasonra dava değerini toplam 64.106,75 TL olarak ıslah etmiştir.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2.Ankara 22. İş Mahkemesi 18/04/2023 tarih ve E.2022/307, K.2023/277sayılı kararı ile,uyuşmazlığın esasını inceleyerek davanınkısmen kabulüne karar vermiş, bu karara karşı istinafisteminde bulunulmuştur.
3.Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi 07/07/2023 tarih veE.2023/2023, K.2023/2549 sayılı kararı ile,uyuşmazlığın çözüm yeri idari yargıolduğundan, istinaf talebinin kabulüne, mahkeme kararınınkaldırılmasına, davanın yeniden görülmesiiçin dosyanın mahkemesine gönderilmesine kesin olarak kararvermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Dosya içeriğinegöre davacının, davalı nezdindeçalışması için 657 sayılı Kanun'un 89uncu maddesinde belirtilen statü içinde ve Kaymakamlıkonayı ile görevlendirilmiş olduğu anlaşılmaktadır.Şu hâlde davacı ile davalı arasında işsözleşmesi bulunduğundan söz edilemeyecektir. Bu durumdaaradaki hukuki ilişki iş sözleşmesi, bir başkaanlatımla işçi işveren ilişkisi olaraknitelendirilemeyeceğinden taraflar arasındaki ilişkininstatü hukukuna tâbi olduğunun kabulü gerekmektedir.
Bu maddi ve hukuki olgularagöre uyuşmazlığın çözüm yeri idariyargı olup Mahkemece davanın yargı yolunun caiz olmamasınedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerekirkenuyuşmazlığın esası hakkında karar verilmesihatalıdır.
Yukarıda yer alan maddi vehukuki açıklamalar ışığında, davalıKurum vekilinin istinaf başvurusunun açıklanangerekçeyle kabulü ile mahkeme kararının 6100sayılı HMK’nın 353/1-a.4 maddesi uyarıncakaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi içindosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine kesin olarakkarar verilmiştir..."
4.Ankara 22. İş Mahkemesi 12/09/2023 tarih ve E.2023/393, K.2023/521sayılı kararı ile, uyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olduğu kabuledilerekdavanın yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle usuldenreddine karar vermiş, bu karara karşı davalı idarevekilince vekalet ücreti yönünden istinaf istemindebulunulmuştur. Görevsizlik kararının ilgili kısmışöyledir:
"...Tüm dosya kapsamıbirlikte değerlendirildiğinde;Davacının, SGK kaydı vebeyana göre10/10/2016-28/07/2021 tarihleri arası aralıklıolarakdavalı işverenlikte usta öğretici olarakçalıştığıanlaşılmıştır.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesitarafından kaldırma kararında belirtildiği üzere; 657 sayılı Kanun’un 89 uncu maddesinde “Her derecedekieğitim ve öğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi(Askeri Akademiler dâhil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapankurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veyaöğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere,öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahutaçıktan atanacaklara ücret ile ek ders göreviverilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, dersgörevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar ilgiliBakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile tespitolunur," hükmü yer almaktadır. Yukarıda yer alandüzenlemeye istinaden çıkarılan Milli EğitimBakanlığı Kurumlarında Sözleşmeli veya Ek DersGörevi ile Görevlendirilecek Uzman ve Usta ÖğreticilerHakkında Yönetmelik'in 5 inci maddesinin ikinci fıkrasındada, uzman ve usta öğreticilere, 657 sayılı Kanun'un 89 uncumaddesi uyarınca 02.12.1998 tarihli ve 98/12120 sayılı BakanlarKurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Milli EğitimBakanlığı Öğretmen ve Yöneticilerinin Ders ve EkDers Saatlerine İlişkin Esaslar'da belirtilen miktarda, ek dersgörevi verilebileceği düzenlenmiştir.
