T.C.
UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ
ESAS NO : 2024/87
KARAR NO : 2024/192
KARAR TR : 06/05/2024
ÖZET:Davalı kuruma bağlı Hakkari ili, Şemdinli ilçesinde bulunan okullarda ücretli öğretmen olarak çalışırken iş akdi feshedilen davacı tarafından, ödenmediğini ileri sürdüğükıdem ve ihbar tazminatının ödenmesi istemiyle açılan davanın ADLİ YARGI YERİNDE görülmesi gerektiği hk.
KA R A R
Davacı : A. D.
Vekili : Av. Y. O.
Davalı : Milli EğitimBakanlığı
I. DAVA KONUSU OLAY
1.Davacı vekili, müvekkilinin davalı kuruma bağlıHakkari ili, Şemdinli ilçesinde bulunan okullarda 15/10/2015 -22/06/2020 tarihleri arasında ücretli öğretmen olarakgörev yaptığını, iş akdinin kurumcagerekçe gösterilmeden feshedildiğini ancak hak kazandığıkıdem ve ihbar tazminatının ödenmediğini belirterek;fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 10 TLkıdem tazminatı, 10 TL ihbar tazminatı olmak üzere toplam20 TL tazminatın, iş akdinin sona erdiği tarihten itibarenişleyecek en yüksek mevduat faizi ile birlikte davalıdantahsiline karar verilmesi istemiyle adli yargı yerinde davaaçmıştır.
II. UYUŞMAZLIĞA İLİŞKİNBAŞVURU SÜRECİ
A. Adli Yargıda
2. Şemdinli Asliye Hukuk Mahkemesi (İşMahkemesi Sıfatıyla) 19/01/2023 tarih ve E.2022/376, K.2023/10sayılı kararı ile, uyuşmazlığınçözüm yerinin idari yargı olduğununanlaşıldığı gerekçesiyle, davanın 6100sayılı HMK'nun 114/1-b ve 115 maddeleri gereği yargı yolununcaiz olmasına ilişkin dava şartı noksanlığınedeni ile usulden reddine karar vermiş, bu karara karşı istinaftalebinde bulunulması üzerine Van Bölge Adliye Mahkemesi 3.Hukuk Dairesi 11/05/2023 tarih ve E.2023/910, K.2023/811 sayılıkararı ile, istinaf talebinin esastan reddine kesin olarak karar vermişve bu karar kesinleşmiştir. Kararın ilgili kısmışöyledir:
''...Dava; kıdem ve ihbartazminat talebine ilişkin alacak davasıdır.
Davacının ŞemdinliMilli Eğitim Müdürlüğüne bağlıçeşitli okullarda, 15/10/2015 ile 22/06/2020 tarihleriarasında ücreti karşılığında yapılangörevlendirmeler ile çalıştığı,ödenecek ücretinin 657 sayılı Kanun’un 176. maddesinegöre belirlendiği anlaşılmaktadır.
657 sayılı Kanun’un89. maddesinin verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan esaslarda,ders görevi alacakların taşıması gereken nitelikler,göreve alınma, çalışma koşulları ileyapılacak ödemeler önceden düzenlenmiş, idareyegöreve alma ve sonlandırma gibi konularda üstün yetkilerverilmiştir.
Yukarıda yapılanaçıklamalar ışığında varılanneticede, taraflar arasında iş sözleşmesibulunmadığı, çalışma ilişkisinin idareceyapılan görevlendirmeye dayalı olduğu, görevealınma, çalışma koşulları ile ödenecekücretin statü hukuku içinde düzenlendiğianlaşılmaktadır. Bu itibarla taraflar arasındakiilişki statü hukukuna tabi olup, uyuşmazlığınçözümü iş mahkemelerinin görev alanınagirmemektedir. Sosyal Güvenlik Hukuku açısından,primlerin Sosyal Güvenlik Kurumu’na ödenmesi,davacının özel hukuk kapsamında sözleşme ileçalıştığını göstermez.
Ücret, çalışmasaati, süreleri ve benzeri bir çok esaslıçalışma koşulunun statü hukuku içindeönceden düzenlendiği ve idareye üstün yetkilertanındığı çalışma ilişkisinde,başta İş Kanunu olmak üzere özel hukuk hükümlerininuygulanması ilişkinin niteliğiylebağdaşmamaktadır. Yargtay 9. H.D'nin 16/06/2020 gün ve2016/19230 Esas, 2020/6343 Karar sayılı kararı da budoğrultudadır.
Anılan sebeplerle,uyuşmazlığın çözüm yeri idari yargıolduğu kanaatine varılarak, yargı yolunun caiz olmamasısebebiyle dava şartı yokluğundan davanın usulden reddine ilişkin aşağıdakişekilde hüküm kurulmuştur...''
3.Şemdinli Asliye Hukuk Mahkemesince dava dosyasının yetkili vegörevli Van İdare Mahkemesine gönderilmesine kararverildiğinden, davacı vekilinin talebi ile dosya Van İdareMahkemesinegönderilmiştir.
B. İdari Yargıda
4.Van 2. İdare Mahkemesi 24/11/2023 tarih ve E.2023/3308, K.2023/2893sayılı kararı ile, 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesiuyarınca İdare Mahkemesine hitaplı olarak ve usulüne uygunbir şekilde düzenlenen dilekçe ile davaaçılması gerektiği gerekçesiyle 2577sayılı Kanun'un 3. maddesine uygun bulunmayan davadilekçesinin aynı Kanun'un 15/1-d maddesi uyarınca reddinekarar vermiştir.
5.Davacı vekili bu kez aynı istemle idari yargı yerinde davaaçmıştır.
6. Van 2. İdare Mahkemesi02/02/2024 tarih veE.2024/76 sayılı kararı ile, davacı iledavalı idare arasında bir hizmet ilişkisinin kurulduğu vedavacının talep ettiği kıdem tazminatınınİş Kanunu'ndan kaynaklanan haklardan olduğuanlaşıldığından, uyuşmazlığın adliyargı yerinde bakılacağı sonucunavarıldığı gerekçesiyle, 2247 sayılıKanun'un 19. maddesi uyarınca, görevli yargı yerininbelirlenmesi için dosyanın Uyuşmazlık Mahkemesinegönderilmesine, dosyanın incelenmesinin UyuşmazlıkMahkemesi'nin karar vermesine değin ertelenmesine karar vermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"...Dava dosyasınınincelenmesinden; davacı tarafından, Hakkari ili, Şemdinliilçesinde bulunan okullarda ücretli öğretmen olarakgörev yapmakta iken Milli Eğitim Bakanlığı'nca işakdinin feshedildiğinden bahisle, şimdilik kıdem tazminatıiçin 10,00 TL, ihbar tazminatı için 10,00 TL'nin yasalfaiziyle birlikte ödenilmesine karar verilmesi istemiyle ŞemdinliAsliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi sıfatıyla) 2022/376esasına kayıtlı davanın açıldığı,anılan davada verilen 19/01/2023 tarih ve 2023/10 sayılıgörevsizlik kararının Van Bölge Adliye Mahkemesi 3. HukukDairesi'nin 11/05/2023 tarih ve E:2023/910, K:2023/811 sayılıkararı ile onanması üzerine 26/06/2023 tarihindekesinleştiği, akabinde davacının talebiyle dosyaaslının Mahkememize gönderildiği anlaşılmaktadır.
Davalı idare ile davacıarasında imzalanan sözleşme uyarınca davacınınücretli öğretmen olarak görev yapması,davacının hukuken işçi statüsünde olması, davakonusu uyuşmazlığın İş Kanunu'ndan kaynaklanankıdem ve ihbar tazminatlarının ödenmesine ilişkinolması nedeniyle İş Mahkemeleri Kanunu uyarıncauyuşmazlığın özel hukuk hükümlerinegöre görüm ve çözümünde adli yargıyerinin görevli olduğu kanaatine varılmıştır.
Nitekim, UyuşmazlıkMahkemesi’nin 15/05/2023 tarih ve E:2023/248, K:2023/372 sayılıkararı da aynı yöndedir."
III. İLGİLİ HUKUK
7.1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu’nun ''Uzman ve usta öğreticiler''başlıklı47. maddesi şöyledir:
''(Değişik: 16/6/1983 -2842/14 md.)
Örgün ve yaygıneğitim kurumlarında ve hizmetiçi yetiştirme kurs, seminerve konferanslarında uzman ve usta öğreticiler de geçiciveya sürekli olarak görevlendirilebilir.
Öğretim tür veseviyelerine göre uzman ve usta öğreticilerinseçimlerinde aranacak şartlar, görev ve yetkileri,yönetmeliklerle tespit edilir.''
8.Milli Eğitim Bakanlığı Yönetici veÖğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine ilişkin Kararın''Ders ücretikarşılığında görevlendirme''başlıklı9. maddesi şöyledir:
'' (1) Öğretmensayısının yetersiz olması hâlinde;
a) Yüksek öğrenimliolmak koşuluyla;
1) (Değişik: 24/09/2012tarihli ve 2012/3773 sayılı BKK) Bu Karar kapsamındakiyönetici ve öğretmenler dışındaki resmigörevliler ile sınıf öğretmenlerine (Ek ibare:9/1/2023 tarihli ve 6654 sayılı CK) ve Özel EğitimHizmetleri Yönetmeliği kapsamında okul öncesiöğrencilerine destek eğitim odasında verilecekeğitimle sınırlı olmak üzere okulöncesiöğretmenlerine, okul öncesi eğitim,ilköğretim, orta öğretim ve yaygın eğitimkurumlarında haftada 8 saate,
2) (Değişik: 13/03/2017tarihli ve 2017/10010 sayılı BKK) Resmî görevibulunmayanlar ile emeklilere okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim, özel eğitim ve yaygın eğitimkurumları ile yabancı uyrukluların eğitim gördüğügeçici eğitim merkezlerinde haftada 30 saate, kadar ek dersgörevi verilebilir.
b) İlgili mevzuatındabelirtilen esaslara göre uzman ve usta öğretici olaraknitelendirilenlerden;
1) Resmî görevibulunanlara haftada 10 saate,
2) Resmî görevibulunmayanlara haftada 40 saate, kadar okul öncesi, meslekî veteknik orta öğretim, özel eğitim ve yaygın eğitimkurumlarında ek ders görevi verilebilir.
(2) (Ek fıkra:26/7/2022 tarihlive 5886 sayılı CK) Bu madde kapsamında ders göreviverilenlerden resmi görevi bulunmayanlara, fiilen okuttukları(Değişik ibare: 10/11/2023 tarihli ve 7769 sayılı CK) her 2saat ders için 1 saat daha eğitim öğretime destekgörevi karşılığında ayrıca ek dersücreti ödenir. ''
9.506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun, 01/10/2008 tarihindeyürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 106. maddesi ileyürürlükten kaldırılan2. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarakbir veya birkaç işveren tarafındançalıştırılanlar bu Kanun'a göre sigortalısayılırlar."
10.506 sayılı Kanun'un "UyuşmazlıklarınÇözüm Yeri" başlıklı mülga134. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun'unuygulanmasından doğan uyuşmazlıklar, yetkili işmahkemelerinde veya bu davalara bakmakla görevli mahkemelerdegörülür."
11.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanun'un "Tanımlar"başlıklı3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanununuygulanmasında;
...
6) Sigortalı: Kısa ve/veyauzun vadeli sigorta kolları bakımından adına primödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gerekenkişiyi,
...
ifade eder.
..."
12.5510 sayılı Kanun'un ''Sigortalısayılanlar'' başlıklı 4. maddesinin 2.fıkrasının f bendi şöyledir:
''Milli EğitimBakanlığı tarafından düzenlenen kurslarda ustaöğretici olarak çalıştırılanlar, kamuidarelerinde ders ücreti karşılığı görevverilenler ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4üncü maddesinin (C) bendi kapsamındaçalıştırılanlar,
...
hakkında da uygulanır...''
13.5510 sayılı Kanun'un 79. madde ile başlayan 4.kısmında, primlere ilişkin hükümlere yerverilmiştir.
14.5510 sayılı Kanun'un ''Prime esaskazançlar'' başlıklı 80. maddesinin h ve jbentleri şöyledir:
''h) Sigortalılarıngünlük kazançlarının hesabında esas tutulangün sayıları, aynı zamanda, bunların prim ödemegün sayılarını gösterir. Ancak, işveren vesigortalı arasında kısmî süreli hizmet akdininyazılı olarak yapılmış olması kaydıyla, ayiçerisinde günün bazı saatlerindeçalışan ve çalıştığı saatkarşılığında ücret alan sigortalının ayiçindeki prim ödeme gün sayısı, ay içindekitoplam çalışma saati süresinin 4857 sayılıİş Kanununa göre belirlenen haftalıkçalışma süresine göre hesaplanan günlükçalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunur.
Bu şekildeki hesaplamadagün kesirleri bir gün kabul edilir.
j) (Ek: 31/7/2008-5797/1 md.) MilliEğitim Bakanlığına bağlı her derece vetürdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ekders ücreti karşılığında ilgili mevzuatıçerçevesinde uzman ve usta öğretici olarakçalıştırılanların prim ödeme günsayısı 30 günü aşmamak kaydıyla, bir takvimayı içerisinde hak kazandıkları brüt ek dersücreti toplam tutarının, prime esas günlükkazanç alt sınırına bölünmesi sonucu bulunur.Bu şekilde yapılacak hesaplamalarda tam sayıdan sonrakiküsuratlar dikkate alınmaz.''
15.5510 sayılı Kanun'un "Uyuşmazlıklarınçözüm yeri" başlıklı 101.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunda aksinehüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerininuygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklariş mahkemelerinde görülür."
16.4857 sayılı İş Kanunu’nun "Amaç ve kapsam" başlıklı1.maddesi şöyledir:
"Bu Kanunun amacıişverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarakçalıştırılan işçilerinçalışma şartları ve çalışmaortamına ilişkin hak ve sorumluluklarınıdüzenlemektir.
Bu Kanun, 4 üncü Maddedekiistisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, buişyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine veişçilerine faaliyet konularına bakılmaksızınuygulanır.
İşyerleri,işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızınbu Kanun hükümleri ile bağlı olurlar."
17.4857 sayılı Kanun'un 8. maddeyle başlayan "İş Sözleşmesi, Türleri veFeshi" başlıklı İkinciBölümünde kıdem tazminatı, ücretli izin, bildirimsüresinden kaynaklanan yükümlülük ve haklarailişkin hususlara yer verilmiştir.
18.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun "İş mahkemelerinin kuruluşu"başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri,Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşüalınarak, tek hâkimli ve asliye mahkemesi derecesinde AdaletBakanlığınca lüzum görülen yerlerde kurulur. Bumahkemelerin yargı çevresi, 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ileBölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve YetkileriHakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir.
(2) İş durumunun gereklikıldığı yerlerde iş mahkemelerinin birden fazladairesi oluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır.İhtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelenişlerin yoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak,daireler arasındaki iş dağılımı Hâkimler veSavcılar Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmakzorundadır.
(3) İş mahkemesikurulmamış olan yerlerde bu mahkemenin görev alanına girendava ve işlere, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince, bu Kanundaki usul veesaslara göre bakılır."
19.7036 sayılı Kanun’un "Davaşartı olarak arabuluculuk" başlıklı 3.maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"(1)Kanuna, bireysel veya topluiş sözleşmesine dayanan işçi veya işverenalacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyleaçılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması davaşartıdır."
20.7036 sayılı Kanun'un "Görev"başlıklı 5. maddesi şöyledir:
"(1) İş mahkemeleri;
a) 5953 sayılı Kanuna tabigazeteciler, 854 sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihlive 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinciKısmının Altıncı Bölümündedüzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ileişveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisinedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlühukuk uyuşmazlıklarına,
b) İdari para cezalarınaitirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncümaddesi b) İdari para cezalarına itirazlar ile 5510 sayılıKanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamındakiuyuşmazlıklar hariç olmak üzere Sosyal GüvenlikKurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş vesosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara,
c) Diğer kanunlarda işmahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara,ilişkin dava ve işlere bakar."
21.7036 sayılı Kanun’un "GeçişHükümleri" başlıklı geçici 1.maddesi şöyledir:
"(1) Mülga 5521sayılı Kanun gereğince kurulan iş mahkemeleri, bu Kanunuyarınca kurulmuş iş mahkemeleri olarak kabul edilir. Bumaddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceaçılmış olan davalar, açıldıklarımahkemelerde görülmeye devam olunur.
(2) Bu Kanunun dava şartıolarak arabuluculuğa ilişkin hükümleri, buhükümlerin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri ileYargıtayda görülmekte olan davalar hakkında uygulanmaz.
(3) Başka mahkemeleringörev alanına girerken bu Kanunla iş mahkemelerinin görevalanına dâhil edilen dava ve işler, iş mahkemelerinedevredilmez; kesinleşinceye kadar ilgili mahkemeler tarafındangörülmeye devam olunur.
(4) İlk derece mahkemeleritarafından bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenönce verilen kararlar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkinhükümlere tabidir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
A. İlk İnceleme
22. Uyuşmazlık MahkemesininRıdvan GÜLEÇ'in Başkanlığında, ÜyelerNilgün TAŞ, Doğan AĞIRMAN, Eyüp SARICALAR, AhmetARSLAN, Mahmut BALLI ve Bilal ÇALIŞKAN’ın katılımlarıylayapılan 06/05/2024 tarihli toplantısında; 2247 sayılıKanun'un 27. maddesi uyarınca yapılan incelemeye göre,İdare Mahkemesince anılan Kanun'un 19. maddesine görebaşvuruda bulunulmuş olduğu, Mahkemece idari yargıdosyasının ekinde adli yargı dosyasınınörneği ile birlikte Uyuşmazlık Mahkemesinegönderildiği ve usule ilişkin herhangi bir noksanlıkbulunmadığı anlaşıldığından görevuyuşmazlığının esasının incelenmesine oybirliği ile karar verildi.
B. Esasın İncelenmesi
23.Raportör-Hakim Gülay DOĞAN'ın davanınçözümünde adli yargının görevliolduğu yolundaki raporu ile dosyadaki belgeler okunduktan, ilgiliBaşsavcılarca görevlendirilen Yargıtay CumhuriyetSavcısı Halil İbrahim ÇİFTÇİ'nin davadaadli yargının, Danıştay Savcısı YakupBAL’ın ise davada idari yargının görevli olduğuyolundaki sözlü açıklamaları da dinlendikten sonra,gereği görüşülüpdüşünüldü:
24.Dava, ücretli öğretmen olarak görev yapmakta iken işakdi feshedilen davacının,hak ettiği haldeödenmediğini ileri sürdüğü kıdem ve ihbartazminatının, iş akdinin feshi tarihinden itibaren faizi ilebirlikte davalıdan tahsiline karar verilmesiistemiyleaçılmıştır.
25.Ücretli öğretmenler hizmet akdine dayalı olarak genelde ekders ücreti karşılığında kısmi zamanlı(part-time) olarak çalışan öğretmenlerdir. (Yargıtay10. Hukuk Dairesinin 03/05/2013 tarih ve E.2013/7220, K.2013/9151sayılı kararı)
26.Dosya kapsamındaki bilgilerden davacının, 5510 sayılıKanunun 4. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendine tabi tescilkaydının bulunduğu, dolayısıyla idareyle arasındabir hizmet ilişkisi kurulduğu, talep edilen tazminatlarınİş Kanunu’ndan kaynaklanan haklardan olduğu dikkatealındığında, uyuşmazlığın özelhukuk hükümlerine göre görüm veçözümünde adli yargı yerinin görevliolduğu sonucuna varılmıştır.
27.Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Van2. İdare Mahkemesinin başvurusunun kabulü ile Şemdinli Asliye Hukuk Mahkemesinin(İş Mahkemesi Sıfatıyla) 19/01/2023 tarih ve E.2022/376,K.2023/10 sayılı görevsizlik kararınınkaldırılması gerekmiştir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A.Davanın çözümünde ADLİ YARGININGÖREVLİ OLDUĞUNA,
B.Van2. İdare Mahkemesinin BAŞVURUSUNUN KABULÜ ile ŞemdinliAsliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla)19/01/2023 tarih ve E.2022/376, K.2023/10 sayılı GÖREVSİZLİKKARARININ KALDIRILMASINA,
06/05/2024tarihinde, OY BİRLİĞİ İLE KESİN OLARAK kararverildi.
Başkan Üye Üye Üye
Rıdvan Nilgün Doğan Eyüp
GÜLEÇ TAŞ AĞIRMAN SARICALAR
Üye Üye Üye
Ahmet Mahmut Bilal
ARSLAN BALLI ÇALIŞKAN