7036 sayılı Kanun’un5 inci maddesi uyarınca 4857 sayılı Kanun'a göreişçi sayılan kimselerle işveren veya işverenvekilleri arasında, iş sözleşmesinden veya 4857sayılı Kanuna dayanan her türlü hak iddialarındandoğan hukuk uyuşmazlıklarının çözümyeri iş mahkemeleridir.
Davacının sosyal güvenlikhukuku yönünden 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve GenelSağlık Sigortası Kanunu'nun 4 üncü maddesinin birincifıkrasının (a) bendi kapsamında gösterilmesi işsözleşmesi ile çalıştığınıgöstermez.
Ankara Bölge Adliye Mahkemesitarafından kaldırma kararında belirtildiği üzere,dosya içeriğine göre davacının, davalı nezdindeçalışması için 657 sayılı Kanun'un 89uncu maddesinde belirtilen statü içinde ve Kaymakamlıkonayı ile görevlendirilmiş olduğuanlaşıldığından, davacı ile davalıarasında iş sözleşmesibulunmadığından,taraflar arasındaki işçiişveren ilişkisi olarak nitelendirilemeyeceğinden taraflararasındaki ilişkinin statü hukukuna tâbi olduğu kabuledilmiştir. Bu kapsamdauyuşmazlığınçözüm yeri idari yargı olduğu kabuledilerekdavanın yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle usuldenreddine karar verilmiştir..."
5.Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi22/12/2023 tarih ve E.2023/3722, K.2023/4358 sayılı kararı ile,davalı vekilinin istinaf başvurusunun HMK 353/1-b.2 maddesigereğince kabulü ile, ilk derece mahkemesikararınınkaldırılmasına, davanın, 6100Sayılı Kanun’un 114/1-b, 115/2 maddeleri uyarıncayargı yolunun caiz olmaması nedeniyle dava şartı noksanlığındanreddine,hüküm tarihinde yürürlükte bulanan HarçlarTarifesi gereğince belirlenen 269.85 TLmaktu karar ve ilamharcının davacı tarafça yatırılan peşin veıslah harcı toplamı 1.175,70 TL'den mahsubu ile bakiye905,85TLharcın davacıyaiadesine, davalı davada kendisini birvekille temsil ettirdiğinden hüküm tarihindeyürürlükte bulunan A.A.Ü.T uyarınca belirlenen 17.900TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıyaverilmesine, davacı tarafça ilk derece yargılamasısırasında yapılan yargılama giderininüzerindebırakılmasına karar vermiş, bu karar temyiz edilmeksizinkesinleşmiştir.
6.Davacı vekili bu kez aynı alacaklara ilişkin olarakşimdilik 1.000 TL'nin tahsili istemiyle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
B. İdari Yargıda
7. Ankara 20. İdare Mahkemesi 13/02/2024 tarih veE.2024/208 sayılı kararı ile, davacı iledavalı idare arasında bir hizmet ilişkisi kurulduğunu,talep edilen tazminat alacakları ile işçilikalacaklarının İş Kanun'undan kaynaklanan haklardanolduğunu, uyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünün adliyargı merciilerinin görev alanına girdiğini belirterek,2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş veİşleyişi Hakkında Kanun'un 19. maddesi uyarıncagörevli yargı yerinin belirlenmesi için dosyanınUyuşmazlık Mahkemesine gönderilmesine ve UyuşmazlıkMahkemesince karar verilinceye kadar davanın ertelenmesine kararvermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"…Davadosyasının incelenmesinden, davacının Milli EğitimBakanlığı'na bağlı okullar bünyesindeoluşturulan atölyelerde usta öğretici olarak görevyaptığı iş akdinin sonlandırılmasıüzerine fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla500,00-TL brüt kıdem/iş sonu tazminatı, 250,00-TL brütücret farkı alacağı, 150,00-TL brüt yıllıkizin alacağı, 100,00-TL brüt ilave tediye alacağıolmak üzere toplam brüt 1.000,00-TL'nin yasal faizi ödenmesiistemiyle açılan davanın istinaf edilmesi üzerine22/12/2023 tarih ve E:2023/3722, K:2023/4358 sayılı Ankara BölgeAdliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi kararıylauyuşmazlığın görüm ve çözümündeidari yargının görevli olduğu gerekçesiyledavanın görev yönünden reddine karar verildiği,sonrasında işbu davanın açıldığıanlaşılmaktadır.
Uyuşmazlık konusu olayda,Sosyal Güvenlik Kurumu'nca düzenlenen hizmet dökümü vesunulan diğer belgelerin incelenmesinden Milli EğitimBakanlığı ile Olgunlaşma Enstitüsü arasındaimzalanan protokol uyarınca davacının Milli EğitimBakanlığı'na bağlı okullarda 5510 sayılıKanun'un 4. Maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabiolarak çalıştığı, idareyle aralarındahizmet ilişkisi kurulduğu, usta öğretici olarakçalışmakta iken iş akdinin sonlandırılmasıüzerine kıdem tazminatı ve alacaklarının tazminininistenildiği, talep edilen tazminatların ve diğerişçi alacaklarının 4857 sayılı İşKanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığıngörüm ve çözümünde adli yargı yeriningörevli olduğu sonucuna varılmıştır..."
III. İLGİLİ HUKUK
8.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesi şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar…"
9.506 sayılı Kanun'un"Uyuşmazlıkların Çözüm Yeri"başlıklı mülga 134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'un uygulanmasındandoğan uyuşmazlıklar, yetkili iş mahkemelerinde veya budavalara bakmakla görevli mahkemelerde görülür."
10.5510 sayılı Kanun'un "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
11.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
12.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
13.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
14.4857 sayılı Kanun'un 8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlarayer verilmiştir.
15.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
16.7036 sayılı Kanun'un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1)Kanuna, bireysel veya topluiş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olmasıdava şartıdır."
17.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzereSosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun tarafolduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
18.7036 sayılı Kanun'un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ileYargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerinedevredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafındangörülmeye devam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
19.Uyuşmazlık Mahkemesinin Kenan YAŞAR'ınBaşkanlığında, Üyeler Nilgün TAŞ, DoğanAĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, Ahmet ARSLAN, Mahmut BALLI ve BilalÇALIŞKAN’ın katılımlarıyla yapılan01/04/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılı Kanun'un 27.maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre, İdareMahkemesince anılan Kanun'un 19. maddesine göre başvurudabulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargı dosyasınınekinde adli yargı dosyası ile birlikte UyuşmazlıkMahkemesine gönderildiği ve usule ilişkin herhangi birnoksanlık bulunmadığıanlaşıldığından, görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oy birliğiile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
20.Raportör-Hakim Gülşen AKAR PEHLİVAN'ın davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
21.Dava, davacının 10/10/2016 - 28/07/2021 yıllarıarasında Ankara Olgunlaşma Enstitüsünde ustaöğretici olarak görev yapmakta iken 28/07/2021 tarihinde işakdinin hiçbir gerekçe gösterilmeden feshedildiği,kıdem tazminatına hak kazandığı ifade edilerek; busüreye ilişkin olarak fazlaya ilişkin hakları saklıkalmak üzere kıdem tazminatı, eksik ödenen ücret,yıllık izin ve ilave tediye alacağının fesihtarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte tahsili istemiyleaçılmıştır.
22.Davacının, idareyle arasında bir hizmet ilişkisikurulduğu, talep edilen tazminat ve alacakların İşKanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özel hukukhükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
23.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak,Ankara 20. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile AnkaraBölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 22/12/2023 tarih veE.2023/3722, K.2023/4358 sayılı sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Ankara 20. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile AnkaraBölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 22/12/2023 tarih veE.2023/3722, K.2023/4358 sayılı GÖREVSİZLİK KARARININKALDIRILMASINA,
01/04/2024tarihinde,OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK karar verildi.
Başkan Vekili Üye Üye Üye
Kenan Nilgün Doğan Eyüp
YAŞAR TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN